Przekład otwarty

List Jakuba

Glosariusz ↓Przypisy ↓

⤓ Pobierz

Wydanie

Aparat

⤓ PDF ⤓ EPUB

Wydanie dosłowne z przypisami — pełny aparat tn/tc/sn, wstęp i glosariusz.

PDF · EPUB — wydanie dosłowne z przypisami

PDF · EPUB — wydanie dosłowne, sam tekst

PDF · EPUB — wydanie czytelnicze z przypisami

PDF · EPUB — wydanie czytelnicze, sam tekst

Każde zdanie w osobnej linii; wcięcie = zdanie podrzędne wewnątrz zdania nadrzędnego (rozbiór wg drzew składniowych — zob. kolofon).

Funkcje w zdaniu — kolor polskiego słowa to funkcja jego greckiej kotwicy (wyrównanie 1:1; bez wyrównania koloruje się tylko greka w trybie studium): podmiot orzeczenie dopełnienie dopełnienie dalsze orzecznik okolicznik poza zdaniem (wołacz, temat wysunięty, formuła) — klamry ⌜…⌝ obejmują zdania podrzędne (kolor klamry i spójnika = funkcja tego zdania w zdaniu nadrzędnym); szare = bez oznaczenia. Najedź na słowo lub klamrę, by zobaczyć nazwę funkcji. Legenda pływa też przy dolnej krawędzi, póki tryb jest włączony.

Czasy w WYWODZIE listu pracują inaczej niż w opowiadaniu: oś wywodu — teraźniejszy · przywołane fakty — aoryst · stan, który trwa — perfekt (częsty nośnik argumentu) · zapowiedź — przyszły · fragmenty opowieści — imperfekt zaprzeszły · poza indikatiwem — imiesłów, bezokolicznik, tryb łączący rozkazujący. Te ostatnie nie dostają koloru czasu, bo grecki czas niesie w nich aspekt, a nie moment — dostają sam znacznik, żeby było widać, że to czasowniki, a nie że zabrakło danych. Wezwania (tryb rozkazujący) to oś zachęty, nie czasów. Legenda pływa też przy dolnej krawędzi, póki tryb jest włączony.

Odnośniki w tekście to przypisy: tn przekładowe, tc tekstowe, sn studyjne — kliknij, aby otworzyć.

oś wywodu	teraźniejszy
przywołane	aoryst — fakty, na których wywód stoi
stan trwa	perfekt
zapowiedź	przyszły
opowieść	imperfekt zaprzeszły
poza indikatiwem	imiesłów / bezokolicznik / łączący rozkazujący

podmiot orzeczenie dopełnienie dopełnienie dalsze orzecznik okolicznik

klamry ⌜…⌝ = zdanie podrzędne; kolor klamry i spójnika = jego funkcja w zdaniu nadrzędnym

O księdze — zamysł autora i filozofia czytania

Zamysł autora — jak go rozumiemy

Jakub pisze do „dwunastu pokoleń w rozproszeniu” (1:1) — i bierzemy ten adres dosłownie: to list do Żydów, którzy uwierzyli w Jezusa Mesjasza, rozsianych poza ziemią Izraela. Przemawia za tym sam list: zgromadzenie nazwane jest tu „synagogą” (2:2), wyznanie wiary to Szema — „jeden jest Bóg” (2:19), Abraham to „nasz ojciec” (2:21), a wszystkie przykłady pochodzą ze Starego Testamentu. Czytelnik spoza tego adresu nie jest wykluczony — ale stosowanie tego listu do nas zaczyna się od uszanowania tego, do kogo naprawdę został posłany.

Zamysł, jaki w nim widzimy: to mądrościowe kazanie o wierze, która działa — przeciw wierze rozdwojonej. Słowo „rozdwojony” (dosłownie „dwuduszny”, 1:8; 4:8) przed Jakubem nie pojawia się w znanej grece nigdzie: być może sam je ukuł, by nazwać chorobę, z którą walczy cały list — słuchanie bez czynienia (1:22–25), błogosławienie i przeklinanie jednymi ustami (3:9–10), przyjaźń z Bogiem i ze światem naraz (4:4). Lekarstwem nie jest wysiłek, lecz „mądrość z góry” (1:5; 3:17) i wszczepione słowo (1:21) — a szkołą: próby, w których wiara staje się pełna (1:2–4).

Jak tę księgę czytamy

Po pierwsze: jak mądrość, nie systematykę. Jakub myśli przysłowiem i obrazem — a swoje wątki wiąże grami słów, które staramy się zachować: „pozdrowienie” i „radość” to w grece jedna rodzina (1:1–2), pożądanie i Bóg „rodzą” tym samym rzadkim czasownikiem dwa różne porody (1:15.18), wędzidło z 1:26 wraca w 3:2–3, jedno greckie słowo jest jadem węża w 3:8 i rdzą złota w 5:3, a „wiara bez uczynków jest bezczynna” (2:20) — po grecku ergōn wobec argē; tę grę słów niesie u nas polskie „bez-czynna”.

Po drugie: tło czytamy od Tory. Szkołę prób z 1:2–4 ustawia Pwt 8:2 („aby cię doświadczyć i poznać, co jest w twoim sercu”); rozdział 2 stoi na Kpł 19 — zakaz „brania twarzy” (19:15) pada trzy wersety przed przykazaniem miłości bliźniego (19:18), które Jakub nazywa „prawem królewskim” (2:8), a zatrzymana zapłata robotnika (5:4) woła słowami Kpł 19:13. W 5:20 Jakub cytuje Prz 10:12 według brzmienia hebrajskiego, wbrew Septuagincie — znak, że autor słyszy obie Biblie.

Po trzecie: nie ustawiamy Jakuba przeciw Pawłowi. Jakub nie zwalcza wiary — zwalcza wiarę martwą (2:17.26); jego pointa brzmi: „wiara współdziałała z jego uczynkami i z uczynków wiara stała się pełna” (2:22). Spór o „usprawiedliwienie z uczynków” przypisy referują uczciwie, tekst główny mówi tylko to, co mówi Jakub.

Po czwarte: zachowujemy konkretność jego języka. Jakub ma ponad sześćdziesiąt słów, których nie używa nikt inny w Nowym Testamencie — ster i wędzidło, koło narodzin, para znad garnka (4:14), pierścień złoty (2:2). Tam, gdzie polszczyzna potyka się o jego zwięzłość, wydanie czytelnicze podaje wygładzenie — zawsze podkreślone i zawsze obok dosłownego.

Po piąte: tłumaczymy tekst bazowy SBLGNT; rozbieżności wydań pokazują przypisy tekstowe (tc), a każda niebanalna decyzja ma swój jawny zapis z alternatywami w dzienniku decyzji.

Kto, do kogo, kiedy

Autor przedstawia się krótko: „Jakub, sługa Boga i Pana Jezusa Chrystusa” (1:1). Euzebiusz (IV w.) notuje, że list przypisuje się Jakubowi, bratu Pańskiemu, przywódcy kościoła w Jerozolimie (por. Ga 1:19; Dz 15:13); zaznacza przy tym, że to pismo bywało kwestionowane. Do tego przypisania list dobrze pasuje: zaczyna się tym samym greckim „pozdrowieniem” (chairein), co list z soboru jerozolimskiego spisany pod jego przewodnictwem (Dz 15:23). O jego śmierci (ok. 62 r.) wspomina Józef Flawiusz. Sam list nosi znaki wczesności: zgromadzenie to jeszcze „synagoga”, porządek wspólnoty jest prosty (starsi — 5:14), a o sporze wokół pogan i obrzezania nie ma ani słowa; daty jednak nie rozstrzygamy.

Jak jest zbudowany

Rozdział 1 jest uwerturą: przechodzą przez niego wszystkie tematy listu — próby i wytrwałość, mądrość, ubogi i bogaty, słuchanie i czynienie, język, pobożność czysta — a kolejne rozdziały podejmują je po kolei: patrzenie na twarze i prawo królewskie (2:1–13), wiara i uczynki (2:14–26), język i dwie mądrości (3), wojny, obmowa i kruche „jutro” (4), bogacze, cierpliwość aż do przyjścia Pana i modlitwa wiary (5). Koniec wraca do początku: błogosławieństwo wytrwałego (1:12) odzywa się w „wytrwałości Hioba” (5:11), a droga prób z 1:2–4 domyka się troską o brata, który zbłądził (5:19–20) — list o wierze czynnej kończy się czynem: zawróć go.

Adres (1:1)

1¹Jakub, sługa Boga i Pana Jezusa Chrystusa — dwunastu pokoleniom w rozproszeniu: pozdrowienie.

Próby i mądrość z góry (1:2–8)

²Za samą radość poczytujcie, moi bracia, kiedy wpadacie w rozmaite próby,Za samą radość poczytujcie, moi bracia, kiedy spadają na was rozmaite próby,^° ³wiedząc, że wypróbowanie waszej wiary wypracowuje wytrwałość. ⁴A wytrwałość niech ma dzieło pełne, abyście byli doskonali i nienaruszeni — w niczym nie mając braku. ⁵A jeśli komuś z was brakuje mądrości, niech prosi Boga, który daje wszystkim hojnie i nie wypomina — a będzie mu dane. ⁶Niech zaś prosi z wiarą, w niczym nie wątpiąc; bo kto wątpi, podobny jest do fali morskiej — gnanej wiatrem i miotanej. ⁷Niech taki człowiek nie sądzi, że otrzyma coś od Pana — ⁸człowiek rozdwojony, niestały na wszystkich swoich drogach.

Ubogi i bogaty (1:9–11)

⁹Niech zaś chlubi się brat niskiego stanu — swoim wywyższeniem, ¹⁰a bogaty — swoim poniżeniem, bo przeminie jak kwiat trawy. ¹¹Wzeszło bowiem słońce ze spiekotą i wysuszyło trawę: jej kwiat opadł i zginęło piękno jego oblicza — tak i bogaty zwiędnie w swoich drogach.Wzeszło bowiem słońce ze spiekotą i wysuszyło trawę: jej kwiat opadł i zginęło piękno jego oblicza — tak i bogaty zwiędnie w swoich przedsięwzięciach.^°

Od próby do pokusy — dwa porody (1:12–18)

¹²Błogosławiony mąż, który wytrzymuje próbę, bo wypróbowany otrzyma wieniec życia, obiecany tym, którzy Go miłują. ¹³Niech nikt, gdy jest kuszony, nie mówi: «Przez Boga jestem kuszony». Bóg bowiem nie może być kuszony przez zło — ani sam nikogo nie kusi. ¹⁴Każdy zaś jest kuszony przez własne pożądanie — wywlekany i nęcony; ¹⁵potem pożądanie, gdy pocznie, rodzi grzech, a grzech, gdy dojrzeje, wydaje na świat śmierć. ¹⁶Nie dajcie się zwodzić, moi umiłowani bracia. ¹⁷Każde dobre obdarowanie i każdy dar pełny jest z góry — zstępuje od Ojca świateł, u którego nie ma zmienności ani cienia rzucanego przez obrót. ¹⁸Z własnej woli wydał nas na świat słowem prawdy, abyśmy byli jakby pierwocinami Jego stworzeń.

Słowo i lustro (1:19–25)

¹⁹Wiedzcie to, moi umiłowani bracia: niech każdy człowiek będzie szybki do słuchania, powolny do mówienia, powolny do gniewu. ²⁰Bo gniew człowieka sprawiedliwości Bożej nie wykonuje. ²¹Dlatego odłóżcie wszelki brud i nadmiar zła, a w łagodności przyjmijcie wszczepione słowo, które może zbawić wasze dusze. ²²Bądźcie zaś wykonawcami słowa, a nie tylko słuchaczami — oszukującymi samych siebie. ²³Bo jeśli ktoś jest słuchaczem słowa, a nie wykonawcą, ten podobny jest do człowieka, który przygląda się w lustrze twarzy, z którą się urodził: ²⁴przyjrzał się sobie, odszedł — i zaraz zapomniał, jaki był. ²⁵Kto zaś pochylił się nad pełnym Prawem — Prawem wolności — i przy nim pozostał, ten nie jest słuchaczem, który zapomina, ale wykonawcą dzieła: będzie błogosławiony w swoim działaniu.

Pobożność czysta (1:26–27)

²⁶Jeśli ktoś uważa się za pobożnego, a nie trzyma swojego języka na wodzy, lecz oszukuje własne serce — tego pobożność jest pusta. ²⁷Pobożność czysta i nieskalana przed Bogiem i Ojcem jest taka: odwiedzać sieroty i wdowy w ich ucisku, siebie samego zachowywać niesplamionym przez świat.

Złoty pierścień w zgromadzeniu (2:1–7)

2¹Bracia moi, nie patrząc na twarze, miejcie wiarę naszego Pana, Jezusa Chrystusa — Pana chwały.Bracia moi, miejcie wiarę naszego Pana, Jezusa Chrystusa — Pana chwały — nie kierując się tym, kim ktoś jest.^° ²Bo jeśli do waszego zgromadzenia wejdzie człowiek ze złotym pierścieniem, w lśniącej szacie, a wejdzie i ubogi, w brudnej szacie, ³i wejrzycie na tego, który nosi lśniącą szatę, i powiecie: „Ty usiądź tu, wygodnie”, a ubogiemu powiecie: „Ty stań” — albo: „Usiądź tam, pod moim podnóżkiem”,i spojrzycie przychylnie na tego, który nosi lśniącą szatę, i powiecie: „Ty usiądź tu, wygodnie”, a ubogiemu powiecie: „Ty stań” — albo: „Usiądź tam, pod moim podnóżkiem”,^° ⁴czy nie porobiliście różnic między sobą i nie staliście się sędziami złych rozważań? ⁵Posłuchajcie, bracia moi umiłowani! Czy Bóg nie wybrał ubogich w oczach świata, aby byli bogaci w wierze i dziedzicami królestwa, które obiecał tym, którzy Go miłują? ⁶Wy zaś znieważyliście ubogiego! Czy to nie bogaci was ciemiężą? Czy nie oni ciągną was do sądów? ⁷Czy nie oni bluźnią przeciw temu dobremu imieniu, które wezwano nad wami?Czy nie oni bluźnią przeciw temu dobremu imieniu, które nosicie?^°

Prawo królewskie i miłosierdzie (2:8–13)

⁸Jeśli jednak spełniacie Prawo królewskie według Pisma: „Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego” — dobrze czynicie. ⁹Jeśli zaś patrzycie na twarze — grzech wykonujecie, a Prawo dowodzi wam winy jako przestępcom.Jeśli zaś kierujecie się tym, kim ktoś jest — grzech wykonujecie, a Prawo dowodzi wam winy jako przestępcom.^° ¹⁰Bo kto by całe Prawo zachował, a potknął się w jednym — stał się winny wszystkiego. ¹¹Bo Ten, który powiedział: „Nie cudzołóż”, powiedział też: „Nie zabijaj”. Jeśli więc nie cudzołożysz, ale zabijasz — stałeś się przestępcą Prawa. ¹²Tak mówcie i tak czyńcie — jak ci, którzy mają być sądzeni przez Prawo wolności. ¹³Bo sąd bez miłosierdzia — dla tego, kto miłosierdzia nie uczynił. Miłosierdzie tryumfuje nad sądem.Bo tego, kto miłosierdzia nie uczynił, czeka sąd bez miłosierdzia. Miłosierdzie tryumfuje nad sądem.^°

Wiara bez uczynków? (2:14–19)

¹⁴Jaki z tego pożytek, bracia moi, jeśli ktoś mówi, że ma wiarę, a uczynków nie ma? Czyż ta wiara może go zbawić? ¹⁵Jeśli brat albo siostra są nadzy i brak im pokarmu na dany dzień, ¹⁶a ktoś z was powie im: „Idźcie w pokoju, ogrzejcie się i najedzcie do syta”, lecz nie dacie im tego, czego potrzebuje ciało — jaki z tego pożytek? ¹⁷Tak i wiara: jeśli nie ma uczynków, martwa jest — sama w sobie. ¹⁸Ale ktoś powie: „Ty masz wiarę, a ja mam uczynki”. Pokaż mi swoją wiarę bez uczynków, a ja ci pokażę wiarę z moich uczynków. ¹⁹Ty wierzysz, że jeden jest Bóg? Dobrze czynisz. Demony też wierzą — i drżą.

Abraham i Rachab (2:20–26)

²⁰A chcesz się przekonać, pusty człowieku, że wiara bez uczynków jest bezczynna? ²¹Czy Abraham, nasz ojciec, nie z uczynków został uznany za sprawiedliwego, gdy złożył Izaaka, swego syna, na ołtarzu? ²²Widzisz, że wiara współdziałała z jego uczynkami i z uczynków wiara stała się pełna, ²³I wypełniło się Pismo, które mówi: „Uwierzył Abraham Bogu i policzono mu to za sprawiedliwość” — i przyjacielem Boga został nazwany. ²⁴Widzicie, że z uczynków człowiek zostaje uznany za sprawiedliwego, a nie z samej tylko wiary. ²⁵Podobnie i Rachab, nierządnica — czy nie z uczynków została uznana za sprawiedliwą, gdy przyjęła wysłanników i wyprawiła ich inną drogą? ²⁶Bo jak ciało bez ducha jest martwe, tak i wiara bez uczynków jest martwa.

Język: wędzidło, ster, ogień (3:1–12)

3¹Niech niewielu z was staje się nauczycielami, bracia moi — wiedząc, że otrzymamy surowszy wyrok. ²Bo wszyscy w wielu sprawach się potykamy. Jeśli ktoś w słowie się nie potyka, ten jest mężem doskonałym, zdolnym utrzymać na wodzy i całe ciało. ³A jeśli koniom wkładamy wędzidła w pyski, żeby nam były posłuszne, to kierujemy i całym ich ciałem. ⁴Oto i okręty: choć są tak wielkie i gnane gwałtownymi wiatrami, kieruje nimi maleńki ster — dokąd zechce poryw sternika. ⁵Tak i język: małym jest członkiem, a wielkimi rzeczami się chełpi. Oto jak mały ogień — jak wielki las podpala! ⁶I język jest ogniem — światem nieprawości. Język osadza się wśród naszych członków: on plami całe ciało i podpala koło istnienia, a sam podpalany jest przez Gehennę. ⁷Bo każdą naturę — zwierząt i ptaków, gadów i stworzeń morskich — ujarzmia i ujarzmiła natura ludzka, ⁸ale języka nikt z ludzi ujarzmić nie zdoła — zło niestałe, pełne śmiercionośnego jadu. ⁹Nim błogosławimy Pana i Ojca — i nim przeklinamy ludzi, uczynionych na podobieństwo Boga. ¹⁰Z tych samych ust wychodzi błogosławieństwo i przekleństwo. Nie godzi się, bracia moi, żeby tak było. ¹¹Czyż źródło z tego samego otworu tryska słodką i gorzką wodą? ¹²Czyż może, bracia moi, figowiec rodzić oliwki albo winorośl figi? Tak i słone źródło nie da słodkiej wody.

Dwie mądrości (3:13–18)

¹³Kto wśród was mądry i rozumny? Niech swoim dobrym postępowaniem pokaże uczynki w łagodności mądrości. ¹⁴Ale jeśli macie w sercu gorzką zazdrość i samolubstwo — nie przechwalajcie się i nie kłamcie przeciw prawdzie. ¹⁵Taka mądrość nie zstępuje z góry — jest ziemska, czysto ludzka, demoniczna. ¹⁶Bo gdzie zazdrość i samolubstwo — tam nieład i wszelka podła sprawa. ¹⁷A mądrość z góry jest najpierw czysta, potem pokojowa, życzliwa, ustępliwa, pełna miłosierdzia i dobrych owoców, niestronnicza, nieobłudna. ¹⁸A owoc sprawiedliwości sieje się w pokoju — dla tych, którzy pokój czynią.

Skąd wojny wśród was (4:1–10)

4¹Skąd wojny i skąd walki wśród was? Czy nie stąd: z waszych rozkoszy, które prowadzą wojnę w waszych członkach? ²Pożądacie — a nie macie. Zabijacie i zazdrościcie — a nie możecie osiągnąć. Walczycie i wojujecie. Nie macie, bo nie prosicie. ³Prosicie — a nie otrzymujecie, bo źle prosicie: po to, żeby roztrwonić na wasze rozkosze. ⁴Cudzołożnice! Czy nie wiecie, że przyjaźń ze światem to wrogość wobec Boga? Kto więc chciałby być przyjacielem świata, staje się wrogiem Boga. ⁵Albo czy sądzicie, że Pismo na próżno mówi: „Zazdrośnie tęskni za duchem, którego w nas osadził”? ⁶Ale większą jeszcze daje łaskę. Dlatego mówi: „Bóg pysznym się sprzeciwia, a pokornym daje łaskę”. ⁷Poddajcie się więc Bogu. Przeciwstawcie się diabłu — a ucieknie od was; ⁸zbliżcie się do Boga, a zbliży się do was. Obmyjcie ręce, grzesznicy, i oczyśćcie serca, rozdwojeni! ⁹Poczujcie swoją nędzę i zasmućcie się, i zapłaczcie! Wasz śmiech niech się obróci w żałobę, a radość — w przygnębienie. ¹⁰Uniżcie się przed Panem — a On was wywyższy.

Kto sądzi brata, sądzi Prawo (4:11–12)

¹¹Nie obmawiajcie się nawzajem, bracia. Kto obmawia brata albo sądzi swego brata — obmawia Prawo i sądzi Prawo. A jeśli sądzisz Prawo, nie jesteś wykonawcą Prawa, lecz sędzią. ¹²Jeden jest prawodawca i sędzia — Ten, który może zbawić i zgubić. A ty kim jesteś, że sądzisz bliźniego?

Dziś albo jutro — a jesteście parą (4:13–17)

¹³Nuże teraz, wy, którzy mówicie: „Dziś albo jutro pojedziemy do tego a tego miasta i spędzimy tam rok, i będziemy handlować, i zarobimy” — ¹⁴wy, którzy nie wiecie, co będzie jutro! Czym jest wasze życie? Parą jesteście, która na chwilę się ukazuje, a potem znika. ¹⁵Zamiast tego powinniście mówić: „Jeśli Pan zechce, będziemy żyć i zrobimy to lub owo”. ¹⁶Teraz zaś chlubicie się w swoich przechwałkach. Każda taka chluba jest zła. ¹⁷Kto więc umie czynić dobro, a nie czyni — temu jest to grzechem.

Nuże, bogacze (5:1–6)

5¹Nuże teraz, bogacze! Płaczcie, zawodząc nad nieszczęściami, które na was nadchodzą. ²Wasze bogactwo zgniło, a wasze szaty stały się pastwą moli; ³wasze złoto i srebro zardzewiało, a ich rdza będzie świadectwem przeciw wam i pożre wasze ciała jak ogień. Nagromadziliście skarb w dniach ostatecznych! ⁴Oto zapłata robotników, którzy żęli wasze pola — zatrzymana przez was — krzyczy, a wołania żniwiarzy doszły do uszu Pana Zastępów. ⁵Żyliście na ziemi w zbytku i rozpasaniu — utuczyliście wasze serca w dniu rzezi. ⁶Skazaliście, zabiliście sprawiedliwego. Czy nie sprzeciwia się wam?

Cierpliwość aż do przyjścia Pana (5:7–12)

⁷Bądźcie więc cierpliwi, bracia, aż do przyjścia Pana. Oto rolnik wyczekuje cennego owocu ziemi, cierpliwy przy nim, aż otrzyma deszcz wczesny i późny. ⁸Bądźcie cierpliwi i wy, umocnijcie wasze serca — bo przyjście Pana się przybliżyło. ⁹Nie wzdychajcie przeciw sobie nawzajem, bracia, abyście nie zostali osądzeni — oto sędzia stoi przed drzwiami. ¹⁰Za wzór znoszenia zła i cierpliwości weźcie, bracia, proroków, którzy mówili w imieniu Pana. ¹¹Oto nazywamy błogosławionymi tych, którzy wytrwali. O wytrwałości Hioba słyszeliście i cel Pana zobaczyliście — bo Pan jest wielce miłosierny i litościwy. ¹²A przede wszystkim, bracia moi, nie przysięgajcie — ani na niebo, ani na ziemię, ani żadną inną przysięgą. Niech wasze „tak” będzie tak, a „nie” — nie, abyście nie wpadli pod sąd.

Modlitwa wiary (5:13–18)

¹³Cierpi ktoś wśród was? Niech się modli. Jest ktoś dobrej myśli? Niech śpiewa. ¹⁴Choruje ktoś wśród was? Niech przywoła starszych kościoła i niech się modlą nad nim, namaściwszy go oliwą w imię Pana. ¹⁵A modlitwa wiary wybawi chorego i Pan go podniesie; a jeśliby popełnił grzechy, będzie mu odpuszczone. ¹⁶Wyznawajcie więc jedni drugim grzechy i módlcie się za siebie nawzajem, abyście zostali uzdrowieni. Wiele może modlitwa sprawiedliwego — działająca. ¹⁷Eliasz był człowiekiem doznającym tego co my — a modlitwą pomodlił się, żeby nie padało, i nie padało na ziemię trzy lata i sześć miesięcy; ¹⁸i znów się pomodlił — a niebo dało deszcz i ziemia wydała swój owoc.

Zawrócić błądzącego (5:19–20)

¹⁹Bracia moi, jeśli ktoś wśród was zbłądzi od prawdy, a ktoś go zawróci — ²⁰niech wie, że ten, kto zawrócił grzesznika z jego błędnej drogi, wybawi jego duszę od śmierci i zakryje mnóstwo grzechów.

Kliknij greckie słowo, aby zobaczyć jego lemat, znaczenie (po angielsku) i formę gramatyczną (dane: MACULA).

Adres (1:1)

1¹Ἰάκωβος θεοῦ καὶ κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος ταῖς δώδεκα φυλαῖς ταῖς ἐν τῇ διασπορᾷ χαίρειν.

1¹

Ἰάκωβος θεοῦ καὶ κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος ταῖς δώδεκα φυλαῖς ταῖς ἐν τῇ διασπορᾷ χαίρειν.

Jakub, sługa Boga i Pana Jezusa Chrystusa — dwunastu pokoleniom w rozproszeniu: pozdrowienie.

Próby i mądrość z góry (1:2–8)

²Πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου, ⌜ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε⌝ ποικίλοις,

Πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου,

⌜ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε⌝ ποικίλοις,

Za samą radość poczytujcie, moi bracia, kiedy wpadacie w rozmaite próby,Za samą radość poczytujcie, moi bracia, kiedy spadają na was rozmaite próby,^°

³⌜γινώσκοντες ⌜ὅτι τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως κατεργάζεται ὑπομονήν⌝⌝·

⌜γινώσκοντες

⌜ὅτι τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως κατεργάζεται ὑπομονήν⌝⌝·

wiedząc, że wypróbowanie waszej wiary wypracowuje wytrwałość.

⁴ἡ δὲ ὑπομονὴ ἔργον τέλειον ἐχέτω, ⌜ἵνα ἦτε τέλειοι καὶ ὁλόκληροι, ⌜ἐν μηδενὶ λειπόμενοι⌝⌝.

⁴

ἡ δὲ ὑπομονὴ ἔργον τέλειον ἐχέτω,

⌜ἵνα ἦτε τέλειοι καὶ ὁλόκληροι,

⌜ἐν μηδενὶ λειπόμενοι⌝⌝.

A wytrwałość niech ma dzieło pełne, abyście byli doskonali i nienaruszeni — w niczym nie mając braku.

⁵Εἰ δέ τις ὑμῶν λείπεται σοφίας, αἰτείτω παρὰ τοῦ ⌜διδόντος θεοῦ πᾶσιν ἁπλῶς καὶ ⸀μὴ ὀνειδίζοντος⌝, καὶ δοθήσεται αὐτῷ·

⁵

Εἰ δέ τις ὑμῶν λείπεται σοφίας,

αἰτείτω παρὰ τοῦ

⌜διδόντος

θεοῦ

πᾶσιν ἁπλῶς

καὶ ⸀μὴ ὀνειδίζοντος⌝,

καὶ δοθήσεται αὐτῷ·

A jeśli komuś z was brakuje mądrości, niech prosi Boga, który daje wszystkim hojnie i nie wypomina — a będzie mu dane.

⁶αἰτείτω δὲ ἐν πίστει, ⌜μηδὲν διακρινόμενος⌝, ⌜ὁ γὰρ διακρινόμενος⌝ ἔοικεν κλύδωνι θαλάσσης ἀνεμιζομένῳ καὶ ῥιπιζομένῳ·

⁶

αἰτείτω δὲ ἐν πίστει,

⌜μηδὲν διακρινόμενος⌝,

⌜ὁ γὰρ διακρινόμενος⌝

ἔοικεν κλύδωνι θαλάσσης ἀνεμιζομένῳ καὶ ῥιπιζομένῳ·

Niech zaś prosi z wiarą, w niczym nie wątpiąc; bo kto wątpi, podobny jest do fali morskiej — gnanej wiatrem i miotanej.

⁷μὴ γὰρ οἰέσθω ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ⌜ὅτι λήμψεταί τι παρὰ τοῦ κυρίου⌝

⁷

μὴ γὰρ οἰέσθω ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος

⌜ὅτι λήμψεταί τι παρὰ τοῦ κυρίου⌝

Niech taki człowiek nie sądzi, że otrzyma coś od Pana —

⁸ἀνὴρ δίψυχος, ἀκατάστατος ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ.

⁸

ἀνὴρ δίψυχος, ἀκατάστατος ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ.

człowiek rozdwojony, niestały na wszystkich swoich drogach.

Ubogi i bogaty (1:9–11)

⁹Καυχάσθω δὲ ὁ ἀδελφὸς ὁ ταπεινὸς ἐν τῷ ὕψει αὐτοῦ,

⁹

Καυχάσθω δὲ ὁ ἀδελφὸς ὁ ταπεινὸς ἐν τῷ ὕψει αὐτοῦ,

Niech zaś chlubi się brat niskiego stanu — swoim wywyższeniem,

¹⁰ὁ δὲ πλούσιος ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ, ⌜ὅτι ⌜ὡς ἄνθος χόρτου⌝ παρελεύσεται⌝.

¹⁰

ὁ δὲ πλούσιος ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ,

⌜ὅτι ⌜ὡς ἄνθος χόρτου⌝

παρελεύσεται⌝.

a bogaty — swoim poniżeniem, bo przeminie jak kwiat trawy.

¹¹ἀνέτειλεν γὰρ ὁ ἥλιος σὺν τῷ καύσωνι καὶ ἐξήρανεν τὸν χόρτον, καὶ τὸ ἄνθος αὐτοῦ ἐξέπεσεν καὶ ἡ εὐπρέπεια τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἀπώλετο· οὕτως καὶ ὁ πλούσιος ἐν ταῖς πορείαις αὐτοῦ μαρανθήσεται.

¹¹

ἀνέτειλεν γὰρ ὁ ἥλιος σὺν τῷ καύσωνι

καὶ ἐξήρανεν τὸν χόρτον,

καὶ τὸ ἄνθος αὐτοῦ ἐξέπεσεν

καὶ ἡ εὐπρέπεια τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἀπώλετο·

οὕτως καὶ ὁ πλούσιος ἐν ταῖς πορείαις αὐτοῦ μαρανθήσεται.

Wzeszło bowiem słońce ze spiekotą i wysuszyło trawę: jej kwiat opadł i zginęło piękno jego oblicza — tak i bogaty zwiędnie w swoich drogach.Wzeszło bowiem słońce ze spiekotą i wysuszyło trawę: jej kwiat opadł i zginęło piękno jego oblicza — tak i bogaty zwiędnie w swoich przedsięwzięciach.^°

Od próby do pokusy — dwa porody (1:12–18)

¹²Μακάριος ἀνὴρ ⌜ὃς ὑπομένει πειρασμόν⌝, ⌜ὅτι ⌜δόκιμος γενόμενος⌝ λήμψεται τὸν στέφανον τῆς ζωῆς, ⌜ὃν ⸀ἐπηγγείλατο ⌜τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν⌝⌝⌝.

¹²

Μακάριος ἀνὴρ

⌜ὃς ὑπομένει πειρασμόν⌝,

⌜ὅτι ⌜δόκιμος γενόμενος⌝

λήμψεται τὸν στέφανον τῆς ζωῆς,

⌜ὃν ⸀ἐπηγγείλατο

⌜τοῖς

ἀγαπῶσιν αὐτόν⌝⌝⌝.

Błogosławiony mąż, który wytrzymuje próbę, bo wypróbowany otrzyma wieniec życia, obiecany tym, którzy Go miłują.

¹³μηδεὶς πειραζόμενος λεγέτω ⌜ὅτι Ἀπὸ θεοῦ πειράζομαι⌝· ὁ γὰρ θεὸς ἀπείραστός ἐστιν κακῶν, πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα.

¹³

μηδεὶς πειραζόμενος λεγέτω

⌜ὅτι Ἀπὸ θεοῦ πειράζομαι⌝·

ὁ γὰρ θεὸς ἀπείραστός ἐστιν κακῶν,

πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα.

Niech nikt, gdy jest kuszony, nie mówi: «Przez Boga jestem kuszony». Bóg bowiem nie może być kuszony przez zło — ani sam nikogo nie kusi.

¹⁴ἕκαστος δὲ πειράζεται ⌜ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος καὶ δελεαζόμενος⌝·

¹⁴

ἕκαστος δὲ πειράζεται

⌜ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος καὶ δελεαζόμενος⌝·

Każdy zaś jest kuszony przez własne pożądanie — wywlekany i nęcony;

¹⁵εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν, ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθεῖσα ἀποκύει θάνατον.

¹⁵

εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν,

ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθεῖσα ἀποκύει θάνατον.

potem pożądanie, gdy pocznie, rodzi grzech, a grzech, gdy dojrzeje, wydaje na świat śmierć.

¹⁶μὴ πλανᾶσθε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί.

¹⁶

μὴ πλανᾶσθε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί.

Nie dajcie się zwodzić, moi umiłowani bracia.

¹⁷Πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστιν, ⌜καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ πατρὸς τῶν φώτων, ⌜παρʼ ᾧ οὐκ ἔνι παραλλαγὴ ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα⌝⌝.

¹⁷

Πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστιν,

⌜καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ πατρὸς τῶν φώτων,

⌜παρʼ ᾧ οὐκ ἔνι παραλλαγὴ ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα⌝⌝.

Każde dobre obdarowanie i każdy dar pełny jest z góry — zstępuje od Ojca świateł, u którego nie ma zmienności ani cienia rzucanego przez obrót.

¹⁸βουληθεὶς ἀπεκύησεν ἡμᾶς λόγῳ ἀληθείας, εἰς ⌜τὸ εἶναι ἡμᾶς ἀπαρχήν τινα τῶν αὐτοῦ κτισμάτων⌝.

¹⁸

βουληθεὶς ἀπεκύησεν ἡμᾶς λόγῳ ἀληθείας, εἰς

⌜τὸ

εἶναι ἡμᾶς ἀπαρχήν τινα τῶν αὐτοῦ κτισμάτων⌝.

Z własnej woli wydał nas na świat słowem prawdy, abyśmy byli jakby pierwocinami Jego stworzeń.

Słowo i lustro (1:19–25)

¹⁹⸀Ἴστε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί. ἔστω ⸀δὲ πᾶς ἄνθρωπος ταχὺς εἰς ⌜τὸ ἀκοῦσαι⌝, βραδὺς εἰς ⌜τὸ λαλῆσαι⌝, βραδὺς εἰς ὀργήν,

¹⁹

⸀Ἴστε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί.

ἔστω ⸀δὲ πᾶς ἄνθρωπος ταχὺς εἰς

⌜τὸ ἀκοῦσαι⌝,

βραδὺς εἰς

⌜τὸ λαλῆσαι⌝,

βραδὺς εἰς ὀργήν,

Wiedzcie to, moi umiłowani bracia: niech każdy człowiek będzie szybki do słuchania, powolny do mówienia, powolny do gniewu.

²⁰ὀργὴ γὰρ ἀνδρὸς δικαιοσύνην θεοῦ ⸂οὐκ ἐργάζεται⸃.

²⁰

ὀργὴ γὰρ ἀνδρὸς δικαιοσύνην θεοῦ ⸂οὐκ ἐργάζεται⸃.

Bo gniew człowieka sprawiedliwości Bożej nie wykonuje.

²¹διὸ ⌜ἀποθέμενοι πᾶσαν ῥυπαρίαν καὶ περισσείαν κακίας⌝ ἐν πραΰτητι δέξασθε τὸν ἔμφυτον λόγον ⌜τὸν δυνάμενον ⌜σῶσαι τὰς ψυχὰς ὑμῶν⌝⌝.

²¹

διὸ ⌜ἀποθέμενοι πᾶσαν ῥυπαρίαν καὶ περισσείαν κακίας⌝

ἐν πραΰτητι δέξασθε τὸν ἔμφυτον λόγον

⌜τὸν

δυνάμενον

⌜σῶσαι τὰς ψυχὰς ὑμῶν⌝⌝.

Dlatego odłóżcie wszelki brud i nadmiar zła, a w łagodności przyjmijcie wszczepione słowo, które może zbawić wasze dusze.

²²Γίνεσθε δὲ ποιηταὶ λόγου καὶ μὴ ⸂ἀκροαταὶ μόνον⸃ ⌜παραλογιζόμενοι ἑαυτούς⌝.

²²

Γίνεσθε δὲ ποιηταὶ λόγου

καὶ μὴ ⸂ἀκροαταὶ μόνον⸃

⌜παραλογιζόμενοι ἑαυτούς⌝.

Bądźcie zaś wykonawcami słowa, a nie tylko słuchaczami — oszukującymi samych siebie.

²³ὅτι ⌜εἴ τις ἀκροατὴς λόγου ἐστὶν καὶ οὐ ποιητής⌝, οὗτος ἔοικεν ἀνδρὶ ⌜κατανοοῦντι τὸ πρόσωπον τῆς γενέσεως αὐτοῦ ἐν ἐσόπτρῳ⌝,

²³

ὅτι ⌜εἴ τις ἀκροατὴς λόγου ἐστὶν

καὶ οὐ ποιητής⌝,

οὗτος ἔοικεν ἀνδρὶ

⌜κατανοοῦντι τὸ πρόσωπον τῆς γενέσεως αὐτοῦ ἐν ἐσόπτρῳ⌝,

Bo jeśli ktoś jest słuchaczem słowa, a nie wykonawcą, ten podobny jest do człowieka, który przygląda się w lustrze twarzy, z którą się urodził:

²⁴κατενόησεν ⌜γὰρ ἑαυτὸν καὶ ἀπελήλυθεν καὶ εὐθέως ἐπελάθετο ⌜ὁποῖος ἦν⌝⌝.

²⁴

κατενόησεν ⌜γὰρ ἑαυτὸν

καὶ ἀπελήλυθεν καὶ

εὐθέως ἐπελάθετο

⌜ὁποῖος ἦν⌝⌝.

przyjrzał się sobie, odszedł — i zaraz zapomniał, jaki był.

²⁵⌜ὁ δὲ παρακύψας εἰς νόμον τέλειον τὸν τῆς ἐλευθερίας καὶ παραμείνας, ⸀οὐκ ἀκροατὴς ἐπιλησμονῆς ⌜γενόμενος ἀλλὰ ποιητὴς ἔργου⌝⌝, οὗτος μακάριος ἐν τῇ ποιήσει αὐτοῦ ἔσται.

²⁵

⌜ὁ δὲ

παρακύψας εἰς νόμον τέλειον τὸν τῆς ἐλευθερίας

καὶ παραμείνας,

⸀οὐκ ἀκροατὴς ἐπιλησμονῆς ⌜γενόμενος ἀλλὰ ποιητὴς ἔργου⌝⌝,

οὗτος μακάριος ἐν τῇ ποιήσει αὐτοῦ ἔσται.

Kto zaś pochylił się nad pełnym Prawem — Prawem wolności — i przy nim pozostał, ten nie jest słuchaczem, który zapomina, ale wykonawcą dzieła: będzie błogosławiony w swoim działaniu.

Pobożność czysta (1:26–27)

²⁶⌜Εἴ τις δοκεῖ ⌜θρησκὸς ⸀εἶναι⌝ μὴ χαλιναγωγῶν γλῶσσαν ⸀αὐτοῦ ἀλλὰ ἀπατῶν καρδίαν ⸀αὐτοῦ⌝, τούτου μάταιος ἡ θρησκεία.

²⁶

⌜Εἴ τις δοκεῖ

⌜θρησκὸς ⸀εἶναι⌝

μὴ

χαλιναγωγῶν γλῶσσαν ⸀αὐτοῦ

ἀλλὰ ἀπατῶν καρδίαν ⸀αὐτοῦ⌝,

τούτου μάταιος ἡ θρησκεία.

Jeśli ktoś uważa się za pobożnego, a nie trzyma swojego języka na wodzy, lecz oszukuje własne serce — tego pobożność jest pusta.

²⁷θρησκεία καθαρὰ καὶ ἀμίαντος παρὰ ⸀τῷ θεῷ καὶ πατρὶ αὕτη ἐστίν, ἐπισκέπτεσθαι ὀρφανοὺς καὶ χήρας ἐν τῇ θλίψει αὐτῶν, ἄσπιλον ἑαυτὸν τηρεῖν ἀπὸ τοῦ κόσμου.

²⁷

θρησκεία καθαρὰ καὶ ἀμίαντος παρὰ ⸀τῷ θεῷ καὶ πατρὶ αὕτη ἐστίν,

ἐπισκέπτεσθαι ὀρφανοὺς καὶ χήρας ἐν τῇ θλίψει αὐτῶν,

ἄσπιλον ἑαυτὸν τηρεῖν ἀπὸ τοῦ κόσμου.

Pobożność czysta i nieskalana przed Bogiem i Ojcem jest taka: odwiedzać sieroty i wdowy w ich ucisku, siebie samego zachowywać niesplamionym przez świat.

Złoty pierścień w zgromadzeniu (2:1–7)

2¹Ἀδελφοί μου, μὴ ἐν προσωπολημψίαις ἔχετε τὴν πίστιν τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς δόξης;

2¹

Ἀδελφοί μου, μὴ ἐν προσωπολημψίαις ἔχετε τὴν πίστιν τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς δόξης;

Bracia moi, nie patrząc na twarze, miejcie wiarę naszego Pana, Jezusa Chrystusa — Pana chwały.Bracia moi, miejcie wiarę naszego Pana, Jezusa Chrystusa — Pana chwały — nie kierując się tym, kim ktoś jest.^°

²ἐὰν γὰρ εἰσέλθῃ ⸀εἰς συναγωγὴν ὑμῶν ἀνὴρ χρυσοδακτύλιος ἐν ἐσθῆτι λαμπρᾷ, εἰσέλθῃ δὲ καὶ πτωχὸς ἐν ῥυπαρᾷ ἐσθῆτι,

ἐὰν γὰρ εἰσέλθῃ ⸀εἰς συναγωγὴν ὑμῶν ἀνὴρ χρυσοδακτύλιος ἐν ἐσθῆτι λαμπρᾷ,

εἰσέλθῃ δὲ καὶ πτωχὸς ἐν ῥυπαρᾷ ἐσθῆτι,

Bo jeśli do waszego zgromadzenia wejdzie człowiek ze złotym pierścieniem, w lśniącej szacie, a wejdzie i ubogi, w brudnej szacie,

³⸂ἐπιβλέψητε δὲ⸃ ἐπὶ ⌜τὸν φοροῦντα τὴν ἐσθῆτα τὴν λαμπρὰν⌝ καὶ ⸀εἴπητε· ⌜Σὺ κάθου ὧδε καλῶς⌝, καὶ τῷ πτωχῷ εἴπητε· ⌜Σὺ στῆθι ⸂ἢ κάθου ἐκεῖ⸃ ὑπὸ τὸ ὑποπόδιόν μου⌝,

⸂ἐπιβλέψητε δὲ⸃ ἐπὶ

⌜τὸν

φοροῦντα τὴν ἐσθῆτα τὴν λαμπρὰν⌝

καὶ ⸀εἴπητε·

⌜Σὺ κάθου ὧδε καλῶς⌝,

καὶ τῷ πτωχῷ εἴπητε·

⌜Σὺ στῆθι

⸂ἢ κάθου ἐκεῖ⸃ ὑπὸ τὸ ὑποπόδιόν μου⌝,

i wejrzycie na tego, który nosi lśniącą szatę, i powiecie: „Ty usiądź tu, wygodnie”, a ubogiemu powiecie: „Ty stań” — albo: „Usiądź tam, pod moim podnóżkiem”,i spojrzycie przychylnie na tego, który nosi lśniącą szatę, i powiecie: „Ty usiądź tu, wygodnie”, a ubogiemu powiecie: „Ty stań” — albo: „Usiądź tam, pod moim podnóżkiem”,^°

⁴⸀οὐ διεκρίθητε ἐν ἑαυτοῖς καὶ ἐγένεσθε κριταὶ διαλογισμῶν πονηρῶν;

⁴

⸀οὐ

διεκρίθητε ἐν ἑαυτοῖς

καὶ ἐγένεσθε κριταὶ διαλογισμῶν πονηρῶν;

czy nie porobiliście różnic między sobą i nie staliście się sędziami złych rozważań?

⁵ἀκούσατε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί. οὐχ ὁ θεὸς ἐξελέξατο τοὺς πτωχοὺς ⸂τῷ κόσμῳ⸃ πλουσίους ἐν πίστει καὶ κληρονόμους τῆς βασιλείας ⌜ἧς ἐπηγγείλατο ⌜τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν⌝⌝;

⁵

ἀκούσατε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί.

οὐχ

ὁ θεὸς ἐξελέξατο τοὺς πτωχοὺς ⸂τῷ κόσμῳ⸃ πλουσίους ἐν πίστει καὶ κληρονόμους τῆς βασιλείας

⌜ἧς ἐπηγγείλατο

⌜τοῖς

ἀγαπῶσιν αὐτόν⌝⌝;

Posłuchajcie, bracia moi umiłowani! Czy Bóg nie wybrał ubogich w oczach świata, aby byli bogaci w wierze i dziedzicami królestwa, które obiecał tym, którzy Go miłują?

⁶ὑμεῖς δὲ ἠτιμάσατε τὸν πτωχόν. οὐχ οἱ πλούσιοι καταδυναστεύουσιν ὑμῶν, καὶ αὐτοὶ ἕλκουσιν ὑμᾶς εἰς κριτήρια;

⁶

ὑμεῖς δὲ ἠτιμάσατε τὸν πτωχόν.

οὐχ

οἱ πλούσιοι καταδυναστεύουσιν ὑμῶν,

καὶ αὐτοὶ ἕλκουσιν ὑμᾶς εἰς κριτήρια;

Wy zaś znieważyliście ubogiego! Czy to nie bogaci was ciemiężą? Czy nie oni ciągną was do sądów?

⁷οὐκ αὐτοὶ βλασφημοῦσιν τὸ καλὸν ὄνομα ⌜τὸ ἐπικληθὲν ἐφʼ ὑμᾶς⌝;

⁷

οὐκ

αὐτοὶ βλασφημοῦσιν τὸ καλὸν ὄνομα

⌜τὸ

ἐπικληθὲν ἐφʼ ὑμᾶς⌝;

Czy nie oni bluźnią przeciw temu dobremu imieniu, które wezwano nad wami?Czy nie oni bluźnią przeciw temu dobremu imieniu, które nosicie?^°

Prawo królewskie i miłosierdzie (2:8–13)

⁸⌜Εἰ μέντοι νόμον τελεῖτε βασιλικὸν κατὰ τὴν γραφήν ⌜Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ⌜ὡς σεαυτόν⌝⌝⌝, καλῶς ποιεῖτε·

⁸

⌜Εἰ μέντοι νόμον τελεῖτε βασιλικὸν κατὰ τὴν γραφήν

⌜Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου

⌜ὡς σεαυτόν⌝⌝⌝,

καλῶς ποιεῖτε·

Jeśli jednak spełniacie Prawo królewskie według Pisma: „Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego” — dobrze czynicie.

⁹⌜εἰ δὲ προσωπολημπτεῖτε⌝, ἁμαρτίαν ἐργάζεσθε, ⌜ἐλεγχόμενοι ὑπὸ τοῦ νόμου ⌜ὡς παραβάται⌝⌝.

⁹

⌜εἰ δὲ προσωπολημπτεῖτε⌝,

ἁμαρτίαν ἐργάζεσθε,

⌜ἐλεγχόμενοι ὑπὸ τοῦ νόμου

⌜ὡς παραβάται⌝⌝.

Jeśli zaś patrzycie na twarze — grzech wykonujecie, a Prawo dowodzi wam winy jako przestępcom.Jeśli zaś kierujecie się tym, kim ktoś jest — grzech wykonujecie, a Prawo dowodzi wam winy jako przestępcom.^°

¹⁰⌜ὅστις γὰρ ὅλον τὸν νόμον ⸂τηρήσῃ, πταίσῃ⸃ δὲ ἐν ἑνί⌝, γέγονεν πάντων ἔνοχος.

¹⁰

⌜ὅστις γὰρ ὅλον τὸν νόμον ⸂τηρήσῃ,

πταίσῃ⸃ δὲ ἐν ἑνί⌝,

γέγονεν πάντων ἔνοχος.

Bo kto by całe Prawo zachował, a potknął się w jednym — stał się winny wszystkiego.

¹¹⌜ὁ γὰρ εἰπών· ⌜Μὴ ⸀μοιχεύσῃς⌝⌝ εἶπεν καί· ⌜Μὴ ⸀φονεύσῃς⌝· ⌜εἰ δὲ οὐ ⸂μοιχεύεις φονεύεις⌝⸃ δέ, γέγονας παραβάτης νόμου.

¹¹

⌜ὁ γὰρ

εἰπών·

⌜Μὴ ⸀μοιχεύσῃς⌝⌝

εἶπεν καί·

⌜Μὴ ⸀φονεύσῃς⌝·

⌜εἰ δὲ οὐ ⸂μοιχεύεις

φονεύεις⌝⸃ δέ,

γέγονας παραβάτης νόμου.

Bo Ten, który powiedział: „Nie cudzołóż”, powiedział też: „Nie zabijaj”. Jeśli więc nie cudzołożysz, ale zabijasz — stałeś się przestępcą Prawa.

¹²οὕτως λαλεῖτε καὶ οὕτως ποιεῖτε ὡς ⌜διὰ νόμου ἐλευθερίας μέλλοντες κρίνεσθαι⌝.

¹²

οὕτως λαλεῖτε

καὶ οὕτως ποιεῖτε

ὡς ⌜διὰ νόμου ἐλευθερίας

μέλλοντες

κρίνεσθαι⌝.

Tak mówcie i tak czyńcie — jak ci, którzy mają być sądzeni przez Prawo wolności.

¹³ἡ γὰρ κρίσις ἀνέλεος ⌜τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος⌝· κατακαυχᾶται ⸀ἔλεος κρίσεως.

¹³

ἡ γὰρ κρίσις ἀνέλεος

⌜τῷ

μὴ ποιήσαντι ἔλεος⌝·

κατακαυχᾶται ⸀ἔλεος κρίσεως.

Bo sąd bez miłosierdzia — dla tego, kto miłosierdzia nie uczynił. Miłosierdzie tryumfuje nad sądem.Bo tego, kto miłosierdzia nie uczynił, czeka sąd bez miłosierdzia. Miłosierdzie tryumfuje nad sądem.^°

Wiara bez uczynków? (2:14–19)

¹⁴⸀Τί ὄφελος, ἀδελφοί μου, ⌜ἐὰν ⌜πίστιν λέγῃ τις ἔχειν⌝ ἔργα δὲ μὴ ἔχῃ⌝; μὴ δύναται ἡ πίστις ⌜σῶσαι αὐτόν⌝;

¹⁴

⸀Τί ὄφελος, ἀδελφοί μου,

⌜ἐὰν ⌜πίστιν

λέγῃ τις

ἔχειν⌝

ἔργα δὲ μὴ ἔχῃ⌝;

μὴ

δύναται ἡ πίστις

⌜σῶσαι αὐτόν⌝;

Jaki z tego pożytek, bracia moi, jeśli ktoś mówi, że ma wiarę, a uczynków nie ma? Czyż ta wiara może go zbawić?

¹⁵⸀ἐὰν ἀδελφὸς ἢ ἀδελφὴ γυμνοὶ ὑπάρχωσιν καὶ ⸀λειπόμενοι τῆς ἐφημέρου τροφῆς,

¹⁵

⸀ἐὰν ἀδελφὸς ἢ ἀδελφὴ γυμνοὶ ὑπάρχωσιν

καὶ ⸀λειπόμενοι τῆς ἐφημέρου τροφῆς,

Jeśli brat albo siostra są nadzy i brak im pokarmu na dany dzień,

¹⁶εἴπῃ δέ τις αὐτοῖς ἐξ ὑμῶν· Ὑπάγετε ἐν εἰρήνῃ, θερμαίνεσθε καὶ χορτάζεσθε, μὴ δῶτε δὲ αὐτοῖς τὰ ἐπιτήδεια τοῦ σώματος, τί ὄφελος;

¹⁶

εἴπῃ δέ τις αὐτοῖς ἐξ ὑμῶν·

Ὑπάγετε ἐν εἰρήνῃ,

θερμαίνεσθε καὶ χορτάζεσθε,

μὴ δῶτε δὲ αὐτοῖς τὰ ἐπιτήδεια τοῦ σώματος,

τί ὄφελος;

a ktoś z was powie im: „Idźcie w pokoju, ogrzejcie się i najedzcie do syta”, lecz nie dacie im tego, czego potrzebuje ciało — jaki z tego pożytek?

¹⁷οὕτως καὶ ἡ πίστις, ⌜ἐὰν μὴ ⸂ἔχῃ ἔργα⌝⸃, νεκρά ἐστιν καθʼ ἑαυτήν.

¹⁷

οὕτως καὶ ἡ πίστις,

⌜ἐὰν μὴ ⸂ἔχῃ ἔργα⌝⸃,

νεκρά ἐστιν καθʼ ἑαυτήν.

Tak i wiara: jeśli nie ma uczynków, martwa jest — sama w sobie.

¹⁸Ἀλλʼ ἐρεῖ τις· Σὺ πίστιν ἔχεις κἀγὼ ἔργα ἔχω. δεῖξόν μοι τὴν πίστιν σου ⸀χωρὶς τῶν ⸀ἔργων, ⌜κἀγώ ⸂σοι δείξω⸃ ἐκ τῶν ἔργων μου τὴν ⸀πίστιν⌝.

¹⁸

Ἀλλʼ ἐρεῖ τις·

Σὺ πίστιν ἔχεις

κἀγὼ ἔργα ἔχω.

δεῖξόν μοι τὴν πίστιν σου ⸀χωρὶς τῶν ⸀ἔργων,

⌜κἀγώ ⸂σοι δείξω⸃ ἐκ τῶν ἔργων μου τὴν ⸀πίστιν⌝.

Ale ktoś powie: „Ty masz wiarę, a ja mam uczynki”. Pokaż mi swoją wiarę bez uczynków, a ja ci pokażę wiarę z moich uczynków.

¹⁹σὺ πιστεύεις ⌜ὅτι ⸂εἷς ἐστιν ὁ θεός⌝⸃; καλῶς ποιεῖς· καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσιν καὶ φρίσσουσιν.

¹⁹

σὺ πιστεύεις

⌜ὅτι ⸂εἷς ἐστιν ὁ θεός⌝⸃;

καλῶς ποιεῖς·

καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσιν

καὶ φρίσσουσιν.

Ty wierzysz, że jeden jest Bóg? Dobrze czynisz. Demony też wierzą — i drżą.

Abraham i Rachab (2:20–26)

²⁰θέλεις δὲ ⌜γνῶναι, ὦ ἄνθρωπε κενέ, ⌜ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων ⸀ἀργή ἐστιν⌝⌝;

²⁰

θέλεις δὲ

⌜γνῶναι,

ὦ ἄνθρωπε κενέ,

⌜ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων ⸀ἀργή ἐστιν⌝⌝;

A chcesz się przekonać, pusty człowieku, że wiara bez uczynków jest bezczynna?

²¹Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν οὐκ ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη, ⌜ἀνενέγκας Ἰσαὰκ τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον⌝;

²¹

Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν οὐκ

ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη,

⌜ἀνενέγκας Ἰσαὰκ τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον⌝;

Czy Abraham, nasz ojciec, nie z uczynków został uznany za sprawiedliwego, gdy złożył Izaaka, swego syna, na ołtarzu?

²²βλέπεις ὅτι ἡ πίστις συνήργει τοῖς ἔργοις αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ἔργων ἡ πίστις ἐτελειώθη,

²²

βλέπεις

ὅτι ἡ πίστις συνήργει τοῖς ἔργοις αὐτοῦ

καὶ ἐκ τῶν ἔργων ἡ πίστις ἐτελειώθη,

Widzisz, że wiara współdziałała z jego uczynkami i z uczynków wiara stała się pełna,

²³καὶ ἐπληρώθη ἡ γραφὴ ⌜ἡ λέγουσα· Ἐπίστευσεν ⌜δὲ Ἀβραὰμ τῷ θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην⌝⌝, καὶ φίλος θεοῦ ἐκλήθη.

²³

καὶ ἐπληρώθη ἡ γραφὴ

⌜ἡ

λέγουσα·

Ἐπίστευσεν ⌜δὲ Ἀβραὰμ τῷ θεῷ,

καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην⌝⌝,

καὶ φίλος θεοῦ ἐκλήθη.

I wypełniło się Pismo, które mówi: „Uwierzył Abraham Bogu i policzono mu to za sprawiedliwość” — i przyjacielem Boga został nazwany.

²⁴⸀ὁρᾶτε ⌜ὅτι ἐξ ἔργων δικαιοῦται ἄνθρωπος καὶ οὐκ ἐκ πίστεως μόνον⌝.

²⁴

⸀ὁρᾶτε

⌜ὅτι ἐξ ἔργων δικαιοῦται ἄνθρωπος

καὶ οὐκ ἐκ πίστεως μόνον⌝.

Widzicie, że z uczynków człowiek zostaje uznany za sprawiedliwego, a nie z samej tylko wiary.

²⁵ὁμοίως δὲ καὶ Ῥαὰβ ἡ πόρνη οὐκ ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη, ⌜ὑποδεξαμένη τοὺς ἀγγέλους καὶ ἑτέρᾳ ὁδῷ ἐκβαλοῦσα⌝;

²⁵

ὁμοίως δὲ καὶ Ῥαὰβ ἡ πόρνη οὐκ ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη,

⌜ὑποδεξαμένη τοὺς ἀγγέλους

καὶ ἑτέρᾳ ὁδῷ ἐκβαλοῦσα⌝;

Podobnie i Rachab, nierządnica — czy nie z uczynków została uznana za sprawiedliwą, gdy przyjęła wysłanników i wyprawiła ich inną drogą?

²⁶⌜ὥσπερ ⸀γὰρ τὸ σῶμα χωρὶς πνεύματος νεκρόν ἐστιν⌝, οὕτως καὶ ἡ πίστις ⸀χωρὶς ἔργων νεκρά ἐστιν.

²⁶

⌜ὥσπερ ⸀γὰρ τὸ σῶμα χωρὶς πνεύματος νεκρόν ἐστιν⌝,

οὕτως καὶ ἡ πίστις ⸀χωρὶς ἔργων νεκρά ἐστιν.

Bo jak ciało bez ducha jest martwe, tak i wiara bez uczynków jest martwa.

Język: wędzidło, ster, ogień (3:1–12)

3¹Μὴ πολλοὶ διδάσκαλοι γίνεσθε, ἀδελφοί μου, ⌜εἰδότες ⌜ὅτι μεῖζον κρίμα λημψόμεθα⌝⌝·

3¹

Μὴ πολλοὶ διδάσκαλοι γίνεσθε, ἀδελφοί μου,

⌜εἰδότες

⌜ὅτι μεῖζον κρίμα λημψόμεθα⌝⌝·

Niech niewielu z was staje się nauczycielami, bracia moi — wiedząc, że otrzymamy surowszy wyrok.

²πολλὰ γὰρ πταίομεν ἅπαντες. ⌜εἴ τις ἐν λόγῳ οὐ πταίει⌝, οὗτος τέλειος ἀνήρ, ⌜δυνατὸς χαλιναγωγῆσαι καὶ ὅλον τὸ σῶμα⌝.

πολλὰ γὰρ πταίομεν ἅπαντες.

⌜εἴ τις ἐν λόγῳ οὐ πταίει⌝,

οὗτος τέλειος ἀνήρ,

⌜δυνατὸς

χαλιναγωγῆσαι καὶ ὅλον τὸ σῶμα⌝.

Bo wszyscy w wielu sprawach się potykamy. Jeśli ktoś w słowie się nie potyka, ten jest mężem doskonałym, zdolnym utrzymać na wodzy i całe ciało.

³⌜⸂εἰ δὲ⸃ τῶν ἵππων τοὺς χαλινοὺς εἰς τὰ στόματα βάλλομεν ⸀εἰς ⌜τὸ πείθεσθαι αὐτοὺς ἡμῖν⌝⌝, καὶ ὅλον τὸ σῶμα αὐτῶν μετάγομεν.

⌜⸂εἰ δὲ⸃ τῶν ἵππων τοὺς χαλινοὺς εἰς τὰ στόματα βάλλομεν ⸀εἰς

⌜τὸ

πείθεσθαι αὐτοὺς ἡμῖν⌝⌝,

καὶ ὅλον τὸ σῶμα αὐτῶν μετάγομεν.

A jeśli koniom wkładamy wędzidła w pyski, żeby nam były posłuszne, to kierujemy i całym ich ciałem.

⁴ἰδοὺ καὶ τὰ πλοῖα, ⌜τηλικαῦτα ὄντα καὶ ὑπὸ ⸂ἀνέμων σκληρῶν⸃ ἐλαυνόμενα⌝, μετάγεται ὑπὸ ἐλαχίστου πηδαλίου ⌜ὅπου ⸂ἡ ὁρμὴ ⌜τοῦ εὐθύνοντος⌝ βούλεται⌝⸃·

⁴

ἰδοὺ καὶ τὰ πλοῖα,

⌜τηλικαῦτα ὄντα

καὶ ὑπὸ ⸂ἀνέμων σκληρῶν⸃ ἐλαυνόμενα⌝,

μετάγεται ὑπὸ ἐλαχίστου πηδαλίου

⌜ὅπου ⸂ἡ ὁρμὴ

⌜τοῦ εὐθύνοντος⌝

βούλεται⌝⸃·

Oto i okręty: choć są tak wielkie i gnane gwałtownymi wiatrami, kieruje nimi maleńki ster — dokąd zechce poryw sternika.

⁵οὕτως καὶ ἡ γλῶσσα μικρὸν μέλος ἐστὶν καὶ ⸂μεγάλα αὐχεῖ⸃. Ἰδοὺ ⸀ἡλίκον πῦρ ἡλίκην ὕλην ἀνάπτει·

⁵

οὕτως καὶ ἡ γλῶσσα μικρὸν μέλος ἐστὶν

καὶ ⸂μεγάλα αὐχεῖ⸃.

Ἰδοὺ ⸀ἡλίκον πῦρ ἡλίκην ὕλην ἀνάπτει·

Tak i język: małym jest członkiem, a wielkimi rzeczami się chełpi. Oto jak mały ogień — jak wielki las podpala!

⁶καὶ ἡ γλῶσσα πῦρ, ὁ κόσμος τῆς ⸀ἀδικίας ἡ γλῶσσα καθίσταται ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν, ⌜ἡ σπιλοῦσα ὅλον τὸ σῶμα καὶ φλογίζουσα τὸν τροχὸν τῆς γενέσεως καὶ φλογιζομένη ὑπὸ τῆς γεέννης⌝.

⁶

καὶ ἡ γλῶσσα πῦρ,

ὁ κόσμος τῆς ⸀ἀδικίας

ἡ γλῶσσα καθίσταται ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν,

⌜ἡ

σπιλοῦσα ὅλον τὸ σῶμα

καὶ φλογίζουσα τὸν τροχὸν τῆς γενέσεως

καὶ φλογιζομένη ὑπὸ τῆς γεέννης⌝.

I język jest ogniem — światem nieprawości. Język osadza się wśród naszych członków: on plami całe ciało i podpala koło istnienia, a sam podpalany jest przez Gehennę.

⁷πᾶσα γὰρ φύσις θηρίων τε καὶ πετεινῶν ἑρπετῶν τε καὶ ἐναλίων δαμάζεται καὶ δεδάμασται τῇ φύσει τῇ ἀνθρωπίνῃ·

⁷

πᾶσα γὰρ φύσις θηρίων τε καὶ πετεινῶν ἑρπετῶν τε καὶ ἐναλίων δαμάζεται καὶ δεδάμασται τῇ φύσει τῇ ἀνθρωπίνῃ·

Bo każdą naturę — zwierząt i ptaków, gadów i stworzeń morskich — ujarzmia i ujarzmiła natura ludzka,

⁸⌜τὴν δὲ γλῶσσαν οὐδεὶς ⸂δαμάσαι⌝ δύναται ἀνθρώπων⸃· ⸀ἀκατάστατον κακόν, μεστὴ ἰοῦ θανατηφόρου.

⁸

⌜τὴν δὲ γλῶσσαν

οὐδεὶς

⸂δαμάσαι⌝

δύναται ἀνθρώπων⸃·

⸀ἀκατάστατον κακόν, μεστὴ ἰοῦ θανατηφόρου.

ale języka nikt z ludzi ujarzmić nie zdoła — zło niestałe, pełne śmiercionośnego jadu.

⁹ἐν αὐτῇ εὐλογοῦμεν τὸν ⸀κύριον καὶ πατέρα, καὶ ἐν αὐτῇ καταρώμεθα τοὺς ἀνθρώπους ⌜τοὺς καθʼ ὁμοίωσιν θεοῦ γεγονότας⌝·

⁹

ἐν αὐτῇ εὐλογοῦμεν τὸν ⸀κύριον καὶ πατέρα,

καὶ ἐν αὐτῇ καταρώμεθα τοὺς ἀνθρώπους

⌜τοὺς

καθʼ ὁμοίωσιν θεοῦ γεγονότας⌝·

Nim błogosławimy Pana i Ojca — i nim przeklinamy ludzi, uczynionych na podobieństwo Boga.

¹⁰ἐκ τοῦ αὐτοῦ στόματος ἐξέρχεται εὐλογία καὶ κατάρα. οὐ χρή, ἀδελφοί μου, ⌜ταῦτα οὕτως γίνεσθαι⌝.

¹⁰

ἐκ τοῦ αὐτοῦ στόματος ἐξέρχεται εὐλογία καὶ κατάρα.

οὐ χρή, ἀδελφοί μου,

⌜ταῦτα οὕτως γίνεσθαι⌝.

Z tych samych ust wychodzi błogosławieństwo i przekleństwo. Nie godzi się, bracia moi, żeby tak było.

¹¹μήτι ἡ πηγὴ ἐκ τῆς αὐτῆς ὀπῆς βρύει τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν;

¹¹

μήτι

ἡ πηγὴ ἐκ τῆς αὐτῆς ὀπῆς βρύει τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν;

Czyż źródło z tego samego otworu tryska słodką i gorzką wodą?

¹²μὴ δύναται, ἀδελφοί μου, συκῆ ⌜ἐλαίας ποιῆσαι⌝ ἢ ἄμπελος σῦκα; ⸂οὔτε ἁλυκὸν⸃ γλυκὺ ποιῆσαι ὕδωρ.

¹²

μὴ

δύναται,

ἀδελφοί μου,

συκῆ

⌜ἐλαίας ποιῆσαι⌝

ἢ ἄμπελος σῦκα;

⸂οὔτε ἁλυκὸν⸃ γλυκὺ ποιῆσαι ὕδωρ.

Czyż może, bracia moi, figowiec rodzić oliwki albo winorośl figi? Tak i słone źródło nie da słodkiej wody.

Dwie mądrości (3:13–18)

¹³Τίς σοφὸς καὶ ἐπιστήμων ἐν ὑμῖν; δειξάτω ἐκ τῆς καλῆς ἀναστροφῆς τὰ ἔργα αὐτοῦ ἐν πραΰτητι σοφίας.

¹³

Τίς σοφὸς καὶ ἐπιστήμων ἐν ὑμῖν;

δειξάτω ἐκ τῆς καλῆς ἀναστροφῆς τὰ ἔργα αὐτοῦ ἐν πραΰτητι σοφίας.

Kto wśród was mądry i rozumny? Niech swoim dobrym postępowaniem pokaże uczynki w łagodności mądrości.

¹⁴⌜εἰ δὲ ζῆλον πικρὸν ἔχετε καὶ ἐριθείαν ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμῶν⌝, μὴ κατακαυχᾶσθε καὶ ψεύδεσθε κατὰ τῆς ἀληθείας.

¹⁴

⌜εἰ δὲ ζῆλον πικρὸν ἔχετε καὶ ἐριθείαν ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμῶν⌝,

μὴ

κατακαυχᾶσθε καὶ

ψεύδεσθε κατὰ τῆς ἀληθείας.

Ale jeśli macie w sercu gorzką zazdrość i samolubstwo — nie przechwalajcie się i nie kłamcie przeciw prawdzie.

¹⁵οὐκ ἔστιν αὕτη ἡ σοφία ⌜ἄνωθεν κατερχομένη⌝, ἀλλὰ ἐπίγειος, ψυχική, δαιμονιώδης·

¹⁵

οὐκ

ἔστιν αὕτη ἡ σοφία

⌜ἄνωθεν κατερχομένη⌝,

ἀλλὰ ἐπίγειος, ψυχική, δαιμονιώδης·

Taka mądrość nie zstępuje z góry — jest ziemska, czysto ludzka, demoniczna.

¹⁶ὅπου γὰρ ζῆλος καὶ ἐριθεία, ἐκεῖ ἀκαταστασία καὶ πᾶν φαῦλον πρᾶγμα.

¹⁶

ὅπου γὰρ ζῆλος καὶ ἐριθεία,

ἐκεῖ ἀκαταστασία καὶ πᾶν φαῦλον πρᾶγμα.

Bo gdzie zazdrość i samolubstwo — tam nieład i wszelka podła sprawa.

¹⁷ἡ δὲ ἄνωθεν σοφία πρῶτον μὲν ἁγνή ἐστιν, ἔπειτα εἰρηνική, ἐπιεικής, εὐπειθής, μεστὴ ἐλέους καὶ καρπῶν ἀγαθῶν, ⸀ἀδιάκριτος, ἀνυπόκριτος·

¹⁷

ἡ δὲ ἄνωθεν σοφία πρῶτον μὲν ἁγνή ἐστιν,

ἔπειτα εἰρηνική, ἐπιεικής, εὐπειθής, μεστὴ ἐλέους καὶ καρπῶν ἀγαθῶν, ⸀ἀδιάκριτος, ἀνυπόκριτος·

A mądrość z góry jest najpierw czysta, potem pokojowa, życzliwa, ustępliwa, pełna miłosierdzia i dobrych owoców, niestronnicza, nieobłudna.

¹⁸καρπὸς ⸀δὲ δικαιοσύνης ἐν εἰρήνῃ σπείρεται ⌜τοῖς ποιοῦσιν εἰρήνην⌝.

¹⁸

καρπὸς ⸀δὲ δικαιοσύνης ἐν εἰρήνῃ σπείρεται

⌜τοῖς

ποιοῦσιν εἰρήνην⌝.

A owoc sprawiedliwości sieje się w pokoju — dla tych, którzy pokój czynią.

Skąd wojny wśród was (4:1–10)

4¹Πόθεν πόλεμοι καὶ ⸀πόθεν μάχαι ἐν ὑμῖν; οὐκ ἐντεῦθεν, ἐκ τῶν ἡδονῶν ὑμῶν ⌜τῶν στρατευομένων ἐν τοῖς μέλεσιν ὑμῶν⌝;

4¹

Πόθεν πόλεμοι

καὶ ⸀πόθεν μάχαι ἐν ὑμῖν;

οὐκ ἐντεῦθεν, ἐκ τῶν ἡδονῶν ὑμῶν

⌜τῶν

στρατευομένων ἐν τοῖς μέλεσιν ὑμῶν⌝;

Skąd wojny i skąd walki wśród was? Czy nie stąd: z waszych rozkoszy, które prowadzą wojnę w waszych członkach?

²ἐπιθυμεῖτε, καὶ οὐκ ἔχετε· φονεύετε καὶ ζηλοῦτε, καὶ οὐ δύνασθε ἐπιτυχεῖν· μάχεσθε καὶ πολεμεῖτε. οὐκ ἔχετε διὰ ⌜τὸ μὴ αἰτεῖσθαι ὑμᾶς⌝·

ἐπιθυμεῖτε, καὶ

οὐκ ἔχετε·

φονεύετε καὶ ζηλοῦτε,

καὶ οὐ δύνασθε ἐπιτυχεῖν·

μάχεσθε καὶ πολεμεῖτε.

οὐκ ἔχετε διὰ

⌜τὸ

μὴ αἰτεῖσθαι ὑμᾶς⌝·

Pożądacie — a nie macie. Zabijacie i zazdrościcie — a nie możecie osiągnąć. Walczycie i wojujecie. Nie macie, bo nie prosicie.

³αἰτεῖτε καὶ οὐ λαμβάνετε, διότι κακῶς αἰτεῖσθε, ⌜ἵνα ἐν ταῖς ἡδοναῖς ὑμῶν δαπανήσητε⌝.

αἰτεῖτε καὶ

οὐ λαμβάνετε,

διότι κακῶς αἰτεῖσθε,

⌜ἵνα ἐν ταῖς ἡδοναῖς ὑμῶν δαπανήσητε⌝.

Prosicie — a nie otrzymujecie, bo źle prosicie: po to, żeby roztrwonić na wasze rozkosze.

⁴⸀μοιχαλίδες, οὐκ οἴδατε ⌜ὅτι ἡ φιλία τοῦ κόσμου ἔχθρα τοῦ θεοῦ ἐστιν⌝; ὃς ⌜⸀ἐὰν οὖν βουληθῇ φίλος ⌜εἶναι τοῦ κόσμου⌝⌝, ἐχθρὸς τοῦ θεοῦ καθίσταται.

⁴

⸀μοιχαλίδες, οὐκ

οἴδατε

⌜ὅτι ἡ φιλία τοῦ κόσμου ἔχθρα τοῦ θεοῦ ἐστιν⌝;

ὃς

⌜⸀ἐὰν οὖν

βουληθῇ

φίλος ⌜εἶναι τοῦ κόσμου⌝⌝,

ἐχθρὸς τοῦ θεοῦ καθίσταται.

Cudzołożnice! Czy nie wiecie, że przyjaźń ze światem to wrogość wobec Boga? Kto więc chciałby być przyjacielem świata, staje się wrogiem Boga.

⁵ἢ δοκεῖτε ⌜ὅτι κενῶς ἡ γραφὴ λέγει· ⌜Πρὸς φθόνον ἐπιποθεῖ τὸ πνεῦμα ⌜ὃ ⸀κατῴκισεν ἐν ἡμῖν⌝⌝⌝;

⁵

ἢ δοκεῖτε

⌜ὅτι κενῶς ἡ γραφὴ λέγει·

⌜Πρὸς φθόνον ἐπιποθεῖ τὸ πνεῦμα

⌜ὃ ⸀κατῴκισεν ἐν ἡμῖν⌝⌝⌝;

Albo czy sądzicie, że Pismo na próżno mówi: „Zazdrośnie tęskni za duchem, którego w nas osadził”?

⁶μείζονα δὲ δίδωσιν χάριν· διὸ λέγει· ⌜Ὁ θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται ταπεινοῖς δὲ δίδωσιν χάριν⌝.

⁶

μείζονα δὲ δίδωσιν χάριν·

διὸ λέγει·

⌜Ὁ θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται

ταπεινοῖς δὲ δίδωσιν χάριν⌝.

Ale większą jeszcze daje łaskę. Dlatego mówi: „Bóg pysznym się sprzeciwia, a pokornym daje łaskę”.

⁷ὑποτάγητε οὖν τῷ θεῷ· ἀντίστητε δὲ τῷ διαβόλῳ, καὶ φεύξεται ἀφʼ ὑμῶν·

⁷

ὑποτάγητε οὖν τῷ θεῷ·

ἀντίστητε δὲ τῷ διαβόλῳ,

καὶ φεύξεται ἀφʼ ὑμῶν·

Poddajcie się więc Bogu. Przeciwstawcie się diabłu — a ucieknie od was;

⁸ἐγγίσατε τῷ θεῷ, καὶ ⸀ἐγγιεῖ ὑμῖν. καθαρίσατε χεῖρας, ἁμαρτωλοί, καὶ ἁγνίσατε καρδίας, δίψυχοι.

⁸

ἐγγίσατε τῷ θεῷ,

καὶ ⸀ἐγγιεῖ ὑμῖν.

καθαρίσατε χεῖρας, ἁμαρτωλοί,

καὶ ἁγνίσατε καρδίας, δίψυχοι.

zbliżcie się do Boga, a zbliży się do was. Obmyjcie ręce, grzesznicy, i oczyśćcie serca, rozdwojeni!

⁹ταλαιπωρήσατε καὶ πενθήσατε καὶ κλαύσατε· ὁ γέλως ὑμῶν εἰς πένθος ⸀μετατραπήτω καὶ ἡ χαρὰ εἰς κατήφειαν·

⁹

ταλαιπωρήσατε καὶ πενθήσατε καὶ κλαύσατε·

ὁ γέλως ὑμῶν εἰς πένθος ⸀μετατραπήτω

καὶ ἡ χαρὰ εἰς κατήφειαν·

Poczujcie swoją nędzę i zasmućcie się, i zapłaczcie! Wasz śmiech niech się obróci w żałobę, a radość — w przygnębienie.

¹⁰ταπεινώθητε ἐνώπιον ⸀κυρίου, καὶ ὑψώσει ὑμᾶς.

¹⁰

ταπεινώθητε ἐνώπιον ⸀κυρίου,

καὶ ὑψώσει ὑμᾶς.

Uniżcie się przed Panem — a On was wywyższy.

Kto sądzi brata, sądzi Prawo (4:11–12)

¹¹Μὴ καταλαλεῖτε ἀλλήλων, ἀδελφοί· ⌜ὁ καταλαλῶν ἀδελφοῦ ⸀ἢ κρίνων τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ⌝ καταλαλεῖ νόμου καὶ κρίνει νόμον· ⌜εἰ δὲ νόμον κρίνεις⌝, οὐκ εἶ ποιητὴς νόμου ἀλλὰ κριτής.

¹¹

Μὴ καταλαλεῖτε ἀλλήλων, ἀδελφοί·

⌜ὁ

καταλαλῶν ἀδελφοῦ

⸀ἢ κρίνων τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ⌝

καταλαλεῖ νόμου

καὶ κρίνει νόμον·

⌜εἰ δὲ νόμον κρίνεις⌝,

οὐκ εἶ ποιητὴς νόμου ἀλλὰ κριτής.

Nie obmawiajcie się nawzajem, bracia. Kto obmawia brata albo sądzi swego brata — obmawia Prawo i sądzi Prawo. A jeśli sądzisz Prawo, nie jesteś wykonawcą Prawa, lecz sędzią.

¹²εἷς ⸀ἐστιν νομοθέτης ⸂καὶ κριτής⸃, ⌜ὁ δυνάμενος σῶσαι καὶ ἀπολέσαι⌝· σὺ δὲ τίς εἶ, ⌜⸂ὁ κρίνων⸃ τὸν ⸀πλησίον⌝;

¹²

εἷς ⸀ἐστιν νομοθέτης ⸂καὶ κριτής⸃,

⌜ὁ

δυνάμενος σῶσαι καὶ ἀπολέσαι⌝·

σὺ δὲ τίς εἶ,

⌜⸂ὁ

κρίνων⸃ τὸν ⸀πλησίον⌝;

Jeden jest prawodawca i sędzia — Ten, który może zbawić i zgubić. A ty kim jesteś, że sądzisz bliźniego?

Dziś albo jutro — a jesteście parą (4:13–17)

¹³Ἄγε νῦν ⌜οἱ λέγοντες· ⌜Σήμερον ⸀ἢ αὔριον ⸀πορευσόμεθα εἰς τήνδε τὴν πόλιν καὶ ⸀ποιήσομεν ἐκεῖ ⸀ἐνιαυτὸν καὶ ⸀ἐμπορευσόμεθα καὶ ⸀κερδήσομεν⌝⌝·

¹³

Ἄγε νῦν

⌜οἱ

λέγοντες·

⌜Σήμερον ⸀ἢ αὔριον ⸀πορευσόμεθα εἰς τήνδε τὴν πόλιν

καὶ ⸀ποιήσομεν ἐκεῖ ⸀ἐνιαυτὸν

καὶ ⸀ἐμπορευσόμεθα καὶ ⸀κερδήσομεν⌝⌝·

Nuże teraz, wy, którzy mówicie: „Dziś albo jutro pojedziemy do tego a tego miasta i spędzimy tam rok, i będziemy handlować, i zarobimy” —

¹⁴⌜⌜οἵτινες οὐκ ἐπίστασθε ⸀τὸ τῆς αὔριον⌝ ⸀ποία ἡ ζωὴ ὑμῶν· ἀτμὶς ⌜γάρ ⸀ἐστε ⌜⸀ἡ πρὸς ὀλίγον φαινομένη, ⸀ἔπειτα καὶ ἀφανιζομένη⌝⌝⌝·

¹⁴

⌜⌜οἵτινες οὐκ ἐπίστασθε ⸀τὸ τῆς αὔριον⌝

⸀ποία ἡ ζωὴ ὑμῶν·

ἀτμὶς ⌜γάρ ⸀ἐστε

⌜⸀ἡ

πρὸς ὀλίγον φαινομένη,

⸀ἔπειτα καὶ ἀφανιζομένη⌝⌝⌝·

wy, którzy nie wiecie, co będzie jutro! Czym jest wasze życie? Parą jesteście, która na chwilę się ukazuje, a potem znika.

¹⁵ἀντὶ ⌜τοῦ λέγειν ὑμᾶς· ⌜⌜Ἐὰν ὁ κύριος ⸀θελήσῃ⌝, καὶ ⸀ζήσομεν καὶ ⸀ποιήσομεν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο⌝⌝.

¹⁵

ἀντὶ

⌜τοῦ

λέγειν ὑμᾶς·

⌜⌜Ἐὰν ὁ κύριος ⸀θελήσῃ⌝,

καὶ ⸀ζήσομεν καὶ

⸀ποιήσομεν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο⌝⌝.

Zamiast tego powinniście mówić: „Jeśli Pan zechce, będziemy żyć i zrobimy to lub owo”.

¹⁶νῦν δὲ καυχᾶσθε ἐν ταῖς ἀλαζονείαις ὑμῶν· πᾶσα καύχησις τοιαύτη πονηρά ἐστιν.

¹⁶

νῦν δὲ καυχᾶσθε ἐν ταῖς ἀλαζονείαις ὑμῶν·

πᾶσα καύχησις τοιαύτη πονηρά ἐστιν.

Teraz zaś chlubicie się w swoich przechwałkach. Każda taka chluba jest zła.

¹⁷εἰδότι οὖν ⌜καλὸν ποιεῖν⌝ καὶ μὴ ποιοῦντι, ἁμαρτία αὐτῷ ἐστιν.

¹⁷

εἰδότι οὖν

⌜καλὸν ποιεῖν⌝

καὶ μὴ ποιοῦντι,

ἁμαρτία αὐτῷ ἐστιν.

Kto więc umie czynić dobro, a nie czyni — temu jest to grzechem.

Nuże, bogacze (5:1–6)

5¹Ἄγε νῦν οἱ πλούσιοι, κλαύσατε ⌜ὀλολύζοντες ἐπὶ ταῖς ταλαιπωρίαις ὑμῶν ⌜ταῖς ἐπερχομέναις⌝⌝.

5¹

Ἄγε νῦν

οἱ πλούσιοι,

κλαύσατε

⌜ὀλολύζοντες ἐπὶ ταῖς ταλαιπωρίαις ὑμῶν

⌜ταῖς ἐπερχομέναις⌝⌝.

Nuże teraz, bogacze! Płaczcie, zawodząc nad nieszczęściami, które na was nadchodzą.

²ὁ πλοῦτος ὑμῶν σέσηπεν, καὶ τὰ ἱμάτια ὑμῶν σητόβρωτα γέγονεν,

ὁ πλοῦτος ὑμῶν σέσηπεν,

καὶ τὰ ἱμάτια ὑμῶν σητόβρωτα γέγονεν,

Wasze bogactwo zgniło, a wasze szaty stały się pastwą moli;

³ὁ χρυσὸς ὑμῶν καὶ ὁ ἄργυρος κατίωται, καὶ ὁ ἰὸς αὐτῶν εἰς μαρτύριον ὑμῖν ἔσται καὶ φάγεται τὰς σάρκας ὑμῶν· ὡς πῦρ ἐθησαυρίσατε ἐν ἐσχάταις ἡμέραις.

ὁ χρυσὸς ὑμῶν καὶ ὁ ἄργυρος κατίωται,

καὶ ὁ ἰὸς αὐτῶν εἰς μαρτύριον ὑμῖν ἔσται

καὶ φάγεται τὰς σάρκας ὑμῶν· ὡς πῦρ

ἐθησαυρίσατε ἐν ἐσχάταις ἡμέραις.

wasze złoto i srebro zardzewiało, a ich rdza będzie świadectwem przeciw wam i pożre wasze ciała jak ogień. Nagromadziliście skarb w dniach ostatecznych!

⁴ἰδοὺ ὁ μισθὸς τῶν ἐργατῶν ⌜τῶν ἀμησάντων τὰς χώρας ὑμῶν⌝ ⌜ὁ ⸀ἀφυστερημένος ἀφʼ ὑμῶν⌝ κράζει, καὶ αἱ βοαὶ ⌜τῶν θερισάντων⌝ εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαβαὼθ ⸀εἰσεληλύθασιν·

⁴

ἰδοὺ

ὁ μισθὸς τῶν ἐργατῶν

⌜τῶν

ἀμησάντων τὰς χώρας ὑμῶν⌝

⌜ὁ

⸀ἀφυστερημένος ἀφʼ ὑμῶν⌝

κράζει,

καὶ αἱ βοαὶ

⌜τῶν θερισάντων⌝

εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαβαὼθ ⸀εἰσεληλύθασιν·

Oto zapłata robotników, którzy żęli wasze pola — zatrzymana przez was — krzyczy, a wołania żniwiarzy doszły do uszu Pana Zastępów.

⁵ἐτρυφήσατε ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐσπαταλήσατε, ἐθρέψατε τὰς καρδίας ⸀ὑμῶν ἐν ἡμέρᾳ σφαγῆς.

⁵

ἐτρυφήσατε ἐπὶ τῆς γῆς

καὶ ἐσπαταλήσατε,

ἐθρέψατε τὰς καρδίας ⸀ὑμῶν ἐν ἡμέρᾳ σφαγῆς.

Żyliście na ziemi w zbytku i rozpasaniu — utuczyliście wasze serca w dniu rzezi.

⁶κατεδικάσατε, ἐφονεύσατε τὸν δίκαιον. οὐκ ἀντιτάσσεται ὑμῖν;

⁶

κατεδικάσατε, ἐφονεύσατε τὸν δίκαιον.

οὐκ ἀντιτάσσεται ὑμῖν;

Skazaliście, zabiliście sprawiedliwego. Czy nie sprzeciwia się wam?

Cierpliwość aż do przyjścia Pana (5:7–12)

⁷Μακροθυμήσατε οὖν, ἀδελφοί, ἕως τῆς παρουσίας τοῦ κυρίου. ἰδοὺ ὁ γεωργὸς ἐκδέχεται τὸν τίμιον καρπὸν τῆς γῆς, ⌜μακροθυμῶν ἐπʼ ⸀αὐτῷ⌝ ⌜ἕως ⸀λάβῃ πρόϊμον καὶ ὄψιμον⌝.

⁷

Μακροθυμήσατε οὖν, ἀδελφοί, ἕως τῆς παρουσίας τοῦ κυρίου.

ἰδοὺ ὁ γεωργὸς ἐκδέχεται τὸν τίμιον καρπὸν τῆς γῆς,

⌜μακροθυμῶν ἐπʼ ⸀αὐτῷ⌝

⌜ἕως ⸀λάβῃ πρόϊμον καὶ ὄψιμον⌝.

Bądźcie więc cierpliwi, bracia, aż do przyjścia Pana. Oto rolnik wyczekuje cennego owocu ziemi, cierpliwy przy nim, aż otrzyma deszcz wczesny i późny.

⁸μακροθυμήσατε καὶ ὑμεῖς, ⌜στηρίξατε τὰς καρδίας ὑμῶν⌝, ⌜ὅτι ἡ παρουσία τοῦ κυρίου ἤγγικεν⌝.

⁸

μακροθυμήσατε καὶ ὑμεῖς,

⌜στηρίξατε τὰς καρδίας ὑμῶν⌝,

⌜ὅτι ἡ παρουσία τοῦ κυρίου ἤγγικεν⌝.

Bądźcie cierpliwi i wy, umocnijcie wasze serca — bo przyjście Pana się przybliżyło.

⁹μὴ στενάζετε, ⸂ἀδελφοί, κατʼ ἀλλήλων⸃, ⌜ἵνα μὴ κριθῆτε⌝· ἰδοὺ ὁ κριτὴς πρὸ τῶν θυρῶν ἕστηκεν.

⁹

μὴ στενάζετε, ⸂ἀδελφοί, κατʼ ἀλλήλων⸃,

⌜ἵνα μὴ κριθῆτε⌝·

ἰδοὺ ὁ κριτὴς πρὸ τῶν θυρῶν ἕστηκεν.

Nie wzdychajcie przeciw sobie nawzajem, bracia, abyście nie zostali osądzeni — oto sędzia stoi przed drzwiami.

¹⁰ὑπόδειγμα λάβετε, ⸀ἀδελφοί, τῆς κακοπαθίας καὶ τῆς μακροθυμίας τοὺς προφήτας, ⌜οἳ ἐλάλησαν ⸀ἐν τῷ ὀνόματι κυρίου⌝.

¹⁰

ὑπόδειγμα λάβετε, ⸀ἀδελφοί, τῆς κακοπαθίας καὶ τῆς μακροθυμίας τοὺς προφήτας,

⌜οἳ ἐλάλησαν ⸀ἐν τῷ ὀνόματι κυρίου⌝.

Za wzór znoszenia zła i cierpliwości weźcie, bracia, proroków, którzy mówili w imieniu Pana.

¹¹ἰδοὺ μακαρίζομεν ⌜τοὺς ⸀ὑπομείναντας⌝· τὴν ὑπομονὴν Ἰὼβ ἠκούσατε, καὶ τὸ τέλος κυρίου ⸀εἴδετε, ὅτι πολύσπλαγχνός ἐστιν ⸂ὁ κύριος⸃ καὶ οἰκτίρμων.

¹¹

ἰδοὺ μακαρίζομεν

⌜τοὺς ⸀ὑπομείναντας⌝·

τὴν ὑπομονὴν Ἰὼβ ἠκούσατε,

καὶ τὸ τέλος κυρίου ⸀εἴδετε,

ὅτι

πολύσπλαγχνός ἐστιν ⸂ὁ κύριος⸃ καὶ οἰκτίρμων.

Oto nazywamy błogosławionymi tych, którzy wytrwali. O wytrwałości Hioba słyszeliście i cel Pana zobaczyliście — bo Pan jest wielce miłosierny i litościwy.

¹²Πρὸ πάντων δέ, ἀδελφοί μου, μὴ ὀμνύετε, μήτε τὸν οὐρανὸν μήτε τὴν γῆν μήτε ἄλλον τινὰ ὅρκον· ἤτω δὲ ὑμῶν τὸ Ναὶ ναὶ καὶ τὸ Οὒ οὔ, ἵνα μὴ ⸂ὑπὸ κρίσιν⸃ πέσητε.

¹²

Πρὸ πάντων δέ, ἀδελφοί μου, μὴ ὀμνύετε, μήτε τὸν οὐρανὸν μήτε τὴν γῆν μήτε ἄλλον τινὰ ὅρκον·

ἤτω δὲ ὑμῶν τὸ Ναὶ ναὶ

καὶ τὸ Οὒ οὔ,

ἵνα μὴ ⸂ὑπὸ κρίσιν⸃ πέσητε.

A przede wszystkim, bracia moi, nie przysięgajcie — ani na niebo, ani na ziemię, ani żadną inną przysięgą. Niech wasze „tak” będzie tak, a „nie” — nie, abyście nie wpadli pod sąd.

Modlitwa wiary (5:13–18)

¹³Κακοπαθεῖ τις ἐν ὑμῖν; προσευχέσθω· εὐθυμεῖ τις; ψαλλέτω.

¹³

Κακοπαθεῖ τις ἐν ὑμῖν;

προσευχέσθω·

εὐθυμεῖ τις; ψαλλέτω.

Cierpi ktoś wśród was? Niech się modli. Jest ktoś dobrej myśli? Niech śpiewa.

¹⁴ἀσθενεῖ τις ἐν ὑμῖν; προσκαλεσάσθω τοὺς πρεσβυτέρους τῆς ἐκκλησίας, καὶ προσευξάσθωσαν ἐπʼ αὐτὸν ⌜ἀλείψαντες ⸀αὐτὸν ἐλαίῳ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ κυρίου⌝·

¹⁴

ἀσθενεῖ τις ἐν ὑμῖν;

προσκαλεσάσθω τοὺς πρεσβυτέρους τῆς ἐκκλησίας,

καὶ προσευξάσθωσαν ἐπʼ αὐτὸν

⌜ἀλείψαντες ⸀αὐτὸν ἐλαίῳ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ κυρίου⌝·

Choruje ktoś wśród was? Niech przywoła starszych kościoła i niech się modlą nad nim, namaściwszy go oliwą w imię Pana.

¹⁵καὶ ἡ εὐχὴ τῆς πίστεως σώσει ⌜τὸν κάμνοντα⌝, καὶ ἐγερεῖ αὐτὸν ὁ κύριος· ⌜κἂν ἁμαρτίας ᾖ πεποιηκώς⌝, ἀφεθήσεται αὐτῷ.

¹⁵

καὶ ἡ εὐχὴ τῆς πίστεως σώσει

⌜τὸν κάμνοντα⌝,

καὶ ἐγερεῖ αὐτὸν ὁ κύριος·

⌜κἂν ἁμαρτίας ᾖ πεποιηκώς⌝,

ἀφεθήσεται αὐτῷ.

A modlitwa wiary wybawi chorego i Pan go podniesie; a jeśliby popełnił grzechy, będzie mu odpuszczone.

¹⁶ἐξομολογεῖσθε ⸀οὖν ἀλλήλοις ⸂τὰς ἁμαρτίας⸃ καὶ ⸀εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων, ὅπως ἰαθῆτε. πολὺ ἰσχύει δέησις δικαίου ἐνεργουμένη.

¹⁶

ἐξομολογεῖσθε ⸀οὖν ἀλλήλοις ⸂τὰς ἁμαρτίας⸃

καὶ ⸀εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων,

ὅπως ἰαθῆτε.

πολὺ ἰσχύει δέησις δικαίου ἐνεργουμένη.

Wyznawajcie więc jedni drugim grzechy i módlcie się za siebie nawzajem, abyście zostali uzdrowieni. Wiele może modlitwa sprawiedliwego — działająca.

¹⁷Ἠλίας ἄνθρωπος ἦν ὁμοιοπαθὴς ἡμῖν, καὶ προσευχῇ προσηύξατο ⌜τοῦ μὴ βρέξαι⌝, καὶ οὐκ ἔβρεξεν ἐπὶ τῆς γῆς ἐνιαυτοὺς τρεῖς καὶ μῆνας ἕξ·

¹⁷

Ἠλίας ἄνθρωπος ἦν ὁμοιοπαθὴς ἡμῖν,

καὶ προσευχῇ προσηύξατο

⌜τοῦ

μὴ βρέξαι⌝,

καὶ οὐκ ἔβρεξεν ἐπὶ τῆς γῆς ἐνιαυτοὺς τρεῖς καὶ μῆνας ἕξ·

Eliasz był człowiekiem doznającym tego co my — a modlitwą pomodlił się, żeby nie padało, i nie padało na ziemię trzy lata i sześć miesięcy;

¹⁸καὶ πάλιν προσηύξατο, καὶ ὁ οὐρανὸς ⸂ὑετὸν ἔδωκεν⸃ καὶ ἡ γῆ ἐβλάστησεν τὸν καρπὸν αὐτῆς.

¹⁸

καὶ πάλιν προσηύξατο,

καὶ ὁ οὐρανὸς ⸂ὑετὸν ἔδωκεν⸃

καὶ ἡ γῆ ἐβλάστησεν τὸν καρπὸν αὐτῆς.

i znów się pomodlił — a niebo dało deszcz i ziemia wydała swój owoc.

Zawrócić błądzącego (5:19–20)

¹⁹Ἀδελφοί ⸀μου, ⌜ἐάν τις ἐν ὑμῖν πλανηθῇ ἀπὸ τῆς ἀληθείας καὶ ἐπιστρέψῃ τις αὐτόν⌝,

¹⁹

Ἀδελφοί ⸀μου,

⌜ἐάν τις ἐν ὑμῖν πλανηθῇ ἀπὸ τῆς ἀληθείας

καὶ ἐπιστρέψῃ τις αὐτόν⌝,

Bracia moi, jeśli ktoś wśród was zbłądzi od prawdy, a ktoś go zawróci —

²⁰⸀γινωσκέτω ⌜ὅτι ⌜ὁ ἐπιστρέψας ἁμαρτωλὸν ἐκ πλάνης ὁδοῦ αὐτοῦ⌝ σώσει ψυχὴν ⸀αὐτοῦ ἐκ θανάτου καὶ καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν⌝.

²⁰

⸀γινωσκέτω

⌜ὅτι ⌜ὁ

ἐπιστρέψας ἁμαρτωλὸν ἐκ πλάνης ὁδοῦ αὐτοῦ⌝

σώσει ψυχὴν ⸀αὐτοῦ ἐκ θανάτου

καὶ καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν⌝.

niech wie, że ten, kto zawrócił grzesznika z jego błędnej drogi, wybawi jego duszę od śmierci i zakryje mnóstwo grzechów.

Glosariusz — słowa klucze księgi

Najważniejsze słowa tej księgi i to, jak je konsekwentnie oddajemy: greckie hasło z transliteracją, numer Stronga, polskie oddanie i miejsca wystąpień.

ἀδελφός adelphos G80: brat ww. 1:2, 1:9, 1:16, 1:19, 2:1, 2:5, 2:14, 2:15, 3:1, 3:10, 3:12, 4:11 (3×), 5:7, 5:9, 5:10, 5:12, 5:19 — wszystkie dziewiętnaście tokenów księgi Wszystkie tokeny w jednym kodzie (11.23, wspólnota wierzących) i jednym oddaniu — najgęstsze wystąpienie tego wyrazu w korpusie, bo Jakub adresuje nim całą księgę. Spójnie z J, Ga, Hbr, Flm i 1 J. Przy 2:15 grecki ma obok `ἀδελφή` („brat albo siostra”) — para jest w tekście, nie dopowiedziana. ROZJAZD Z uW NAZWANY: noty tłumaczeniowe unfoldingWord zalecają „bracia i siostry” wszędzie; nie idziemy za nią, bo dopowiedzenie należy do wydania czytelniczego, a 2:15 pokazuje, że autor sam dopisuje siostrę, gdy jej chce.
καρδία kardia G2588: serce ww. 1:26, 3:14, 4:8, 5:5, 5:8 greka ma na siedzibę wnętrza dwa wyrazy: καρδία oraz σπλάγχνα (dosł. wnętrzności) — polszczyzna oddaje oba przez „serce”, bo to ono pełni u nas tę funkcję.
πειρασμός / πειράζω peirasmos / peirazō G3986 / G3985: próba / kusić ww. 1:2, 1:12 / 1:13 (3×), 1:14 jedna grecka rodzina — gra słów rozdziału 1; tn 3.
ὑπομονή hypomonē G5281: wytrwałość ww. 1:3, 1:4
τέλειος teleios G5046: pełny (o rzeczach) / doskonały (o ludziach) ww. pełny — 1:4 (dzieło), 1:17, 1:25; doskonały — 1:4 (o ludziach), 3:2 Jedno greckie słowo w dwóch znaczeniach. O rzeczach — dzieło, dar, Prawo — znaczy „doprowadzony do końca, pełny”; o ludziach w 1:4 i 3:2 mówi o kimś takim, jaki być powinien, bez braku — bez myśli o dojrzałości; tak czyta je Hort, a za nim słownik Abbott-Smitha. Dlatego o rzeczach zostaje „pełny”, zgodnie z „pełną miłością” w 1 J 4:18, a o ludziach stoi „doskonały”: polskie „pełny” powiedziane o człowieku znaczy raczej najedzony. W Liście do Kolosan (1:28; 4:12) to samo słowo znaczy „dojrzały” — i tak tam stoi. Gra słów z „brakiem” w 1:4–5 trzyma się innego greckiego słowa, nie tego.
δίψυχος dipsychos G1374: rozdwojony ww. 1:8 dosł. „dwuduszny” — w Biblii tylko Jk 1:8 i 4:8; tn 10.
πορεία poreia G4197: drogi ww. 1:11 obraz wędrówki (leksykon: „a journey”; w NT jeszcze tylko Łk 13:22) — słownik domen daje tłumaczenie „pursuits” i domenę 57.200 (nabywanie): rozjazd nazwany w decyzji, sens poszedł do wariantu czytelniczego („przedsięwzięcia”); tn 12. Uwaga: polskie „droga” oddaje też ὁδός (1:8; 5:20) — zbieg polszczyzny, nie most grecki.
ἐπιθυμία epithymia G1939: pożądanie ww. 1:14, 1:15 spójnie z 1 J 2:16–17.
ἀποκυέω apokyeō G616: wydać na świat ww. 1:15, 1:18 czasownik porodu — dwa porody rozdziału; tn 17.
πλανάω planaō G4105: zwodzić ww. 1:16 spójnie z 1 J 2:26; 3:7.
δόσις / δώρημα dosis / dōrēma G1394 / G1434: obdarowanie / dar ww. 1:17 czynność dawania i rzecz dana — tn 19.
ἔμφυτος emphytos G1721: wszczepiony ww. 1:21 w NT tylko tu.
ποιητής / ἀκροατής poiētēs / akroatēs G4163 / G202: wykonawca / słuchacz ww. 1:22, 1:23, 1:25 / 1:22, 1:23, 1:25 tn 23.
ψυχή psychē G5590: dusza ww. 1:21 jak 3 J 2; inaczej niż idiom „oddać życie” 1 J 3:16.
χαλιναγωγέω chalinagōgeō G5468: trzymać na wodzy ww. 1:26 dosł. prowadzić przy wędzidle; wróci w 3:2.
θρησκεία thrēskeia G2356: pobożność ww. 1:26, 1:27 religijność w praktykach — tn 28. ZAKRES DOPISANY, gdy Kolosanie postawili ten sam lemat w innej konstrukcji: „pobożność” obowiązuje tam, gdzie rzeczownik stoi BEZ DOPEŁNIACZA OBIEKTU — u Jakuba absolutnie (1:26 τούτου μάταιος ἡ θρησκεία, 1:27 θρησκεία καθαρὰ καὶ ἀμίαντος), w Dz 26:5 dzierżawczo. Kol 2:18 ma jedyny w NT dopełniacz PRZEDMIOTOWY (θρησκείᾳ τῶν ἀγγέλων) i tam czytamy „kult aniołów” — to nie rozjazd z tym wpisem, tylko inna rekcja: „pobożność aniołów” znaczyłaby po polsku pobożność, którą mają aniołowie. Domena LN 53.1 jest wspólna obu miejscom, więc sama nie rozstrzyga; rozstrzyga rekcja. Wywód: glosariusz Kolosan s.v. θρησκεία.
τηρέω tēreō G5083: zachowywać ww. 1:27 spójnie z 1 J 2:3–5.
μακάριος makarios G3107: błogosławiony ww. 1:12, 1:25
προσωπολημψία prosōpolēmpsia G4382: patrzeć na twarze ww. 2:1, 2:9 (czasownik) dosł. „branie twarzy” — idiom Kpł 19:15; tn 28. Sens („kierować się tym, kim ktoś jest”) w wydaniu czytelniczym; spójnie z Ga 2:6.
πτωχός ptōchos G4434: ubogi ww. 2:2, 2:3, 2:5, 2:6
ἐπιβλέπω epiblepō G1914: wejrzeć ww. 2:3 spojrzenie z względami (Abbott-Smith „wejrzeć z przychylnością”; poddomena statusowa 87.17 w decyzji); Zobowiązanie: przyszłe Łk 1:48; 9:38 też „wejrzeć” — echo Anny (1 Sm 1:11 LXX) i Magnificat; tn 32.
ἔλεος eleos G1656: miłosierdzie ww. 2:13 (2×) spójnie z 2 J 3.
κράζω krazō G2896: krzyczeć ww. 5:4 „zapłata … krzyczy” — okrzyk wrogi, oskarżenie przeciw temu, kto ją zatrzymał. Domyślne oddanie tej domeny to „wołać” (Ga 4:6 o Duchu; J 11:43 o Jezusie; J 12:13 „Hosanna”; J 12:44 proklamacja), a „krzyczeć” wchodzi przy okrzyku wrogim albo żądaniu. W tym samym wersecie βοή idzie przez „wołania”: dwie rodziny, dwa rdzenie, rozchodzą się poprawnie.
κρίσις krisis G2920: sąd ww. 2:13 (2×)
ἔργον (lm.) ergon G2041: uczynki ww. 2:14–26 (12×) lp. „dzieło” (1:4, 1:25 — dzieło jako całość), lm. „uczynki” (konkretne czyny) — rozjazd celowy.
δικαιόω dikaioō G1344: uznać za sprawiedliwego ww. 2:21, 2:24, 2:25 tn 59.
νόμος nomos G3551: prawo / Prawo ww. 1:25, 2:8–12 „prawo wolności” małą literą (1:25; 2:12) i tak samo „prawo królewskie” (2:8); Prawo Mojżeszowe wielką (2:9–11). Rozdział pisowni idzie za domeną Louw-Nidy przy słowie: LN 33.333 → mała, LN 33.55 → wielka (za Louw-Nidą przy każdym wystąpieniu).
παραβάτης parabatēs G3848: przestępca ww. 2:9, 2:11
πταίω ptaiō G4417: potknąć się ww. 2:10, 3:2 (2×)
χαλιναγωγέω / χαλινός chalinagōgeō / chalinos G5468 / G5469: trzymać (utrzymać) na wodzy / wędzidło ww. 1:26, 3:2 / 3:3 jeden rdzeń — obraz z 1:26 urzeczywistnia się w 3:3.
ἀκατάστατος / ἀκαταστασία akatastatos / akatastasia G182 / G181: niestały (niestałe) / nieład ww. 1:8, 3:8 / 3:16 jedna rodzina: człowiek → język → wspólnota.
σοφία sophia G4678: mądrość ww. 1:5, 3:13, 3:15, 3:17
πραΰτης prautēs G4240: łagodność ww. 1:21, 3:13
ἄνωθεν anōthen G509: z góry ww. 1:17, 3:15, 3:17
πικρός pikros G4089: gorzki ww. 3:11, 3:14 woda i serce gorzknieją tym samym słowem.
ζῆλος / ἐριθεία zēlos / eritheia G2205 / G2052: zazdrość / samolubstwo ww. 3:14, 3:16 tn 80.
δείκνυμι deiknymi G1166: pokazać ww. 2:18 (2×), 3:13
ἡδονή hēdonē G2237: rozkosze ww. 4:1, 4:3
καταλαλέω katalaleō G2635: obmawiać ww. 4:11 (3×)
ταπεινός / ταπεινόω tapeinos / tapeinoō G5011 / G5013: niskiego stanu, pokorny / uniżyć się ww. 1:9, 4:6 / 4:10 jeden ruch listu: w dół przed Bogiem — w górę od Boga.
ἀλαζονεία alazoneia G212: chełpliwość (przechwałki) ww. 4:16 w NT tylko tu i 1 J 2:16 — spójnie z naszym 1 J.
πνεῦμα pneuma G4151: duch ww. 2:26, 4:5 w 4:5 mała litera: słownik domen widzi tam Ducha Świętego, ale biernik czyni ducha przedmiotem Bożej tęsknoty — wyjątek nazwany w przypisie przy wersecie. W 2:26 ciało bez ducha.
φίλος / φιλία philos / philia G5384 / G5373: przyjaciel / przyjaźń ww. 2:23, 4:4 / 4:4 dwie przyjaźnie listu: Boga albo świata.
μακροθυμία makrothymia G3115 / G3114: cierpliwość / okazać cierpliwość (być cierpliwym) ww. 5:7 (2×), 5:8, 5:10 czeka nie oddając ciosu; inna niż ὑπομονή (dźwiga) — tn 112.
παρουσία parousia G3952: przyjście ww. 5:7, 5:8
πρεσβύτερος presbyteros G4245: starszy ww. 5:14 urząd wspólnoty — Inne słowo niż πρεσβύτης „starzec” Flm 9.
ἰός ios G2447: jad (3:8) / rdza (5:3) ww. 3:8, 5:3 jedno greckie słowo: trucizna i śniedź — rozjazd celowy, przypis 107.
ἐργάζομαι ergazomai G2038: wykonywać ww. 1:20, 2:9 rodzina ἔργον to nerw rozdziału 2; para z ποιέω „czynić”. Wyjątki: Ga 6:10, 2 J 8.
πίστις pistis G4102: wiara ww. LN 31.102 — 2:1, 2:5, 2:14 ×2, 2:17, 2:18 ×3, 2:20, 2:22 ×2, 2:24, 2:26; LN 31.85 — 1:3, 1:6, 5:15; kody bywają łączone na jednym tokenie Rzeczownik, na którym stoi cały spór rozdziału 2 — i dlatego jedno słowo na wszystkie szesnaście wystąpień, choć kody dzielą je na zaufanie okazywane Bogu (31.85: „wypróbowanie waszej wiary” 1:3, „modlitwa wiary” 5:15) i wiarę jako wyznawaną treść (31.102: „wiara bez uczynków” 2:17-26). Odrzucona „wierność”: w polszczyźnie mówi o dochowaniu, a Jakub pyta nie o to, czy ktoś dochowuje, tylko czy to, co ktoś ma, w ogóle jest czymś żywym. Odrzucone rozdzielenie na dwa polskie słowa: 2:14 stawia oba kody w jednym zdaniu i pointa polega właśnie na tym, że to jedno i to samo słowo.
ἁμαρτία hamartia G266: grzech ww. LN 88.289 — 1:15 ×2, 2:9, 4:17, 5:15, 5:16; LN 88.310 — 5:20 Siedem wystąpień, dwa kody, jedno słowo — jak w Hebrajczykach i z tego samego powodu: 1:15 pokazuje grzech jako to, co się RODZI z pożądania i samo rodzi śmierć, więc rozdzielenie na „grzech / przewinienie” zerwałoby łańcuch pokolenia, na którym ten werset stoi. Odrzucone „wina”: przenosi rzecz na skutek prawny, a Jakub mówi o czynie i o jego potomstwie.
σῶμα sōma G4983: ciało ww. LN 9.8 — 2:16, 2:26, 3:6; LN 8.1 — 3:2, 3:3 Dwa kody i jeden wyraz, bo w rozdziale 3 oba stoją obok siebie: ciało jako CZŁOWIEK w potrzebie („nie dacie im tego, czego potrzebuje ciało” 2:16) i ciało jako organizm, którym kieruje wędzidło i ster (3:2-3). Zamiana pierwszego na „człowiek”, a drugiego na „organizm” rozbiłaby obraz, w którym język — mała część ciała — plami całe ciało (3:6). Wzorzec ten sam, co w naszym `οἶκος` w Hebrajczykach.
λόγος logos G3056: słowo ww. LN 33.98 — 1:21, 1:22, 1:23; LN 33.99 — 3:2; LN 33.260 — 1:18 Pięć wystąpień pod trzema kodami i jedno oddanie, bo List wiąże je celowo: w 1:18 „słowem prawdy”, którym Bóg wydał nas na świat; w 1:21 „wszczepione słowo”, które trzeba przyjąć i wykonywać; w 3:2 „słowie”, w którym można się potknąć. Ten sam wyraz prowadzi od tego, co Bóg mówi do nas, do tego, co my mówimy — i na tym przejściu polega przejście od rozdziału 1 do 3. Odrzucone „mowa” w 3:2: zawęża do sposobu mówienia i gubi klamrę.
κύριος kyrios G2962: Pan ww. 1:1, 1:7, 2:1, 3:9, 4:10, 4:15, 5:4, 5:7, 5:8, 5:10, 5:11 ×2, 5:14, 5:15 Czternaście tokenów, wszystkie pod jednym kodem 12.9 — i to jest cecha tej księgi, nie przeoczenie: Jakub ani razu nie mówi κύριος o właścicielu, więc małej litery, którą Ewangelia trzyma dla kodu 57.12, nie ma tu czym uruchomić. Wielka litera NIE rozstrzyga natomiast referentu i nie ma rozstrzygać: „Pana Zastępów” w 5:4 to Bóg, „naszego Pana, Jezusa Chrystusa — Pana chwały” w 2:1 to Syn, „Pana i Ojca” w 3:9 znowu Bóg, a „przyjście Pana” w 5:7-8 czytano od starożytności i tak, i tak. Przekład zostawia to otwarte, bo tekst zostawia.
ἄνθρωπος / ἀνήρ anthrōpos / anēr G0444 / G0435: człowiek / człowiek (w formule mądrościowej: mąż) ww. ἄνθρωπος — 1:7, 1:19, 2:20, 2:24, 3:8, 3:9, 5:17; ἀνήρ — 1:8, 1:12, 1:20, 1:23, 2:2, 3:2 Dwa greckie rzeczowniki, jeden polski wyraz — i jeden wyjątek, który trzeba nazwać, bo kody go NIE dzielą: oba lematy stoją w 9.1 i w 9.24. Zwykle „człowiek”, i to po obu stronach: ἀνήρ w 1:8 („człowiek rozdwojony”), 1:20, 1:23 i 2:2 („człowiek ze złotym pierścieniem”), ἄνθρωπος w 1:7, 1:19, 2:20 („pusty człowieku”), 2:24, 3:8 („nikt z ludzi”), 3:9 i 5:17 („Eliasz był człowiekiem doznającym tego co my”). „Mąż” zostaje w DWÓCH miejscach i oba są formułą mądrościową: „Błogosławiony mąż, który wytrzymuje próbę” (1:12) niesie otwarcie Psałterza — Septuaginta zaczyna Ps 1:1 słowami ΜΑΚΑΡΙΟΣ ἀνὴρ — a „mężem doskonałym” (3:2) nazywa wzór człowieka, nie postać sceny. Granica jest więc GATUNKOWA, nie leksykalna, i dlatego stoi zapisana tutaj, a nie w kodzie.
κόσμος kosmos G2889: świat ww. LN 41.38 — 1:27, 4:4 ×2; LN 1.39 + 9.23 — 2:5; LN 59.55 — 3:6 Pięć tokenów i cztery kody z trzech różnych domen, a jedno polskie słowo, bo List sam je wiąże: kto zachowuje siebie „niesplamionym przez świat” (1:27), nie jest „przyjacielem świata” (4:4), a Bóg wybiera „ubogich w oczach świata” (2:5) — tego samego świata. Najdalej odchodzi 3:6, i to jest miejsce warte uwagi: kod 59.55 pada w CAŁYM Nowym Testamencie jeden jedyny raz i właśnie tutaj (pomiar na oznakowanym tekście greckim), więc rozkład nie podpowie, jak go czytać — zwrot ὁ κόσμος τῆς ἀδικίας idzie w stronę ogromu, nie mieszkańców. Nasze „światem nieprawości” zachowuje wyraz kosztem tej ostrości; zostaje, bo rozbicie na dwa słowa zerwałoby klamrę rozdziałów 1-4, a przypis udźwignie więcej niż glosariusz.
γῆ gē G1093: ziemia ww. LN 1.39 — 5:5, 5:12; LN 2.14 — 5:7; kody łączone — 5:17, 5:18 Pięć tokenów w jednym rozdziale i dwa kody, które gdzie indziej rozchodzą się na dwa polskie słowa: 1.39 to ziemia jako miejsce ludzi („Żyliście na ziemi w zbytku” 5:5; „ani na ziemię” 5:12), a 2.14 to gleba — „cennego owocu ziemi” (5:7), tego, czego rolnik z niej wyczekuje. Tu jedno słowo unosi oba, bo 5:17-18 stawia je obok siebie w jednym obrazie: deszcz „nie padało na ziemię”, a potem „ziemia wydała swój owoc”. Ewangelia rozdziela tę rodzinę inaczej (ląd, kraina), ale tam rozstrzygają kody 1.60 i 1.79, których Jakub nie ma.
γλῶσσα glōssa G1100: język ww. LN 8.21 — 3:5, 3:6 ×2, 3:8; LN 33.74 — 1:26 Jeden polski wyraz na organ i na mowę — i o to właśnie chodzi w tym rozdziale. Kod 8.21 stawia γλῶσσα wśród części ciała („małym jest członkiem” 3:5), a 1:26 idzie kodem 33.74, który w Nowym Testamencie niosą niemal wyłącznie στόμα (23 tokeny) i χεῖλος (6); γλῶσσα trafia tam pięć razy, u nas dwa — Hbr 13:15 i właśnie Jk 1:26, gdzie „nie trzyma swojego języka na wodzy” mówi o mowie, nie o mięśniu. Polszczyzna ma tę samą dwoistość w tym samym wyrazie, więc niczego nie trzeba dodawać; rozbicie na „język” i „mowę” zerwałoby za to wiązanie, na którym stoi cały wywód: ten sam czasownik χαλιναγωγέω (LN 88.85, dwa tokeny w księdze) wraca w 3:2 — „utrzymać na wodzy i całe ciało” — więc od mowy do ciała przechodzi się jednym słowem, tak jak od wędzidła do konia.
αἰτέω aiteō G0154: prosić ww. 1:5, 1:6, 4:2, 4:3 ×2 Pięć tokenów, jeden kod, jedno słowo — a wpis istnieje dla rzeczy, której przekład NIE oddaje. W 4:2-3 grecki czasownik zmienia stronę trzy razy w dwóch wersetach: αἰτεῖσθαι i αἰτεῖσθε są medialne, αἰτεῖτε czynne, a polszczyzna ma na to jedno „prosicie”. Rozjazd jest nazwany, nie przeoczony: stronę medialną czyta się bywa jako proszenie DLA SIEBIE, co pasowałoby do „po to, żeby roztrwonić na wasze rozkosze”, ale sam List tego nie tłumaczy, a obie strony chodzą w grece hellenistycznej wymiennie. Drugiego czasownika prośby Jakub nie ma — ἐρωτάω nie pada w tej księdze ani razu — więc „prosić” niczego tu nie zabiera.

Przypisy

sn Który Jakub? Euzebiusz (IV w.) podaje, że list przypisuje się Jakubowi, bratu Pańskiemu, przywódcy kościoła w Jerozolimie (por. Ga 1:19; Dz 15:13), i zaznacza, że to pismo bywało kwestionowane — a list przedstawia autora nie pokrewieństwem, lecz jako „sługę”. Szyk grecki wysuwa Boga i Pana przed „sługę”: najpierw Ten, do kogo się należy.
tn „Dwanaście pokoleń w rozproszeniu” (διασπορά, diaspora) — adres wzięty wprost: Żydzi wierzący w Jezusa, rozproszeni poza ziemią Izraela. Za tym przemawia sam list: zgromadzenie, które grecki nazywa συναγωγή (2:2), wyznanie Szema (2:19), „Abraham nasz ojciec” (2:21), przykłady wyłącznie ze Starego Testamentu. Niektórzy czytają szerzej — kościół jako Izrael w rozproszeniu (por. 1 P 1:1) — ale to już wykładnia, nie adres. „Pozdrowienia” (χαίρειν, chairein) — klasyczna grecka formuła listowa, w NT rzadka: tak samo zaczyna się list z Jerozolimy w Dz 15:23; i to samo słowo, którego 2 J 10–11 każe nie mówić fałszywym nauczycielom.
tn „Za samą radość” — greka wysuwa „całą radość” na sam początek zdania: nie „także radość”, lecz radość i nic innego. Gra słów z pozdrowieniem: „radujcie się” (χαίρειν, chairein, w. 1) — „radość” (χαράν, charan). „Wpadacie” — to samo słowo, co o człowieku, który „wpadł między zbójców” (por. Łk 10:30): w próby się wpada znienacka, nikt ich sobie nie wybiera. To nie jest uleganie próbie, lecz jej nadejście — greka używa tego czasownika także o zdarzeniach, które na kogoś spadają; stąd wydanie czytelnicze. „Próba” i kusić (ww. 12–14) to w grece jedna rodzina słów — cały rozdział gra tym podwójnym znaczeniem.
tn „Wypróbowanie” (δοκίμιον, dokimion) — słowo z próby kruszcu, jak „badajcie” w 1 J 4:1: ogień pokazuje, co jest złotem. Wróci w w. 12: „wypróbowany” (δόκιμος, dokimos) — jak moneta ze stemplem próby. „Wypracowuje” — słowo o pracy, która zostawia wynik. W tle szkoła prób Izraela: Bóg prowadził go przez pustynię, „aby cię doświadczyć i poznać, co jest w twoim sercu” (Pwt 8:2 — wg LXX ta sama rodzina słowa „próba”): próba nie dodaje niczego z zewnątrz — odsłania serce i ćwiczy je przed wejściem w dziedzictwo.
tn „Doskonali” (τέλειοι, teleioi) — o rzeczy to słowo znaczy „doprowadzony do końca” (wyżej: „dzieło pełne”), o człowieku „taki, jaki być powinien, bez braku” — nie „dojrzały wiekiem”. Hort wywodzi je zapewne ze słów Jezusa (Mt 5:48; 19:21 — „czego mi jeszcze brak?”). Gra słów spina wersety: w niczym nie mając braku (w. 4) — a jeśli komuś brakuje mądrości (w. 5). „Nienaruszeni” — dosłownie: z kompletem części, nic nie odłamane.
tn „Hojnie” (ἁπλῶς, haplōs) — dosłownie „pojedynczo”: przeciwieństwo dawania „podwójnego”, gdy jedna ręka daje, a druga trzyma. Bóg daje całą ręką, nic nie zatrzymując — a w grece Nowego Testamentu ta rodzina słów znaczy już wprost szczodrość (tak o zbiórce dla Jerozolimy, 2 Kor 8:2; 9:11). Popularne dziś „chętnie” wyrosło z innego odczytu — „po prostu, otwarcie” — i ten odczyt jest w grece dobrze poświadczony (LSJ notuje go od Ajschylosa i Izokratesa). Idziemy jednak za szczodrością, bo tak ta rodzina słów pracuje w samym Nowym Testamencie (2 Kor 8:2; 9:11) i tak czytała już Biblia brzeska (1563). Drugi rys: „nie wypomina” — nie wytyka przy dawaniu, ile już dał. Proszący ma być tego przeciwieństwem: nie „rozdwojony” (w. 8). „Niech prosi” — jak 1 J 5:14–15; por. Mt 7:7. tc Tekst bizantyjski różni się tu tylko formą przeczenia.
tn „Wątpić” (διακρίνομαι, diakrinomai) — dosłownie: być rozdzielonym w sobie, sądzić się z samym sobą; zapowiada „rozdwojonego” z w. 8. Obraz morski: fala nie ma własnego kierunku — każdy wiatr jest jej panem.
tn Dosłownie „dwuduszny” (δίψυχος, dipsychos — dwie dusze w jednym człowieku): słowo w całej Biblii tylko u Jakuba (tu i 4:8) — może przez niego ukute. Przeciwieństwo Boga, który daje „hojnie” — jedną, niepodzieloną ręką (w. 5). Dopowiedzenie stoi w grece na końcu, jak diagnoza po objawach: …taki człowiek — rozdwojony, niestały.
tn Odwrócony świat: brat niskiego stanu ma się chlubić wysokością, bogaty (w. 10) — poniżeniem. „Niskiego stanu” (ταπεινός, tapeinos) mówi o położeniu, nie o doznanym upokorzeniu: przeciwstawiony jest „bogatemu” z w. 10, a to samo słowo wraca w 4:6 („pokornym daje łaskę”). „Chlubić się” — słowo Pawłowe (por. 1 Kor 1:31); tu pierwsza z wielu zbieżności Jakuba z nauczaniem Jezusa o odwróceniu ról (por. Łk 6:20–25; Mt 23:12).
tn „Jak kwiat trawy” — obraz z Izajasza: „wszelkie ciało to trawa, a wszelka chwała człowieka jak kwiat trawy” (Iz 40:6 wg LXX). Werset 11 pójdzie za Izajaszem niemal słowo w słowo.
tn Czasy przeszłe („wzeszło… wysuszyło… opadł”) opowiadają prawdę ogólną jak jednorazową scenę — grecki zwyczaj w przysłowiach; zostawiamy je, bo obraz działa właśnie tak: to już się stało, zanim zdążyłeś się przyjrzeć. „Wysuszyło trawę… kwiat opadł” — niemal dosłownie Iz 40:7 wg LXX („wyschła trawa i kwiat opadł”).
tn „W swoich drogach” (πορεία, poreia) — słowo o wędrówce, o byciu w podróży; w Nowym Testamencie jeszcze tylko o drodze Jezusa do Jerozolimy (Łk 13:22). Bogaty więdnie nie na łożu, lecz w ruchu — w połowie drogi. W tle podróże kupieckie, o których Jakub mówi wprost w 4:13 („pojedziemy do tego a tego miasta… będziemy handlować”); stąd wydanie czytelnicze: „w swoich przedsięwzięciach”. Por. przypowieść o bogaczu i spichlerzach (Łk 12:16–21).
tn „Błogosławiony mąż” — początek jak Psalm 1 wg LXX (μακάριος ἀνήρ, makarios anēr). „Wypróbowany” (δόκιμος, dokimos) — o kruszcu, który przeszedł ogień z w. 3. „Wieniec życia” — laur zwycięzcy zawodów, nie diadem władcy (por. 1 Kor 9:25; Ap 2:10 — ten sam zwrot). „Tym, którzy Go miłują” — formuła przymierza: tak Wj 20:6 i Pwt 7:9 (wg LXX dosłownie ta sama fraza) mówią o Bogu okazującym miłosierdzie „miłującym Go”; por. 1 Kor 2:9. tc SBLGNT nie nazywa obiecującego; tekst bizantyjski dopowiada: „Pan”. Dopowiada to, co zdanie robi samo: gramatyczna rama tekstu wskazuje jako domyślnego obiecującego „Pana” z w. 7.
tn Tu „próba” z ww. 2.12 odsłania drugą twarz: „pokusę” — po grecku to jedna rodzina słów (peirasmos/πειράζω, peirazō), więc czytelnik greki słyszy: ta sama sytuacja, dwa wyjścia. Granica przebiega nie w wydarzeniu, lecz w jego źródle i celu. „Nie może być kuszony” (ἀπείραστος, apeirastos) — słowo w Biblii tylko tutaj: zło nie ma w Bogu punktu zaczepienia. Zdanie czytano też odwrotnie — „Boga nie wolno wystawiać na próbę ludziom złym” — bo grecki dopełniacz κακῶν (kakōn) może znaczyć i „przez zło”, i „przez złych”. Przekład idzie za pierwszym odczytaniem, bo drugie zrywa tok zdania: całe ono mówi o tym, skąd pokusa nie pochodzi.
tn Słownictwo wędkarskie i łowieckie: „wywlekany” — jak ryba wyciągana z ukrycia, „nęcony” (δελεάζω, deleazō — od słowa „przynęta”) — jak zwierzę wabione na haczyk (por. 2 P 2:14.18, jedyne inne użycia). Pokusa nie bierze siłą — łowi na to, czego sam pragnę. „Własne pożądanie” — jak w 1 J 2:16–17: pożądanie, nie Bóg, jest ojcem pokusy.
tn Cała genealogia: poczęcie — poród — drugi poród. „Wydaje na świat” (ἀποκυέω, apokyeō) to rzadkie słowo o urodzeniu dziecka: pokusa kończy się na sali porodowej, gdzie na świat przychodzi śmierć. To samo słowo wróci w w. 18 — o Bogu, który „wydał nas na świat słowem prawdy”: dwa porody tego rozdziału stoją naprzeciw siebie.
tn Dwa różne słowa: „obdarowanie” (sam gest dawania) i „dar” (rzecz dana) — dobre jest u Boga jedno i drugie. Pierwsza połowa wersetu układa się w grecki heksametr — może cytat z przysłowia lub pieśni.
tn Cały obraz z nieba gwiazd: „Ojciec świateł” — Stwórca ciał niebieskich (por. Rdz 1:14–16; Ps 136:7); „zmienność” (παραλλαγή, parallagē) i „obrót” (τροπή, tropē — stąd „zwrotnik”) to słowa z języka obserwacji nieba, a „cień rzucany” (ἀποσκίασμα, aposkiasma) pada, gdy ciało niebieskie się obraca. Światła na niebie krążą, bledną i rzucają cienie — ich Ojciec nie. Przekłady oddają różnie („cień zmienności”, „najmniejszy ślad zmiany”) — tutaj obraz zostaje.
tn Drugi poród rozdziału — tym samym słowem, co w w. 15: tam pożądanie wydało na świat śmierć, tu Bóg „z własnej woli” (nie z konieczności) wydał na świat nas. Narzędziem porodu jest „słowo prawdy” (por. 1 P 1:23). „Pierwociny” — pierwszy snop żniwa, oddawany Bogu jako znak, że całe pole należy do Niego (por. Kpł 23:10): odrodzeni są zapowiedzią odnowy całego stworzenia.
tn „Wiedzcie to” — krótki rozkaz, który stawia słuchacza na baczność przed trójczłonową maksymą (szybki–powolny–powolny). Grecka forma (ἴστε, iste) może być też oznajmująca — „wiecie to”; czytamy rozkaźnik: mówca stawia nową maksymę, nie przypomina znanej. tc Tekst bizantyjski czyta „Tak więc” (jedna litera różnicy: Ἴστε, Iste/Ὥστε, Hōste) i opuszcza „zaś” — u niego to wniosek, w SBLGNT — nowe wezwanie.
tn Gniew obiecuje „zaprowadzić sprawiedliwość” — i właśnie tego nie potrafi; akcent grecki pada na „sprawiedliwości Bożej” (gniew wykonuje co najwyżej moją). tc SBLGNT z WH, Tregellesem i NA27: „nie wykonuje”; NA28 z tekstem bizantyjskim: „nie wypracowuje” (jak w. 3) — czwarty raz w naszych księgach SBLGNT staje po innej stronie niż NA28.
tn „Odłóżcie” — jak zdejmuje się brudne ubranie (por. 1 P 2:1; Ef 4:22). „Wszczepione słowo” (ἔμφυτος, emphytos — w Biblii tylko tutaj) — obraz ogrodniczy: słowo już zasadzone w słuchaczach, któremu trzeba dać wzrosnąć; „w łagodności” to gleba przyjęcia — przeciwieństwo gniewu z ww. 19–20. Akcent grecki pada właśnie na „w łagodności”.
tn „Wykonawca” (ποιητής, poiētēs) — dosłownie „czyniciel”; to samo greckie słowo znaczy też „poeta” (twórca). „Słuchacz” (ἀκροατής, akroatēs) — słowo o publiczności wykładów i recitali: bywalec audytorium. Kontrast Jakuba: nie widownia słowa, lecz jego wykonawcy. „Oszukujący samych siebie” — dosłownie: przeliczający się na własną niekorzyść (słowo z rachunków). tc Tekst bizantyjski i NA28 mają inny szyk „tylko”.
tn Dosłownie „twarzy swojego urodzenia” — tej naturalnej, codziennej, z którą się przyszło na świat. Starożytne lustro to polerowany brąz: trzeba się „przyglądać uważnie” (to samo słowo w w. 24), by coś zobaczyć — tym dotkliwsza puenta, że zaraz się zapomina.
tn „Pochylić się” (παρακύπτω, parakyptō) — nachylić się, by zajrzeć w głąb: tym słowem zaglądają do pustego grobu uczeń, którego Jezus kochał (J 20:5), Maria Magdalena (J 20:11) i Piotr (Łk 24:12), a Piotr pisze o aniołach „pragnących wejrzeć” w ewangelię (1 P 1:12). Nad lustrem człowiek staje na chwilę — nad Prawem wolności trzeba się pochylić i pozostać. „Pełne Prawo wolności” — paradoks Jakuba: Prawo, które nie krępuje, lecz wyzwala (por. 2:12); „pełne” jak dzieło wytrwałości w w. 4.
tn „Trzymać na wodzy” — greka mówi dosłownie: „nie prowadzi języka przy wędzidle” (χαλιναγωγέω, chalinagōgeō); polski idiom zachowuje ten sam jeździecki obraz. Słowo wróci w 3:2, gdzie temat języka rozkwitnie w osobny fragment. „Pobożny” (θρῆσκος, thrēskos — w Biblii tylko tutaj) i „pobożność” — o religijności widocznej w praktykach; Jakub nie odrzuca praktyk, tylko podaje ich miarę (w. 27). tc Edycje różnią się tu w trzech drobiazgach (zaimki; tekst bizantyjski dodaje „wśród was”).
tn Trzy słowa czystości w jednym wersecie: „czysta”, „nieskalana”, „niesplamiony” — język ofiarniczy przeniesiony z liturgii na życie. „Sieroty i wdowy” — starotestamentowa miara sprawiedliwości: tak poznaje się, czy ktoś naśladuje Boga, „ojca sierot i obrońcę wdów” (por. Ps 68:6; Pwt 10:18). „Odwiedzać” — słowo o Bożym „nawiedzeniu” (por. Łk 1:68): nie zapomoga z dystansu, lecz obecność. „Zachowywać” — jak 1 J 2:3–5: to samo czuwanie, inny przedmiot.
tn „Patrzenie na twarze” (προσωπολημψία, prosōpolēmpsia) — dosłownie „branie twarzy”: rzeczownik ukuty w NT z idiomu greckiego Starego Testamentu. Za tym słowem stoi Kpł 19:15: „nie weźmiesz twarzy ubogiego ani nie będziesz podziwiał twarzy możnego” (wg LXX) — trzy wersety przed przykazaniem miłości bliźniego, które Jakub zacytuje w w. 8. Szyk grecki wysuwa ten zwrot przed czasownik — emfaza zachowana; dosłownie: „nie w braniach twarzy miejcie wiarę”. Utarte „wzgląd na osobę” dziś myli, bo „osoba” brzmi jak „człowiek”, a idiom mówi o pozycji i zewnętrznych okolicznościach; wydanie czytelnicze: „kierując się tym, kim ktoś jest”. Ten sam idiom stoi u Pawła (Ga 2:6). Prawo dwa razy zakazuje tego wprost i za drugim razem podaje rację: „nie będziesz miał względu na twarz w sądzie, małego jak wielkiego wysłuchasz, nie ulękniesz się twarzy człowieka, bo sąd jest Boży” (Pwt 1:17). Zakaz nie jest więc regułą uprzejmości, tylko wnioskiem z tego, czyj jest sąd.
tn Dopełniacz „chwały” domyka po grecku cały tytuł: dosłownie „wiarę naszego Pana, Jezusa Chrystusa, chwały”. Najbliżej 1 Kor 2:8: „Pan chwały” — ukrzyżowany; inni czytają przymiotnikowo „chwalebnego”. W liście do ubogich braci tytuł nie jest ozdobą: jedyna chwała, na którą patrzy to zgromadzenie, ma należeć do Pana — nie do lśniącej szaty (w. 2).
tn „Zgromadzenie” — po grecku dosłownie „synagoga” (συναγωγή, synagōgē): jedyne miejsce w NT, gdzie tak nazwano zebranie wierzących w Chrystusa. Żydowski koloryt listu do „dwunastu pokoleń” (1:1); w 5:14 to samo grono nazwie się już „kościołem” (ἐκκλησία, ekklēsia).
tn „Ze złotym pierścieniem” (χρυσοδακτύλιος, chrysodaktylios, dosł. „złotopalcy”) — słowo w całej Biblii greckiej tylko tu; złoty pierścień to legitymacja zamożności i pozycji. „Brudna” (ῥυπαρά, rhypara) szata ubogiego — ta sama rodzina słowa co „brud” (ῥυπαρία, rhyparia), który 1:21 kazał odłożyć: brud, który wspólnota miała zdejmować z siebie, tu widzi na człowieku — i według niego sądzi. tc Tekst bizantyjski dodaje rodzajnik przy „zgromadzeniu”.
tn „Wejrzycie” (ἐπιβλέψητε, epiblepsēte) — spojrzenie przychylne, z życzliwością dla tego, na kogo pada. Tym czasownikiem modli się w greckim Starym Testamencie Anna: „jeśli wejrzysz na uniżenie swojej służebnicy” (1 Sm 1:11), i tak samo śpiewa Maria: „wejrzał na uniżenie swojej służebnicy” (Łk 1:48) — a „uniżeniem” (ταπείνωσις, tapeinōsis) Jakub nazwał los bogatego w 1:10. W Nowym Testamencie tak patrzy Bóg (Łk 1:48) i Jezus (Łk 9:38); tylko tutaj — ludzie. Wejrzenie, które Pismo zna jako zwrócone ku uniżonym, zgromadzenie kieruje na lśniącą szatę.
tn „Wygodnie” — dosłownie „pięknie” (καλῶς, kalōs): na dobrym, honorowym miejscu. Trzy pozycje tej sceny: honorowe siedzenie, stanie pod ścianą, podłoga „pod moim podnóżkiem” — im niżej ciało, tym niżej człowiek w oczach sadzających. Dawni komentatorzy widzą tu wręcz scenę sądową przy zgromadzeniu (por. w. 6: „ciągną was do sądów”); Gill przywołuje dawny przepis żydowski o dwóch stronach sporu: „albo ubierz go jak siebie, albo ubierz się jak on” . tc Wydania rozchodzą się w tym, przy którym wezwaniu stoi „tam”. Nasza baza — za kodeksem Watykańskim — czyta „stań albo usiądź tam, pod moim podnóżkiem”; kodeksy Synajski, Aleksandryjski i Efrema czytają „stań tam albo usiądź”, a tekst bizantyjski dodaje na końcu jeszcze „tu”. Nasze brzmienie idzie za bazą (tak też NA28); drugą lekcję czytają Tregelles i NA27 — liczba świadków nie przesądza, współczesne wydania ważą ich pokrewieństwo. Scena jest w obu lekcjach ta sama.
tn To samo słowo (διακρίνομαι, diakrinomai), które w 1:6 opisuje „wątpiącego” — rozdzielonego w sobie. Tam człowiek rozdarty wewnętrznie, tu wspólnota rozdzielająca ludzi na lepszych i gorszych; można też czytać „czy nie zwątpiliście w sobie” — o wierze, która przy drzwiach zgromadzenia przestała wierzyć Panu chwały, a uwierzyła złotu. tc NA28 czyta „czy wtedy nie porobiliście…” (z „i” na początku, za tekstem bizantyjskim); starsze wydania krytyczne — jak nasza baza — bez.
tn „Sędziami złych rozważań” — dopełniacz otwarty jak w oryginale: sędziami, których wyroki płyną ze złych kalkulacji. „Rozważania” (διαλογισμοί, dialogismoi) to w Ewangeliach to, co Jezus widzi w sercach oponentów (por. Łk 5:22). Sądzenie wróci w 4:11–12: „jeden jest prawodawca i sędzia”.
tn „W oczach świata” — celownik grecki: „ubogich światu”, ubogich według światowej miary; ci sami są „bogaci w wierze”. Por. 1:9: „brat niskiego stanu” i 1 Kor 1:27–28: Bóg wybrał to, co niskie w oczach świata. tc Tekst bizantyjski ma „ubogich tego świata”.
sn „Obiecał tym, którzy Go miłują” — słowo w słowo ta sama formuła, którą 1:12 kończył obietnicę wieńca życia (por. przypis 13: formuła przymierza, Wj 20:6; Pwt 7:9). Tam wieniec, tu królestwo — jedyny raz nazwane w tym liście — i obie obietnice należą do tych samych ludzi: nie do bogatych, lecz do miłujących.
tn „Ciemiężą” (καταδυναστεύω, katadynasteuō) — słowo proroków o możnych gnębiących ubogich: „wy, którzy ciemiężycie ubogich” (Am 8:4 wg LXX — ten sam czasownik i to samo słowo „ubogi”). W NT poza tym tylko raz — o diable (Dz 10:38). „Ciągną do sądów” — dosłownie: wloką; scena z życia dłużników i najemników (por. 5:4.6).
sn „Imię wezwane nad wami” — hebrajski zwrot własności i przynależności: nad kim wezwano Imię, ten należy do Właściciela Imienia. Tak Am 9:12 wg LXX: „wszystkie narody, nad którymi wezwano moje imię” — dokładnie ten werset przytoczy Jakub na soborze w Jerozolimie (Dz 15:17). Konkretnie najpewniej o imieniu Chrystusa wyznanym przy chrzcie (por. Dz 2:38).
tn „Spełniacie” (τελέω, teleō) — doprowadzacie do celu, do końca: ta sama rodzina co „pełny” (1:4.17.25) i „stała się pełna” (2:22). Nie „odhaczacie punktów” — doprowadzacie prawo tam, dokąd ono zmierza.
sn „Prawo królewskie” — prawo Króla i Jego królestwa (w. 5). Cytat to Kpł 19:18 słowo w słowo wg LXX; a trzy wersety wcześniej (Kpł 19:15) stoi zakaz „brania twarzy” ubogiego i możnego — Jakub czyta całą kartę Księgi Kapłańskiej: kto miłuje bliźniego, nie bierze twarzy (w. 1.9). Jezus nazwał to przykazanie drugim i podobnym pierwszemu (Mt 22:39; por. Rz 13:8–9; Ga 5:14).
tn „Grzech wykonujecie” — celowo tak dosłownie (i z „grzechem” na czele, jak w grece): to czasownik od „uczynków” (ἐργάζομαι, ergazomai — jak 1:20: gniew „nie wykonuje sprawiedliwości Bożej”). W rozdziale o uczynkach jedyny uczynek, jaki widać przy braniu twarzy, to grzech. „Dowodzi winy” (ἐλέγχω, elenchō) — jak oskarżyciel przed sądem; Prawo z w. 8, wzięte w całości, samo świadczy przeciw stronniczym.
tn „Potknął się” (πταίω, ptaiō) — wróci w 3:2: „wszyscy w wielu sprawach się potykamy”. „Winny wszystkiego” — bo Prawo nie jest listą niezależnych punktów, lecz wolą jednego prawodawcy: w. 11 uzasadni to osobą Tego, „który powiedział… i powiedział też”. tc Tekst bizantyjski ma tryb oznajmujący: „kto zachowuje… a potyka się”.
sn Cudzołóstwo przed zabójstwem — to kolejność greckiego Starego Testamentu (Wj 20:13–15; Pwt 5:17–18 wg LXX), odwrotna niż w tekście hebrajskim; tak samo cytują Łk 18:20 i Rz 13:9. Jakub oddycha grecką Biblią swoich rozproszonych adresatów (1:1).
sn „Prawo wolności” — dokładnie jak w 1:25 (por. przypis 25): tam było lustrem, w które się patrzy, tu jest miarą, którą będziemy mierzeni. „Mówcie… czyńcie” — dwa pola całego listu: język (1:26; 3:1–12) i czyny (1:22; 2:14–26).
tn „Bez miłosierdzia” (ἀνέλεος, aneleos) — słowo w całej Biblii greckiej tylko tu. „Uczynić miłosierdzie” — zwrot hebrajski: miłosierdzie w Biblii się czyni, nie tylko czuje; „czyńcie sąd i kochajcie miłosierdzie” — woła Micheasz (Mi 6:8 wg LXX) — u Jakuba te dwa słowa stają naprzeciw siebie. Por. Prz 21:13; Mt 5:7; 6:15 — i w. 25, gdzie wróci kobieta, która „uczyniła miłosierdzie”.
tn „Tryumfuje” (κατακαυχάομαι, katakauchaomai) — dosłownie „chlubi się przeciw”, przechwala się zwycięsko: ta sama rodzina co „niech się chlubi” w 1:9. Zdanie stoi bez spójnika, jak okrzyk. Na sądzie z w. 12 miłosierdzie nie unieważnia sądu — ma nad nim ostatnie słowo.
tn Jakub nie pisze „jeśli ktoś ma wiarę” — pisze „jeśli ktoś mówi, że ma”: cały spór toczy się o wiarę deklarowaną. Ten sam chwyt co 1:26 („Jeśli ktoś uważa się za pobożnego”) i 1 J 2:4 („Kto mówi: «Poznałem Go», a Jego przykazań nie zachowuje”).
tn „Ta wiara” — grecki rodzajnik wskazuje tu wstecz, na wiarę dopiero co opisaną: nie wiarę w ogóle, lecz tę deklarowaną bez uczynków. Pytanie w grece oczekuje odpowiedzi „nie”.
tn Siostra wymieniona osobno, nie domyślnie w „braciach” — w przykładach listów NT rzadkość. „Nadzy” — w języku biblijnym także: bez okrycia, w łachmanach (por. Mt 25:36: „byłem nagi, a przyodzialiście Mnie”); „brak im” — to samo słowo, co „brakuje” w 1:4–5.
tn „Pokarm na dany dzień” (ἐφήμερος, ephēmeros) — przymiotnik w Biblii greckiej tylko tu: dosłownie „na [ten jeden] dzień”. Bieda liczona dniami — por. prośbę o chleb „na dziś” (Mt 6:11).
tn „Idźcie w pokoju” — piękna biblijna formuła pożegnania (Sdz 18:6; Mk 5:34) — tu staje się pobożnym wykrętem: błogosławieństwo zamiast płaszcza. „Ogrzejcie się i najedzcie” — formy greckie mogą też znaczyć „niech was ktoś ogrzeje i nasyci”: mówiący życzy skutku, nie podając środków. Klamra „jaki z tego pożytek” (w. 14 i 16) zamyka scenę.
tn „Sama w sobie” (καθʼ ἑαυτήν, kath’ heautēn) — nie: martwa z zewnętrznych powodów, lecz martwa od środka; uczynki nie są dodatkiem do żywej wiary, ale jej oddechem (obraz rozwinie w. 26).
sn Najtrudniejszy do rozstawienia dialog listu: starożytne rękopisy nie znają cudzysłowów, więc gdzie kończy się głos „kogoś”? Przyjmujemy z większością wydań: głos obcy to tylko pierwsze zdanie, dalej odpowiada Jakub — „pokaż mi” rzuca wyzwanie temu, kto rozdziela wiarę i uczynki jak dwie specjalności. Inni ciągną cytat do końca wersetu. tc Tekst bizantyjski ma „pokaż mi swoją wiarę Z twoich uczynków” — wygładzenie, które gubi ostrze wyzwania.
sn „Jeden jest Bóg” — sedno Szema, wyznania odmawianego przez pobożnego Izraelitę co dnia: „Pan, nasz Bóg, Pan jest jeden” (Pwt 6:4 wg LXX). Wzorcowa ortodoksja adresatów (1:1) — i właśnie ją Jakub wybiera na przykład: sama, bez uczynków, nie różni się od teologii demonów. tc Wydania różnią się szykiem wyznania („jeden jest Bóg” wobec „Bóg jest jeden”); sens bez zmian. Rozchodzą się natomiast w znaku na końcu zdania: trzy stawiają pytajnik — jak nasza baza i jak my — a trzy kropkę. Przy pytaniu Jakub od razu podważa wartość samego wyznania, przy kropce najpierw je przyznaje, a odbiera dopiero demonami.
tn „Drżą” (φρίσσω, phrissō) — w NT tylko tu: jeżyć się, cierpnąć; tym słowem LXX opisuje włosy stające dęba na widok ducha (Hi 4:15). Demony mają bezbłędną teologię i pełną grozę — nie mają zaufania. Wiara, o którą chodzi Jakubowi, to nie wiedza o Bogu, lecz powierzenie się Bogu — jak Abraham: „Uwierzył Abraham Bogu” (w. 23).
tn „Pusty człowieku” (ὦ ἄνθρωπε κενέ, ō anthrōpe kene) — styl ulicznej dysputy filozofów: Jakub spiera się z wymyślonym rozmówcą (por. Rz 2:1). „Pusty” — bez zawartości; jak wiara, której broni.
tn „Bezczynna” (ἀργή, argē) — dosłownie „bez-czynna” (ἀ, a + ἔργον, ergon): greka gra tu słowem „uczynki” — wiara bez czynów jest bez czynu; polszczyzna oddaje tę grę co do joty. tc „Bezczynną” niosą Watykański i Kodeks Efrema, „martwą” — Synajski i Aleksandryjski; tekst bazowy idzie za pierwszą, bo jest trudniejsza: „martwa” powtarza w. 17 i 26, więc łatwiej wyjaśnić wyrównanie niż odejście od niego.
sn „Uznany za sprawiedliwego” (δικαιόω, dikaioō) — ogłoszony sprawiedliwym, jak wyrokiem. Jakub wskazuje górę Moria (Rdz 22) — a Rdz 22:1 wg LXX zaczyna się: „Bóg wystawił Abrahama na próbę” — tym samym słowem, co „próby” w 1:2.12: Abraham to uczeń szkoły prób z rozdziału 1, a jego uczynek to próba zdana, która ujawniła serce (Rdz 22:12: „teraz wiem”; por. Pwt 8:2 — przypis 4). Paweł cytuje ten sam werset o Abrahamie (Rz 4:2–3; Ga 3:6), pytając o co innego: jak grzesznik zostaje przyjęty — nie z uczynków; Jakub pyta, po czym poznać żywą wiarę — po uczynkach. Dwa pytania, dwie odpowiedzi, jeden Abraham.
tn „Współdziałała” (συνεργέω, synergeō) — znów rodzina „uczynków” (ἔργον, ergon): wiara współ-czynna ze swymi czynami; trzecia odsłona tej gry po „wykonujecie” (w. 9) i „bezczynnej” (w. 20).
tn „Stała się pełna” (τελειόω, teleioō) — rodzina „pełny” całego listu (1:4.17.25; 2:8): wiara Abrahama na Morii nie stała się dopiero prawdziwa — dojrzała do pełni, jak „wytrwałość niech ma dzieło pełne” (1:4).
sn Cytat to Rdz 15:6 słowo w słowo wg LXX — zaufanie pod gwiazdami, dziesiątki lat przed Morią; Moria to słowo „wypełniła”: pokazała w czynie. „Przyjaciel Boga” — tak tekst hebrajski Iz 41:8: „potomstwo Abrahama, mojego przyjaciela” (wg LXX: „którego umiłowałem”); por. 2 Krn 20:7. Ten sam werset Rdz 15:6 przytacza Paweł (Rz 4:3; Ga 3:6) — patrz przypis 59.
tn „Nie z samej tylko wiary” — „tylko” (μόνον, monon) jest przysłówkiem: Jakub nie mówi „nie z wiary, lecz z uczynków”, mówi „nie z wiary samej”. Celuje w wiarę-deklarację z w. 14, nie w zaufanie Abrahama z w. 23. Szyk grecki wysuwa „z uczynków” na czoło (zachowane). tc Tekst bizantyjski dodaje „więc”.
tn „Wysłanników” (ἄγγελοι, angeloi) — tu ludzi, nie aniołów: zwiadowców z Joz 2 (tak też Hbr 11:31). Para przykładów celowa: patriarcha i nierządnica z pogan. A czemu właśnie „z uczynków”? Jej czyn to dosłownie „uczynione miłosierdzie” z w. 13: w Joz 2:12 Rachab mówi wg LXX „czynię wam miłosierdzie — uczyńcie i wy miłosierdzie domowi mego ojca” — i sąd nad Jerychem ją ominął (Joz 6:22–25): miłosierdzie zatryumfowało nad sądem. W Mt 1:5 stoi w rodowodzie Jezusa.
tn „Bez ducha” — albo „bez tchnienia”: to jedno greckie słowo (πνεῦμα, pneuma); obraz ciała, z którego uszło tchnienie życia (por. Rdz 2:7). Klamra rozdziału: od „martwa jest — sama w sobie” (w. 17) do zwłok. Uczynki są dla wiary tym, czym oddech dla ciała — nie dodatkiem, lecz znakiem życia.
tn „Otrzymamy” — Jakub mówi „my”: wlicza siebie do nauczających i do surowiej sądzonych. „Wyrok” (κρίμα, krima) — rodzina „sądu” z 2:12–13; kto naucza, będzie mierzony miarą własnego nauczania (por. przypis 45). Rozdział o języku zaczyna się od tych, którzy żyją z mówienia.
tn „Potykamy się” — jak przestępca Prawa w 2:10: to samo słowo, tyle że teraz „wszyscy” i „w wielu sprawach”. „Mąż doskonały” — to samo słowo co „doskonali” w 1:4: człowiek, jaki być powinien, bez braku. „Utrzymać na wodzy” — dosłownie to samo słowo co w 1:26: tam kto nie trzyma języka na wodzy, ma pustą pobożność; tu kto utrzyma — panuje nad całym ciałem. Wędzidło z tej metafory zaraz stanie się realne (w. 3).
tn „Wędzidło” (χαλινός, chalinos) — ten sam rdzeń, co „trzymać… na wodzy” (1:26; 3:2): obraz przestaje być przenośnią. „Pyski” — po grecku to samo słowo co „usta” (στόμα, stoma): te same „usta”, z których w w. 10 wyjdzie błogosławieństwo i przekleństwo. tc Tekst bizantyjski zaczyna „Oto…”.
tn „Poryw” (ὁρμή, hormē) — nagłe parcie woli; w NT jeszcze tylko Dz 14:5. Pointa obrazu: okrętem nie rządzą wichry, lecz drobny ster w czyjejś ręce — o kierunku nie decyduje siła, lecz to, co najmniejsze (por. w. 5).
tn „Chełpi się” (αὐχέω, aucheō) — słowo w Biblii greckiej tylko tu. W drugiej połowie greka gra jednym słowem po obu stronach porównania: „jak [mały] ogień — jak [wielką] puszczę podpala” (ἡλίκον, hēlikon… ἡλίκην, hēlikēn); „las” (ὕλη, hylē) to i puszcza, i materiał na opał. tc Tekst bizantyjski w obu miejscach upraszcza: zamiast gry ἡλίκον… ἡλίκην ma zwykłe „mały ogień” (ὀλίγον πῦρ, oligon pyr), a zamiast dwóch słów „wielkimi rzeczami się chełpi” — jedno złożone „wielce się chełpi” (μεγαλαυχεῖ, megalauchei).
tn „Światem nieprawości” — „świat” jak w polskim „morze zła”: ogrom, cały zbiór (tak Clarke, wskazując podobne użycie w Prz 17:6 wg LXX). „Plami” (σπιλόω, spiloō) — przeciwieństwo pobożności „niesplamionej” z 1:27 (ta sama rodzina): to, co miało być zachowane czyste, brudzi się od środka, przez mowę.
tn „Koło istnienia” (τροχὸς τῆς γενέσεως, trochos tēs geneseōs) — obiegowy grecki zwrot o toczącym się biegu życia: pożar od języka ogarnia cały jego obrót, od urodzenia po kres. „Gehenna” — dolina Hinnom pod Jerozolimą, obraz ognia sądu; poza Ewangeliami tylko tu. Ogień języka ma swoje zaplecze. tc Tekst bizantyjski dodaje po „nieprawości” słowo „tak”.
sn Cztery klasy stworzeń — jak w Rdz 1:26, gdzie człowiek uczyniony „na obraz i podobieństwo” otrzymuje panowanie nad rybami, ptactwem, bydłem i gadami. „Ujarzmia i ujarzmiła” — dwa czasy: panowanie z Rdz 1 wciąż działa i już się dokonało. Działa wobec wszystkiego — poza jednym członkiem własnego ciała (w. 8); a znieważanie „podobieństwa Bożego” wróci w w. 9.
tn „Niestałe” (ἀκατάστατος, akatastatos) — to samo słowo, co „niestały” człowiek rozdwojony w 1:8; w 3:16 ta rodzina wróci jako „nieład” we wspólnocie. „Jad” — jak w psalmie o języku: „wyostrzyli język swój jak wąż, jad żmij pod ich wargami” (Ps 140:4, wg numeracji LXX 139:4; cytowany też w Rz 3:13). Greka w połowie zdania wraca do „języka”: „pełne” (μεστή, mestē) stoi w rodzaju żeńskim jak ἡ γλῶσσα (hē glōssa), a nie w nijakim jak „zło” — pełen jadu jest język. tc Tekst bizantyjski ma „nieokiełznane zło”.
sn „Na podobieństwo” (καθʼ ὁμοίωσιν, kath’ homoiōsin) — dokładnie słowo z Rdz 1:26 wg LXX: „uczyńmy człowieka na obraz nasz i na podobieństwo”. Przekleństwo rzucone w człowieka trafia w podobiznę Stwórcy (por. Rdz 9:6). „Pana i Ojca” — zestawienie w Biblii tylko tu. Oba tytuły stoją w grece pod jednym rodzajnikiem — jedna osoba nazwana dwoma słowami, nie dwie. tc Tekst bizantyjski ma „Boga i Ojca”.
tn „Usta” — to samo greckie słowo co „pyski” koni w w. 3: nasze usta też czekają na wędzidło. „Nie godzi się” (οὐ χρή, ou chrē) — w NT tylko tu; ton starszego brata: łagodniejszy niż zakaz, poważniejszy niż rada.
tn „Gorzka” (πικρός, pikros) — zapamiętajmy to słowo: za trzy wersety wróci jako „gorzka zazdrość” (w. 14) — woda i serce gorzknieją tym samym słowem. „Tryska” (βρύω, bryō) — w Biblii greckiej tylko tu.
sn Drzewo poznaje się po owocu — jak u Jezusa: „czy zbiera się winogrona z cierni albo figi z ostu?” (Mt 7:16; por. Łk 6:44 — ten sam trójkąt: figi, winorośl, ciernie). Zapowiedź w. 13–18: po owocach pozna się też mądrość. tc Tekst bizantyjski kończy: „tak żadne źródło nie może dać wody słonej i słodkiej”.
tn „Niech pokaże” — to samo wyzwanie, co w 2:18 („pokaż mi swoją wiarę…”): mądrość, jak wiara, dowodzi się uczynkami, nie deklaracją. „W łagodności” — jak 1:21: tam łagodność przyjmuje słowo, tu nosi mądrość. „Łagodność mądrości” — dopełniacz otwarty: łagodność, która z mądrości płynie i po której ją poznać; miejsce zostaje otwarte w obu wydaniach, bo greka go nie rozstrzyga.
tn „Zazdrość” (ζῆλος, zēlos) — słowo o dwóch twarzach: gorliwość i zawiść; „gorzka” spina ją z gorzką wodą z w. 11. „Samolubstwo” (ἐριθεία, eritheia) — szukanie własnej korzyści. Wyraz nie pochodzi od „sporu” (ἔρις), choć tak go dawniej czytano, lecz od ἔριθος — najemnika pracującego za dniówkę; stąd postawa kogoś, kto i w służbie szuka swego. W grece klasycznej znaczył też „zabieganie o urząd”, ale żadnego z siedmiu wystąpień w Nowym Testamencie nie da się tak czytać (Burton). W rozdziale o nauczycielach (w. 1) to ostrzeżenie, że karierę można robić także na wierze.
tn „Nie przechwalajcie się” — to samo słowo, którym miłosierdzie „tryumfuje” nad sądem (2:13): jedyna przechwałka, jaką list pochwala. Przechwałka mądrością, która ma w sercu zawiść, jest „kłamstwem przeciw prawdzie” — życie zaprzecza tezie.
tn „Z góry” (ἄνωθεν, anōthen) — jak dary w 1:17: „każde dobre obdarowanie… z góry zstępuje”; mądrości też się nie wypracowuje, lecz wyprasza (1:5). Trzy przymiotniki schodzą po stopniach i mówią, skąd ta mądrość jest, a nie jaka jest w obyczajach: „ziemska” — nie z góry; „czysto ludzka” (ψυχική, psychikē — jedno greckie słowo, od słowa „dusza”) — z samego człowieka, z tego, czym żyje bez Ducha Bożego (por. 1 Kor 2:14; Jud 19); „demoniczna” (δαιμονιώδης, daimoniōdēs — w Biblii greckiej tylko tu) — demony też mają swoją wiedzę o Bogu (2:19), a jednak drżą.
tn „Nieład” (ἀκαταστασία, akatastasia) — rodzina „niestałego”: niestały jest człowiek rozdwojony (1:8), niestałe zło języka (3:8), a tu rozchwianiu ulega cała wspólnota. Ta sama droga w dół: serce — usta — dom.
tn „Ustępliwa” (εὐπειθής, eupeithēs — w NT tylko tu) — dająca się przekonać: przeciwieństwo upierania się przy swojej racji; siostra „życzliwej” (ἐπιεικής, epieikēs) — niedochodzącej swego do końca. „Pełna miłosierdzia” — jak język był „pełne śmiercionośnego jadu” (w. 8, to samo słowo „pełna”): dwie pełnie do wyboru.
tn „Niestronnicza” (ἀδιάκριτος, adiakritos — w NT tylko tu) — rodzina słowa, które znaczyło „wątpić” (1:6) i „porobiliście różnic” (2:4): mądrość z góry nie sortuje ludzi i nie jest rozdarta w sobie — oba odcienie naraz; wybieramy „niestronniczą”, bo list walczy z patrzeniem na twarze (2:1–9). tc Tekst bizantyjski dodaje „i” przed ostatnim członem.
sn Echo proroka: „dziełem sprawiedliwości będzie pokój” (Iz 32:17 wg LXX) — i kontrapunkt do 1:20: gniew człowieka „nie wykonuje sprawiedliwości Bożej”; sprawiedliwość rośnie tylko na polu pokoju. „Tym, którzy pokój czynią” — por. Mt 5:9; po grecku celownik: dla nich — i przez nich — ten zasiew. Emfaza na „w pokoju” (szyk grecki) zachowana.
tn „Rozkosze” (ἡδονή, hēdonē) — przyjemności, które z przedmiotu pragnień urosły na dowódcę: „prowadzą wojnę” (στρατεύομαι, strateuomai) to słowo o służbie wojskowej, dobrane do „wojen i walk” z początku wersetu (por. 1 P 2:11; Rz 7:23). Pole bitwy jest wewnętrzne — „w waszych członkach” — zanim stanie się wspólnotowe. tc Tekst bizantyjski opuszcza drugie „skąd”.
tn „Pożądacie” — to samo słowo, co w łańcuchu 1:14–15: pożądanie, które „poczęło” i urodziło śmierć — tu widać jego dorosłe dzieci: wojny. „Zabijacie” — rękopisy mówią to zgodnie, choć od Erazma niektórzy poprawiali na „zazdrościcie” (podobne w zapisie), bo słowo wydaje się za mocne. Nie trzeba poprawiać: tak mówi Kazanie na Górze (gniew pod sąd jak zabójstwo, Mt 5:21–22) i 1 J 3:15: „Każdy, kto nienawidzi swojego brata, jest zabójcą”.
tn „Nie prosicie” — klamra z 1:5: jest Bóg, który „daje wszystkim hojnie i nie wypomina” — a wojujący o wszystko, tylko nie proszą; a gdy proszą (w. 3), proszą „źle”: nie o dar, lecz o paliwo dla rozkoszy.
tn Rodzaj żeński jest celowy — to język proroków o niewiernej oblubienicy Boga (Oz 1–3; Jr 3; Ez 16): wspólnota jest żoną, która zdradza; por. „pokolenie cudzołożne” u Jezusa (Mt 12:39). tc Tekst bizantyjski dodaje „cudzołożnicy i” — wygładza na oba rodzaje i gubi metaforę małżeńską.
sn „Przyjaciel świata” — dokładnie naprzeciw „przyjaciela Boga” z 2:23: list zna tylko te dwie przyjaźnie i żadnej unii personalnej. „Staje się” (καθίσταται, kathistatai) — to samo słowo, którym język „osadza się” wśród członków (3:6): nikt nie budzi się wrogiem Boga, tym się zostaje.
sn Cytat bez adresu — takich słów nie ma nigdzie w Piśmie; Jakub najpewniej streszcza jego stały wątek: Bóg jest zazdrosny o swój lud jak mąż o żonę (Wj 20:5: „Bóg zazdrosny”; stąd „cudzołożnice” w w. 4). Czytamy „ducha” jako dopełnienie: to Bóg tęskni za duchem, którego w nas osadził (tchnienie z Rdz 2:7); stąd mała litera — mowa o tchnieniu ludzkim, przedmiocie Bożej tęsknoty, nie o Duchu Bożym. Sama forma tego nie rozstrzyga: wszystkie trzy słowa tej frazy są rodzaju nijakiego, a w nijakim mianownik brzmi tak samo jak biernik (τό, πνεῦμα, ὅ), więc greka pozwala tu i na podmiot, i na dopełnienie. Przeważa czasownik: tekst bazowy ma κατῴκισεν (katōkisen) — „osadził”, czasownik przechodni, który żąda sprawcy, a sprawcą jest Bóg z w. 4. Rękopisy bizantyjskie mają κατῴκησεν (katōkēsen) — „zamieszkał”, nieprzechodni; przy tej lekcji podmiotem naturalnie staje się duch i wtedy czyta się: „duch, który w nas mieszka, tęskni aż do zawiści” — o ludzkiej skłonności. Rozstrzygnięcia nie ma; oba odczyty prowadzą do w. 6, gdzie odpowiedzią na zazdrość — Bożą przy pierwszym odczycie, ludzką przy drugim — jest łaska, nie kara.
sn Cytat z Prz 3:34 wg LXX — tam „Pan”; Jakub i 1 P 5:5 cytują identycznie, z „Bóg” — zapewne w tej postaci werset krążył we wczesnym kościele. „Sprzeciwia się” (ἀντιτάσσεται, antitassetai) — słowo wojskowe: ustawia szyk przeciw; w liście, który zaczął rozdział od „wojen”, Bóg staje w szyku — ale tylko przeciw pysznym. „Pokornym” — tym samym słowem list nazwał „brata niskiego stanu” (1:9).
tn Ciąg dalszy słów wojskowych: „poddajcie się” — stańcie w szyku pod kimś; „przeciwstawcie się” — stańcie w szyku przeciw (ta sama rodzina, co „sprzeciwia się” w w. 6). Front przebiega prosto: kto nie chce mieć Boga naprzeciw, staje pod Nim — a naprzeciw diabła; por. 1 P 5:8–9 (ta sama para: pokora przed Bogiem, opór diabłu — zaraz po tym samym cytacie z Przysłów).
sn Język kapłański: „zbliżać się” to w Prawie słowo o kapłanach podchodzących do Pana (por. Wj 19:22), a para „ręce i serce” — warunki wejścia na Jego górę: „niewinny rękoma i czysty sercem” (Ps 24:4). „Oczyśćcie” (ἁγνίζω, hagnizō) — rodzina „czystej” mądrości z góry (ἁγνή, hagnē, 3:17): serce ma mieć tę samą próbę czystości. „Rozdwojeni” (δίψυχοι, dipsychoi) — jak 1:8: tam rozdwojenie psuło modlitwę, tu chce dzielić przyjaźń między Boga i świat; obie połowy listu woła jedno słowo.
tn „Poczujcie swoją nędzę” (ταλαιπωρήσατε, talaipōrēsate) — leksykony tłumaczą ten czasownik „znosić trudy, być w udręce”, a nie „lamentować”; lament niesie dopiero trzecie ogniwo. Trzy rozkazy stoją w aoryście, czyli wzywają do jednorazowego zwrotu, nie do trwania w żałobie — stąd polskie formy dokonane; spięte są dwoma „i”, więc jedno wezwanie pociąga następne. Ten sam rdzeń wraca w 5:1, ale odwrócony: tu wezwanie, tam zapowiedź („nieszczęścia, które nadchodzą”) — kto nie podejmie pierwszego, dozna drugiego. „Przygnębienie” (κατήφεια, katēpheia) — słowo w Biblii tylko tu: smutek ze spuszczonymi oczami (tak leksykony). To nie pochwała ponuractwa — list każe radować się w próbach (1:2); żałoba jest dla śmiechu, który zagłusza zdradę (w. 4).
sn Domknięcie ruchu z 1:9–10: brat „niskiego stanu” ma się chlubić wywyższeniem, bogaty — uniżeniem; tu ta sama winda: w dół przed Panem, w górę od Pana. Por. Mt 23:12; 1 P 5:6.
tn „Obmawiać” (καταλαλέω, katalaleō) — mówić przeciw komuś za jego plecami: „kto potajemnie obmawia bliźniego, tego wytracę” (Ps 101:5; tym samym słowem LXX opisuje szemranie Miriam i Aarona przeciw Mojżeszowi, Lb 12:8). Logika: Prawo każe bliźniego miłować (2:8) — kto obmawia, orzeka wyrokiem własnych ust, że to prawo nie obowiązuje; z „wykonawcy” (1:22–25) robi się sędzią.
tn „Prawodawca” (νομοθέτης, nomothetēs) — w NT tylko tu; „jeden jest” — jak w wyznaniu z 2:19: skoro jeden jest Bóg, jeden jest i sąd. Oba rzeczowniki piszemy małą literą: nazywają, co Bóg czyni, a nie Jego imię — kto jest tym jednym, mówi dalszy ciąg zdania („Ten, który może zbawić i zgubić”). o wielkiej literze ↗ „Zbawić i zgubić” — pełna władza sędziego (por. Mt 10:28). „Bliźniego” — słowo z przykazania (Kpł 19:18; Jk 2:8): sądzisz dokładnie tego, którego miałeś miłować; por. Rz 14:4.
tn „Nuże teraz” (Ἄγε νῦν, age nyn) — wykrzyknik stawiający słuchacza do pionu; wróci w 5:1 przeciw bogaczom — dwa „nuże” zszywają kupców z bogaczami. Plan jest czteroczłonowy i spięty trzema „i”: pojedziemy, spędzimy, będziemy handlować, zarobimy. Jedno pociąga drugie, jakby nic nie mogło stanąć po drodze — plan kompletny, tylko bez Boga i bez śmierci; oba braki uzupełni w. 14–15.
tn „Para” (ἀτμίς, atmis) — opar, dym: tym słowem LXX opisuje dym znad spalonej Sodomy (Rdz 19:28) i obłok kadzidła (Kpł 16:13) — coś widocznego przez chwilę i bez śladu. Nie „życie wasze jest parą” — mocniej: „parą jesteście”. Ta sama kruchość, którą 1:10–11 dał bogatemu (kwiat trawy); por. Ps 39:6–7; Łk 12:16–20. Podział zdania jest decyzją wydawcy, bo rękopisy nie mają znaków interpunkcyjnych: część wydań greckich czyta jedno pytanie zależne („nie wiecie, co jutro przyniesie ani czym jest wasze życie”), inne — jak nasze brzmienie — stawiają granicę po „jutro” i osobne pytanie.
sn Nawet życie stoi pod „jeśli”: „będziemy żyć” należy do treści zastrzeżenia, nie jest pewnikiem. Nie chodzi o formułkę do doklejania (por. Mt 6:7), lecz o plany robione z odkrytą głową; por. Dz 18:21; 1 Kor 4:19 — Paweł mówi dokładnie tak.
tn „Przechwałki” (ἀλαζονεία, alazoneia) — w NT tylko tu i w 1 J 2:16: tam „chełpliwość życia”, przechwalanie się tym, co się ma — i tam też stoi obok pożądania oraz przemijania świata: oba listy widzą ten sam węzeł. „Chluba” — rodzina z 1:9 (dobra chluba uniżonego) i 2:13 (miłosierdzie tryumfujące): zła jest tylko ta z samowystarczalności.
sn Grzech zaniechania — w jednym zdaniu: cały list w pigułce. „Wiedzieć” a „czynić” — para z lustra (1:22–25); wiara bez czynów (2:14–26); a tu jeszcze ostrzej: wystarczy wiedzieć i nie zrobić. Zdanie brzmi jak przysłowie — być może przytoczone; „temu jest to grzechem” — grzech pada na końcu, jak wyrok.
tn „Zawodząc” (ὀλολύζω, ololyzō — słowo-wycie, w NT tylko tu) — tak prorocy każą wyć przed dniem Pana: „zawódźcie, bo bliski jest dzień Pana” (Iz 13:6 wg LXX). „Nieszczęścia” — rodzina „biadujcie” z 4:9: wspólnota miała lamentować w porę, bogaczom lament przyjdzie poniewczasie. Drugie „nuże” (por. 4:13): kupcy planowali bez Boga — bogacze zgromadzili bez Boga.
tn Czas dokonany, trzykrotnie (ww. 2–3): zgniło, stały się, zardzewiało — wyrok opisany jako już wykonany, zanim właściciele cokolwiek zauważyli. „Pastwą moli” (σητόβρωτος, sētobrōtos) — słowo z księgi Hioba: „jak szata zjedzona przez mole” (Hi 13:28 wg LXX) — a sam Hiob wróci w w. 11; por. Mt 6:19–20: mól i rdza kontra skarb w niebie.
tn „Rdza” (ἰός, ios) — to samo greckie słowo co „jad” języka w 3:8: śniedź i trucizna jednym słowem. Złoto przecież nie rdzewieje — tym mocniejszy obraz: gdy przyjdzie dzień, „nie do zjedzenia” okaże się zjedzone, a śniedź przejdzie z kruszcu na ciała. „Nagromadziliście” (θησαυρίζω, thēsaurizō) — czasownik od „skarbu”, dopowiedziany rzeczownik w kursywie; gromadzić w czasie, który właśnie się kończy (por. Łk 12:21; Mt 6:19–20). Gdzie postawić granicę zdania, rozstrzyga wydawca, bo rękopisy nie mają znaków interpunkcyjnych, a stawka jest tu realna: nasza baza (SBLGNT) kończy zdanie po „ciała” i „jak ogień” (ὡς πῦρ, hōs pyr) wiąże ze zdaniem następnym — „jak ogień nagromadziliście w dniach ostatecznych”, czyli zgromadzony majątek okazuje się ogniem sądu. Większość wydań greckich, także bizantyjskie, łączy „jak ogień” z pożeraniem ciał — tak brzmi nasz tekst.
tn Trzeci raz ta sama karta Księgi Kapłańskiej w tym liście: „nie przenocuje u ciebie zapłata najemnika do rana” (Kpł 19:13; wcześniej 19:15 → 2:1 i 19:18 → 2:8). A Pwt 24:15 dopowiada, co się dzieje z zatrzymaną zapłatą: „będzie wołał przeciw tobie do Pana — i będzie w tobie grzech”. Pieniądz odebrany głosu nie traci. tc NA28 i tekst bizantyjski czytają „zagrabiona” (mocniej niż „zatrzymana”).
sn „Pan Zastępów” — hebrajski tytuł (Cewaot) zostawiony w grece bez tłumaczenia, jak zapisał go Jakub (Σαβαώθ, Sabaōth). Całe zdanie „doszły do uszu Pana Zastępów” to fraza z Iz 5:9 wg LXX — a u Izajasza chodzi o to samo: wielkie domy i zagarnięte pola.
tn Obraz z zagrody: bydło tuczy się beztrosko właśnie wtedy, gdy nóż już przygotowany. „Dzień rzezi” — jak u Jeremiasza o tych, którym się wiedzie w nieprawości (por. Jr 12:1–3). „W zbytku i rozpasaniu” — dwa różne czasowniki obok siebie: τρυφάω (tryphaō) o życiu wykwintnym i miękkim, σπαταλάω (spatalaō) o życiu nad stan, bez umiaru (w NT poza tym miejscem tylko 1 Tm 5:6). To nie jest słowo „rozkosze” z 4:1.3 — tam stoi ἡδονή (hēdonē). Obraz wraca, wyraz jest inny.
tn Dwa uderzenia bez spójnika: wyrok i egzekucja. „Sprawiedliwy” — pojedynczy i zbiorowy zarazem: każdy ubogi przeciągnięty przez sądy (2:6). Końcowe pytanie ma celowo otwarty podmiot: czy to sprawiedliwy „nie stawia wam oporu” (wielu czyta jako zdanie oznajmujące) — czy raczej słychać echo 4:6: Bóg „sprzeciwia się” pysznym, tym samym słowem? Sędzia stoi już u drzwi (w. 9).
tn „Cierpliwość” (μακροθυμία, makrothymia) — dosłownie „długi oddech ducha”: nie bierność, lecz niespieszność do gniewu. To inne słowo niż „wytrwałość” (ὑπομονή, hypomonē) z 1:3–4: wytrwałość dźwiga ciężar, cierpliwość czeka nie oddając ciosu — obie spotkają się w ww. 10–11. „Przyjście” (παρουσία, parousia) — słowo o uroczystym przybyciu władcy.
sn „Deszcz wczesny i późny” — rytm ziemi Izraela z obietnicy przymierza: „da deszcz twojej ziemi w swoim czasie, wczesny i późny” (Pwt 11:14 wg LXX — te same dwa słowa): jesienny po siewie i wiosenny przed żniwem; greka mówi tylko „wczesny i późny” — rzeczownik dopowiedziany kursywą (tekst bizantyjski wstawia go wprost). Rolnik wie, że między siewem a żniwem niczego nie da się przyspieszyć — i że deszcz nie jest jego.
tn „Przybliżyło się” (ἤγγικεν, ēngiken) — ten sam czas dokonany, którym Ewangelie ogłaszają: „przybliżyło się królestwo” (Mk 1:15) — i to samo słowo, co w 4:8: „zbliżcie się do Boga, a zbliży się do was”. Kto się zbliżał, temu bliskość Pana nie grozi — sprzyja.
tn Po grzmocie na bogaczy — najcichszy z grzechów: wzdychanie na braci, obmowa bez słów. Kto jest tym sędzią, powiedziało już 4:12: „jeden jest prawodawca i sędzia — Ten, który może zbawić i zgubić”; tu greka mówi o nim samym rodzajnikiem („ów sędzia”), a nie imieniem — i tak samo zostawiamy to po polsku, małą literą. o wielkiej literze ↗ „Przed drzwiami” — jak u Jezusa o bliskości końca: „blisko jest, u drzwi” (Mk 13:29); kto wzdycha na brata, wydaje wyrok w przedpokoju sędziego.
sn Prorocy — ludzie, którzy mówili w imieniu Pana i właśnie dlatego cierpieli (por. Mt 5:11–12: „tak prześladowali proroków przed wami”). Dla wspólnoty, której odebrano zapłatę i dobre imię (2:6–7; 5:4), to wzór celny: cierpienie nie unieważnia posłania.
sn „Nazywamy błogosławionymi” (μακαρίζω, makarizō) — czasownik od tego samego rdzenia co „błogosławiony” (μακάριος, makarios) w 1:12, ale znaczy: uznawać kogoś za szczęśliwego, mówić o nim „błogosławiony”, nie zaś udzielać mu błogosławieństwa. W Nowym Testamencie jeszcze tylko Łk 1:48 („nazywać mnie będą błogosławioną”). To dokładnie obietnica z 1:12: „Błogosławiony mąż, który wytrzymuje próbę” — list wraca na start: szkoła prób z rozdziału 1 ma swoich absolwentów, a pierwszy z wymienionych to Hiob.
tn „Wytrwałość Hioba” — nie stoicki spokój: Hiob skarżył się głośno i długo — ale Boga nie puścił. „Cel Pana” (τὸ τέλος κυρίου, to telos kyriou — dosłownie: koniec) — to, do czego Pan prowadził sprawę Hioba i jak ją zakończył (Hi 42:10–17); znowu rodzina „pełności” listu (1:4). „Wielce miłosierny” (πολύσπλαγχνος, polysplanchnos — w Biblii tylko tu) i „litościwy” — jak Bóg przedstawia się Mojżeszowi: „litościwy i miłosierny” (Wj 34:6 wg LXX).
sn Najbliższe echo słów Jezusa w całym liście: Mt 5:34–37, niemal zdanie po zdaniu. Przysięga dzieli mowę na strefę „pod przysięgą” i resztę, w której prawda obowiązuje słabiej — a po trzech rozdziałach o języku puenta jest prosta: mowa uzdrowiona nie potrzebuje wzmacniaczy. tc Tekst bizantyjski ma „abyście nie wpadli w obłudę”.
tn „Niech śpiewa” (ψάλλω, psallō) — śpiewać przy strunach; od tego słowa „psalm”. Obie pogody duszy mają ten sam adres: i skarga, i pieśń idą do Boga — jak w Psałterzu, gdzie mieszkają obok siebie.
tn „Starsi” (πρεσβύτεροι, presbyteroi) — tu naprawdę urząd wspólnoty (inaczej niż „starzec” w Flm 9 — pokrewne, lecz inne słowo). „Kościoła” (ἐκκλησία, ekklēsia) — to samo grono, które w 2:2 nazywało się jeszcze „synagogą”: dwa imiona jednego zgromadzenia.
sn Oliwa — codzienne lekarstwo tamtego świata (Łk 10:34: Samarytanin zalewa rany oliwą i winem); Dwunastu „namaszczało olejem wielu chorych i uzdrawiało” (Mk 6:13). Gest jest i medyczny, i modlitewny — a moc jest „w imieniu Pana”, nie w oliwie.
tn „Wybawi” (σῴζω, sōzō) — jedno greckie słowo na „uzdrowić” i „zbawić” (por. Mk 5:34: „twoja wiara cię wybawiła”); tu oba naraz, bo i „podniesie” (ἐγείρω, egeirō) to słowo i o wstawaniu z łóżka, i o zmartwychwstaniu. „Modlitwa wiary” — wiary z 1:6: proszącej bez rozdwojenia. Trzecia część zdania uczciwie mówi „jeśliby” — choroba nie musi być winą (por. J 9:2–3).
tn „Działająca” (ἐνεργουμένη, energoumenē) — ostatnie słowo z rodziny „czynu” (ἔργον, ergon), nerwu całego listu: nawet modlitwa jest tu czynna, wprzęgnięta w działanie. Sam imiesłów nie rozstrzyga, bo ta forma czyta się dwojako: „modlitwa, gdy działa” (tak nasz tekst) albo „modlitwa wprawiona w działanie” — poruszona przez Boga; za drugim odczytem stoi to, że w Nowym Testamencie ten czasownik w stronie biernej mówi zwykle o mocy działającej w kimś (tak Abbott-Smith). „Wiele może” — na czele zdania, jak w grece. „Jedni drugim… za siebie nawzajem” — wyznanie i modlitwa płyną w obie strony; to nie trybunał, lecz wzajemność. tc Tekst bizantyjski ma „przewinienia” zamiast „grzechy”.
tn „Człowiekiem” — z naciskiem (tak szyk grecki): nie herosem; „doznającym tego co my” (ὁμοιοπαθής, homoiopathēs) — tego samego słowa używają Paweł i Barnaba, gdy tłum chce im złożyć ofiarę: „my też jesteśmy ludźmi, doznającymi tego co wy” (Dz 14:15). Eliasz bał się, uciekał i chciał umrzeć (1 Krl 19) — i właśnie taki się modlił.
tn „Modlitwą pomodlił się” — hebrajski sposób wzmacniania czasownika (jak „śmiercią umrzesz”), zachowany: modlił się naprawdę, całym sobą. Pierwsza Księga Królewska mówi tylko, że słowo Pana o deszczu przyszło do Eliasza „w trzecim roku” (1 Krl 18:1); „trzy lata i sześć miesięcy” — tak samo u Jezusa (Łk 4:25). Może to połowa siódemki, liczba czasu niedoli (por. Dn 12:7).
sn Klamra z rolnikiem z w. 7: na deszcz i owoc się czeka — i oba daje Bóg; por. „owoc sprawiedliwości” siany w pokoju (3:18). Modlitwa Eliasza nie zastąpiła czekania: między jedną a drugą modlitwą minęły trzy i pół roku.
tn „Zbłądzi” (πλανάω, planaō) — jak przestroga 1:16: „nie dajcie się zwodzić” — klamra listu; strona bierna dopuszcza i „da się zwieść”. „Zawróci” (ἐπιστρέφω, epistrephō) — słowo o nawróceniu: zawrócić kogoś z drogi (por. Łk 22:32; Ga 6:1).
sn List kończy się bez pozdrowień — ostatnim słowem jest ratunek. „Zakryje mnóstwo grzechów” — Prz 10:12: „wszystkie przestępstwa zakrywa miłość”; Jakub (i 1 P 4:8) idzie tu za tekstem hebrajskim — grecki przekład ma w tym miejscu inne zdanie. Czyje grzechy zostają zakryte — zawróconego czy zawracającego? Tekst tego nie mówi; najbliżej: zawróconego, którego duszę wybawia od śmierci (por. łańcuch 1:15: grzech wydaje na świat śmierć — tu ktoś ten poród przerywa). tc Część wydań opuszcza „jego” przy duszy.