Przekład otwarty

Pierwszy List Jana

Słowniczek ↓Przypisy ↓

⤓ Pobierz

Wydanie

Aparat

⤓ PDF ⤓ EPUB

Wydanie dosłowne z przypisami – pełny aparat tn/tc/sn, wstęp i słowniczek.

PDF · EPUB – wydanie dosłowne z przypisami

PDF · EPUB – wydanie dosłowne, sam tekst

PDF · EPUB – wydanie czytelnicze z przypisami

PDF · EPUB – wydanie czytelnicze, sam tekst

PDF · EPUB – wydanie według NA28 z przypisami

PDF · EPUB – wydanie według NA28, sam tekst

Każde zdanie w osobnej linii; wcięcie = zdanie podrzędne wewnątrz zdania nadrzędnego (rozbiór wg drzew składniowych – zob. kolofon).

Funkcje w zdaniu – kolor polskiego słowa to funkcja jego greckiej kotwicy (wyrównanie 1:1; bez wyrównania koloruje się tylko greka w trybie studium): podmiot orzeczenie dopełnienie dopełnienie dalsze orzecznik okolicznik poza zdaniem (wołacz, temat wysunięty, formuła) – klamry ⌜…⌝ obejmują zdania podrzędne (kolor klamry i spójnika = funkcja tego zdania w zdaniu nadrzędnym); szare = bez oznaczenia. Najedź na słowo lub klamrę, by zobaczyć nazwę funkcji. Legenda pływa też przy dolnej krawędzi, póki tryb jest włączony.

Czasy w WYWODZIE listu pracują inaczej niż w opowiadaniu: oś wywodu – teraźniejszy · przywołane fakty – aoryst · stan, który trwa – perfekt (częsty nośnik argumentu) · zapowiedź – przyszły · fragmenty opowieści – imperfekt zaprzeszły · poza indikatiwem – imiesłów, bezokolicznik, tryb łączący rozkazujący. Te ostatnie nie dostają koloru czasu, bo grecki czas niesie w nich aspekt, a nie moment – dostają sam znacznik, żeby było widać, że to czasowniki, a nie że zabrakło danych. Wezwania (tryb rozkazujący) to oś zachęty, nie czasów. Legenda pływa też przy dolnej krawędzi, póki tryb jest włączony.

Odnośniki w tekście to przypisy: tn przekładowe, tc tekstowe, sn studyjne – kliknij, aby otworzyć.

oś wywodu	teraźniejszy
przywołane	aoryst – fakty, na których wywód stoi
stan trwa	perfekt
zapowiedź	przyszły
opowieść	imperfekt zaprzeszły
poza indikatiwem	imiesłów / bezokolicznik / łączący rozkazujący

podmiot orzeczenie dopełnienie dopełnienie dalsze orzecznik okolicznik

klamry ⌜…⌝ = zdanie podrzędne; kolor klamry i spójnika = jego funkcja w zdaniu nadrzędnym

O księdze – zamysł autora i filozofia czytania

Zamysł autora – jak go rozumiemy

Ten list nie ma adresu, pozdrowień ani podpisu – od pierwszego zdania mówi jak homilia pasterska. Pisany jest po rozłamie: „Wyszli z nas, ale nie byli z nas” (2:19) – część wspólnoty odeszła za nauką, która zaprzeczała, że Jezus jest Chrystusem i że przyszedł w ciele (2:22; 4:2–3). Tym, którzy zostali, autor pisze w celu, który nazywa wprost: „To napisałem wam, abyście wiedzieli, że macie życie wieczne” (5:13). Cały list służy tej pewności – i podaje jej sprawdziany: wyznanie prawdy o Jezusie, posłuszeństwo przykazaniom i miłość braci; trzy wątki, do których autor wraca po spirali, za każdym nawrotem głębiej.

Jak tę księgę czytamy

Po pierwsze: spiralę zostawiamy spiralą – Jan nie wykłada liniowo, lecz krąży; nie prostujemy jego kompozycji ani nie „porządkujemy” powtórzeń, bo nawroty są tu metodą. Po drugie: nijakie „co” otwarcia – „CO było od początku, CO usłyszeliśmy, CO zobaczyliśmy” (1:1) – jest wyborem Jana i niesie więcej niż jedną odpowiedź (Osobę, życie wieczne, orędzie); zostawiamy je nijakie, a słowa dodane dla polskiej składni znaczymy kursywą. Po trzecie: słowa-klucze prowadzimy jednym polskim słowem – „trwać” (samo μένω wraca w liście ponad dwadzieścia razy), „zrodzony z Boga”, światłość i ciemność, „przebłaganie” (2:2; 4:10 – to samo słowo niesie List do Hebrajczyków), „śmiałość”. Po czwarte: ostrych antytez nie łagodzimy – „kto mówi… a…” to język pasterza w kryzysie, który stawia sprawę na ostrzu, a nie podręcznik przypadków granicznych; wyważenia szukamy w przypisach, nie w tekście. Po piąte: tłumaczymy tekst bazowy SBLGNT, a obok wydania dosłownego jest czytelnicze – z podkreślonymi wygładzeniami.

Kto, do kogo, kiedy

Autor nie podaje imienia – jak w czwartej ewangelii, z którą list dzieli język (światłość, prawda, trwać, narodzić się z Boga) i głos: „my” naocznych świadków – „co zobaczyliśmy naszymi oczami” i „czego dotykały nasze ręce” (1:1). Ireneusz (II w.) przytacza ten list jako słowa Jana, ucznia Pańskiego, i umieszcza Jana w Efezie – list tego nie mówi, więc nie rozstrzygamy. Autor mówi jak starzec do „dzieci” – zapewne do wielu wspólnot naraz, bo list nie ma jednego adresu.

Jak jest zbudowany

Preludium o dotkniętym Słowie życia (1:1–4); Bóg jest światłością – chodzenie w światłości i grzech (1:5–2:17); godzina antychrystów i namaszczenie, które uczy (2:18–27); dzieci Boga wobec dzieci diabła – sprawiedliwość i miłość (2:28–3:24); rozpoznawanie duchów i miłość, bo Bóg jest miłością (4); wiara, świadectwo Boga i pewność modlitwy (5). A wszystko zmierza do 5:13: „abyście wiedzieli”.

Tekst tej księgi idzie tu za lekcjami wydania Nestle–Aland 28 w 6 miejscach (oznaczonych ‡); przypisy, słowniczek i studium opisują tekst SBLGNT. Zob. Różnice wydań greckich.

Prolog: Słowo życia (1:1–4)

1¹Co było od początku, co usłyszeliśmy, co zobaczyliśmy naszymi oczami, czemu się przyglądaliśmy i czego dotykały nasze ręce – o Słowie życia – ²a życie zostało objawione i zobaczyliśmy, i świadczymy, i głosimy wam życie wieczne, które było u Ojca i zostało objawione nam – ³co zobaczyliśmy i usłyszeliśmy, to głosimy także wam, abyście i wy mieli wspólnotę z nami. A nasza wspólnota jest wspólnotą z Ojcem i z Jego Synem, Jezusem Chrystusem. ⁴I my to piszemy, aby nasza radość była pełna.

Bóg jest światłością (1:5–2:2)

⁵A to jest wieść, którą usłyszeliśmy od Niego i którą wam ogłaszamy: Bóg jest światłością i nie ma w Nim żadnej ciemności. ⁶Jeśli mówimy, że mamy z Nim wspólnotę, a chodzimy w ciemności, kłamiemy i nie czynimy prawdy. ⁷Jeśli zaś chodzimy w światłości, tak jak On sam jest w światłości, mamy wspólnotę jedni z drugimi, a krew Jezusa, Jego Syna, oczyszcza nas z każdego grzechu.Jeśli chodzimy w światłości, tak jak On sam jest w światłości, mamy wspólnotę jedni z drugimi, a krew Jezusa, Jego Syna, oczyszcza nas z każdego grzechu.^‡ ⁸Jeśli mówimy, że nie mamy grzechu, samych siebie zwodzimy i nie ma w nas prawdy. ⁹Jeśli wyznajemy nasze grzechy, On jest wierny i sprawiedliwy: odpuści nam grzechy i oczyści nas z każdej nieprawości. ¹⁰Jeśli mówimy, że nie zgrzeszyliśmy, czynimy Go kłamcą i nie ma w nas Jego słowa. 2¹Moje dzieci, piszę wam to, abyście nie grzeszyli. A jeśli ktoś zgrzeszy, mamy u Ojca rzecznika: Jezusa Chrystusa, sprawiedliwego. ²On sam jest przebłaganiem za nasze grzechy, i nie tylko za nasze, ale i za grzechy całego świata.

Poznać Go – zachowywać przykazania (2:3–6)

³A po tym poznajemy, że Go poznaliśmy, jeśli zachowujemy Jego przykazania. ⁴Kto mówi: «Poznałem Go», a Jego przykazań nie zachowuje, jest kłamcą i nie ma w nim prawdy. ⁵Kto zaś zachowuje Jego słowo, prawdziwie w nim miłość Boża osiągnęła pełnię. Po tym poznajemy, że w Nim jesteśmy: ⁶Kto mówi, że w Nim trwa, powinien i sam chodzić tak, jak On chodził.

Przykazanie stare i nowe (2:7–11)

⁷Umiłowani, nie piszę wam przykazania nowego, ale przykazanie stare, które mieliście od początku; przykazaniem starym jest słowo, które usłyszeliście. ⁸A jednak piszę wam przykazanie nowe, co jest prawdziwe w Nim i w was, bo ciemność przemija, a prawdziwa światłość już świeci. ⁹Kto mówi, że jest w światłości, a nienawidzi swojego brata, aż dotąd jest w ciemności. ¹⁰Kto miłuje swojego brata, trwa w światłości i nie ma w nim przeszkody. ¹¹Kto zaś nienawidzi swojego brata, jest w ciemności i w ciemności chodzi, i nie wie, dokąd idzie, bo ciemność oślepiła jego oczy.

Dzieci, ojcowie, młodzi (2:12–14)

¹²Piszę wam, dzieci, bo wasze grzechy są odpuszczone ze względu na Jego imię. ¹³Piszę wam, ojcowie, bo poznaliście Tego, który jest od początku. Piszę wam, młodzieńcy, bo zwyciężyliście Złego. ¹⁴Napisałem wam, dzieci, bo poznaliście Ojca. Napisałem wam, ojcowie, bo poznaliście Tego, który jest od początku. Napisałem wam, młodzieńcy, bo jesteście mocni i słowo Boże w was trwa, i zwyciężyliście Złego.

Nie miłujcie świata (2:15–17)

¹⁵Nie miłujcie świata ani tego, co na świecie. Jeśli ktoś miłuje świat, nie ma w nim miłości Ojca. ¹⁶Bo wszystko, co na świecie – pożądanie ciała i pożądanie oczu, i chełpliwość doczesnego życia – nie jest z Ojca, ale jest ze świata.Bo wszystko, co na świecie – pożądanie ciała i pożądanie oczu, i chełpienie się tym, co się posiada – nie jest z Ojca, ale jest ze świata.^° ¹⁷A świat przemija i jego pożądanie; kto zaś czyni wolę Boga, trwa na wieki.

Ostatnia godzina: antychryści (2:18–23)

¹⁸Dzieci, jest ostatnia godzina. A jak usłyszeliście, że antychryst przychodzi, tak teraz pojawiło się wielu antychrystów; stąd poznajemy, że jest ostatnia godzina. ¹⁹Wyszli z nas, ale nie byli z nas; bo gdyby byli z nas, trwaliby z nami. Ale po to tak się stało, aby się objawiło, że żaden z nich nie jest z nas.Wyszli z nas, ale nie byli z nas; bo gdyby byli z nas, pozostaliby z nami. Ale po to tak się stało, aby wyszło na jaw, że żaden z nich nie jest z nas.^° ²⁰A wy macie namaszczenie od Świętego i wszyscy wiecie. ²¹Nie napisałem wam dlatego, że nie znacie prawdy, ale dlatego, że ją znacie i że żadne kłamstwo nie jest z prawdy. ²²Kto jest kłamcą, jeśli nie ten, kto przeczy, że Jezus jest Chrystusem? Ten jest antychrystem, ten, kto wypiera się Ojca i Syna. ²³Każdy, kto wypiera się Syna, nie ma i Ojca; kto wyznaje Syna, ma i Ojca.

Namaszczenie i trwanie (2:24–27)

²⁴Wy zaś – to, co usłyszeliście od początku, niech w was trwa. Jeśli będzie w was trwać to, co od początku usłyszeliście, to i wy będziecie trwać w Synu i w Ojcu. ²⁵A to jest obietnica, którą On sam nam obiecał: życie wieczne. ²⁶To wam napisałem o tych, którzy was zwodzą. ²⁷A wy – namaszczenie, które od Niego otrzymaliście, trwa w was i nie potrzebujecie, aby ktoś was uczył; ale jak Jego namaszczenie uczy was o wszystkim, a jest prawdziwe i nie jest kłamstwem, i jak was nauczyło, tak trwacie w Nim.

Trwajcie w Nim (2:28–29)

²⁸A teraz, dzieci, trwajcie w Nim, abyśmy, gdy się objawi, mieli śmiałość i nie zostali zawstydzeni przed Nim przy Jego przyjściu. ²⁹Jeśli wiecie, że jest sprawiedliwy, poznajecie, że każdy, kto czyni sprawiedliwość, z Niego jest zrodzony.Jeśli wiecie, że jest sprawiedliwy, poznajecie, że i każdy, kto czyni sprawiedliwość, z Niego jest zrodzony.^‡

Dzieci Boże (3:1–3)

3¹Patrzcie, jak wielką miłość dał nam Ojciec, abyśmy zostali nazwani dziećmi Bożymi; i jesteśmy nimi. Dlatego świat nas nie zna: bo nie poznał Jego. ²Umiłowani, teraz jesteśmy dziećmi Bożymi, a jeszcze nie zostało objawione, czym będziemy. Wiemy, że gdy się objawi, będziemy do Niego podobni, bo zobaczymy Go takim, jakim jest. ³I każdy, kto pokłada w Nim tę nadzieję, oczyszcza samego siebie, tak jak On jest czysty.

Grzech a zrodzenie z Boga (3:4–10)

⁴Każdy, kto czyni grzech, czyni i bezprawie, a grzech jest bezprawiem. ⁵A wiecie, że On został objawiony, aby zabrać grzechy, i grzechu w Nim nie ma. ⁶Każdy, kto w Nim trwa, nie grzeszy; każdy, kto grzeszy, nie widział Go ani Go nie poznał. ⁷Dzieci, niech nikt was nie zwodzi: kto czyni sprawiedliwość, jest sprawiedliwy, tak jak On jest sprawiedliwy. ⁸Kto czyni grzech, jest z diabła, bo diabeł grzeszy od początku. Po to został objawiony Syn Boży: aby zniszczyć dzieła diabła. ⁹Każdy, kto jest zrodzony z Boga, nie czyni grzechu, bo Jego nasienie w nim trwa; i nie może grzeszyć, bo z Boga jest zrodzony. ¹⁰Po tym jawne są dzieci Boga i dzieci diabła: każdy, kto nie czyni sprawiedliwości, nie jest z Boga, i ten, kto nie miłuje swojego brata.

Miłość braterska – nie jak Kain (3:11–18)

¹¹Bo to jest wieść, którą usłyszeliście od początku: abyśmy się wzajemnie miłowali. ¹²Nie jak Kain: był ze Złego i zabił swojego brata. A dlaczego go zabił? Bo jego czyny były złe, a czyny jego brata – sprawiedliwe. ¹³Nie dziwcie się, bracia, jeśli świat was nienawidzi.I nie dziwcie się, bracia, jeśli świat was nienawidzi.^‡ ¹⁴My wiemy, że przeszliśmy ze śmierci do życia, bo miłujemy braci; kto nie miłuje, trwa w śmierci. ¹⁵Każdy, kto nienawidzi swojego brata, jest zabójcą, a wiecie, że żaden zabójca nie ma życia wiecznego, które by w nim trwało. ¹⁶Po tym poznaliśmy miłość: On oddał za nas swoje życie; i my powinniśmy oddawać życie za braci. ¹⁷A kto ma dobra tego świata i widzi swojego brata w potrzebie, a zamyka przed nim swoje serce, jak trwa w nim miłość Boża? ¹⁸Dzieci, nie miłujmy słowem ani językiem, ale czynem i prawdą.

Pewność przed Bogiem (3:19–24)

¹⁹Po tym poznamy, że jesteśmy z prawdy, i przed Nim uspokoimy nasze serce:I po tym poznamy, że jesteśmy z prawdy, i przed Nim uspokoimy nasze serce:^‡ ²⁰bo jeśli serce nas oskarża – Bóg jest większy niż nasze serce i wie wszystko. ²¹Umiłowani, jeśli serce nas nie oskarża, mamy śmiałość wobec BogaUmiłowani, jeśli nasze serce nie oskarża, mamy śmiałość wobec Boga^‡ ²²i o cokolwiek prosimy, otrzymujemy od Niego, bo zachowujemy Jego przykazania i czynimy to, co miłe przed Nim. ²³A to jest Jego przykazanie: abyśmy uwierzyli imieniu Jego Syna, Jezusa Chrystusa, i miłowali się wzajemnie, jak nam przykazał. ²⁴A kto zachowuje Jego przykazania, trwa w Nim, a On w nim; i po tym poznajemy, że trwa w nas: po Duchu, którego nam dał.

Badajcie duchy (4:1–6)

4¹Umiłowani, nie wierzcie każdemu duchowi, ale badajcie duchy, czy są z Boga, bo wielu fałszywych proroków wyszło na świat. ²Po tym poznajecie Ducha Bożego: każdy duch, który wyznaje Jezusa Chrystusa, który przyszedł w ciele, jest z Boga, ³a każdy duch, który nie wyznaje Jezusa, nie jest z Boga. I to jest duch antychrysta: słyszeliście, że przychodzi, i teraz jest już na świecie. ⁴Wy jesteście z Boga, dzieci, i zwyciężyliście ich, bo większy jest Ten w was niż ten w świecie. ⁵Oni są ze świata; dlatego ze świata mówią, a świat ich słucha.Oni są ze świata; dlatego mówią tak, jak mówi świat, a świat ich słucha.^° ⁶My jesteśmy z Boga; kto zna Boga, słucha nas; kto nie jest z Boga, nie słucha nas. Stąd poznajemy Ducha prawdy i ducha zwiedzenia.

Bóg jest miłością (4:7–12)

⁷Umiłowani, miłujmy się wzajemnie, bo miłość jest z Boga i każdy, kto miłuje, z Boga jest zrodzony i zna Boga. ⁸Kto nie miłuje, nie poznał Boga, bo Bóg jest miłością. ⁹W tym objawiła się miłość Boga pośród nas: Syna swego, Jedynego, posłał Bóg na świat, abyśmy żyli przez Niego. ¹⁰W tym jest miłość: nie że my umiłowaliśmy Boga, ale że On umiłował nas i posłał swojego Syna jako przebłaganie za nasze grzechy. ¹¹Umiłowani, jeśli Bóg tak nas umiłował, to i my powinniśmy miłować się wzajemnie. ¹²Boga nikt nigdy nie oglądał. Jeśli miłujemy się wzajemnie, Bóg trwa w nas, a Jego miłość osiągnęła w nas pełnię.

Trwamy w Nim przez Jego Ducha (4:13–16)

¹³Po tym poznajemy, że w Nim trwamy, a On w nas: że dał nam ze swojego Ducha. ¹⁴A my przyglądaliśmy się i świadczymy, że Ojciec posłał Syna jako Zbawiciela świata. ¹⁵Kto wyzna, że Jezus jest Synem Bożym, w tym Bóg trwa, a on w Bogu. ¹⁶A my poznaliśmy miłość, którą Bóg ma w nas, i uwierzyliśmy jej. Bóg jest miłością, a kto trwa w miłości, trwa w Bogu, a Bóg trwa w nim.

Pełna miłość wyrzuca strach (4:17–21)

¹⁷W tym miłość osiągnęła z nami pełnię, abyśmy mieli śmiałość w dniu sądu: bo jak On jest, tak i my jesteśmy – na tym świecie. ¹⁸W miłości nie ma strachu, przeciwnie: pełna miłość wyrzuca strach precz, bo strach ma w sobie karę; a kto się boi, nie osiągnął pełni w miłości.W miłości nie ma strachu, przeciwnie: pełna miłość wyrzuca strach precz, bo strach karmi się oczekiwaniem kary; a kto się boi, nie osiągnął pełni w miłości.^° ¹⁹My miłujemy, bo On pierwszy umiłował nas. ²⁰Jeśli ktoś powie: «Miłuję Boga», a swojego brata nienawidzi, jest kłamcą. Bo kto nie miłuje swojego brata, którego widział, nie może miłować Boga, którego nie widział. ²¹I to przykazanie mamy od Niego: aby ten, kto miłuje Boga, miłował i swojego brata.

Wiara zwycięża świat (5:1–5)

5¹Każdy, kto wierzy, że Jezus jest Chrystusem, z Boga jest zrodzony; a każdy, kto miłuje Tego, który zrodził, miłuje i tego, który z Niego jest zrodzony. ²Po tym poznajemy, że miłujemy dzieci Boże: gdy miłujemy Boga i czynimy Jego przykazania. ³Bo to jest miłość Boga: abyśmy zachowywali Jego przykazania, a Jego przykazania nie są ciężkie, ⁴bo wszystko, co jest zrodzone z Boga, zwycięża świat. I to jest zwycięstwo, które zwyciężyło świat: nasza wiara. ⁵A kim jest ten, kto zwycięża świat, jeśli nie ten, kto wierzy, że Jezus jest Synem Bożym?

Trzej świadkowie: Duch, woda i krew (5:6–12)

⁶On jest Tym, który przyszedł przez wodę i krew – Jezus Chrystus; nie tylko w wodzie, ale w wodzie i we krwi. A Duch jest Tym, który świadczy, bo Duch jest prawdą. ⁷Bo trzej są, którzy świadczą: ⁸Duch i woda, i krew, a ci trzej w jedno się schodzą. ⁹Jeśli przyjmujemy świadectwo ludzi, świadectwo Boga jest większe. Bo to jest świadectwo Boga: że zaświadczył o swoim Synu. ¹⁰Kto wierzy w Syna Bożego, ma świadectwo w sobie; kto nie wierzy Bogu, uczynił Go kłamcą, bo nie uwierzył w świadectwo, które Bóg złożył o swoim Synu. ¹¹A to jest świadectwo: że Bóg dał nam życie wieczne i to życie jest w Jego Synu. ¹²Kto ma Syna, ma życie; kto nie ma Syna Bożego, życia nie ma.

Abyście wiedzieli: prośba i grzech brata (5:13–17)

¹³To napisałem wam, abyście wiedzieli, że macie życie wieczne – wam, którzy wierzycie w imię Syna Bożego. ¹⁴I to jest śmiałość, którą mamy przed Nim: że jeśli o coś prosimy według Jego woli, słucha nas. ¹⁵A jeśli wiemy, że nas słucha, o cokolwiek prosimy, wiemy, że mamy to, o co Go poprosiliśmy. ¹⁶Jeśli ktoś widzi swojego brata grzeszącego grzechem nie ku śmierci, będzie prosił i da mu życie: tym, którzy grzeszą nie ku śmierci. Jest grzech ku śmierci; o tamtym nie mówię, że trzeba prosić. ¹⁷Każda nieprawość jest grzechem, a jest grzech nie ku śmierci.

Trzy „wiemy” i ostatnie słowo (5:18–21)

¹⁸Wiemy, że każdy, kto jest zrodzony z Boga, nie grzeszy, ale Ten, który został zrodzony z Boga, strzeże go, i Zły go nie dotyka.Wiemy, że każdy, kto jest zrodzony z Boga, nie grzeszy, ale ten, który został zrodzony z Boga, strzeże samego siebie, i Zły go nie dotyka.^‡ ¹⁹Wiemy, że jesteśmy z Boga, a cały świat leży w Złym. ²⁰A wiemy, że Syn Boży przyszedł i dał nam zrozumienie, abyśmy poznawali Prawdziwego; i jesteśmy w Prawdziwym, w Jego Synu, Jezusie Chrystusie. On jest prawdziwym Bogiem i życiem wiecznym. ²¹Dzieci, ustrzeżcie się bożków.

Wczytywanie widoku studium…

Słowniczek – słowa klucze księgi

Najważniejsze słowa tej księgi i to, jak je konsekwentnie oddajemy: greckie hasło z transliteracją, numer Stronga, polskie oddanie i miejsca wystąpień. Hasła stoją w porządku alfabetu greckiego. Gdy słowo ma w tej księdze kilka oddań, każde stoi pod nim w osobnym wierszu, ze swoimi miejscami. Przy części haseł krótka notka mówi, co słowo znaczy i gdzie w tej księdze warto się przy nim zatrzymać. Słowa klucze wszystkich ksiąg razem, z oddaniem w każdej księdze: Słowniczek grecko-polski.

ἀγαπάω agapaō G25: miłować ww. 2:10, 2:15 (2×), 3:10, 3:11, 3:14 (2×), 3:18, 3:23, 4:7 (2×), 4:8, 4:10 (2×), 4:11 (2×), 4:12, 4:19 (2×), 4:20 (3×), 4:21 (2×), 5:1 (2×), 5:2 (2×)
ἀγάπη agapē G26: miłość ww. 2:5, 2:15, 3:1, 3:16, 3:17, 4:7, 4:8, 4:9, 4:10, 4:12, 4:16 (3×), 4:17, 4:18 (3×), 5:3 Wszędzie „miłość”, nie greckie „agape”: w 4:8 i 4:16 list mówi tym słowem o samym Bogu, „Bóg jest miłością” (4:16), a takie zdanie nie może wisieć na obcym wyrazie. Odrzucone „umiłowanie”: nazywa akt, nie to, czym Bóg jest.
ἀγαπητός agapētos G27: umiłowany ww. 2:7, 3:2, 3:21, 4:1, 4:7, 4:11 W tym liście zawsze w wołaczu, do czytelników: „Umiłowani” (4:7). To samo oddanie w Liście do Filemona (Flm 1, 16) i w Trzecim Liście Jana (3 J 2). Zob. przypis przy 2:7.
ἀγγελία angelia G31: wieść ww. 1:5, 3:11 W Nowym Testamencie tylko te dwa miejsca, oba z formułą „to jest wieść” (1:5, 3:11): klamra listu. Zob. przypis przy 3:11.
ἁγνίζω hagnizō G48: oczyszczać (siebie) ww. 3:3 Drugie słowo o oczyszczeniu w tym liście: krew Jezusa „oczyszcza nas” (1:7) słowem καθαρίζω (katharizō), a tu człowiek „oczyszcza samego siebie” (3:3). Zob. przypis przy 3:3.
ἀδελφός adelphos G80: brat ww. 2:9, 2:10, 2:11, 3:10, 3:12 (2×), 3:13, 3:14, 3:15, 3:16, 3:17, 4:20 (2×), 4:21, 5:16 Tak samo w Liście do Filemona: „brata umiłowanego” (Flm 16).
ἀδικία adikia G93: nieprawość ww. 1:9, 5:17
ἀλαζονεία alazoneia G212: chełpliwość ww. 2:16 W Nowym Testamencie tylko tu i w Liście Jakuba, gdzie brzmi „przechwałkach” (Jk 4:16). Zob. przypis przy 2:16.
ἀλήθεια alētheia G225: prawda ww. 1:6, 1:8, 2:4, 2:21 (2×), 3:18, 3:19, 4:6, 5:6
ἀληθινός alēthinos G228: prawdziwy ww. 2:8, 5:20 (3×) Prawdziwy znaczy tu rzeczywisty, nie tylko prawdomówny. Zaraz po 5:20 pada kontrast: „ustrzeżcie się bożków” (5:21). Zob. przypis przy 5:20.
ἁμαρτία hamartia G266: grzech ww. 1:7, 1:8, 1:9 (2×), 2:2, 2:12, 3:4 (2×), 3:5 (2×), 3:8, 3:9, 4:10, 5:16 (2×), 5:17 (2×)
ἀνομία anomia G458: bezprawie ww. 3:4 (2×)
ἀντίχριστος antichristos G500: antychryst ww. 2:18 (2×), 2:22, 4:3 W Nowym Testamencie słowo stoi tylko w listach Jana: poza tym listem jeszcze w 2 J 7. Zob. przypis przy 2:18.
ἀρνέομαι arneomai G720: przeczyć (że) ww. 2:22 Jedno greckie słowo, dwa oddania: ze zdaniem „kto przeczy, że Jezus jest Chrystusem” (2:22), z osobą „kto wypiera się Ojca i Syna” (2:22). Zob. przypis przy 2:22.; wypierać się (kogoś) ww. 2:22, 2:23
ἀρχή archē G0746: początek ww. 1:1, 2:7, 2:13, 2:14, 2:24 (2×), 3:8, 3:11 Zawsze w zwrocie „od początku”, refrenie listu. Raz jest to początek świata („diabeł grzeszy od początku” 3:8), raz początek słuchania („wieść, którą usłyszeliście od początku” 3:11). Zob. trzeci przypis przy 1:1.
βίος bios G979: doczesne życie ww. 2:16 Jedno z trzech słów listu na życie: życie doczesne i jego dobra. Inne to ζωή (zōē), trzynaście razy w liście, zawsze życie od Boga, i ψυχή (psychē, 3:16). Para „doczesnego życia” (2:16) oddaje jedno gęste słowo. Zob. przypis przy 2:16.; dobra ww. 3:17
γεννάω gennaō G1080: być zrodzonym (z) ww. 2:29, 3:9 (2×), 4:7, 5:1 (3×), 5:4, 5:18 (2×) Czasownik rodzenia, nie „narodzić się”. Sprawcą jest Bóg, więc strona bierna zostaje widoczna: „jest zrodzony z Boga” (3:9). Forma opisowa oddaje grecki czas dokonany o trwałym skutku: stało się raz i trwa. Od 2:29 słowo niesie resztę listu.
γινώσκω ginōskō G1097: poznać ww. 2:3 (2×), 2:4, 2:5, 2:13, 2:14 (2×), 2:18, 2:29, 3:1, 3:6, 3:16, 3:19, 3:24, 4:2, 4:6, 4:8, 4:13, 4:16, 5:2, 5:20 Jeden z dwóch czasowników poznania: zwykle „poznać”, a drugi, οἶδα (oida), zwykle „wiedzieć”. Oba stoją obok siebie: „Jeśli wiecie, że jest sprawiedliwy, poznajecie” (2:29). Zob. przypis przy 2:29 i hasło οἶδα (oida).; znać ww. 3:1, 4:6, 4:7; wiedzieć ww. 3:20
διάβολος diabolos G1228: diabeł ww. 3:8 (3×), 3:10
διάνοια dianoia G1271: zrozumienie ww. 5:20
δίκαιος dikaios G1342: sprawiedliwy ww. 1:9, 2:1, 2:29, 3:7 (2×), 3:12 Małą literą także po imieniu w 2:1: „Jezusa Chrystusa, sprawiedliwego”. Jedno słowo wiąże Boga (1:9), Chrystusa i człowieka: „kto czyni sprawiedliwość, jest sprawiedliwy, tak jak On jest sprawiedliwy” (3:7); wielka litera zerwałaby ten łańcuch. Zob. trzeci przypis przy 2:1.
δικαιοσύνη dikaiosynē G1343: sprawiedliwość ww. 2:29, 3:7, 3:10 Zwrot „kto czyni sprawiedliwość” (2:29) stoi w jednym szeregu z „nie czynimy prawdy” (1:6) i „kto zaś czyni wolę Boga” (2:17).
δοκιμάζω dokimazō G1381: badać ww. 4:1 Czasownik z próby kruszcu; ten sam stoi w 1 Tes 5:21. Zob. przypis przy 4:1.
εἴδωλον eidōlon G1497: bożek ww. 5:21 Pierwotnie: widmo, odbicie. Zob. przypis przy 5:21.
ἐλπίς elpis G1680: nadzieja ww. 3:3 W całym liście słowo stoi tylko tutaj. Zob. przypis przy 3:3.
ἐντολή entolē G1785: przykazanie ww. 2:3, 2:4, 2:7 (3×), 2:8, 3:22, 3:23 (2×), 3:24, 4:21, 5:2, 5:3 (2×)
ἐπαγγελία epangelia G1860: obietnica ww. 2:25
ἐπιθυμία epithymia G1939: pożądanie ww. 2:16 (2×), 2:17
ἔργον ergon G2041: dzieła (o diable) ww. 3:8 Wyrażenie „dzieła diabła” (3:8) mówi o tym, co zbudował diabeł; o postępowaniu człowieka to samo słowo brzmi „czyny” (3:12) i „czynem” (3:18). W Liście Jakuba (2:14–26) brzmi „uczynki”, a w Liście do Hebrajczyków o stworzeniu: „dziełami twoich rąk” (Hbr 1:10).; czyn (o człowieku) ww. 3:12, 3:18
ζωή zōē G2222: życie ww. 1:1, 1:2 (2×), 2:25, 3:14, 3:15, 5:11 (2×), 5:12 (2×), 5:13, 5:16, 5:20 Klamra listu: od prologu, gdzie życie „zostało objawione” (1:2), po przedostatni werset: „i życiem wiecznym” (5:20). Doczesne środki to inne słowo, βίος (bios, 2:16, 3:17), a życie oddawane za innych jeszcze inne, ψυχή (psychē, 3:16). Zob. przypis przy 5:11.
θεάομαι theaomai G2300: przyglądać się ww. 1:1, 4:14 Wpatrywać się z bliska. Zdanie „Boga nikt nigdy nie oglądał” (4:12) ma w Ewangelii Jana bliźniacze „Boga nikt nigdy nie widział” (J 1:18), z innym słowem, ὁράω (horaō). Zob. pierwszy przypis przy 4:12.; oglądać ww. 4:12
ἱλασμός hilasmos G2434: przebłaganie ww. 2:2, 4:10 W Nowym Testamencie słowo stoi tylko w tych dwóch miejscach listu. Zob. pierwszy przypis przy 2:2.
καθαρίζω katharizō G2511: oczyszczać ww. 1:7, 1:9
καρδία kardia G2588: serce ww. 3:19, 3:20 (2×), 3:21 Tu serce jako sumienie, które oskarża: „jeśli serce nas oskarża” (3:20). W 3:17 „serce” oddaje inne słowo, σπλάγχνα (splanchna): list przechodzi od czułości do samooskarżenia, a polskie „serce” niesie jedno i drugie. Zob. hasło σπλάγχνα (splanchna).
καταγινώσκω kataginōskō G2607: oskarżać ww. 3:20, 3:21 Słowo z sali sądowej. W obu miejscach oskarża serce. Zob. przypis przy 3:20.
κοινωνία koinōnia G2842: wspólnota ww. 1:3 (2×), 1:6, 1:7 Tak samo w Liście do Filemona: „wspólnota” (Flm 6). Pokrewne κοινωνός (koinōnos) brzmi tam „wspólnika” (Flm 17). Zob. drugi przypis przy 1:3.
κόλασις kolasis G2851: kara ww. 4:18 W Nowym Testamencie słowo stoi tylko tu i w Mt 25:46. Zob. drugi przypis przy 4:18.
κόσμος kosmos G2889: świat ww. 2:2, 2:15 (3×), 2:16 (2×), 2:17, 3:1, 3:13, 3:17, 4:1, 4:3, 4:4, 4:5 (3×), 4:9, 4:14, 4:17, 5:4 (2×), 5:5, 5:19 U Jana to słowo ma dwa użycia: „za grzechy całego świata” (2:2) i „Nie miłujcie świata” (2:15). Zob. przypis przy 2:15.
κρίσις krisis G2920: sąd ww. 4:17 Tu w zwrocie „w dniu sądu” (4:17); to samo oddanie stoi w Liście Jakuba: „sąd” (Jk 2:13).
λόγος logos G3056: Słowo (tytuł, wielką literą) ww. 1:1 W 1:1 „o Słowie życia” stoi wielką literą, jak Słowo w prologu Ewangelii Jana (J 1:1). Dalej to słowo Boże, „słowo Boże w was trwa” (2:14), albo mowa: „nie miłujmy słowem ani językiem” (3:18). Zob. trzeci przypis przy 1:1.; słowo (małą) ww. 1:10, 2:5, 2:7, 2:14, 3:18
μαρτυρέω / μαρτυρία martyreō / martyria G3140 / G3141: świadczyć / świadectwo ww. 1:2, 4:14, 5:6, 5:7, 5:9, 5:10 / 5:9 (3×), 5:10 (2×), 5:11 Język sądu: świadczyć i świadectwo. Z prologu, gdzie „świadczymy” (1:2), wraca w finale listu. Zob. przypis przy 5:9.
μένω menō G3306: trwać ww. 2:6, 2:10, 2:14, 2:17, 2:19, 2:24 (3×), 2:27 (2×), 2:28, 3:6, 3:9, 3:14, 3:15, 3:17, 3:24 (2×), 4:12, 4:13, 4:15, 4:16 (3×) Słowo-klucz listu. Zob. pierwszy przypis przy 2:6.
μισέω miseō G3404: nienawidzić ww. 2:9, 2:11, 3:13, 3:15, 4:20
μονογενής monogenēs G3439: Jedyny ww. 4:9 Słowo znaczy: jedyny w swoim rodzaju. Tradycyjnie oddawane „jednorodzony”. Zob. drugi przypis przy 4:9.
νεανίσκοι neaniskoi G3495: młodzieńcy ww. 2:13, 2:14
νικάω nikaō G3528: zwyciężać ww. 2:13, 2:14, 4:4, 5:4 (2×), 5:5 W 5:4 obok czasownika stoi rzeczownik z tej samej rodziny: „zwycięstwo, które zwyciężyło świat” (5:4). Zob. hasło νίκη (nikē).
νίκη nikē G3529: zwycięstwo ww. 5:4 Jedyne miejsce w Nowym Testamencie. Zob. przypis przy 5:4.
οἶδα oida G1492: wiedzieć ww. 2:11, 2:20, 2:29, 3:2, 3:5, 3:14, 3:15, 5:13, 5:15 (2×), 5:18, 5:19, 5:20 Jeden z dwóch czasowników poznania: zwykle „wiedzieć”, a drugi, γινώσκω (ginōskō), zwykle „poznać”. Oba stoją obok siebie w 2:29. Zob. hasło γινώσκω (ginōskō).; znać ww. 2:21 (2×)
ὁμολογέω homologeō G3670: wyznawać ww. 1:9, 2:23, 4:2, 4:3, 4:15 Tu wyznaje się grzechy, a dalej w liście Syna: „kto wyznaje Syna” (2:23); tak też 4:2, 4:3 i 4:15. Zob. przypis przy 2:23.
παιδία paidia G3813: dzieci ww. 2:14, 2:18 Inne słowo niż τεκνία (teknia), choć po polsku też „dzieci”. Zob. przypis przy 2:14 i hasło τεκνία (teknia).
παράγω paragō G3855: przemijać ww. 2:8, 2:17 Klamra: najpierw „ciemność przemija” (2:8), potem „świat przemija” (2:17). Zob. przypis przy 2:17.
παράκλητος paraklētos G3875: rzecznik ww. 2:1
παρουσία parousia G3952: przyjście ww. 2:28 W grece to słowo oznaczało uroczysty przyjazd króla. Zob. drugi przypis przy 2:28.
παρρησία parrēsia G3954: śmiałość ww. 2:28, 3:21, 4:17, 5:14 Tak samo w Liście do Filemona: „śmiałość” (Flm 8).
πατήρ patēr G3962: Ojciec (o Bogu, wielką literą) ww. 1:2, 1:3, 2:1, 2:14, 2:15, 2:16, 2:22, 2:23 (2×), 2:24, 3:1, 4:14 Wielką literą o Bogu Ojcu, małą o starszych adresatach listu, jednym z trzech pokoleń: „Piszę wam, ojcowie” (2:13). W 2:14 oba znaczenia stoją w jednym wersecie.; ojcowie (o ludziach, małą) ww. 2:13, 2:14
περιπατέω peripateō G4043: chodzić ww. 1:6, 1:7, 2:6 (2×), 2:11 Obraz całego sposobu życia: „chodzimy w światłości” (1:7). Ten sam obraz zostaje w Liście do Galatów i w Drugim i Trzecim Liście Jana: „chodzą w prawdzie” (2 J 4). Zob. pierwszy przypis przy 1:6.
πλανάω planaō G4105: zwodzić ww. 1:8, 2:26, 3:7 Słowo wraca w 3:7: „niech nikt was nie zwodzi”.
πλάνη planē G4106: zwiedzenie ww. 4:6 Rzeczownik z tej samej rodziny co czasownik πλανάω (planaō): „którzy was zwodzą” (2:26), „niech nikt was nie zwodzi” (3:7).
πνεῦμα pneuma G4151: Duch ww. 3:24, 4:2, 4:6, 4:13, 5:6 (2×), 5:8 Wielką literą o Duchu Bożym: „po Duchu, którego nam dał” (3:24); „Duch jest Tym, który świadczy” (5:6). Zob. przypis przy 4:1.; duch ww. 4:1 (2×), 4:2, 4:3, 4:6 Małą literą o duchu, który mówi przez proroka i podlega próbie: „badajcie duchy” (4:1); obok siebie „Ducha prawdy i ducha zwiedzenia” (4:6). Zob. przypis przy 4:1.
ὁ πονηρός ho ponēros G4190: Zły ww. 2:13–14, 3:12, 5:18–19 Mowa o osobie, nie o złu w ogóle, stąd wielka litera: „zwyciężyliście Złego” (2:13), „cały świat leży w Złym” (5:19). Zob. przypis przy 2:13.
σκάνδαλον skandalon G4625: przeszkoda ww. 2:10 Tu o tym, co prowadzi do upadku: „nie ma w nim przeszkody” (2:10). W Liście do Galatów to samo słowo mówi o krzyżu, który odpycha, i brzmi „zgorszenie krzyża” (Ga 5:11). Zob. przypis przy 2:10.
σκοτία / σκότος skotia / skotos G4653 / G4655: ciemność ww. 1:5, 2:8, 2:9, 2:11 (3×) / 1:6 Dwa greckie słowa, po polsku jedno „ciemność”. Zob. pierwszy przypis przy 1:6.
σπέρμα sperma G4690: nasienie ww. 3:9
σπλάγχνα splanchna G4698: serce ww. 3:17 Dosłownie wnętrzności. Po polsku serce, tak samo jak w Liście do Filemona (Flm 7, 12, 20). Zob. przypis przy 3:17.
σωτήρ sōtēr G4990: Zbawiciel ww. 4:14 W Nowym Testamencie ten tytuł pada tylko tu i w Ewangelii Jana: „Zbawiciel świata” (J 4:42). Zob. drugi przypis przy 4:14.
τεκνία teknia G5040: dzieci (czułe zdrobnienie) ww. 2:1, 2:12, 2:28, 3:7, 3:18, 4:4, 5:21 Czułe zdrobnienie, jakby „dzieciaczki”; tę czułość niesie pierwszy przypis przy 2:1. Z zaimkiem tylko raz: „Moje dzieci” (2:1); dalej samo „dzieci”, bo tak różnicuje sam autor.
τέκνον teknon G5043: dziecko ww. 3:1, 3:2, 3:10 (2×), 5:2 Słowo o dzieciach Bożych: „dziećmi Bożymi” (3:1), a naprzeciw nich „dzieci diabła” (3:10). Czułe τεκνία (teknia), którym autor zwraca się do czytelników, to inne słowo. Zob. hasło τεκνία (teknia).
τέλειος teleios G5046: pełny ww. 4:18 Przymiotnik z tej samej rodziny co czasownik τελειόω (teleioō): miłość „osiągnęła z nami pełnię” (4:17), a zaraz potem „pełna miłość wyrzuca strach precz” (4:18). Zob. pierwszy przypis przy 4:18.
τηρέω tēreō G5083: zachowywać ww. 2:3, 2:4, 2:5, 3:22, 3:24, 5:3 Zachowuje się przykazania i słowo: „jeśli zachowujemy Jego przykazania” (2:3), „Kto zaś zachowuje Jego słowo” (2:5). To samo słowo brzmi też „strzeże go” (5:18): różnicę robi połączenie słów, nie sens. Zob. przypis przy 5:18.; strzec ww. 5:18
υἱός hyios G5207: Syn (wielką literą) ww. 1:3, 1:7, 2:22, 2:23 (2×), 2:24, 3:8, 3:23, 4:9, 4:10, 4:14, 4:15, 5:5, 5:9, 5:10 (2×), 5:11, 5:12 (2×), 5:13, 5:20 (2×) W tym liście słowo nazywa wyłącznie Syna Bożego, więc zawsze wielką literą; inaczej w Liście do Hebrajczyków, gdzie mówi też o synach karconych przez ojca (Hbr 12:5–8). O wierzących list mówi „dzieci” (5:2). Zob. hasło τέκνον (teknon).
φανερόω phaneroō G5319: objawić (się) ww. 1:2 (2×), 2:19, 2:28, 3:2 (2×), 3:5, 3:8, 4:9 Słowo-klucz listu: po prologu wraca w 2:19, 2:28, 3:2, 3:5, 3:8 i 4:9. Zob. pierwszy przypis przy 1:2.
φῶς phōs G5457: światłość ww. 1:5, 1:7 (2×), 2:8, 2:9, 2:10
χρῖσμα chrisma G5545: namaszczenie ww. 2:20, 2:27 (2×) W Nowym Testamencie słowo stoi tylko w tym liście. Gra słów z Χριστός (Christos) i ἀντίχριστος (antichristos) objaśnia pierwszy przypis przy 2:20.
ψεῦδος pseudos G5579: kłamstwo ww. 2:21, 2:27
ψυχή psychē G5590: życie (które się oddaje) ww. 3:16 (2×) Trzecie słowo listu na życie: to, które się oddaje, jak Chrystus, który „oddał za nas swoje życie” (3:16). Nie ζωή (zōē), życie od Boga, ani βίος (bios), doczesne środki. Ten sam zwrot w J 10:11. Zob. przypis przy 3:16.

Przypisy

tn Cztery zaimki „co…” otwierają zdanie, które w grece nie ma jeszcze orzeczenia – dostanie je dopiero w w. 3 („to głosimy także wam”). Opóźnienie jest celowe. Zaimki są w grece rodzaju nijakiego („co”, nie „który”) – i to wybór autora, nie przypadek: gdy Jan chce powiedzieć osobowo, pisze po męsku „Tego, który jest od początku” (2:13.14). Nijakie „co” ogarnia więcej niż osobę – całą ogłaszaną rzeczywistość – a Osoba wyłania się w w. 3: „z Jego Synem”. Ostatnie „czego” to wciąż czwarty grecki zaimek: po polsku trzeba go powtórzyć, bo dwa czasowniki rządzą różnymi przypadkami („przyglądać się czemu”, „dotykać czego”) – greka jednym „co” obsługuje oba – dlatego dodane „czego” stoi w kursywie. Czasowniki mieszają czasy: „usłyszeliśmy… zobaczyliśmy” to greckie perfectum, „przyglądaliśmy się… dotykały” – aoryst. Zmianę czyta się różnie: jako różnicę (skutek trwa do dziś, a tamte wydarzenia minęły) albo tylko jako odmianę stylu.
tn ψηλαφάω (psēlaphaō) – dotykać, obmacywać dłońmi: tym słowem Zmartwychwstały mówi „dotknijcie Mnie” (Łk 24:39), a w LXX Izaak dotyka Jakuba (Rdz 27:12); u Homera tak maca rękami oślepiony Cyklop. Świadectwo Jana obejmuje kolejne zmysły – słuch, wzrok, dotyk.
tn „O Słowie życia” (περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς, peri tou logou tēs zōēs) – wielka litera to rozstrzygnięcie tłumacza: greka nie rozróżnia. Możliwe odczytania: (a) osobowe Słowo, które jest życiem (por. J 1:1–4.14 – te same słowa: początek, Słowo, życie); (b) „słowo o życiu” = orędzie. Werset 2 (życie „zostało objawione”, „było u Ojca”) przemawia za odczytaniem osobowym; alternatywa pozostaje w przypisie. Sam zwrot „od początku” sięga przy tym dalej niż początek głoszenia: tak otwiera się Ewangelia Jana („Na początku było Słowo”), a przed nią pierwsze zdanie Pisma – „Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię” (Rdz 1:1). W tym liście zwrot „od początku” pada osiem razy i nie zawsze o tym samym początku.
tn Werset 2 to wtrącenie (parenteza) – dlatego myślniki z obu stron. Spina je klamra „zostało objawione… zostało objawione” (φανερόω, phaneroō): to, co było niewidzialne, stało się widzialne. Strona bierna wskazuje na Boga jako działającego.
tn „Było u Ojca” – πρὸς τὸν πατέρα (pros ton patera), ta sama konstrukcja co w J 1:1 („Słowo było u Boga”): bycie przy kimś, w żywej relacji. Wróci w 2:1 – rzecznika „mamy u Ojca” (πρὸς τὸν πατέρα, pros ton patera).
tn Tu zawieszone zdanie z w. 1 znajduje wreszcie orzeczenie: „głosimy”. Polskie „to” podejmuje wątek – słowo dodane, stąd kursywa. tc „Także wam” – καί (kai) mają edycje krytyczne; tekst bizantyjski go nie ma („głosimy wam”).
tn „Wspólnota” (κοινωνία, koinōnia) – to samo słowo co w Flm 6: współudział, więź, współposiadanie. Cel głoszenia jest wspólnotowy: nie sama informacja, lecz włączenie „was” do „nas” – a ta wspólnota sięga wyżej: jest wspólnotą z Ojcem i Synem. Greka ma tu elipsę: „a wspólnota nasza – z Ojcem…”, bez orzeczenia; dopowiedziane „jest wspólnotą” stoi w kursywie.
tn „My” jest w grece emfatyczne (ἡμεῖς, hēmeis): piszą naoczni świadkowie z ww. 1–3. tc Werset dwa razy waha się między „my” a „wy” – po grecku te zaimki różni jedna litera. W pierwszej połowie edycje krytyczne czytają γράφομεν ἡμεῖς (graphomen hēmeis) („my piszemy”), a tekst bizantyjski γράφομεν ὑμῖν (graphomen hymin) („piszemy wam”). W drugiej połowie różnią się już same rękopisy: Synajski i Watykański (IV w.) mają „nasza radość”, Aleksandryjski (V w.) – „wasza”; Kodeks Efrema jest w tym miejscu odczytywany przez wydawców różnie. Tłumaczymy tekst bazowy: „my piszemy… nasza radość”.
tn „Pełna” – greckie perfectum bierne (πεπληρωμένη, peplērōmenē): radość dopełniona i trwająca w tym stanie. „Nasza radość” staje się pełna, gdy adresaci wchodzą do wspólnoty (w. 3) – radość świadka dopełnia się w tych, którzy przyjmują świadectwo (por. J 15:11; 16:24).
tn ἀγγελία (angelia) – wieść, nowina, orędzie; w całym NT tylko tutaj i w 3:11. „Od Niego” – od Chrystusa, o którym mówił prolog: treść wieści pochodzi od Tego, którego słuchali.
tn „Światłością” – orzecznik bez rodzajnika: Bóg jest światłością co do swej natury (nie: „jednym ze świateł”). Greka piętrzy przeczenia: „ciemności w Nim nie ma żadnej” (οὐκ, ouk… οὐδεμία, oudemia) – po polsku podwójne przeczenie brzmi naturalnie i zostaje. tc Edycje różnią się tylko szykiem tego zdania (bez wpływu na przekład).
tn „Chodzić” (περιπατέω, peripateō) – hebrajska metafora całego stylu życia (jak „chodzić Bożymi drogami”), zachowana dosłownie: nie pojedynczy upadek, lecz obrany kierunek. Tu zaczyna się seria trzech par „jeśli mówimy… / jeśli zaś…” (ww. 6–7, 8–9, 10–2:1): trzy fałszywe deklaracje i trzy Boże odpowiedzi. W 1:5 „ciemność” to σκοτία (skotia), tu σκότος (skotos) – dwa warianty tego samego słowa, po polsku jedno „ciemność”.
tn „Czynić prawdę” – semityzm zachowany dosłownie (por. J 3:21: „Kto zaś czyni prawdę, przychodzi do światłości”): prawda u Jana nie jest tylko do wyznawania, ale do zrobienia.
tn Zaskoczenie tekstu: po „chodzimy w światłości jak On” spodziewalibyśmy się „mamy wspólnotę z nim” – a Jan pisze „jedni z drugimi”. Wspólnota z Bogiem sprawdza się we wspólnocie między braćmi; ta myśl wróci w 4:20.
tn „Oczyszcza” – czas teraźniejszy: nie jednorazowy akt, lecz stałe działanie. Chodzenie w światłości nie oznacza bezgrzeszności (w. 8!), lecz życie w zasięgu oczyszczającej krwi.
tc Dwie drobne różnice. „Zaś” (δέ, de) na początku wersetu stoi we wszystkich czterech najstarszych świadkach (Synajski, Aleksandryjski, Watykański, Efrema) – opuszcza je dopiero część wydań. „Chrystusa” po „Jezusa” dodaje Aleksandryjski (V w.) i rękopisy późniejsze; Synajski, Watykański i Efrema mają samo „Jezusa” – i tak tłumaczymy.
W tym trybie tekst wyżej idzie za lekcją NA28.
tn „Mieć grzech” (ἁμαρτίαν ἔχειν, hamartian echein) – Janowy idiom zachowany dosłownie (por. J 9:41; 15:22): chodzi o grzech jako stan i winę, którą się nosi – nie tylko o pojedyncze czyny (te w w. 10). tc W drugiej części edycje różnią się tylko szykiem („nie ma w nas” / „w nas nie ma” – Treg).
tn „Wyznawać” (ὁμολογέω, homologeō) znaczy źródłowo „mówić to samo, zgadzać się” – wyznanie grzechów to przyznanie Bogu racji: nazwanie ich tak, jak On je nazywa. Czas teraźniejszy: praktyka, nie jednorazowy akt.
tn Dosłownie „aby odpuścił… i oczyścił” (ἵνα, hina) – grecka składnia wiąże Bożą wierność i sprawiedliwość wprost z odpuszczeniem: jest wierny i sprawiedliwy właśnie w tym, że odpuszcza. Dwukropek oddaje tę więź bez ciężkiego „aby”. Odpuszczenie i oczyszczenie odpowiadają dwóm potrzebom z w. 8 i 10: winie i czynom.
tn Trzecie, najostrzejsze zaprzeczenie: perfectum „nie zgrzeszyliśmy” przeczy faktom z przeszłości, których skutki trwają. Eskalacja serii: kto tak mówi, najpierw „kłamie” sam (w. 6), potem „samych siebie zwodzimy” (w. 8), na końcu „czyni kłamcą” samego Boga – bo Jego słowo mówi o człowieku co innego.
tn Τεκνία (Teknia) – zdrobnienie („dziateczki”), czuły zwrot, jakim stary pasterz mówi do swoich; tym samym słowem żegna uczniów Jezus (J 13:33). W 1 J wraca siedem razy. Współczesna polszczyzna nie ma żywego zdrobnienia w tym rejestrze („dziatki” trącą myszką, „dzieciątka” zjechały do żłóbka) – czułość niesie ten przypis, a w tym wersecie podwaja ją zaimek samego Jana: τεκνία μου (teknia mou), „moje dzieci”. W pozostałych sześciu miejscach (2:12.28; 3:7.18; 4:4; 5:21) Jan pisze samo τεκνία – po polsku samo „dzieci”.
tn „Rzecznik” (παράκλητος, paraklētos) – dosłownie „przywołany na pomoc”, w grece sądowej: obrońca, adwokat, ten, kto staje przy oskarżonym i mówi za nim. W J 14–16 to samo słowo oznacza Ducha – „innego Parakleta”, co zakłada, że pierwszym jest Chrystus. Inne możliwe oddania: orędownik, obrońca; „pocieszyciel” (tradycyjne dla J 14) nie pasuje do sceny sądowej.
tn „Sprawiedliwego” – przymiotnik bez rodzajnika, w apozycji po imieniu, więc opisuje Jezusa, a nie zastępuje Jego imienia; stąd mała litera (można to czytać jako tytuł, „Ten Sprawiedliwy”, ale po polsku tytuł niosłaby dopiero forma samodzielna, jak w Dz 3:14; 7:52). Ten sam przymiotnik opisuje Boga w 1:9 i Chrystusa w 3:7 – rzecznik ma tę samą sprawiedliwość, przed którą staje. „Mamy u Ojca” – ta sama konstrukcja co w 1:2 o Słowie: πρὸς τὸν πατέρα (pros ton patera).
tn ἱλασμός (hilasmos) – słowo z kręgu Dnia Przebłagania: w LXX oddaje hebrajskie kippurim (Kpł 25:9; Lb 5:8), a w Ps 130:4 wręcz „przebaczenie”. W NT tylko tutaj i w 4:10. Nie „przebłagał” – On sam jest przebłaganiem: osoba, nie tylko czynność. Inne oddania: „ofiara przebłagalna” (dopowiada ofiarę), „zadośćuczynienie” (termin prawny).
tn Greka jest eliptyczna: „nie tylko za nasze, ale i za całego świata” – „grzechy” w drugim członie dopowiedziane dla jasności. Zasięg zdania jest celowo najszerszy: ὅλου τοῦ κόσμου (holou tou kosmou), całego świata.
tn „Poznajemy, że poznaliśmy” – gra czasów zachowana: czas teraźniejszy (bieżące upewnienie) obok perfectum (poznanie, które trwa). „Po tym” (ἐν τούτῳ, en toutō) to ulubiony zwrot listu – sprawdzian, po którym można coś poznać. „Zachowywać” (τηρέω, tēreō) znaczy więcej niż „przestrzegać”: strzec czegoś czujnie, jak skarbu.
tn Pierwsze z trzech „kto mówi” tego rozdziału (w. 4, 6, 9) – seria testów deklaracji, bliźniacza wobec trzech „jeśli mówimy” z 1:6–10. Cudzysłów «Poznałem Go» oddaje mowę niezależną oryginału. tc Tekst bizantyjski nie ma wprowadzającego ὅτι (hoti) (bez wpływu na przekład).
tn „Miłość Boża” – dopełniacz otwarty jak w grece (ἡ ἀγάπη τοῦ θεοῦ, hē agapē tou theou): miłość Boga do nas, nasza miłość do Boga, albo miłość Boża w nas jako dar – list będzie krążył wokół wszystkich trzech (por. 4:9–12.20–21). Nie rozstrzygamy w tekście.
tn τετελείωται (teteleiōtai) (perfectum) – od τελειόω (teleioō): doprowadzić do pełni, dojrzałości, celu. Nie chodzi o bezbłędność, lecz o miłość, która doszła tam, dokąd zmierzała – i w tym stanie trwa. To samo słowo wróci w 4:12.17–18.
tn „Trwać” (μένω, menō) – pierwsze wystąpienie słowa-klucza całej księgi (w 1 J ok. 24 razy): pozostawać, mieszkać, trzymać się mocno – obraz zadomowienia w Bogu, wzajemnego („my w Nim, On w nas”, por. J 15:4–10). Odtąd konsekwentnie „trwać”.
tn „On” – greka mówi tu ἐκεῖνος (ekeinos) („tamten”), które w 1 J wskazuje zawsze na Chrystusa jako wzór (2:6; 3:3.5.7.16; 4:17): chodzić tak, jak On chodził – po ludzku, krok za krokiem. tc NA28 i tekst bizantyjski dodają οὕτως (houtōs) („tak właśnie”); SBLGNT/WH/Treg go nie mają – nasze „tak, jak” niesie sens niezależnie.
tn „Umiłowani” – nowy zwrot do adresatów (dotąd „moje dzieci”), ten sam przymiotnik, którym w Flm 1 nazwany był Filemon. „Od początku” znaczy tu: od początku waszej drogi z ewangelią (por. 2:24; 3:11), nie „od początku świata” jak w 1:1. tc Tekst bizantyjski ma „Bracia” zamiast „Umiłowani” i dodaje „od początku” po „usłyszeliście”.
tn πάλιν (palin) znaczy tu „z drugiej strony, a jednak” (nie „znowu”): to samo przykazanie jest stare (w. 7) i nowe zarazem – nowe, „co jest prawdziwe w Nim i w was”: rodzaj nijaki „co” odnosi się do samej nowości przykazania, urzeczywistnionej najpierw w Chrystusie, teraz w was. „Przemija” (παράγεται, paragetai) – czas teraźniejszy: ciemność już teraz odchodzi; to samo słowo w 2:17 powie o całym świecie.
sn „Nienawidzi swojego brata” to nie ogólna uwaga o niechęci, lecz zakaz z Prawa: „Nie będziesz nienawidził brata swego w sercu swoim” (Kpł 19:17). Grecka Biblia ma w tym zakazie dokładnie te dwa słowa – μισέω (miseō) „nienawidzić” i ἀδελφός (adelphos) „brat” – i to je słychać u Jana, który wraca do tej pary raz po raz (2:9.11; 3:15; 4:20). W całym Nowym Testamencie poza nim stoją razem tylko u Łk 14:26. Werset dalej Prawo mówi: „będziesz miłował bliźniego swego jak siebie samego” (Kpł 19:18) – to u Mojżesza jedna sprawa, nie dwie.
tn Trzecie „kto mówi” (po w. 4 i 6) – deklaracja bez miłości brata obala samą siebie. „Aż dotąd” (ἕως ἄρτι, heōs arti) – mimo światłości, która „już świeci” (w. 8), ten człowiek wciąż jeszcze jest w ciemności: napięcie między „już” (światło) a „wciąż” (on).
tn σκάνδαλον (skandalon) – dosłownie języczek pułapki, na którym kładzie się przynętę; stąd to, o co człowiek się potyka i przez co upada. Zdanie jest zbudowane na Ps 119:165 w wersji greckiej: „wielki pokój dla tych, którzy miłują Twoje Prawo, i nie ma dla nich przeszkody” – Jan podstawia w miejsce Prawa brata. Tradycyjne „zgorszenie” znaczy dziś co innego: oburzenie albo demoralizację. Greka zostawia otwarte, czyj to upadek i gdzie leży przeszkoda. „W nim” może znaczyć „w tym człowieku” – nic go nie potyka; albo „w światłości” – kto w niej chodzi, nie potyka się (por. J 11:9–10); dawni komentatorzy czytali to jeszcze inaczej: że taki człowiek nie jest przeszkodą dla innych, bo tak to słowo znaczy najczęściej (Mt 18:7). Polskie „w nim” trzyma wszystkie trzy odczyty.
tn Potrójne „ciemność” w jednym wersecie – nagromadzenie celowe, zostaje. „Nie wie, dokąd idzie” – niemal dosłownie jak J 12:35; ciemność nie tylko otacza, ale uszkadza: „oślepiła jego oczy” (aoryst – to już się stało).
tn Zaczyna się sześciozdaniowy tryptyk (ww. 12–14): po trzykroć „piszę” i po trzykroć „napisałem” – do dzieci, ojców i młodych. Spójnik ὅτι (hoti) może znaczyć „bo” (piszę, ponieważ to o was prawda) albo „że” (piszę wam to, że…); wybieramy przyczynowe „bo” – Jan nie tyle informuje, ile przypomina im, kim już są. „Są odpuszczone” – perfectum: odpuszczenie dokonane i trwałe.
tn „Tego, który jest od początku” – greka ma zwięzłe „Tego od początku” (τὸν ἀπʼ ἀρχῆς, ton apʼ archēs, echo 1:1); „jest” dopowiedziane dla polszczyzny. „Zwyciężyliście” – perfectum: zwycięstwo odniesione i wciąż ważne (νικάω, nikaō wróci w 4:4; 5:4–5). „Złego” wielką literą – τὸν πονηρόν (ton ponēron) z rodzajnikiem to osoba, nie abstrakcyjne zło (por. 5:18–19).
tn Zmiana czasu „piszę” → „napisałem” zachowana – czy chodzi o wcześniejszy fragment listu, inny list, czy tylko o retoryczne wzmocnienie, tekst nie mówi; nie rozstrzygamy. „Dzieci” to tu inne greckie słowo niż w 2:12 (παιδία, paidia, nie τεκνία, teknia) – polszczyzna tej różnicy nie udźwignie bez sztuczności; odnotowujemy: τεκνία (teknia) jest czułe („dziateczki”), παιδία (paidia) bardziej zwyczajne. tc Tekst bizantyjski ujednolica: „piszę” także tutaj.
tn „Świat” (κόσμος, kosmos) ma u Jana dwie twarze: świat, który Bóg umiłował i ratuje (J 3:16; 1 J 2:2 – „za grzechy całego świata”!), i świat jako porządek odwrócony od Boga – ten tutaj. To samo słowo, dwa użycia; kontekst rozstrzyga. „Miłość Ojca” – dopełniacz otwarty jak „miłość Boża” w 2:5.
tn Trzy człony, wszystkie z otwartymi dopełniaczami: „pożądanie ciała” (to, czego ciało pożąda), „pożądanie oczu” (to, co rozpala wzrok), „chełpliwość doczesnego życia” – ἀλαζονεία (alazoneia) (w NT tylko tu i Jk 4:16) to samochwalstwo, pyszałkowatość; a βίος (bios) to nie ζωή (zōē): nie życie-zasada, lecz życie doczesne i środki do życia, wręcz majątek (w 3:17 to samo słowo = „dobra tego świata”). Polskie „doczesnego życia” to dwa słowa za jedno greckie βίος – para oddaje różnicę od ζωή, bo samo „życie” pokrywa w tym liście oba greckie słowa (ζωή to u Jana trzynaście razy życie od Boga). Stąd sens: przechwalanie się tym, co się ma i jak się żyje.
tn Domknięcie dwóch klamer naraz: „przemija” podejmuje 2:8 (tam ciemność, tu cały świat z jego pożądaniem), a „trwa” (μένω, menō) staje naprzeciw „przemija” – kto czyni wolę Boga, nie przemija ze światem. „Czyni wolę” współbrzmi z „czynić prawdę” z 1:6: u Jana i prawda, i wola Boża są do zrobienia.
tn „Antychryst” występuje w całej Biblii tylko w listach Jana (2:18.22; 4:3; 2 J 7) – to „ten, kto przybierając pozór Chrystusa, występuje przeciw Chrystusowi” (Westcott u Abbotta-Smitha); tu w liczbie mnogiej: jest ich już wielu – to fałszywi nauczyciele z 2:19.26, a nie jedna postać z przyszłości. „Ostatnia godzina” – bez rodzajnika, jak formuła; „pojawiło się” to perfectum: są i działają. tc Tekst bizantyjski dodaje rodzajnik („ten antychryst przychodzi”).
tn Poczwórne „z nas” – Janowa formuła przynależności „być z” (jak „z Ojca / ze świata” w 2:16) odmieniona przez cały werset: można wyjść spośród nas, nie będąc z nas. Osobne pytanie – kim są tu „my”: naocznymi świadkami z prologu czy całą wspólnotą? Tekst tego nie rozstrzyga i przekład też nie. Dwa słowa-klucze księgi stoją tu obok siebie: μένω (menō) „trwać” (ok. 24× w liście) i φανερόω (phaneroō) „objawić się” (słowniczek wymienia właśnie to miejsce). Polskie „trwać z kimś” brzmi mniej gładko niż „pozostać”. Końcowe zdanie jest w grece urwane (elipsa) – dopowiedzenie oznaczone kursywą.
tn Zamknięcie wersetu brzmi „żaden z nich nie jest z nas”: grecki szyk – przeczenie przy czasowniku, „wszyscy” za nim (οὐκ εἰσὶν πάντες, ouk eisin pantes) – to biblijny wzór przeczenia powszechnego, ten sam co „nie zostanie uznane za sprawiedliwe żadne ciało” (Ga 2:16; Ps 143:2) i co „żadne kłamstwo” dwa wersety dalej. Odejście nie dowiodło, że część z nich była nasza – objawiło, że nasz nie był żaden. Niektórzy – i tak brzmi to miejsce w wielu przekładach – czytają jednak „nie wszyscy są z nas”: jako zdanie o tym, że widzialna wspólnota bywa mieszana (por. 1 Kor 11:19).
tn Tu zaczyna się gra słów spinająca fragment: χρῖσμα (chrisma) (namaszczenie) – Χριστός (Christos) (Pomazaniec, 2:22) – ἀντίχριστος (antichristos) (przeciw-Pomazaniec). Przeciw antychrystom stoicie wy – namaszczeni przez Pomazańca. „Namaszczenie” w NT tylko tutaj i w 2:27; w LXX to słowo oznacza olej namaszczenia (Wj 29:7). „Święty” – najpewniej Chrystus (por. J 6:69: „Ty jesteś Świętym Bożym”), choć może być i Ojciec; nie rozstrzygamy.
tc Najstarsi świadkowie dzielą się tu na dwoje: „wszyscy wiecie” (πάντες, pantes) mają Synajski i Watykański, „wiecie wszystko” (πάντα, panta) – Aleksandryjski i Efrema. Idziemy za pierwszą lekcją: niesie ważną myśl – wiedza nie jest dla wtajemniczonej elity, mają ją wszyscy namaszczeni. Watykański pomija tu też spójnik „i”.
tn Greckie ὅτι (hoti) znaczy „bo” albo „że”. Czytamy „bo”, jak w tryptyku 2:12–14: Jan pisze nie po to, by informować, lecz by przypominać tym, którzy już wiedzą. Można też czytać „że” jako treść pisania: „nie napisałem wam, że nie znacie prawdy, lecz że ją znacie”. „Nie jest z prawdy” – znów formuła pochodzenia „być z”: kłamstwo nie może się z prawdy urodzić. Trzecie „że” greka wiąże dwojako: albo z „napisałem” (piszę też dlatego, że żadne kłamstwo nie jest z prawdy), albo z „znacie” (wiecie także to, że…). Polskie „i że” zostawia oba odczyty otwarte – tak jak grecki tekst.
tn Greka mówi dosłownie „kto przeczy, że Jezus NIE jest Chrystusem” – po czasowniku zaprzeczania negacja się podwaja (wzmocnienie, nie odwrócenie); po polsku oddaje to pojedyncze „przeczy, że jest”. Jedno greckie słowo (ἀρνέομαι, arneomai) wymusiło tu dwa polskie: ze zdaniem – „przeczy, że”, z osobą – „wypiera się [kogoś]”; tak samo rozdziela te użycia Abbott-Smith. „Chrystus” znaczy „Pomazaniec” – domyka się trójkąt z przypisu 47.
tc „Mieć Ojca” – Janowy idiom relacji (por. 2 J 9), zachowany dosłownie. „Wyznawać” (ὁμολογέω, homologeō) – to samo słowo co przy wyznawaniu grzechów w 1:9; tu jego drugi biegun: wyznanie Syna. tc Tekst bizantyjski opuszcza całą drugą połowę wersetu („kto wyznaje… ma i Ojca”) – zapewne przez przeskok wzroku między identycznymi zakończeniami obu połówek („…Ojca ma”); edycje krytyczne zgodnie ją mają.
tn Zdanie zaczyna się od zawieszonego „Wy” (emfaza: w przeciwieństwie do tych, którzy wyszli) – konstrukcja grecka zachowana. Potrójne „trwać” w jednym wersecie odwraca kierunek: najpierw słowo ma trwać w was, potem wy – w Synu i w Ojcu. tc Tekst bizantyjski dodaje „więc” po „wy”.
tn „Obietnica, którą obiecał” – celowe podwojenie tego samego rdzenia (figura etymologiczna), zachowane. „Życie wieczne” spina klamrą początek listu (1:2) z tym fragmentem: to, co „było u Ojca i zostało objawione”, jest tym, co obiecane trwającym.
tn „Zwodzą” – czas teraźniejszy: proces trwa (może w odcieniu „próbują zwodzić”). To samo słowo co w 1:8 („samych siebie zwodzimy”): tam zwodziciel wewnętrzny, tu zewnętrzni.
sn „Nie potrzebujecie, aby ktoś was uczył” – nie jest to odrzucenie nauczania w ogóle (cały ten list uczy!), lecz odpowiedź na zwodzicieli z 2:26, którzy przynoszą „nowe” nauki: namaszczeni mają już całą prawdę ewangelii i nie muszą jej u nikogo dosztukowywać. W tle słychać obietnicę nowego przymierza: „nie będzie już uczył nikt bliźniego swego… bo wszyscy Mnie poznają… a ich grzechów nie wspomnę więcej” (Jr 31:33–34; por. Hbr 8:10–11) – ta sama obietnica odzywa się w 1 J 2:12 („grzechy są odpuszczone”) i 2:20 („wszyscy wiecie”). Por. też J 14:26: Duch „nauczy was wszystkiego”.
tn Zdanie znów zawieszone od „A wy” (jak 2:24) i splątane – tok zostaje, z minimalnym dopowiedzeniem „tak”. Końcowe „trwacie w Nim” może być też rozkaźnikiem („trwajcie!”) – forma grecka jest identyczna; przyjmujemy odczyt oznajmujący, a wezwanie i tak wybrzmi w 2:28. tc Edycje różnią się tu w trzech miejscach; m.in. tekst bizantyjski ma „to samo namaszczenie” zamiast „Jego namaszczenie” i „będziecie trwać” zamiast „trwacie”.
tn „Gdy się objawi” – ἐάν (ean) znaczy zwykle „jeśli”, ale tu ma sens czasowy („gdy tylko”): niepewna jest chwila, nie samo wydarzenie. „Objawi się” – słowo-klucz φανερόω (phaneroō) wraca: Ten, który „został objawiony” w ciele (1:2), objawi się w chwale. tc Tekst bizantyjski ma wprost „gdy” (ὅταν, hotan) i inną formę „mielibyśmy”.
tn „Przyjście” (παρουσία, parousia) – słowo użyte przez Jana tylko ten jeden raz; w papirusach i inskrypcjach to termin techniczny na uroczysty przyjazd króla lub namiestnika do miasta (Abbott-Smith za Deissmannem) – stąd obraz: poddani albo witają władcę śmiało, albo ze wstydem się cofają. „Śmiałość” (παρρησία, parrēsia) – jak w Flm 8: prawo do otwartego stanięcia i mówienia. „Zawstydzeni przed Nim” – dosł. „od Niego” (semityzm: wstyd odwraca od osoby).
tn Dwa czasowniki poznania obok siebie: „wiecie” (οἶδα, oida – wiedza posiadana) i „poznajecie” (γινώσκω, ginōskō – poznawanie w działaniu); rozróżnienie zachowane. Tę samą parę stawia obok siebie grecki przekład obietnicy nowego przymierza: „poznaj (γνῶθι, gnōthi) Pana… bo wszyscy będą Mnie znać (εἰδήσουσιν, eidēsousin)” (Jr 31:34 wg LXX) – jeszcze jedna nić łącząca ten rozdział z Jeremiaszem (por. przypis 55). „Czyni sprawiedliwość” – jak „czynić prawdę” (1:6) i „czynić wolę” (2:17). „Z Niego jest zrodzony” – pierwszy raz pada wielki temat listu: narodziny z Boga (wróci w 3:9; 4:7; 5:1.4.18); perfectum: zrodzony i żyjący z tego zrodzenia. „Z Niego” – gramatycznie najbliżej Chrystus (o Nim mowa od 2:28), ale NT mówi o zrodzeniu z Boga – początek rozdziału 3 pokaże, że chodzi o Ojca; nie rozstrzygamy w tekście. tc NA28 i Tregelles dodają „i” („że i każdy”) – SBLGNT/WH go nie mają.
W tym trybie tekst wyżej idzie za lekcją NA28.
tn ποταπήν (potapēn) – „jak wielką” (dosł. „jakiego rodzaju”): zdumienie nad samą naturą tej miłości. „I jesteśmy nimi” – nazwanie nie jest tytułem grzecznościowym: dzieci Boże to stan faktyczny (perfectum daru: „dał”). tc Tekst bizantyjski opuszcza „i jesteśmy”; ma też „was” zamiast „nas” w drugiej części.
tn Słowo-klucz „objawić” pracuje tu podwójnie: „jeszcze nie zostało objawione, czym będziemy” – i „gdy się objawi”. Greka zostawia otwarte, czy podmiotem drugiego zdania jest „to” (nasza przyszła postać), czy „On” (jak w 2:28) – przekład zachowuje tę dwuznaczność. Upodobnienie płynie z widzenia: „zobaczymy Go takim, jakim jest”. tc Tekst bizantyjski dodaje „zaś” po „wiemy”.
tn To już drugie słowo o oczyszczeniu w liście: w 1:7.9 krew Jezusa „oczyszcza” nas (καθαρίζω, katharizō), tu człowiek „oczyszcza samego siebie” (ἁγνίζω, hagnizō) – czasownik z języka przygotowań świątynnych (J 11:55: pielgrzymi „oczyszczali się” przed Paschą), w listach przeniesiony na życie moralne (Jk 4:8; 1 P 1:22). Nadzieja nie usypia – przygotowuje jak przed świętem. „On” (ἐκεῖνος, ekeinos) – znów Chrystus jako wzór.
tn ἀνομία (anomia) – dosłownie „bez-prawie”: życie tak, jakby Bożego prawa nie było (LSJ stawia to słowo naprzeciw sprawiedliwości). Definicja jest obustronna (oba rzeczowniki mają rodzajnik): grzech = bezprawie, bezprawie = grzech – Jan odbiera grzechowi pozór drobnostki. Tradycyjne oddanie: „nieprawość”.
tn „Zabrać” (αἴρω, airō) – czasownik z pola podnoszenia i wynoszenia: tym samym słowem mówi się „podnieś swoją matę” (J 5:8) i „zabierzcie kamień” (J 11:39). Ten sam czasownik pada, gdy Jan Chrzciciel wskazuje Baranka: „który zabiera grzech świata” (J 1:29). Grecki Stary Testament mówi o grzechu tak samo – „nosi nasze grzechy” (Iz 53:4) i „zabierający nieprawości i grzechy” (Lb 14:18) – nigdy o jego zabiciu. tc Synajski, Kodeks Efrema i tekst bizantyjski dodają „nasze” po „grzechy”; Aleksandryjski i Watykański go nie mają.
tn Zdanie celowo ostre. Wiele przekładów łagodzi napięcie z 1:8–2:1 („jeśli mówimy, że nie mamy grzechu…”), dopisując do czasu teraźniejszego trwałość („nie trwa w grzechu”, „nie czyni z grzechu praktyki”) – ale to dopisek interpretacyjny, nie greka. Jak pogodzić 3:6 z 1:8? Klasyczne propozycje: (a) chodzi o grzech jako styl życia; (b) nie grzeszy nowe życie zrodzone z Boga (por. 3:9), choć grzeszy jeszcze stary człowiek; (c) to ideał eschatologiczny już działający. Tekst żadnej z nich nie wypowiada – więc przekład też nie.
tc Zdrobniałe „dzieci” (τεκνία, teknia) mają Synajski i Watykański; Aleksandryjski czyta zwyczajniejsze „dzieci” (παιδία, paidia), a Kodeks Efrema nie ma tu zwrotu w ogóle. Idziemy za pierwszą lekcją. Po polsku oba wyrazy brzmią tak samo; różnicę odcienia – τεκνία czulsze, παιδία zwyczajniejsze – odnotowuje przypis przy 2:14. Żaden świadek nie ma tu „moje” (inaczej niż w 2:1, gdzie zaimek stoi w grece). „Sprawiedliwy… jak On” – trzeci raz Chrystus (ἐκεῖνος, ekeinos) jako miara: czysty (3:3), bezgrzeszny (3:5), sprawiedliwy (3:7); por. „Sprawiedliwy” 2:1.
tn „Jest z diabła” – formuła pochodzenia „być z” w najciemniejszym wydaniu (por. „ze Złego” 3:12). „Od początku” – zwrot, który w tym liście ma trzy znaczenia: wieczność Słowa (1:1), dawność przykazania (2:7), a tu starość grzechu diabła. „Zniszczyć” (λύω, lyō – rozwiązać, obalić): dzieła diabła nie są reformowane, lecz rozbierane.
tn „Nasienie” (σπέρμα, sperma) – obraz wzięty wprost z rodzenia: w zrodzonym trwa to, z czego został zrodzony – Boży zarodek życia. Czym jest? Propozycje komentatorów: słowo Boże (por. 1 P 1:23), Duch (por. 3:24), samo nowe życie z narodzin; Abbott-Smith mówi ostrożnie o „Bożym wpływie”. Nie rozstrzygamy – obraz mówi więcej niż definicje. Bliską myśl niesie zapowiedź, w której Bóg kładzie coś swojego wewnątrz człowieka: „dam wam serce nowe i ducha nowego dam wam do wnętrza” (Ez 36:26-27) – tam też to, co dane, sprawia, że człowiek zaczyna postępować inaczej, a nie tylko chcieć inaczej.
tn Najostrzejsze zdanie listu – zbudowane jako klamra: zrodzony – nie czyni grzechu – nasienie trwa – nie może grzeszyć – zrodzony. Logika jest rodzicielska: natura z narodzin określa, co możliwe. O sporze przekładowym wokół „nie czyni/nie może grzeszyć” i o napięciu z 1:8 – przypis 65; oba wersety tłumaczymy tą samą miarą: dosłownie.
tn Jedyne miejsce w Biblii, gdzie para „dzieci Boga” i „dzieci diabła” pada wprost obok siebie. „Jawne” – z rodziny słowa-klucza „objawić”: pochodzenie widać. Kryterium jest podwójne i zaraz się zrośnie w jedno: sprawiedliwość i miłość brata (drugi człon otwiera cały następny fragment). „Po tym” (ἐν τούτῳ, en toutō) można wiązać dwojako: albo zapowiada to, co idzie dalej – i tak czytamy, stąd dwukropek – albo podsumowuje poprzednie zdania o zrodzeniu z Boga (2:28–3:9). Obrońców mają oba odczyty; sam werset domyka jeden fragment i otwiera następny.
tn „Wieść” (ἀγγελία, angelia) – drugie i ostatnie wystąpienie tego słowa w NT (pierwsze: 1:5). Dwie połowy jednej wieści: „Bóg jest światłością” (1:5) i „abyśmy się wzajemnie miłowali” (3:11) – teologia i przykazanie w jednym słowie.
tn Greka używa tu σφάζω (sphazō) – czasownika, który znaczy „zabić, podcinając gardło”, i w greckim Starym Testamencie jest zwykłym słowem uboju ofiary (Kpł 1:5; 3:2; 4:4 i dalej), a także słowem sceny na górze Moria, gdy Abraham bierze nóż nad synem (Rdz 22:10). Samą śmierć Abla grecki Stary Testament opowiada jednak słowem zwyczajnym: ἀπέκτεινεν (apekteinen), „zabił” (Rdz 4:8) – mocniejszy czasownik jest własnym wyborem Jana, nie cytatem. LSJ zalicza to miejsce nie do uboju ofiarnego, lecz do zabicia ostrzem, i podaje obok papirus z tą samą frazą: zarżnąć własnego brata. W pozostałych ośmiu miejscach Nowego Testamentu słowo należy do Apokalipsy: cztery razy do Baranka (5:6.9.12; 13:8), raz do bestii udającej Baranka (13:3), trzy razy do zwykłego zabijania ludzi (6:4; 6:9; 18:24). Kain jest w liście jedynym imieniem własnym poza Jezusem – pierwowzór nienawiści do brata (Rdz 4). „Ze Złego” – ta sama formuła pochodzenia co „z Boga”.
tn Jedyny raz w liście Jan mówi do adresatów „bracia” – akurat w zdaniu o nienawiści świata do braci. Logika płynie z historii Kaina: skoro tak było między pierwszymi braćmi, nie dziwcie się światu (por. J 15:18). tc NA28 zaczyna od „I nie dziwcie się”; tekst bizantyjski ma „bracia moi”.
W tym trybie tekst wyżej idzie za lekcją NA28.
tn „Przeszliśmy ze śmierci do życia” – perfectum: przejście dokonane, stan trwa; niemal dosłownie J 5:24. Miłość braci nie jest biletem, lecz znakiem rozpoznawczym przejścia („bo” = po tym wiemy). Mroczne odbicie słowa-klucza: można też „trwać w śmierci”. tc Kodeks Efrema i tekst bizantyjski dodają „brata” po „kto nie miłuje”; Synajski, Aleksandryjski i Watykański go nie mają.
tn „Zabójca” (ἀνθρωποκτόνος, anthrōpoktonos – dosł. „ludobójca”) występuje w NT tylko tutaj i w J 8:44 – gdzie Jezus nazywa tak diabła, „zabójcę od początku”. Nienawiść nosi więc znak tego samego rodowodu, o którym mówiły ww. 8–12: od diabła przez Kaina. Nienawiść to zabójstwo w zalążku (por. Mt 5:21–22).
tn „Oddać życie” (dosł. „położyć duszę”, τὴν ψυχὴν τιθέναι, tēn psychēn tithenai) – idiom Janowy z mowy o Dobrym Pasterzu (J 10:11.15.17–18); ψυχή (psychē) znaczy tu życie, nie „duszę”. Definicja miłości jest narracyjna: nie cecha, lecz wydarzenie – „On oddał”. „Powinniśmy” (ὀφείλομεν, opheilomen) – jak w 2:6: z trwania wynika dług. tc Tekst bizantyjski ma bezokolicznik w innej formie (bez różnicy znaczenia).
tn „Dobra tego świata” – to βίος (bios) z 2:16 („chełpliwość doczesnego życia”): życie doczesne od strony środków utrzymania, majętność; tu ta strona wychodzi na jaw wprost. „Zamyka przed nim swoje serce” – dosł. „wnętrzności” (σπλάγχνα, splanchna), jak w Flm 7.12.20: siedziba współczucia zatrzaśnięta na klucz (κλείω, kleiō). Po heroizmie w. 16 Jan schodzi na ziemię: miłość mierzy się otwartą ręką, zanim zmierzy się śmiercią.
tn Dwie pary: słowo i język (deklaracja) – czyn i prawda (rzeczywistość). „Prawdą” domyka wątek z 1:6: prawda jest u Jana do czynienia. tc Tekst bizantyjski dodaje „moje”.
tn „Uspokoimy” (πείθω, peithō – dosł. „przekonamy”) – przekonać własne serce znaczy tu: uciszyć jego zarzuty (klasyfikacja znaczeń Louw-Nidy umieszcza to użycie w polu emocji: „uspokoić”). „Jesteśmy z prawdy” – znów formuła pochodzenia. tc Edycje różnią się tu w trzech miejscach, m.in. „poznamy” (SBLGNT/NA28) wobec „poznajemy” (tekst bizantyjski) oraz „serce” pojedyncze (SBLGNT/WH/NA28) wobec mnogiego (Treg i tekst bizantyjski).
W tym trybie tekst wyżej idzie za lekcją NA28.
tn Zdanie o dwóch możliwych twarzach – i słynnej trudnej składni (podwójne „że/bo”, którego drugi człon oddaje myślnik). Odczytanie pocieszające: gdy serce oskarża, odwołujemy się do wyższej instancji – Bóg wie wszystko, także to, czego przerażone serce nie widzi (naszą przynależność do prawdy, w. 19); tak Luter. Odczytanie surowe: Bóg wie jeszcze więcej niż serce – tym poważniej brzmi oskarżenie; tak Alford (obu przytacza JFB). Kontekst (uspokojenie serca, śmiałość w w. 21) przemawia za pociechą; składnia pozostaje otwarta. „Oskarża” (καταγινώσκω, kataginōskō) – słowo z sali sądowej: wiedzieć coś przeciw komuś.
tn „Śmiałość” (παρρησία, parrēsia) – trzeci raz w naszych tekstach: prawo otwartego stanięcia i mówienia (Flm 8; 1 J 2:28 – tam wobec przychodzącego Chrystusa, tu wobec Boga w modlitwie). tc Cztery edycje, cztery szyki zaimka „nas” w tym zdaniu (w tym podwójne „nas” w tekście bizantyjskim) – bez wpływu na sens.
W tym trybie tekst wyżej idzie za lekcją NA28.
tn Śmiałość z w. 21 od razu przechodzi w modlitwę wysłuchaną (por. J 15:7 – prośba płynąca z trwania). „Miłe przed Nim” – semityzm zachowany (dosł. „przed Jego obliczem”). To nie transakcja: zachowywanie przykazań nie kupuje wysłuchania, lecz opisuje życie zestrojone z Tym, którego się prosi.
tn „Przykazanie” w liczbie pojedynczej – a treść podwójna: wiara i miłość. Dla Jana to jedno przykazanie o dwóch skrzydłach; tu po raz pierwszy w liście pada słowo „wierzyć” (dotąd była mowa o wyznawaniu). „Uwierzyli” – aoryst: przylgnięcie, nie pojedynczy epizod ani proces. „Imieniu” – tak w grece (celownik), jak w zwrocie „dać wiarę czyjemuś słowu”: zawierzyć Temu, kogo to imię nazywa; gdy Jan chce powiedzieć „uwierzyć w imię”, pisze inaczej (J 1:12; 1 J 5:13). tc Tregelles ma czas teraźniejszy („wierzyli [stale]”); tekst bizantyjski opuszcza „nam”.
tn Pierwsza wzmianka o Duchu w liście – i od razu jako znak rozpoznawczy trwania (rozwinie to 4:13). „Po Duchu” – dosł. „z Ducha” (ἐκ, ek): Duch jest źródłem, z którego to poznanie płynie. Trwanie staje się tu po raz pierwszy wprost wzajemne: my w Nim – On w nas.
tn Za prorokiem stoi duch, który przez niego mówi – dlatego „nie wierzcie każdemu duchowi” i zaraz potem „wielu fałszywych proroków”. „Badajcie” (δοκιμάζω, dokimazō) to słowo z próby kruszcu: tak sprawdzano złoto i monety; ten sam czasownik w 1 Tes 5:21 („wszystko badajcie”). „Wyszło na świat” – jak tamci, którzy „wyszli z nas” (2:19); por. 2 J 7.
tn Wyznaje się tu Osobę, nie samą tezę: dosłownie „wyznaje Jezusa Chrystusa przybyłego w ciele” – przedmiotem wyznania jest On, wraz z tym, jak przyszedł. „Przyszedł” – czas dokonany o trwałym skutku: przyszedł w ciele i ciała nie porzucił. Por. 2 J 7, gdzie zwodziciele „nie wyznają Jezusa Chrystusa przychodzącego w ciele”. tc Tekst bizantyjski czyta „poznaje się” zamiast „poznajecie”.
tn „Duch” – słowo dodane, stąd kursywa: greka ma sam rodzajnik bez rzeczownika, czyli „to, co antychrysta”, a z ww. 1–3 domyślnym słowem jest „duch”. Echo 2:18: „usłyszeliście, że antychryst przychodzi” – tam osoby (wielu antychrystów), tu duch, który za nimi stoi. tc Tekst bizantyjski dodaje po „Jezusa” słowa „Chrystusa, który przyszedł w ciele” (wyrównanie do w. 2), a Synajski podobny dopisek: „Pana, który przyszedł w ciele”; samo „Jezusa” mają Aleksandryjski i Watykański. Brak tych słów w części rękopisów odnotowywali już dawni komentatorzy (A. Clarke).
tn „Ich” – fałszywych proroków z w. 1. „Zwyciężyliście” – czas dokonany o trwałym skutku, jak w 2:13–14 („zwyciężyliście Złego”): zwycięstwo już się dokonało – nie dzięki sile dzieci, lecz przez Tego, który w nich. „Ten w was… ten w świecie” – greka jest równie zwięzła; „ten w świecie” to najbliżej duch antychrysta z w. 3; część komentatorów myśli o samym szatanie albo o antychryście.
tn Trzy razy „świat” w jednym zdaniu. „Ze świata mówią” – mowa ma swoje źródło: skąd ktoś „jest”, stamtąd mówi (por. J 3:31: „Kto jest z ziemi, z ziemi jest i z ziemi mówi”). To, że świat słucha swoich, nie jest znakiem prawdy, lecz pochodzenia.
tn „My” – najbliżej: świadkowie z prologu (1:1–5), którzy widzieli i świadczą; kryterium jest więc ich świadectwo o Jezusie, nie czyjekolwiek „słuchajcie nas”. „Stąd poznajemy” – jedyny raz „stąd” zamiast zwykłego „po tym”: wniosek z całej próby ww. 2–6. „Duch prawdy” to formuła stała: w Nowym Testamencie cztery razy, z czego trzy u Jana o Duchu Świętym (J 14:17; 15:26; 16:13). „Duch zwiedzenia” – tylko tutaj w całym Nowym Testamencie; ta sama rodzina słów co „zwodzić” (2:26; 3:7), por. „duchy zwodzące” (1 Tm 4:1). o wielkiej literze ↗
tn „Umiłowani, miłujmy” – po grecku to ta sama rodzina słów (ἀγαπητοί, agapētoi, ἀγαπῶμεν, agapōmen): wezwanie wyrasta z tego, kim adresaci już są. „Miłość jest z Boga” – formuła pochodzenia, jak „z prawdy” czy „ze świata”: miłość ma źródło, zanim stanie się przykazaniem. „Z Boga jest zrodzony” – jak 2:29; 3:9.
tn „Nie poznał” – czas dokonany: do poznania w ogóle nie doszło (w w. 7 „zna” – niedokonany: zna i poznaje nadal). „Bóg jest miłością” – zdanie orzeka o Bogu, nie definiuje miłości: w grece podmiotem jest „Bóg” (z rodzajnikiem), a „miłość” orzecznikiem – nie da się go odwrócić w „miłość jest Bogiem”. Powtórzone w 4:16.
tn „Pośród nas” – albo „w nas”: greka dopuszcza oba. „Objawiła się” – słowo-klucz księgi (1:2; 3:2.5.8): niewidzialne stało się widzialne.
tn „Jedyny” (μονογενής, monogenēs) – od słowa „ród, rodzaj”: jedyny w swoim rodzaju, nie „jeden z wielu”. Tak NT mówi o jedynakach (Łk 7:12; 8:42; 9:38), a List do Hebrajczyków (11:17) nazywa tym słowem Izaaka, choć Abraham miał także Izmaela – chodzi o jedyność synostwa, nie o arytmetykę. Tradycyjne „jednorodzony” idzie za łacińskim unigenitus. Por. J 1:14.18; 3:16.18. Szyk jak w grece: „Syna swego, Jedynego, posłał Bóg” – najpierw Dar, potem Dawca. „Posłał” – czas dokonany: posłanie trwa w skutkach.
tn „Przebłaganie” – patrz przypis do 2:2 (tło Dnia Przebłagania); tam „On sam jest przebłaganiem”, tu Ojciec „posłał Syna jako przebłaganie”. Kierunek jest jeden: nie nasza miłość poruszyła Boga – Jego miłość posłała Syna. tc WH i NA28 mają „umiłowaliśmy” w czasie dokonanym, Tregelles i tekst bizantyjski w prostym przeszłym; po polsku różnicy nie widać.
tn „Tak” – to jest „w ten sposób”: wskazuje na ww. 9–10 (posłanie Syna), nie tylko na rozmiar uczucia; ten sam zwrot otwiera J 3:16. „Powinniśmy” – język długu, jak 2:6; 3:16: umiłowani stają się dłużnikami miłości.
tn To samo słowo, co „przyglądaliśmy się” w 1:1 i w w. 14: wpatrywać się z bliska. Por. J 1:18: „Boga nikt nigdy nie widział” – tam odpowiedzią jest Jedyny, który Go objawił; tu: wzajemna miłość, w której niewidzialny Bóg trwa pośród ludzi.
tn „Osiągnęła pełnię” – jak 2:5: doszła tam, dokąd zmierzała, i w tym stanie trwa; wróci w ww. 17–18. tc Trzy edycje różnią się tu tylko szykiem słów.
tn Zdanie ma dwa „że”: pierwsze podaje treść poznania („że w Nim trwamy”), drugie – jego podstawę, i dlatego stoi po dwukropku. Drugie „że” można też czytać przyczynowo („bo dał nam ze swojego Ducha”); wniosek wychodzi podobny, różnica jest w tym, czy „po tym” zapowiada, czy podsumowuje. Dosłownie „z Ducha swego nam dał” – cząstkowe „z”: Duch jest jeden, a każdy otrzymuje z Niego udział. Por. 3:24: „po Duchu, którego nam dał”.
tn Wraca para z prologu: „przyglądaliśmy się… świadczymy” (1:1–2) – głos naocznych świadków, ten sam, którego „kto zna Boga, słucha nas” (w. 6).
tn „Zbawiciel świata” – w NT tylko tu i w J 4:42, gdzie tak wyznają Samarytanie. „Świata” – tego samego, który „ich słucha” (w. 5) i nie zna dzieci Bożych (3:1): posłanie Syna obejmuje świat, który się odwraca (por. 2:2: „za grzechy całego świata”).
tn Trzecie wyznanie w liście: „Jezus jest Chrystusem” (2:22), Jezus Chrystus, który przyszedł w ciele (4:2), „Jezus jest Synem Bożym” – trzy strony jednego wyznania. tc WH dodaje po „Jezus” słowo „Chrystus”; drobne różnice edycji także w partykule („kto by wyznał”).
tn Greka daje obu czasownikom jedno dopełnienie: „poznaliśmy i uwierzyliśmy miłość” – po polsku trzeba je rozdzielić (jedno „masz” dla miłości i wiary ma też Flm 5). Oba w czasie dokonanym o trwałym skutku: poznanie i wiara trwają. „Ma w nas” – albo „ku nam” (jak w. 9).
tn Drugi raz „Bóg jest miłością” (4:8) – teraz z wnioskiem o trwaniu: mieszkać w miłości to mieszkać w Bogu. tc Tregelles opuszcza końcowe „trwa”.
tn „Z nami” – dosłownie: nie „w nas” ani „wśród nas”, lecz „z nami” – jakby miłość dochodziła do celu razem z nami. „Śmiałość” – jak 2:28 (przy Jego przyjściu) i 3:21 (w modlitwie); tu sięga dnia sądu. „Jak On jest, tak i my jesteśmy” – czas teraźniejszy: upodobnienie do Chrystusa (2:6; 3:3.7) już teraz, „na tym świecie”, jest podstawą śmiałości. „W tym” odnosimy wstecz, do trwania w Bogu z w. 16, a „abyśmy” mówi, do czego to prowadzi (tak JFB i Clarke); można też czytać „w tym” naprzód: pełnia miłości polega właśnie na śmiałości w dniu sądu.
tn „Pełna” – przymiotnik z tej samej rodziny słów, co „osiągnąć pełnię” (2:5; 4:12.17); tradycyjnie: „doskonała miłość”. „Wyrzuca precz” – dosłownie „wyrzuca na zewnątrz”: czynna siła, nie samo zanikanie.
tn „Kara” (κόλασις, kolasis) – w NT tylko tu i w Mt 25:46 („kara wieczna”). Grecki zwrot „strach ma karę” czytano dwojako: (a) strach sam nosi w sobie karę już teraz; (b) strach ma z karą do czynienia, bo się jej spodziewa. Vincent łączy oba: strach, uprzedzając karę, ma ją już teraz. Stąd w tekście „ma w sobie karę” – słów „w sobie” nie ma w grece, dopowiada je polszczyzna za odczytaniem (a). Chodzi o strach przed dniem sądu (w. 17), nie o cześć wobec Boga.
tn Bez dopełnienia: Jan nie mówi, kogo miłujemy – sama zdolność miłowania rodzi się z Jego pierwszeństwa. „Pierwszy” to w grece przymiotnik w mianowniku (πρῶτος, prōtos), nie przysłówek „najpierw”: mówi o Nim samym, nie o kolejności zdarzeń – i na nim leży akcent zdania. Forma grecka mogłaby też znaczyć „miłujmy”; przyjmujemy odczyt oznajmujący: to stwierdzenie źródła, nie wezwanie. tc Tekst bizantyjski dodaje „Jego” („my miłujemy Jego”).
tn „Kłamca” – jak 2:4 (kto mówi «Poznałem Go», a przykazań nie zachowuje) i 2:22: znów słowa o Bogu sprawdzane życiem. Zestawienie miłości i nienawiści bez stanów pośrednich – jak 2:9–11; 3:15.
tn „Widział” – czas dokonany o trwałym skutku: brat wciąż stoi przed oczami; widzialny brat jest sprawdzianem miłości do niewidzialnego Boga (por. w. 12: „Boga nikt nigdy nie oglądał”). tc SBLGNT (z WH, Tregellesem i NA28) za Synajskim i Watykańskim: „nie może miłować”; Aleksandryjski i tekst bizantyjski pytają: „jakże może miłować?”. Wielkie wydanie krytyczne (Editio Critica Maior) zostawia ten wybór nierozstrzygnięty.
tn Klamra z 3:23 („to jest Jego przykazanie”): tam wiara i wzajemna miłość, tu miłość Boga i brata – jedno przykazanie, dwa ramiona. „Miłował i brata” – „i” znaczy tu „także”: jedno bez drugiego nie istnieje (w. 20).
tn Cała rodzina „rodzić” w jednym zdaniu: wierzący „jest zrodzony”, Ojciec to „Ten, który zrodził”, a „ten zrodzony z Niego” to – po w. 2 („miłujemy dzieci Boże”) – brat w wierze: kto kocha Ojca, kocha Jego dzieci. Druga połowa bywa też czytana szerzej: jako zasada o każdym rodzicu i jego dziecku (w drugiej połowie nie pada już słowo „Bóg”, a formuła „każdy, kto…” wraca w liście dwanaście razy), zastosowana dopiero potem do Boga i Jego dzieci. tc WH opuszcza „i”.
tn Odwrócenie: dotąd miłość do brata była sprawdzianem miłości do Boga (4:20–21) – teraz odwrotnie: miłość do Boga mierzy miłość do Jego dzieci. Obie strony sprawdzają się nawzajem. „Czynimy przykazania” – niezwykłe połączenie, jedyne takie w liście (por. „czynić prawdę” 1:6, „czynić sprawiedliwość” 2:29). tc Tekst bizantyjski wyrównuje do zwykłego „zachowujemy”.
tn „Miłość Boga” – tu: miłość do Boga (dopełniacz w grece dwuznaczny; rozstrzyga w. 2). „Ciężkie” – o ciężarze do dźwigania: por. Mt 23:4 („wiążą brzemiona ciężkie”) i Mt 11:30 („moje brzemię jest lekkie”). Powód, czemu nie są ciężkie, podaje od razu w. 4: nosi je ktoś, kto zwycięża.
tn „Wszystko, co zrodzone” – rodzaj nijaki, nie „każdy”: zasada, która obejmuje każdego zrodzonego. „Zwycięstwo, które zwyciężyło” – ta sama rodzina słów, co „zwyciężyliście” (2:13–14; 4:4); samo słowo „zwycięstwo” (νίκη, nikē) występuje w NT tylko tutaj. Czas przeszły dokonany „zwyciężyło” obok teraźniejszego „zwycięża”: rozstrzygnięcie już zapadło – i wciąż działa.
tn Trzy wyznania listu schodzą się u mety: „Jezus jest Chrystusem” (2:22; 5:1), przyszedł w ciele (4:2), „Jezus jest Synem Bożym” (4:15; 5:5). tc Edycje różnią się tu tylko partykułą „a/zaś”.
sn „Przez wodę i krew” – list tego nie rozwija i propozycje są od starożytności co najmniej trzy: (a) chrzest Jezusa i Jego śmierć – dwa graniczne wydarzenia drogi „Tego, który przyszedł” (odczyt najczęstszy); (b) woda i krew z przebitego boku (J 19:34–35 – tam też naoczny świadek „zaświadczył”); (c) całe przyjście w ciele (por. 4:2). Dopisek „nie tylko w wodzie” sugeruje spór: ktoś przyjmował „wodę”, a odrzucał „krew” – czyli krzyż. Tekst zostawiamy otwarty jak greka. Grecki przyimek się przy tym zmienia: najpierw „przez” wodę i krew, potem „w” wodzie i we krwi – przekład tę zmianę odbija. tc Tekst bizantyjski opuszcza drugie „w”.
tc Czytelnik dawnych przekładów zna tu dłuższe zdanie: „…świadczą na niebie: Ojciec, Słowo i Duch Święty, a ci trzej jedno są. A trzej są, którzy świadczą na ziemi…”. To tak zwana Comma Johanneum, obecna w tekście przyjętym (Textus Receptus, czyli greckich wydaniach drukowanych od XVI w.) i idących za nim dawnych przekładach. W rękopisach greckich występuje tylko w dziesięciu późnych, w pięciu z nich tylko na marginesie; najstarszy, który ma ją w samym tekście, pochodzi z XIV wieku, a jej brzmienie zdradza przekład z łaciny. Milczą o niej starożytne przekłady poza częścią łacińskich i wszyscy greccy Ojcowie, nawet w sporach o Trójcę, gdzie byłaby koronnym argumentem; nie drukuje jej żadna z pięciu porównywanych edycji krytycznych, także tekst bizantyjski. Bez wstawki zdanie biegnie gładko: trzej świadkowie to Duch, woda i krew (w. 8). Spór dotyczy historii tekstu, nie nauki o Trójcy: ta stoi na wielu innych miejscach.
tn Dosłownie „są ku jednemu”: trzy świadectwa zbiegają się w jednym punkcie – zgadzają się w jednej sprawie. To nie jest fraza „jedno są” ze wstawki omówionej w przypisie 118 (tam jedność bytu, tu zgodność zeznań – jak świadkowie w sądzie; por. zasada dwóch–trzech świadków, Pwt 19:15).
tn „Większe” – jak 3:20 (Bóg większy niż serce) i 4:4. W tle zasada Prawa: sprawę rozstrzyga dwóch–trzech świadków (Pwt 19:15; por. J 8:17–18, gdzie Jezus powołuje się na świadectwo swoje i Ojca). „Zaświadczył” – czas dokonany: świadectwo raz złożone i wciąż ważne. Drugie „że” bywa też czytane jako „bo”: wtedy zdanie nie zapowiada treści świadectwa, lecz podaje powód – świadectwo Boga jest większe, bo to On je złożył o swoim Synu. tc Tekst bizantyjski ma „które zaświadczył” zamiast „że zaświadczył”.
tn Trzy składnie wiary w jednym wersecie: „wierzyć w Syna” (zawierzyć Osobie), „wierzyć Bogu” (dać wiarę Jego słowu – celownik, jak „uwierzyć imieniu” 3:23), „uwierzyć w świadectwo”. „Uczynił Go kłamcą” – jak 1:10: odrzucenie świadectwa jest zarzutem kłamstwa postawionym Bogu. tc Świadkowie i wydania dzielą się między zaimek zwrotny („w sobie”) a zwykły, który można odnieść zarówno do wierzącego, jak i do Syna („w Nim”); tekst główny idzie za zwrotnym.
tn „Życie wieczne” – klamra: tak zaczął się list (1:2: „głosimy wam życie wieczne”) i taka była obietnica (2:25). „Dał” – czas przeszły dokonany: dar już wręczony, nie obiecany na potem. tc Edycje różnią się tylko szykiem słów.
tn Szyk drugiej połowy odwrócony jak w grece: „życia – nie ma” (strata na końcu, jak uderzenie). I drobiazg: pełny tytuł „Syna Bożego” pada właśnie w połowie o niemającym – jakby dla podkreślenia, co traci.
tn Cel listu – por. J 20:31: tam Ewangelia pisana, „abyście wierzyli… i mieli życie”; tu list, „abyście WIEDZIELI, że macie”. Pewność, nie tylko wiara – po to były wszystkie „po tym poznajemy”. „Wierzycie w imię” – składnia z „w”, którą Jan zna obok „uwierzyć imieniu” (3:23; por. przypis tam): obie się dopełniają. Dopowiedzenie „wam, którzy wierzycie” stoi w grece na samym końcu zdania – jak adres na kopercie. tc Tekst bizantyjski przenosi je do środka i dodaje „i abyście wierzyli”.
tn „Śmiałość” – czwarty raz (2:28; 3:21; 4:17): przy Jego przyjściu, w modlitwie, w dniu sądu – i tu, na co dzień przed Nim. „Według Jego woli” – miara prośby (por. 3:22: prosi ten, kto zachowuje przykazania). „Słucha nas” – to samo słowo, co w 4:5–6: świat słucha swoich, Bóg – swoich.
tn Dosłownie „mamy prośby, o które poprosiliśmy” – ta sama rodzina słów (jak „obietnica, którą On sam nam obiecał” 2:25). „Poprosiliśmy” – czas dokonany: prośba złożona u Boga jest jak depozyt – „mamy” ją, zanim ją widać. tc Edycje różnią się tu nieznacznie partykułami.
tn „Da mu życie” – greka nie mówi, kto daje: gramatycznie podmiotem jest proszący (życie przychodzi przez jego wstawiennictwo), ale dawcą życia w liście jest zawsze Bóg (5:11). Zostawiamy niedopowiedziane jak w oryginale; tę samą otwartość ma modlitwa wiary w Jk 5:15.20. Liczba się w zdaniu zmienia – najpierw „mu”, potem „tym, którzy grzeszą” – i tak jest po grecku: to dopowiedzenie rzucone na koniec, które podejmuje wcześniejszy zaimek i uogólnia jeden przypadek na wszystkie podobne.
sn „Grzech ku śmierci” – Jan go nie nazywa i propozycje pozostają otwarte: (a) grzech kończący się śmiercią fizyczną (por. 1 Kor 11:30); (b) w kontekście listu – zaparcie się Syna i odejście, grzech „antychrystów” (2:19.22–23), na które modlitwa wspólnoty nie ma już wpływu; (c) świadome, trwałe odrzucenie (por. Mk 3:29). Tekst nie rozstrzyga – przekład też nie. W ostatnim zdaniu Jan zmienia czasownik prośby na inny i cofa rękę: nie nakazuje ani nie zakazuje – po prostu „o tamtym nie mówi”. Przeczenie stoi przy słowie „mówię”, nie przy prośbie: zdanie nie zabrania modlitwy, tylko jej nie nakazuje.
tn „Nieprawość” – jak 1:9 („oczyści nas z każdej nieprawości”). Dwa zdania trzymają równowagę: grzech to sprawa poważna (każda nieprawość!) – a jednak nie każdy grzech jest „ku śmierci”: drzwi prośby z w. 16 zostają otwarte.
tn Dwa różne imiesłowy „zrodzić”: pierwszy – o trwałym stanie (wierzący, jak 3:9; 5:1.4), drugi – o jednym wydarzeniu: najpewniej Chrystus, Zrodzony z Boga, który „strzeże go” (por. J 17:12.15: „strzegłem ich… abyś ich ustrzegł od Złego”). „Nie grzeszy” – jak 3:6.9 (tam przypis o sporze wokół tych zdań). tc SBLGNT z WH, Tregellesem i NA27: „strzeże go”; NA28 z tekstem bizantyjskim: „strzeże samego siebie”. W całym liście SBLGNT idzie za NA27 przeciw NA28 trzy razy: 1:7; 3:7 i tutaj. Komentarz tekstowy Houghtona (2025) uznaje sprawę za niepewną: „samego siebie” ma większość rękopisów z Synajskim, a pierwotny zapis Aleksandryjskiego i Watykańskiego da się czytać na oba sposoby.
W tym trybie tekst wyżej idzie za lekcją NA28.
tn „Leży w Złym” – dosłownie: nie „należy do”, lecz „leży” – bezwładnie, jak rzecz w czyimś zasięgu; ostry kontrast z „jesteśmy z Boga”. To „ten w świecie” z 4:4 – nazwany wprost. „Zły” – osobowo, wielką literą, jak 2:13–14; 3:12; 5:18.
tn „Przyszedł” – czasownik „być już na miejscu”: nie samo wydarzenie, lecz obecność. „Abyśmy poznawali” – niedokonane: poznawanie trwa (jak 2:3). „On” – dosłownie „Ten”: najbliżej stoi „Jezus Chrystus” i wielu czyta to jako wprost nazwanie Syna „prawdziwym Bogiem i życiem wiecznym” (por. 1:2: życie, które było u Ojca); inni odnoszą „Ten” do Ojca, „Prawdziwego”. Greka wskazuje, nie podpisuje – przekład zostawia „On”. „Prawdziwy” – jak 2:8 („prawdziwa światłość”): rzeczywisty, nie tylko prawdomówny; za chwilę kontrast: bożki (w. 21). tc Edycje różnią się trybem „poznawali/poznajemy”.
tn Ostatnie słowo listu – nagłe: „bożki”. Po grecku εἴδωλον (eidōlon) to najpierw „widmo, odbicie” (tak u klasyków), w Biblii greckiej – posąg bożka i sam fałszywy bóg: wszystko, co udaje „Prawdziwego” z w. 20 – kontrast jest celowy. Czy chodzi o posągi, czy o każdą podróbkę Boga – choćby tę głoszoną przez „fałszywych proroków” listu – tekst nie zawęża; oba odczyty w grze. „Ustrzeżcie się” – rozkaz jednorazowy i stanowczy, jak komenda straży. tc Tekst bizantyjski dodaje „Amen”.