Drugi List Jana
Każde zdanie w osobnej linii; wcięcie = zdanie podrzędne wewnątrz zdania nadrzędnego (rozbiór wg drzew składniowych — zob. kolofon).
Funkcje w zdaniu — kolor polskiego słowa to funkcja jego greckiej kotwicy (wyrównanie 1:1; bez wyrównania koloruje się tylko greka w trybie studium): podmiot orzeczenie dopełnienie dopełnienie dalsze orzecznik okolicznik poza zdaniem (wołacz, temat wysunięty, formuła) — klamry ⌜…⌝ obejmują zdania podrzędne (kolor klamry i spójnika = funkcja tego zdania w zdaniu nadrzędnym); szare = bez oznaczenia. Najedź na słowo lub klamrę, by zobaczyć nazwę funkcji. Legenda pływa też przy dolnej krawędzi, póki tryb jest włączony.
Czasy w WYWODZIE listu pracują inaczej niż w opowiadaniu: oś wywodu — teraźniejszy · przywołane fakty — aoryst · stan, który trwa — perfekt (częsty nośnik argumentu) · zapowiedź — przyszły · fragmenty opowieści — imperfekt zaprzeszły · poza indikatiwem — imiesłów, bezokolicznik, tryb łączący rozkazujący. Te ostatnie nie dostają koloru czasu, bo grecki czas niesie w nich aspekt, a nie moment — dostają sam znacznik, żeby było widać, że to czasowniki, a nie że zabrakło danych. Wezwania (tryb rozkazujący) to oś zachęty, nie czasów. Legenda pływa też przy dolnej krawędzi, póki tryb jest włączony.
Odnośniki w tekście to przypisy: tn przekładowe, tc tekstowe, sn studyjne — kliknij, aby otworzyć.
| oś wywodu | teraźniejszy |
|---|---|
| przywołane | aoryst — fakty, na których wywód stoi |
| stan trwa | perfekt |
| zapowiedź | przyszły |
| opowieść | imperfekt zaprzeszły |
| poza indikatiwem | imiesłów / bezokolicznik / łączący rozkazujący |
O księdze — zamysł autora i filozofia czytania
Zamysł autora — jak go rozumiemy
Jedna karta papirusu (w. 12: „nie chciałem powierzać tego papirusowi i atramentowi”) — a w niej ta sama godzina, co w 1 Liście Jana: „wielu zwodzicieli wyszło na świat — ci, którzy nie wyznają Jezusa Chrystusa przychodzącego w ciele” (w. 7). Starszy pisze do „wybranej pani i jej dzieci”, by spleść dwie rzeczy, które lubią się rozdzielać: prawdę i miłość (ww. 1–6) — i by zamknąć próg domu przed nauką, która „wybiega naprzód i nie trwa w nauce Chrystusa” (w. 9): takiego nauczyciela „nie przyjmujcie go do domu” (w. 10).
Jak tę księgę czytamy
„Wybraną panią” zostawiamy tak, jak stoi — to, czy chodzi o wspólnotę nazwaną panią (na co wskazuje „wybrana siostra” w w. 13), czy o gospodynię domu-kościoła, rozważa przypis, nie tekst. Zakaz z ww. 10–11 czytamy w jego ramie: chodzi o wędrownych nauczycieli zwodzicielskiej nauki i o dom, w którym zbiera się kościół — nie o zwykłą ludzką gościnność; awersem tego progu jest 3 List Jana, gdzie te same drzwi otwierają się szeroko dla braci prawdy. Słowa-klucze wspólne z 1 J („trwać”, „prawda”, „przykazanie, które mieliśmy od początku”) prowadzimy tak samo jak tam.
Kto, do kogo, kiedy — i budowa
Nadawca podpisuje się tylko urzędem: „Starszy” — ten sam głos, co w 1 i 3 Liście Jana. Budowa mieści się w trzech ruchach: pozdrowienie w prawdzie i miłości (1–3), chodzić w prawdzie i miłości (4–6), zwodziciele i próg domu (7–11) — a na koniec nadzieja, która tłumaczy krótkość: „mam nadzieję być u was i porozmawiać twarzą w twarz — aby wasza radość była pełna” (w. 12).
Adres: prawda, która trwa (1–3)
1Starszy — do wybranej pani i do jej dzieci, których ja miłuję w prawdzie; i nie tylko ja, ale i wszyscy, którzy poznali prawdę — 2ze względu na prawdę, która trwa w nas i będzie z nami na wieki. 3Będzie z nami łaska, miłosierdzie i pokój od Boga Ojca i od Jezusa Chrystusa, Syna Ojca — w prawdzie i miłości.
Chodzić w miłości (4–6)
4Ucieszyłem się bardzo, że znalazłem wśród twoich dzieci takie, które chodzą w prawdzie — tak jak otrzymaliśmy przykazanie od Ojca. 5A teraz proszę cię, pani — nie jakbym pisał ci przykazanie nowe, lecz to, które mieliśmy od początku — abyśmy się wzajemnie miłowali. 6A to jest miłość: abyśmy chodzili według Jego przykazań. To jest przykazanie — jak usłyszeliście od początku — abyście w niej chodzili.
Zwodziciele i próg domu (7–11)
7Bo wielu zwodzicieli wyszło na świat — ci, którzy nie wyznają Jezusa Chrystusa przychodzącego w ciele. To jest zwodziciel i antychryst. 8Uważajcie na siebie, abyście nie stracili tego, co wypracowaliśmy, ale otrzymali pełną zapłatę. 9Każdy, kto wybiega naprzód i nie trwa w nauce Chrystusa — ten Boga nie ma. Kto trwa w nauce — ten ma i Ojca, i Syna.Każdy, kto idzie dalej niż nauka Chrystusa i nie trwa w niej — ten Boga nie ma. Kto trwa w nauce — ten ma i Ojca, i Syna.° 10Jeśli ktoś przychodzi do was i tej nauki nie przynosi — nie przyjmujcie go do domu i nie mówcie mu: «Witaj». 11Bo kto mu mówi: «Witaj», ma udział w jego złych czynach.
Zapowiedź spotkania (12–13)
12Wiele mam wam do napisania, ale nie chciałem powierzać tego papirusowi i atramentowi; mam nadzieję być u was i porozmawiać twarzą w twarz — aby wasza radość była pełna. 13Pozdrawiają cię dzieci twojej wybranej siostry.
Kliknij greckie słowo, aby zobaczyć jego lemat, znaczenie (po angielsku) i formę gramatyczną (dane: MACULA).
Adres: prawda, która trwa (1–3)
Chodzić w miłości (4–6)
Zwodziciele i próg domu (7–11)
Zapowiedź spotkania (12–13)
Glosariusz — słowa klucze księgi
Najważniejsze słowa tej księgi i to, jak je konsekwentnie oddajemy: greckie hasło z transliteracją, numer Stronga, polskie oddanie i miejsca wystąpień.
- ἀλήθεια alētheia G225
- prawda ww. 1, 2, 3, 4 (2×) pięć razy w czterech wersetach — spójnie z 1 J.
- μένω menō G3306
- trwać ww. 2, 9 (2×) słowo-klucz Janowe, jak w 1 J.
- περιπατέω peripateō G4043
- chodzić ww. 4, 6 (2×) metafora zachowana — jak 1 J 2:6.
- ἐντολή entolē G1785
- przykazanie ww. 4, 5, 6 (2×)
- τέκνον teknon G5043
- dziecko ww. 1, 4, 13 jak Ga 4:19nn i Flm 10 — odrębne od υἱός „syn”; kim są „dzieci pani”, rozstrzyga sn 2, nie oddanie słowa.
- κυρία kyria G2959
- pani ww. 1, 5 w NT tylko tu; osoba czy wspólnota — tn 1.
- πλάνος planos G4108
- zwodziciel ww. 7 (2×) rodzina πλανάω = zwodzić (1 J 2:26; 3:7).
- ἀντίχριστος antichristos G500
- antychryst ww. 7 jak 1 J 2:18.22; 4:3.
- διδαχή didachē G1322
- nauka ww. 9 (2×), 10
- μισθός misthos G3408
- zapłata ww. 8
- κοινωνέω koinōneō G2841
- mieć udział ww. 11 rodzina κοινωνία = wspólnota (1 J 1:3.6–7).
- χαίρειν (pozdrowienie) chairein G5463
- «Witaj» ww. 10, 11 formuła powitania — sn 11.
- χάρτης / μέλαν chartēs / melan G5489 / G3188
- papirus / atrament ww. 12 arkusz papirusu (stąd polskie „karta”) i atrament, dosłownie „czerń” — por. 3 J 13. Zostawiamy dawny materiał piśmienny: „papier” przeniósłby scenę w inne stulecie.
- ἐργάζομαι ergazomai G2038
- wypracować (8 — Wyjątek) ww. 8 nić korpusu to „wykonywać”, ale w tym wersecie stoi μισθός „zapłata” (dniówka robotnika), więc rejestr pracy jest trafniejszy. Odstępstwo świadome.
Przypisy
- tn „Starszy” (πρεσβύτερος, presbyteros) — autor przedstawia się samym tytułem, bez imienia (tak samo w 3 J 1). Ireneusz (II w.) przytacza ten list jako słowa Jana, ucznia Pańskiego; Euzebiusz (IV w.) liczy 2 i 3 J do pism spornych — ewangelisty albo innego Jana. Sam list mówi tylko: „Starszy”.
- sn „Wybrana pani” — od starożytności dwa odczyty: konkretna chrześcijanka, w której domu zbiera się wspólnota, albo obraz samej wspólnoty (wtedy „dzieci” to jej członkowie, a „dzieci twojej wybranej siostry” w w. 13 — wspólnota, z której pisze Starszy). Liczba gramatyczna adresata przeskakuje w tym liście: pojedyncza w ww. 1.4.5.13, mnoga w ww. 6.8.10.12 — to najmocniejszy argument za odczytem wspólnotowym. Tekst zostawiamy dosłowny; w greckim Starym Testamencie „pani” to pani domu wobec służącej (np. o Sarze wobec Hagar). „Których miłuję” — zaimek obejmuje panią razem z dziećmi: w grece stoi tu zaimek rodzaju męskiego — οὕς (hous) — choć „dzieci” są po grecku rodzaju nijakiego. Rodzaj męski wskazuje osoby, nie najbliższe słowo; dlatego i po polsku „których”, nie „które” — tak polszczyzna mówi o gronie osób różnej płci.
- tn Prawda jest tu niemal osobowa: „trwa” w nas (słowo-klucz Janowe — 1 J 2:6.24.27) i „będzie z nami” — jak ktoś, kto zamieszkał i nie odejdzie (por. J 14:16–17 o Duchu Prawdy: „aby był z wami na wieki”).
- tn Pozdrowienie nie jest życzeniem („niech będzie”), lecz zapowiedzią: „będzie z nami” — jedyny taki tryb w listownych pozdrowieniach NT. Trójka „łaska, miłosierdzie, pokój” ma korzeń w błogosławieństwie Aarona (Lb 6:24–26): hebrajskie „niech ci okaże łaskę” grecki Stary Testament oddaje przez „niech się zmiłuje” (ἐλεήσαι, eleēsai), a kończy je „pokój” (εἰρήνη, eirēnē). Ta sama trójka wraca w 1 Tm 1:2. Niezwykły tytuł: „Syn Ojca”. Końcowe „w prawdzie i miłości” czytano trojako: jako przymioty Ojca i Syna, jako sposób życia adresatów albo jako przestrzeń, w której łaska, miłosierdzie i pokój w ogóle działają — tekst tego nie rozstrzyga, a zwrot zapowiada obie połowy listu: prawda wraca w w. 4, miłość w w. 5. tc „Pana” przed „Jezusa” dodaje nie tylko tekst bizantyjski, ale i Kodeks Synajski (IV w.); Watykański i Aleksandryjski go nie mają.
- tn Dosłownie „z twoich dzieci” — cząstkowe: Jan chwali tych, których „znalazł” chodzących w prawdzie; o pozostałych taktownie milczy. „Chodzić w prawdzie” — prawda jako droga, nie tylko pogląd (jak 1 J 1:6–7).
- tn Niemal dosłowne echo 1 J 2:7 („nie piszę wam przykazania nowego…”) i 1 J 3:11: cztery pisma Janowe mówią jednym głosem. tc Edycje różnią się tu tylko szykiem słów („nowe”).
- tn Zdanie celowo zatacza koło: miłość to chodzenie według przykazań — a przykazanie to chodzenie w miłości. Jedno tłumaczy się drugim, jak w 1 J 5:2–3. „W niej” — najbliżej: w miłości; niektórzy odnoszą do prawdy z w. 4. Badacz budowy tekstu biblijnego S. Levinsohn opisuje ten werset wprost jako „powrót do ustalonej informacji” — krążenie jest zamierzone. tc Tekst bizantyjski ma inny szyk („to jest to przykazanie”).
- tn „Przychodzącego w ciele” — imiesłów teraźniejszy, inaczej niż w 1 J 4:2 („który przyszedł” — dokonane): wyznanie obejmuje nie tylko fakt z przeszłości, ale i Tego, który w ciele przyszedł i przychodzi; niektórzy słyszą tu także przyjście powtórne. „Zwodziciele” — rodzina słowa „zwodzić” (1 J 2:26; 3:7); „wyszło na świat” — jak fałszywi prorocy w 1 J 4:1. „Antychryst” — piąte i ostatnie wystąpienie tego słowa w Biblii (wszystkie u Jana: 1 J 2:18.22; 4:3). „To jest zwodziciel” — zaimek jest w grece rodzaju męskiego (οὗτος, houtos): mowa o człowieku, który tak naucza, nie o samej nauce.
- tc Kto pracował, a kto może stracić? Świadkowie rozchodzą się w jednym słowie. Watykański ma „co MY wypracowaliśmy” — tak czyta tekst bazowy i tak tłumaczymy: misjonarze zasiali, wspólnota może zaprzepaścić. Synajski, Aleksandryjski i majuskuła 0232 mają „co WY wypracowaliście”. Za lekcją tekstu bazowego przemawia jej trudność: mieszanka osób (wy… my… wy) prosi się o wygładzenie, nie odwrotnie. „Zapłata” (μισθός, misthos) — słowo z języka najemnej pracy: dniówka robotnika (por. Mt 20:8); tu z akcentem na „PEŁNĄ”.
- tn „Wybiega naprzód” (προάγω, proagō — iść przodem, wyprzedzać) — słowo brzmi tu ironicznie: kto wyprzedza naukę Chrystusa, nie idzie dalej — wychodzi poza nią. „Nauka Chrystusa” — Jego nauka albo nauka o Nim; greka nie rozstrzyga. „Boga nie ma… ma i Ojca, i Syna” — szyk i logika jak 1 J 5:12 i 2:23. tc Tekst bizantyjski ma „przekracza” zamiast „wybiega naprzód” (tak KJV) — wygładza ironię; ponadto powtarza „Chrystusa” w drugiej połowie.
- sn Nie o zwykłej uprzejmości mowa, lecz o gościnie: wędrowni nauczyciele żyli z przyjęcia w domach, a dom był miejscem zgromadzeń wspólnoty. „Witaj” (χαίρειν, chairein) to formuła otwierająca dom i stół — jej odmowa odcina głosiciela „innej nauki” od bazy działania — nie odbiera mu jednak człowieczeństwa. Trzeci List Jana pokaże drugą stronę tej samej monety: tam nakaz przyjmowania wiernych głosicieli (3 J 5–8) — oba listy razem uczą rozróżniania.
- tn „Ma udział” (κοινωνέω, koinōneō) — ta sama rodzina słów, co „wspólnota” (κοινωνία, koinōnia, 1 J 1:3.6–7): powitanie tworzy wspólnotę, dlatego tyle waży. tc Tekst bizantyjski różni się tu tylko szykiem.
- sn Warsztat starożytnego listu: χάρτης (chartēs) to pojedynczy arkusz z miękiszu papirusu — stąd nasza „karta”; atrament to dosłownie „czerń” (sadza z klejem). Por. 3 J 13 — tam jeszcze trzcinowe pióro.
- tn Dosłownie „usta do ust” — bardzo podobnie grecki Stary Testament mówi o rozmowie Boga z Mojżeszem: „usta w usta” (Lb 12:8 wg LXX, z innym przyimkiem). Po polsku utarty odpowiednik to „twarzą w twarz”.
- tn Echo 1 J 1:4: „aby nasza radość była pełna” — ta sama klamra radości spina listy Janowe (por. J 15:11; 16:24). tc SBLGNT z WH i Tregellesem: „WASZA radość”; NA28 z tekstem bizantyjskim: „nasza”. Tekst bizantyjski ma też „przyjść” zamiast „być u was” i różnice szyku.
- tn Klamra z w. 1: „wybrana pani” — „wybrana siostra”. Jeśli „pani” to wspólnota, pozdrawia ją siostrzana wspólnota, z której pisze Starszy; jeśli osoba — pozdrawiają ją siostrzeńcy. Oba odczyty domykają się tak samo naturalnie. tc Tekst bizantyjski dodaje „Amen”.