Pierwszy List Jana

Przypisy

1. tn Cztery zaimki „co…” otwierają zdanie, które w grece nie ma jeszcze orzeczenia — dostanie je dopiero w w. 3 („to głosimy także wam”). Zachowujemy tę konstrukcję: opóźnienie jest celowe. Zaimki są w grece rodzaju NIJAKIEGO („co”, nie „który”) — i to wybór autora, nie przypadek: gdy Jan chce powiedzieć osobowo, pisze po męsku „Tego, który jest od początku” (2:13.14). Nijakie „co” ogarnia więcej niż osobę — całą ogłaszaną rzeczywistość — a Osoba wyłania się w w. 3: „z Jego Synem”. Ostatnie „czego” to wciąż CZWARTY grecki zaimek: po polsku trzeba go powtórzyć, bo dwa czasowniki rządzą różnymi przypadkami („przyglądać się czemu”, „dotykać czego”) — greka jednym „co” obsługuje oba — dlatego dodane „czego” oznaczamy kursywą. Czasowniki mieszają czasy: „usłyszeliśmy… zobaczyliśmy” to greckie perfectum (skutek trwa do dziś), „przyglądaliśmy się… dotykały” — aoryst (tamte wydarzenia).
2. tn ψηλαφάω (psēlaphaō) — dotykać, obmacywać dłońmi: tym słowem Zmartwychwstały mówi „dotknijcie Mnie” (Łk 24:39), a w LXX Izaak dotyka Jakuba (Rdz 27:12); u Homera tak maca rękami oślepiony Cyklop. Świadectwo Jana obejmuje kolejne zmysły — słuch, wzrok, dotyk.
3. tn „O Słowie życia” (περὶ τοῦ λόγου τῆς ζωῆς, peri tou logou tēs zōēs) — wielka litera to rozstrzygnięcie tłumacza: greka nie rozróżnia. Możliwe odczytania: (a) osobowe Słowo, które jest życiem (por. J 1:1–4.14 — ten sam autorski krąg i te same słowa: początek, Słowo, życie); (b) „słowo o życiu” = orędzie. Werset 2 (życie „zostało objawione”, „było u Ojca”) przemawia za odczytaniem osobowym; alternatywa pozostaje w przypisie.
4. tn Werset 2 to wtrącenie (parenteza) — dlatego myślniki z obu stron. Spina je klamra „zostało objawione… zostało objawione” (φανερόω, phaneroō): to, co było niewidzialne, stało się widzialne. Strona bierna wskazuje na Boga jako działającego.
5. tn „Było u Ojca” — πρὸς τὸν πατέρα (pros ton patera), ta sama konstrukcja co w J 1:1 („Słowo było u Boga”): bycie przy kimś, w żywej relacji. Wróci w 2:1 — Rzecznika „mamy u Ojca” (πρὸς τὸν πατέρα, pros ton patera).
6. tn Tu zawieszone zdanie z w. 1 znajduje wreszcie orzeczenie: „głosimy”. Polskie „to” podejmuje wątek — słowo dodane, stąd kursywa. tc „Także wam” — καί (kai) mają edycje krytyczne; tekst bizantyjski bez („głosimy wam”).
7. tn „Wspólnota” (κοινωνία, koinōnia) — to samo słowo co w Flm 6: współudział, więź, współposiadanie. Cel głoszenia jest wspólnotowy: nie sama informacja, lecz włączenie „was” do „nas” — a ta wspólnota sięga wyżej: jest wspólnotą z Ojcem i Synem. Drugie „wspólnotą” dopowiedziane (greka ma eliptyczne „a wspólnota nasza — z Ojcem…”).
8. tn „My” jest w grece emfatyczne (ἡμεῖς, hēmeis): piszą naoczni świadkowie z ww. 1–3. tc Edycje krytyczne: γράφομεν ἡμεῖς (graphomen hēmeis) („my piszemy”); tekst bizantyjski: γράφομεν ὑμῖν (graphomen hymin) („piszemy wam”).
9. tn „Pełna” — greckie perfectum bierne (πεπληρωμένη, peplērōmenē): radość dopełniona i trwająca w tym stanie. „Nasza radość” staje się pełna, gdy adresaci wchodzą do wspólnoty (w. 3) — radość świadka dopełnia się w tych, którzy przyjmują świadectwo (por. J 15:11; 16:24).
10. tn ἀγγελία (angelia) — wieść, nowina, orędzie; w całym NT tylko tutaj i w 3:11. „Od Niego” — od Chrystusa, o którym mówił prolog: treść wieści pochodzi od Tego, którego słuchali.
11. tn „Światłością” — orzecznik bez rodzajnika: Bóg jest światłością co do swej natury (nie: „jednym ze świateł”). Greka piętrzy przeczenia: „ciemności w Nim nie ma żadnej” (οὐκ, ouk… οὐδεμία, oudemia) — po polsku podwójne przeczenie brzmi naturalnie i zostaje. tc Edycje różnią się tylko szykiem tego zdania (bez wpływu na przekład).
12. tn „Chodzić” (περιπατέω, peripateō) — hebrajska metafora całego stylu życia (jak „chodzić Bożymi drogami”), zachowana dosłownie: nie pojedynczy upadek, lecz obrany kierunek. Tu zaczyna się seria trzech par „jeśli mówimy… / jeśli zaś…” (ww. 6–7, 8–9, 10–2:1): trzy fałszywe deklaracje i trzy Boże odpowiedzi. W 1:5 „ciemność” to σκοτία (skotia), tu σκότος (skotos) — dwa warianty tego samego słowa, po polsku jedno „ciemność”.
13. tn „Czynić prawdę” — semityzm zachowany dosłownie (por. J 3:21: „kto czyni prawdę, zbliża się do światła”): prawda u Jana nie jest tylko do wyznawania, ale do zrobienia.
14. tn Zaskoczenie tekstu: po „chodzimy w światłości jak On” spodziewalibyśmy się „mamy wspólnotę z NIM” — a Jan pisze „jedni z drugimi”. Wspólnota z Bogiem sprawdza się we wspólnocie między braćmi; ta myśl wróci w 4:20.
15. tn „Oczyszcza” — czas teraźniejszy: nie jednorazowy akt, lecz stałe działanie. Chodzenie w światłości nie oznacza bezgrzeszności (w. 8!), lecz życie w zasięgu oczyszczającej krwi.
16. tc Dwie różnice edycji: NA28 jako jedyna opuszcza „zaś” (δέ, de) na początku wersetu; tekst bizantyjski dodaje „Chrystusa” po „Jezusa”. Tłumaczymy tekst bazowy (SBLGNT: z „zaś”, bez „Chrystusa”).
17. tn „Mieć grzech” (ἁμαρτίαν ἔχειν, hamartian echein) — Janowy idiom zachowany dosłownie (por. J 9:41; 15:22): chodzi o grzech jako stan i winę, którą się nosi — nie tylko o pojedyncze czyny (te w w. 10). tc W drugiej części edycje różnią się tylko szykiem („nie ma w nas” / „w nas nie ma” — Treg).
18. tn „Wyznawać” (ὁμολογέω, homologeō) znaczy źródłowo „mówić to samo, zgadzać się” — wyznanie grzechów to przyznanie Bogu racji: nazwanie ich tak, jak On je nazywa. Czas teraźniejszy: praktyka, nie jednorazowy akt.
19. tn Dosłownie „aby odpuścił… i oczyścił” (ἵνα, hina) — grecka składnia wiąże Bożą wierność i sprawiedliwość wprost z odpuszczeniem: jest wierny i sprawiedliwy WŁAŚNIE w tym, że odpuszcza. Dwukropek oddaje tę więź bez ciężkiego „aby”. Odpuszczenie i oczyszczenie odpowiadają dwóm potrzebom z w. 8 i 10: winie i czynom.
20. tn Trzecie, najostrzejsze zaprzeczenie: perfectum „nie zgrzeszyliśmy” przeczy faktom z przeszłości, których skutki trwają. Eskalacja serii: kto tak mówi, najpierw „kłamie” sam (w. 6), potem „zwodzi samego siebie” (w. 8), na końcu „czyni kłamcą” samego Boga — bo Jego słowo mówi o człowieku co innego.
21. tn Τεκνία (Teknia) — zdrobnienie („dziateczki”), czuły zwrot starego pasterza; tym samym słowem żegna uczniów Jezus (J 13:33). W 1 J wraca siedem razy. Współczesna polszczyzna nie ma żywego zdrobnienia („dziatki” trąci myszką) — „moje dzieci” z zaimkiem niesie tę czułość.
22. tn „Rzecznik” (παράκλητος, paraklētos) — dosłownie „przywołany na pomoc”, w grece sądowej: obrońca, adwokat, ten, kto staje przy oskarżonym i mówi za nim. W J 14–16 to samo słowo oznacza Ducha — „innego Parakleta”, co zakłada, że pierwszym jest Chrystus. Inne możliwe oddania: Orędownik, Obrońca; „Pocieszyciel” (tradycyjne dla J 14) nie pasuje do sceny sądowej. Przekłady angielskie: „advocate” (ESV, NET, BSB, KJV), „Counselor” (WEB).
23. tn „Sprawiedliwego” — przymiotnik bez rodzajnika w apozycji; wielka litera, bo działa jak tytuł (por. Dz 3:14; 7:52: „Sprawiedliwy”); tak samo, z wielkiej litery, NET i BSB: „Ten Sprawiedliwy”. Ten sam przymiotnik opisywał Boga w 1:9 — Rzecznik ma tę samą sprawiedliwość, przed którą staje. „Mamy u Ojca” — ta sama konstrukcja co w 1:2 o Słowie: πρὸς τὸν πατέρα (pros ton patera).
24. tn ἱλασμός (hilasmos) — słowo z kręgu Dnia Przebłagania: w LXX oddaje hebrajskie kippurim (Kpł 25:9; Lb 5:8), a w Ps 130:4 wręcz „przebaczenie”. W NT tylko tutaj i w 4:10. Nie „przebłagał” — On sam JEST przebłaganiem: osoba, nie tylko czynność. Inne oddania: „ofiara przebłagalna” (dopowiada ofiarę), „zadośćuczynienie” (jurydyczne).
25. tn Greka jest eliptyczna: „nie tylko za nasze, ale i za całego świata” — „grzechy” w drugim członie dopowiedziane dla jasności. Zasięg zdania jest celowo najszerszy: ὅλου τοῦ κόσμου (holou tou kosmou), całego świata.
26. tn „Poznajemy, że poznaliśmy” — gra czasów zachowana: czas teraźniejszy (bieżące upewnienie) obok perfectum (poznanie, które trwa). „Po tym” (ἐν τούτῳ, en toutō) to ulubiony zwrot listu — sprawdzian, po którym można coś poznać. „Zachowywać” (τηρέω, tēreō) znaczy więcej niż „przestrzegać”: strzec czegoś czujnie, jak skarbu.
27. tn Pierwsze z trzech „kto mówi” tego rozdziału (w. 4, 6, 9) — seria testów deklaracji, bliźniacza wobec trzech „jeśli mówimy” z 1:6–10. Cudzysłów «Poznałem Go» oddaje mowę niezależną oryginału. tc Tekst bizantyjski nie ma wprowadzającego ὅτι (hoti) (bez wpływu na przekład).
28. tn „Miłość Boża” — dopełniacz otwarty jak w grece (ἡ ἀγάπη τοῦ θεοῦ, hē agapē tou theou): miłość Boga do nas, nasza miłość do Boga, albo miłość Boża w nas jako dar — list będzie krążył wokół wszystkich trzech (por. 4:9–12.20–21). Nie rozstrzygamy w tekście.
29. tn τετελείωται (teteleiōtai) (perfectum) — od τελειόω (teleioō): doprowadzić do pełni, dojrzałości, celu. Nie chodzi o bezbłędność, lecz o miłość, która doszła tam, dokąd zmierzała — i w tym stanie trwa. To samo słowo wróci w 4:12.17–18.
30. tn „Trwać” (μένω, menō) — pierwsze wystąpienie słowa-klucza całej księgi (w 1 J ok. 24 razy): pozostawać, mieszkać, trzymać się mocno — obraz zadomowienia w Bogu, wzajemnego („my w Nim, On w nas”, por. J 15:4–10). Odtąd konsekwentnie „trwać”.
31. tn „On” — greka mówi tu ἐκεῖνος (ekeinos) („tamten”), które w 1 J wskazuje zawsze na Chrystusa jako wzór (2:6; 3:3.5.7.16; 4:17): chodzić tak, jak ON chodził — po ludzku, krok za krokiem. tc NA28 i tekst bizantyjski dodają οὕτως (houtōs) („tak właśnie”); SBLGNT/WH/Treg bez — nasze „tak, jak” niesie sens niezależnie.
32. tn „Umiłowani” — nowy zwrot do adresatów (dotąd „moje dzieci”), ten sam przymiotnik, którym w Flm 1 nazwany był Filemon. „Od początku” znaczy tu: od początku waszej drogi z ewangelią (por. 2:24; 3:11), nie „od początku świata” jak w 1:1. tc Tekst bizantyjski: „Bracia” zamiast „Umiłowani” oraz dodane „od początku” po „usłyszeliście”.
33. tn πάλιν (palin) znaczy tu „z drugiej strony, a jednak” (nie „znowu”): to samo przykazanie jest stare (w. 7) i nowe zarazem — nowe, „co jest prawdziwe w Nim i w was”: rodzaj nijaki „co” odnosi się do samej nowości przykazania, urzeczywistnionej najpierw w Chrystusie, teraz w was. „Przemija” (παράγεται, paragetai) — czas teraźniejszy: ciemność już teraz odchodzi; to samo słowo w 2:17 powie o całym świecie.
34. tn Trzecie „kto mówi” (po w. 4 i 6) — deklaracja bez miłości brata obala samą siebie. „Aż dotąd” (ἕως ἄρτι, heōs arti) — mimo światłości, która „już świeci” (w. 8), ten człowiek wciąż jeszcze jest w ciemności: napięcie między „już” (światło) a „wciąż” (on).
35. tn σκάνδαλον (skandalon) — dosłownie języczek pułapki, na którym kładzie się przynętę; stąd: sidło, kamień potknięcia (w LXX tym słowem Kpł 19:14 zakazuje kłaść przeszkodę przed niewidomym). Tradycyjne „zgorszenie” znaczy dziś co innego. Greka zostawia dwuznaczność: „w nim” może znaczyć „w tym człowieku” (nic go nie usidla) albo „w świetle” (kto chodzi w świetle, nie potyka się — por. J 11:9–10); polskie „w nim” tę dwuznaczność częściowo zachowuje.
36. tn Potrójne „ciemność” w jednym wersecie — nagromadzenie celowe, zostaje. „Nie wie, dokąd idzie” — niemal dosłownie jak J 12:35; ciemność nie tylko otacza, ale uszkadza: „oślepiła jego oczy” (aoryst — to już się stało).
37. tn Zaczyna się sześciozdaniowy tryptyk (ww. 12–14): po trzykroć „piszę” i po trzykroć „napisałem” — do dzieci, ojców i młodych. Spójnik ὅτι (hoti) może znaczyć „bo” (piszę, ponieważ to o was prawda) albo „że” (piszę wam to, że…); wybieramy przyczynowe „bo” — Jan nie tyle informuje, ile przypomina im, kim już są. „Są odpuszczone” — perfectum: odpuszczenie dokonane i trwałe.
38. tn „Tego, który jest od początku” — greka ma zwięzłe „Tego od początku” (τὸν ἀπʼ ἀρχῆς, ton apʼ archēs, echo 1:1); „jest” dopowiedziane dla polszczyzny. „Zwyciężyliście” — perfectum: zwycięstwo odniesione i wciąż ważne (νικάω, nikaō wróci w 4:4; 5:4–5). „Złego” wielką literą — τὸν πονηρόν (ton ponēron) z rodzajnikiem to osoba, nie abstrakcyjne zło (por. 5:18–19).
39. tn Zmiana czasu „piszę” → „napisałem” zachowana — czy chodzi o wcześniejszy fragment listu, inny list, czy tylko o retoryczne wzmocnienie, tekst nie mówi; nie rozstrzygamy. „Dzieci” to tu inne greckie słowo niż w 2:12 (παιδία, paidia, nie τεκνία, teknia) — polszczyzna tej różnicy nie udźwignie bez sztuczności; odnotowujemy: τεκνία (teknia) jest czułe („dziateczki”), παιδία (paidia) bardziej zwyczajne. tc Tekst bizantyjski ujednolica: „piszę” także tutaj.
40. tn „Świat” (κόσμος, kosmos) ma u Jana dwie twarze: świat, który Bóg umiłował i ratuje (J 3:16; 1 J 2:2 — „za grzechy całego świata”!), i świat jako porządek odwrócony od Boga — ten tutaj. To samo słowo, dwa użycia; kontekst rozstrzyga. „Miłość Ojca” — dopełniacz otwarty jak „miłość Boża” w 2:5.
41. tn Trzy człony, wszystkie z otwartymi dopełniaczami: „pożądanie ciała” (to, czego ciało pożąda), „pożądanie oczu” (to, co rozpala wzrok), „chełpliwość życia” — ἀλαζονεία (alazoneia) (w NT tylko tu i Jk 4:16) to samochwalstwo, pyszałkowatość; a βίος (bios) to nie ζωή (zōē): nie życie-zasada, lecz życie doczesne i środki do życia, wręcz majątek (w 3:17 to samo słowo = „dobra tego świata”). Stąd sens: przechwalanie się tym, co się ma i jak się żyje. Przekłady angielskie: „pycha życia” (ESV, BSB, KJV, WEB); NET tłumaczy wprost: „arogancja płynąca z posiadanych dóbr”.
42. tn Domknięcie dwóch klamer naraz: „przemija” podejmuje 2:8 (tam ciemność, tu cały świat z jego pożądaniem), a „trwa” (μένω, menō) staje naprzeciw „przemija” — kto czyni wolę Boga, nie przemija ze światem. „Czyni wolę” współbrzmi z „czynić prawdę” z 1:6: u Jana i prawda, i wola Boża są do zrobienia.
43. tn „Antychryst” występuje w całej Biblii tylko w listach Jana (2:18.22; 4:3; 2 J 7) — to „ten, kto przybierając pozór Chrystusa, występuje przeciw Chrystusowi” (Westcott u A-S); tu w liczbie mnogiej: jest ich już wielu — to fałszywi nauczyciele z 2:19.26, a nie jedna postać z przyszłości. „Ostatnia godzina” — bez rodzajnika, jak formuła; „pojawiło się” to perfectum: są i działają. tc Tekst bizantyjski dodaje rodzajnik („ten antychryst przychodzi”).
44. tn Poczwórne „z nas” — Janowa formuła przynależności „być z” (jak „z Ojca / ze świata” w 2:16) odmieniona przez cały werset: można wyjść spośród nas, nie będąc z nas. Osobne pytanie — kim są tu „my”: naocznymi świadkami z prologu czy całą wspólnotą? Tekst tego nie rozstrzyga i przekład też nie. Dwa świadome wyjątki od glosariusza: μένω (menō) oddane tu „pozostaliby [z nami]” (po polsku „trwać z kimś” nie brzmi), a φανερόω (phaneroō) — „wyszło na jaw” (o ludziach; zwykle „objawić się”). Końcowe zdanie jest w grece urwane (elipsa) — dopowiedzenie w nawiasie kwadratowym.
45. tn Tu zaczyna się gra słów spinająca perykopę: χρῖσμα (chrisma) (namaszczenie) — Χριστός (Christos) (Pomazaniec, 2:22) — ἀντίχριστος (antichristos) (przeciw-Pomazaniec). Przeciw antychrystom stoicie wy — namaszczeni przez Pomazańca. „Namaszczenie” w NT tylko tutaj i w 2:27; w LXX to słowo oznacza olej namaszczenia (Wj 29:7). „Święty” — najpewniej Chrystus (por. J 6:69: „Ty jesteś Święty Boga”), choć może być i Ojciec; nie rozstrzygamy.
46. tc Dwie różnice edycji: „i wszyscy wiecie” (πάντες, pantes — SBLGNT, WH, NA28) wobec „i wiecie wszystko” (πάντα, panta — Treg i tekst bizantyjski; tak KJV „ye know all things”). Lekcja „wszyscy” niesie ważną myśl: wiedza nie jest dla wtajemniczonej elity — mają ją wszyscy namaszczeni. WH pomija też spójnik „i”.
47. tn Ten werset potwierdza wybór „bo” w tryptyku 2:12–14: Jan pisze nie po to, by informować, lecz by przypominać tym, którzy już wiedzą. „Nie jest z prawdy” — znów formuła pochodzenia „być z”: kłamstwo nie może się z prawdy urodzić.
48. tn Greka mówi dosłownie „kto przeczy, że Jezus NIE jest Chrystusem” — po czasowniku zaprzeczania negacja się podwaja (wzmocnienie, nie odwrócenie); po polsku oddaje to pojedyncze „przeczy, że jest”. Jedno greckie słowo (ἀρνέομαι, arneomai) wymusiło tu dwa polskie: ze zdaniem — „przeczy, że”, z osobą — „wypiera się [kogoś]”; tak samo rozdziela te użycia Abbott-Smith. „Chrystus” znaczy „Pomazaniec” — domyka się trójkąt z przypisu 45.
49. tc „Mieć Ojca” — Janowy idiom relacji (por. 2 J 9), zachowany dosłownie. „Wyznawać” (ὁμολογέω, homologeō) — to samo słowo co przy wyznawaniu grzechów w 1:9; tu jego drugi biegun: wyznanie Syna. tc Tekst bizantyjski opuszcza całą drugą połowę wersetu („kto wyznaje… ma i Ojca”) — zapewne przez przeskok wzroku między identycznymi zakończeniami obu połówek („…Ojca ma”); edycje krytyczne zgodnie ją mają.
50. tn Zdanie zaczyna się od zawieszonego „Wy” (emfaza: w przeciwieństwie do tych, którzy wyszli) — konstrukcja grecka zachowana. Potrójne „trwać” w jednym wersecie odwraca kierunek: najpierw słowo ma trwać w was, potem wy — w Synu i w Ojcu. tc Tekst bizantyjski dodaje „więc” po „wy”.
51. tn „Obietnica, którą obiecał” — celowe podwojenie tego samego rdzenia (figura etymologiczna), zachowane. „Życie wieczne” spina klamrą początek listu (1:2) z tą perykopą: to, co „było u Ojca i zostało objawione”, jest tym, co obiecane trwającym.
52. tn „Zwodzą” — czas teraźniejszy: proces trwa (może w odcieniu „próbują zwodzić”). To samo słowo co w 1:8 („samych siebie zwodzimy”): tam zwodziciel wewnętrzny, tu zewnętrzni.
53. sn „Nie potrzebujecie, aby ktoś was uczył” — nie jest to odrzucenie nauczania w ogóle (cały ten list uczy!), lecz odpowiedź na zwodzicieli z 2:26, którzy przynoszą „nowe” nauki: namaszczeni mają już całą prawdę ewangelii i nie muszą jej u nikogo dosztukowywać. W tle słychać obietnicę nowego przymierza: „nie będzie już uczył nikt bliźniego swego… bo wszyscy Mnie poznają… a ich grzechów nie wspomnę więcej” (Jr 31:33–34; por. Hbr 8:10–11) — ta sama obietnica odzywa się w 2:12 („grzechy są odpuszczone”) i 2:20 („wszyscy wiecie”). Por. też J 14:26: Duch „nauczy was wszystkiego”.
54. tn Zdanie znów zawieszone od „A wy” (jak 2:24) i splątane — zachowujemy tok z minimalnym „[tak]”. Końcowe „trwacie w Nim” może być też rozkaźnikiem („trwajcie!”) — forma grecka jest identyczna; przyjmujemy odczyt oznajmujący, a wezwanie i tak wybrzmi w 2:28. tc Trzy różnice edycji, m.in. tekst bizantyjski: „to samo namaszczenie” zamiast „Jego namaszczenie” oraz „będziecie trwać” zamiast „trwacie”.
55. tn „Gdy się objawi” — ἐάν (ean) znaczy zwykle „jeśli”, ale tu ma sens czasowy („gdy tylko”): niepewna jest chwila, nie samo wydarzenie. „Objawi się” — słowo-klucz φανερόω (phaneroō) wraca: Ten, który „został objawiony” w ciele (1:2), objawi się w chwale. tc Tekst bizantyjski ma wprost „gdy” (ὅταν, hotan) i inną formę „mielibyśmy”.
56. tn „Przyjście” (παρουσία, parousia) — słowo użyte przez Jana tylko ten jeden raz; w papirusach i inskrypcjach to termin techniczny na uroczysty przyjazd króla lub namiestnika do miasta (A-S za Deissmannem) — stąd obraz: poddani albo witają władcę śmiało, albo ze wstydem się cofają. „Śmiałość” (παρρησία, parrēsia) — jak w Flm 8: prawo do otwartego stanięcia i mówienia. „Zawstydzeni przed Nim” — dosł. „od Niego” (semityzm: wstyd odwraca od osoby).
57. tn Dwa czasowniki poznania obok siebie: „wiecie” (οἶδα, oida — wiedza posiadana) i „poznajecie” (γινώσκω, ginōskō — poznawanie w działaniu); rozróżnienie zachowane. Tę samą parę stawia obok siebie grecki przekład obietnicy nowego przymierza: „poznaj (γνῶθι, gnōthi) Pana… bo wszyscy będą Mnie znać (εἰδήσουσιν, eidēsousin)” (Jr 31:34 wg LXX) — jeszcze jedna nić łącząca ten rozdział z Jeremiaszem (por. przypis 53). „Czyni sprawiedliwość” — jak „czynić prawdę” (1:6) i „czynić wolę” (2:17). „Z Niego jest zrodzony” — pierwszy raz pada wielki temat listu: narodziny z Boga (wróci w 3:9; 4:7; 5:1.4.18); perfectum: zrodzony i żyjący z tego zrodzenia. „Z Niego” — gramatycznie najbliżej Chrystus (o Nim mowa od 2:28), ale NT mówi o zrodzeniu z Boga — początek rozdziału 3 pokaże, że chodzi o Ojca; nie rozstrzygamy w tekście. tc NA28 i Tregelles dodają „i” („że i każdy”) — SBLGNT/WH bez.
58. tn ποταπήν (potapēn) — „jak wielką” (dosł. „jakiego rodzaju”): zdumienie nad samą naturą tej miłości. „I jesteśmy nimi” — nazwanie nie jest tytułem grzecznościowym: dzieci Boże to stan faktyczny (perfectum daru: „dał”). tc Tekst bizantyjski opuszcza „i jesteśmy”; ma też „was” zamiast „nas” w drugiej części.
59. tn Słowo-klucz „objawić” pracuje tu podwójnie: „jeszcze nie zostało objawione, czym będziemy” — i „gdy się objawi”. Greka zostawia otwarte, czy podmiotem drugiego zdania jest „to” (nasza przyszła postać), czy „On” (jak w 2:28) — przekład zachowuje tę dwuznaczność. Upodobnienie płynie z widzenia: „zobaczymy Go takim, jakim jest”. tc Tekst bizantyjski dodaje „zaś” po „wiemy”.
60. tn To już drugie słowo o oczyszczeniu w liście: w 1:7.9 krew Jezusa „oczyszcza” nas (καθαρίζω, katharizō), tu człowiek „oczyszcza samego siebie” (ἁγνίζω, hagnizō) — czasownik z języka przygotowań świątynnych (J 11:55: pielgrzymi „oczyszczali się” przed Paschą), w listach przeniesiony na życie moralne (Jk 4:8; 1 P 1:22). Nadzieja nie usypia — przygotowuje jak przed świętem. „On” (ἐκεῖνος, ekeinos) — znów Chrystus jako wzór.
61. tn ἀνομία (anomia) — dosłownie „bez-prawie”: życie tak, jakby Bożego prawa nie było (LSJ stawia to słowo naprzeciw sprawiedliwości). Definicja jest obustronna (oba rzeczowniki mają rodzajnik): grzech = bezprawie, bezprawie = grzech — Jan odbiera grzechowi pozór drobnostki. Tradycyjne oddanie: „nieprawość”.
62. tn „Zgładzić” (αἴρω, airō — unieść, zabrać precz) — ten sam czasownik, którym Jan Chrzciciel wskazuje Baranka: „który gładzi grzech świata” (J 1:29). tc Tekst bizantyjski dodaje „nasze” po „grzechy”.
63. tn Zdanie celowo ostre — i zostawiamy je ostrym. Wiele przekładów łagodzi napięcie z 1:8–2:1 („jeśli mówimy, że nie mamy grzechu…”), dopisując do czasu teraźniejszego trwałość: „nie trwa w grzechu”, ESV: „czyni z grzechu praktykę” — ale to dopisek interpretacyjny, nie greka (dosłownie jak u nas tłumaczą KJV i WEB). Jak pogodzić 3:6 z 1:8? Klasyczne propozycje: (a) chodzi o grzech jako styl życia; (b) nie grzeszy nowe życie zrodzone z Boga (por. 3:9), choć grzeszy jeszcze stary człowiek; (c) to ideał eschatologiczny już działający. Tekst żadnej z nich nie wypowiada — więc przekład też nie.
64. tc Rzadki układ: NA28 czyta tu „dzieci” (παιδία, paidia), podczas gdy SBLGNT razem z WH, Tregellesem i tekstem bizantyjskim ma czułe „moje dzieci” (τεκνία, teknia) — drugi raz w tej księdze SBLGNT staje przeciw NA28 (por. 2:29). „Sprawiedliwy… jak On” — trzeci raz Chrystus (ἐκεῖνος, ekeinos) jako miara: czysty (3:3), bezgrzeszny (3:5), sprawiedliwy (3:7); por. „Sprawiedliwy” 2:1.
65. tn „Jest z diabła” — formuła pochodzenia „być z” w najciemniejszym wydaniu (por. „ze Złego” 3:12). „Od początku” — trzecie „od początku” w liście, każde inne: wieczność Słowa (1:1), dawność przykazania (2:7), starość grzechu diabła (3:8). „Zniszczyć” (λύω, lyō — rozwiązać, obalić): dzieła diabła nie są reformowane, lecz rozbierane.
66. tn „Nasienie” (σπέρμα, sperma) — obraz wzięty wprost z rodzenia: w zrodzonym trwa to, z czego został zrodzony — Boży zarodek życia. Czym jest? Propozycje komentatorów: słowo Boże (por. 1 P 1:23), Duch (por. 3:24), samo nowe życie z narodzin; A-S mówi ostrożnie o „Bożym wpływie”. Nie rozstrzygamy — obraz mówi więcej niż definicje.
67. tn Najostrzejsze zdanie listu — zbudowane jako klamra: zrodzony — nie czyni grzechu — nasienie trwa — nie może grzeszyć — zrodzony. Logika jest rodzicielska: natura z narodzin określa, co możliwe. O sporze przekładowym wokół „nie czyni/nie może grzeszyć” i o napięciu z 1:8 — przypis 63; oba wersety tłumaczymy tą samą miarą: dosłownie.
68. tn Jedyne miejsce w Biblii, gdzie para „dzieci Boga” i „dzieci diabła” pada wprost obok siebie. „Jawne” — z rodziny słowa-klucza „objawić”: pochodzenie widać. Kryterium jest podwójne i zaraz się zrośnie w jedno: sprawiedliwość i miłość brata (drugi człon otwiera całą następną perykopę).
69. tn „Wieść” (ἀγγελία, angelia) — drugie i ostatnie wystąpienie tego słowa w NT (pierwsze: 1:5). Dwie połowy jednej wieści: „Bóg jest światłością” (1:5) i „miłujmy się wzajemnie” (3:11) — teologia i przykazanie w jednym słowie.
70. tn Greka używa tu brutalnego czasownika σφάζω (sphazō) — „zarżnąć”, słowo z rzeźni i ołtarza (LSJ: zabić podcinając gardło); w NT poza tym wierszem opisuje niemal wyłącznie zabijanych na ofiarę i „Baranka zabitego” w Apokalipsie. Kain jest w liście jedynym imieniem własnym poza Jezusem — pierwowzór nienawiści do brata (Rdz 4). „Ze Złego” — ta sama formuła pochodzenia co „z Boga”.
71. tn Jedyny raz w liście Jan mówi do adresatów „bracia” — akurat w zdaniu o nienawiści świata do braci. Logika płynie z historii Kaina: skoro tak było między pierwszymi braćmi, nie dziwcie się światu (por. J 15:18). tc NA28 zaczyna od „I nie dziwcie się”; tekst bizantyjski ma „bracia moi”.
72. tn „Przeszliśmy ze śmierci do życia” — perfectum: przejście dokonane, stan trwa; niemal dosłownie J 5:24. Miłość braci nie jest biletem, lecz znakiem rozpoznawczym przejścia („bo” = po tym wiemy). Mroczne odbicie słowa-klucza: można też „trwać w śmierci”. tc Tekst bizantyjski dodaje „brata” po „kto nie miłuje”.
73. tn „Zabójca” (ἀνθρωποκτόνος, anthrōpoktonos — dosł. „ludobójca”) występuje w NT tylko tutaj i w J 8:44 — gdzie Jezus nazywa tak diabła, „zabójcę od początku”. Nienawiść nosi więc znak tego samego rodowodu, o którym mówiły ww. 8–12: od diabła przez Kaina. Nienawiść to zabójstwo w zalążku (por. Mt 5:21–22).
74. tn „Oddać życie” (dosł. „położyć duszę”, τὴν ψυχὴν τιθέναι, tēn psychēn tithenai) — idiom Janowy z mowy o Dobrym Pasterzu (J 10:11.15.17–18); ψυχή (psychē) znaczy tu życie, nie „duszę”. Definicja miłości jest narracyjna: nie cecha, lecz wydarzenie — „On oddał”. „Powinniśmy” (ὀφείλομεν, opheilomen) — jak w 2:6: z trwania wynika dług. tc Tekst bizantyjski ma bezokolicznik w innej formie (bez różnicy znaczenia).
75. tn „Dobra tego świata” — to βίος (bios) z 2:16 („chełpliwość życia”): życie doczesne od strony środków utrzymania, majętność; tu ta strona wychodzi na jaw wprost. „Zamyka przed nim swoje serce” — dosł. „wnętrzności” (σπλάγχνα, splanchna), jak w Flm 7.12.20: siedziba współczucia zatrzaśnięta na klucz (κλείω, kleiō). Po heroizmie w. 16 Jan schodzi na ziemię: miłość mierzy się otwartą ręką, zanim zmierzy się śmiercią.
76. tn Dwie pary: słowo i język (deklaracja) — czyn i prawda (rzeczywistość). „Prawdą” domyka wątek z 1:6: prawda jest u Jana do czynienia. tc Tekst bizantyjski: „dzieci moje”.
77. tn „Uspokoimy” (πείθω, peithō — dosł. „przekonamy”) — przekonać własne serce znaczy tu: uciszyć jego zarzuty (klasyfikacja znaczeń Louw-Nidy umieszcza to użycie w polu emocji: „uspokoić”). „Jesteśmy z prawdy” — znów formuła pochodzenia. tc Trzy różnice edycji w tym wersecie, m.in. „poznamy” (SBLGNT/NA28) wobec „poznajemy” (RP) oraz „serce” w liczbie pojedynczej (SBLGNT/WH/NA28) wobec mnogiej (Treg/RP).
78. tn Zdanie o dwóch możliwych twarzach — i słynnej trudnej składni (podwójne „że/bo”, którego drugi człon zostawiamy niewidocznym, oddając go myślnikiem). Odczytanie pocieszające: gdy serce oskarża, odwołujemy się do wyższej instancji — Bóg wie wszystko, także to, czego przerażone serce nie widzi (naszą przynależność do prawdy, w. 19); tak większość współczesnych przekładów (ESV: „whenever”). Odczytanie surowe: Bóg wie jeszcze więcej niż serce — tym poważniej brzmi oskarżenie. Kontekst (uspokojenie serca, śmiałość w w. 21) przemawia za pociechą; składnia pozostaje otwarta. „Oskarża” (καταγινώσκω, kataginōskō) — słowo z sali sądowej: wiedzieć coś przeciw komuś.
79. tn „Śmiałość” (παρρησία, parrēsia) — trzeci raz w naszych tekstach: prawo otwartego stanięcia i mówienia (Flm 8; 1 J 2:28 — tam wobec przychodzącego Chrystusa, tu wobec Boga w modlitwie). tc Cztery edycje, cztery szyki zaimka „nas” w tym zdaniu (w tym podwójne „nas” w tekście bizantyjskim) — bez wpływu na sens.
80. tn Śmiałość z w. 21 od razu przechodzi w modlitwę wysłuchaną (por. J 15:7 — prośba płynąca z trwania). „Miłe przed Nim” — semityzm zachowany (dosł. „przed Jego obliczem”). To nie transakcja: zachowywanie przykazań nie kupuje wysłuchania, lecz opisuje życie zestrojone z Tym, którego się prosi.
81. tn „Przykazanie” w liczbie pojedynczej — a treść podwójna: wiara i miłość. Dla Jana to jedno przykazanie o dwóch skrzydłach; tu po raz pierwszy w liście pada słowo „wierzyć” (dotąd była mowa o wyznawaniu). „Uwierzyli” — aoryst: przylgnięcie, nie pojedynczy epizod ani proces. „Imieniu” — tak w grece (celownik), jak w zwrocie „dać wiarę czyjemuś słowu”: zawierzyć Temu, kogo to imię nazywa; gdy Jan chce powiedzieć „uwierzyć w imię”, pisze inaczej (J 1:12; 1 J 5:13). tc Tregelles ma czas teraźniejszy („wierzyli [stale]”); tekst bizantyjski opuszcza „nam”.
82. tn Pierwsza wzmianka o Duchu w liście — i od razu jako znak rozpoznawczy trwania (rozwinie to 4:13). „Po Duchu” — dosł. „z Ducha” (ἐκ, ek): Duch jest źródłem, z którego to poznanie płynie. Trwanie staje się tu po raz pierwszy wprost wzajemne: my w Nim — On w nas.
83. tn Za prorokiem stoi duch, który przez niego mówi — dlatego „nie wierzcie każdemu duchowi” i zaraz potem „wielu fałszywych proroków”. „Badajcie” (δοκιμάζω, dokimazō) to słowo z próby kruszcu: tak sprawdzano złoto i monety; ten sam czasownik w 1 Tes 5:21 („wszystko badajcie”). „Wyszło na świat” — jak tamci, którzy „wyszli z nas” (2:19); por. 2 J 7.
84. tn Wyznaje się tu Osobę, nie samą tezę: dosłownie „wyznaje Jezusa Chrystusa przybyłego w ciele” — przedmiotem wyznania jest On, wraz z tym, jak przyszedł. „Przyszedł” — czas dokonany o trwałym skutku: przyszedł w ciele i ciała nie porzucił. Por. 2 J 7, gdzie zwodziciele „nie wyznają Jezusa Chrystusa przychodzącego w ciele”. tc Tekst bizantyjski czyta „poznaje się” zamiast „poznajecie”.
85. tn „[Duch]” — dopowiedziane: greka mówi tylko „to, co antychrysta”. Echo 2:18: „usłyszeliście, że antychryst przychodzi” — tam osoby (wielu antychrystów), tu duch, który za nimi stoi. tc Tekst bizantyjski dodaje po „Jezusa” słowa „Chrystusa, który przyszedł w ciele” (wyrównanie do w. 2); że brak ich tutaj w najstarszych świadkach, odnotowywali już dawni komentatorzy (A. Clarke).
86. tn „Ich” — fałszywych proroków z w. 1. „Zwyciężyliście” — czas dokonany o trwałym skutku, jak w 2:13–14 („zwyciężyliście Złego”): zwycięstwo już się dokonało — nie dzięki sile dzieci, lecz przez Tego, który w nich. „Ten w was… ten w świecie” — greka jest równie zwięzła; „ten w świecie” to duch antychrysta z w. 3.
87. tn Trzy razy „świat” w jednym zdaniu. „Ze świata mówią” — mowa ma swoje źródło: skąd ktoś „jest”, stamtąd mówi (por. J 3:31: „kto jest z ziemi, z ziemi mówi”). To, że świat słucha swoich, nie jest znakiem prawdy, lecz pochodzenia.
88. tn „My” — najbliżej: świadkowie z prologu (1:1–5), którzy widzieli i świadczą; kryterium jest więc apostolskie świadectwo o Jezusie, nie czyjekolwiek „słuchajcie nas”. „Stąd poznajemy” — jedyny raz „stąd” zamiast zwykłego „po tym”: wniosek z całej próby ww. 2–6. „Duch prawdy” — por. J 14:17; 15:26; „duch zwiedzenia” — ta sama rodzina słów, co „zwodzić” (2:26; 3:7).
89. tn „Umiłowani, miłujmy” — po grecku to ta sama rodzina słów (ἀγαπητοί, agapētoi, ἀγαπῶμεν, agapōmen): wezwanie wyrasta z tego, kim adresaci już są. „Miłość jest z Boga” — formuła pochodzenia, jak „z prawdy” czy „ze świata”: miłość ma źródło, zanim stanie się przykazaniem. „Z Boga jest zrodzony” — jak 2:29; 3:9.
90. tn „Nie poznał” — czas dokonany: do poznania w ogóle nie doszło (w w. 7 „zna” — niedokonany: zna i poznaje nadal). „Bóg jest miłością” — zdanie orzeka o Bogu, nie definiuje miłości: w grece podmiotem jest „Bóg” (z rodzajnikiem), a „miłość” orzecznikiem — nie da się go odwrócić w „miłość jest Bogiem”. Powtórzone w 4:16.
91. tn „Pośród nas” — albo „w nas”: greka dopuszcza oba. „Objawiła się” — słowo-klucz księgi (1:2; 3:2.5.8): niewidzialne stało się widzialne.
92. tn „Jedyny” (μονογενής, monogenēs) — od słowa „ród, rodzaj”: jedyny w swoim rodzaju, nie „jeden z wielu”. Tak NT mówi o jedynakach (Łk 7:12; 8:42; 9:38), a List do Hebrajczyków (11:17) nazywa tym słowem Izaaka, choć Abraham miał także Izmaela — chodzi o jedyność synostwa, nie o arytmetykę. Tradycyjne „jednorodzony” idzie za łacińskim unigenitus. Por. J 1:14.18; 3:16.18. Szyk jak w grece: „Syna swego, Jedynego, posłał Bóg” — najpierw Dar, potem Dawca. „Posłał” — czas dokonany: posłanie trwa w skutkach.
93. tn „Przebłaganie” — patrz przypis do 2:2 (tło Dnia Przebłagania); tam „On sam jest przebłaganiem”, tu Ojciec „posłał Syna jako przebłaganie”. Kierunek jest jeden: nie nasza miłość poruszyła Boga — Jego miłość posłała Syna. tc WH i NA28 mają „umiłowaliśmy” w czasie dokonanym, Tregelles i tekst bizantyjski w prostym przeszłym; po polsku różnicy nie widać.
94. tn „Tak” — to jest „w ten sposób”: wskazuje na ww. 9–10 (posłanie Syna), nie tylko na rozmiar uczucia; ten sam zwrot otwiera J 3:16. „Powinniśmy” — język długu, jak 2:6; 3:16: umiłowani stają się dłużnikami miłości.
95. tn To samo słowo, co „przyglądaliśmy się” w 1:1 i w w. 14: wpatrywać się z bliska. Por. J 1:18: „Boga nikt nigdy nie widział” — tam odpowiedzią jest Jedyny, który Go objawił; tu: wzajemna miłość, w której niewidzialny Bóg trwa pośród ludzi.
96. tn „Osiągnęła pełnię” — jak 2:5: doszła tam, dokąd zmierzała, i w tym stanie trwa; wróci w ww. 17–18. tc Trzy edycje różnią się tu tylko szykiem słów.
97. tn Dosłownie „z Ducha swego nam dał” — cząstkowe „z”: Duch jest jeden, a każdy otrzymuje z Niego udział. Por. 3:24: „po Duchu, którego nam dał”.
98. tn Wraca para z prologu: „przyglądaliśmy się… świadczymy” (1:1–2) — głos naocznych świadków, ten sam, którego „słucha znający Boga” (w. 6).
99. tn „Zbawiciel świata” — w NT tylko tu i w J 4:42, gdzie tak wyznają Samarytanie. „Świata” — tego samego, który „ich słucha” (w. 5) i nie zna dzieci Bożych (3:1): posłanie Syna obejmuje świat, który się odwraca (por. 2:2: „za grzechy całego świata”).
100. tn Trzecie wyznanie w liście: „Jezus jest Chrystusem” (2:22), Jezus Chrystus, który przyszedł w ciele (4:2), „Jezus jest Synem Bożym” — trzy strony jednego wyznania. tc WH dodaje po „Jezus” słowo „Chrystus”; drobne różnice edycji także w partykule („kto by wyznał”).
101. tn Greka daje obu czasownikom jedno dopełnienie: „poznaliśmy i uwierzyliśmy miłość” — po polsku trzeba je rozdzielić (jedno „masz” dla miłości i wiary ma też Flm 5). Oba w czasie dokonanym o trwałym skutku: poznanie i wiara trwają. „Ma w nas” — albo „ku nam” (jak w. 9).
102. tn Drugi raz „Bóg jest miłością” (4:8) — teraz z wnioskiem o trwaniu: mieszkać w miłości to mieszkać w Bogu. tc Tregelles opuszcza końcowe „trwa”.
103. tn „Z nami” — dosłownie: nie „w nas” ani „wśród nas”, lecz „z nami” — jakby miłość dochodziła do celu razem z nami. „Śmiałość” — jak 2:28 (przy Jego przyjściu) i 3:21 (w modlitwie); tu sięga dnia sądu. „Jak On jest, tak i my jesteśmy” — czas teraźniejszy: upodobnienie do Chrystusa (2:6; 3:3.7) już teraz, „na tym świecie”, jest podstawą śmiałości.
104. tn „Pełna” — przymiotnik z tej samej rodziny słów, co „osiągnąć pełnię” (2:5; 4:12.17); tradycyjnie: „doskonała miłość”. „Wyrzuca precz” — dosłownie „wyrzuca na zewnątrz”: czynna siła, nie samo zanikanie.
105. tn „Kara” (κόλασις, kolasis) — w NT tylko tu i w Mt 25:46 („kara wieczna”). „Strach ma w sobie karę” — kto się boi, już teraz nosi w sobie coś z sądu, przed którym drży. Chodzi o strach przed dniem sądu (w. 17), nie o cześć wobec Boga.
106. tn Bez dopełnienia: Jan nie mówi, kogo miłujemy — sama zdolność miłowania rodzi się z Jego pierwszeństwa. Forma grecka mogłaby też znaczyć „miłujmy”; przyjmujemy odczyt oznajmujący: to stwierdzenie źródła, nie wezwanie. tc Tekst bizantyjski dodaje „Jego” („my miłujemy Jego”) — tak za nim KJV.
107. tn „Kłamca” — jak 2:4 (kto mówi «Poznałem Go», a przykazań nie zachowuje) i 2:22: znów słowa o Bogu sprawdzane życiem. Zestawienie miłości i nienawiści bez stanów pośrednich — jak 2:9–11; 3:15.
108. tn „Widział” — czas dokonany o trwałym skutku: brat wciąż stoi przed oczami; widzialny brat jest sprawdzianem miłości do niewidzialnego Boga (por. w. 12: „Boga nikt nigdy nie oglądał”). tc SBLGNT (z WH, Tregellesem i NA28): „nie może miłować”; tekst bizantyjski pyta: „jakże może miłować?” — tak KJV i WEB.
109. tn Klamra z 3:23 („to jest Jego przykazanie”): tam wiara i wzajemna miłość, tu miłość Boga i brata — jedno przykazanie, dwa ramiona. „Miłował i brata” — „i” znaczy tu „także”: jedno bez drugiego nie istnieje (w. 20).
110. tn Cała rodzina „rodzić” w jednym zdaniu: wierzący „jest zrodzony”, Ojciec to „Ten, który zrodził”, a „ten zrodzony z Niego” to — po w. 2 („miłujemy dzieci Boże”) — brat w wierze: kto kocha Ojca, kocha Jego dzieci. tc WH opuszcza „i”.
111. tn Odwrócenie: dotąd miłość do brata była sprawdzianem miłości do Boga (4:20–21) — teraz odwrotnie: miłość do Boga mierzy miłość do Jego dzieci. Obie strony sprawdzają się nawzajem. „Czynimy przykazania” — niezwykłe połączenie, jedyne takie w liście (por. „czynić prawdę” 1:6, „czynić sprawiedliwość” 2:29). tc Tekst bizantyjski wyrównuje do zwykłego „zachowujemy”.
112. tn „Miłość Boga” — tu: miłość do Boga (dopełniacz w grece dwuznaczny; rozstrzyga w. 2). „Ciężkie” — o ciężarze do dźwigania: por. Mt 23:4 („wiążą brzemiona ciężkie”) i Mt 11:30 („moje brzemię jest lekkie”). Powód, czemu nie są ciężkie, podaje od razu w. 4: nosi je ktoś, kto zwycięża.
113. tn „Wszystko, co zrodzone” — rodzaj nijaki, nie „każdy”: zasada, która obejmuje każdego zrodzonego. „Zwycięstwo, które zwyciężyło” — ta sama rodzina słów, co „zwyciężyliście” (2:13–14; 4:4); samo słowo „zwycięstwo” (νίκη, nikē) występuje w NT tylko tutaj. Czas przeszły dokonany „zwyciężyło” obok teraźniejszego „zwycięża”: rozstrzygnięcie już zapadło — i wciąż działa.
114. tn Trzy wyznania listu schodzą się u mety: „Jezus jest Chrystusem” (2:22; 5:1), przyszedł w ciele (4:2), „Jezus jest Synem Bożym” (4:15; 5:5). tc Edycje różnią się tu tylko partykułą „a/zaś”.
115. sn „Przez wodę i krew” — list tego nie rozwija i propozycje są od starożytności co najmniej trzy: (a) chrzest Jezusa i Jego śmierć — dwa graniczne wydarzenia drogi „Tego, który przyszedł” (odczyt najczęstszy); (b) woda i krew z przebitego boku (J 19:34–35 — tam też naoczny świadek „zaświadczył”); (c) całe przyjście w ciele (por. 4:2). Dopisek „nie tylko w wodzie” sugeruje spór: ktoś przyjmował „wodę”, a odrzucał „krew” — czyli krzyż. Tekst zostawiamy otwarty jak greka. tc Tekst bizantyjski opuszcza drugie „w”.
116. tc Czytelnik dawnych przekładów zna tu dłuższe zdanie: „…świadczą na niebie: Ojciec, Słowo i Duch Święty, a ci trzej jedno są. A trzej są, którzy świadczą na ziemi…” — to tak zwana Comma Johanneum, obecna w tzw. tekście przyjętym (Textus Receptus) i idących za nim przekładach (po angielsku KJV). Tych słów nie ma w żadnym greckim rękopisie sprzed epoki druku poza jednym (A. Clarke zliczał: sto dwanaście rękopisów bez nich, jeden z nimi), nie ma ich w starożytnych przekładach poza częścią łacińskich ani u greckich Ojców; nie drukuje ich żadna z pięciu edycji porównywanych w tym przekładzie — także tekst bizantyjski. Bez wstawki zdanie biegnie gładko: trzej świadkowie to Duch, woda i krew (w. 8).
117. tn Dosłownie „są ku jednemu”: trzy świadectwa zbiegają się w jednym punkcie — zgadzają się w jednej sprawie. To nie jest fraza „jedno są” ze wstawki omówionej w przypisie 116 (tam jedność bytu, tu zgodność zeznań — jak świadkowie w sądzie; por. zasada dwóch–trzech świadków, Pwt 19:15).
118. tn „Większe” — jak 3:20 (Bóg większy niż serce) i 4:4. W tle zasada Prawa: sprawę rozstrzyga dwóch–trzech świadków (Pwt 19:15; por. J 8:17–18, gdzie Jezus powołuje się na świadectwo swoje i Ojca). „Zaświadczył” — czas dokonany: świadectwo raz złożone i wciąż ważne. tc Tekst bizantyjski: „które zaświadczył” zamiast „że zaświadczył”.
119. tn Trzy składnie wiary w jednym wersecie: „wierzyć w Syna” (zawierzyć Osobie), „wierzyć Bogu” (dać wiarę Jego słowu — celownik, jak „uwierzyć imieniu” 3:23), „uwierzyć w świadectwo”. „Uczynił Go kłamcą” — jak 1:10: odrzucenie świadectwa jest zarzutem kłamstwa postawionym Bogu. tc Edycje różnią się pisownią zaimka („w sobie/w nim”) — sens bez zmian.
120. tn „Życie wieczne” — klamra: tak zaczął się list (1:2: „głosimy wam życie wieczne”) i taka była obietnica (2:25). „Dał” — czas przeszły dokonany: dar już wręczony, nie obiecany na potem. tc Edycje różnią się tylko szykiem słów.
121. tn Szyk drugiej połowy odwrócony jak w grece: „życia — nie ma” (strata na końcu, jak uderzenie). I drobiazg: pełny tytuł „Syna Bożego” pada właśnie w połowie o niemającym — jakby dla podkreślenia, co traci.
122. tn Cel listu — por. J 20:31: tam Ewangelia pisana, „abyście wierzyli… i mieli życie”; tu list, „abyście WIEDZIELI, że macie”. Pewność, nie tylko wiara — po to były wszystkie „po tym poznajemy”. „Wierzycie w imię” — składnia z „w”, którą Jan zna obok „uwierzyć imieniu” (3:23; por. przypis tam): obie się dopełniają. Dopowiedzenie „wam, którzy wierzycie” stoi w grece na samym końcu zdania — jak adres na kopercie. tc Tekst bizantyjski przenosi je do środka i dodaje „i abyście wierzyli”.
123. tn „Śmiałość” — czwarty raz (2:28; 3:21; 4:17): przy Jego przyjściu, w modlitwie, w dniu sądu — i tu, na co dzień przed Nim. „Według Jego woli” — miara prośby (por. 3:22: prosi ten, kto zachowuje przykazania). „Słucha nas” — to samo słowo, co w 4:5–6: świat słucha swoich, Bóg — swoich.
124. tn Dosłownie „mamy prośby, o które poprosiliśmy” — ta sama rodzina słów (jak „obietnica, którą obiecał” 2:25). „Poprosiliśmy” — czas dokonany: prośba złożona u Boga jest jak depozyt — „mamy” ją, zanim ją widać. tc Drobne różnice edycji w partykułach.
125. tn „Da mu życie” — greka nie mówi, kto daje: gramatycznie podmiotem jest proszący (życie przychodzi przez jego wstawiennictwo), ale dawcą życia w liście jest zawsze Bóg (5:11). Zostawiamy niedopowiedziane jak w oryginale; tę samą otwartość ma modlitwa wiary w Jk 5:15.20.
126. sn „Grzech ku śmierci” — Jan go nie nazywa i propozycje pozostają otwarte: (a) grzech kończący się śmiercią fizyczną (por. 1 Kor 11:30); (b) w kontekście listu — zaparcie się Syna i odejście, grzech „antychrystów” (2:19.22–23), na które modlitwa wspólnoty nie ma już wpływu; (c) świadome, trwałe odrzucenie (por. Mk 3:29). Tekst nie rozstrzyga — przekład też nie. W ostatnim zdaniu Jan zmienia czasownik prośby na inny i cofa rękę: nie nakazuje ani nie zakazuje — po prostu „nie o tamtym mówi”.
127. tn „Nieprawość” — jak 1:9 („oczyści nas z każdej nieprawości”). Dwa zdania trzymają równowagę: grzech to sprawa poważna (każda nieprawość!) — a jednak nie każdy grzech jest „ku śmierci”: drzwi prośby z w. 16 zostają otwarte.
128. tn Dwa różne imiesłowy „zrodzić”: pierwszy — o trwałym stanie (wierzący, jak 3:9; 5:1.4), drugi — o jednym wydarzeniu: najpewniej Chrystus, Zrodzony z Boga, który „strzeże go” (por. J 17:12.15: „strzegłem ich… zachowaj ich od Złego”). „Nie grzeszy” — jak 3:6.9 (tam przypis o sporze wokół tych zdań). tc SBLGNT z WH, Tregellesem i NA27: „strzeże go”; NA28 z tekstem bizantyjskim: „strzeże samego siebie” — trzeci raz SBLGNT staje przeciw NA28 (por. 2:29; 3:7).
129. tn „Leży w Złym” — dosłownie: nie „należy do”, lecz „leży” — bezwładnie, jak rzecz w czyimś zasięgu; ostry kontrast z „jesteśmy z Boga”. To „ten w świecie” z 4:4 — nazwany wprost. „Zły” — osobowo, wielką literą, jak 2:13–14; 3:12; 5:18.
130. tn „Przyszedł” — czasownik „być już na miejscu”: nie samo wydarzenie, lecz obecność. „Abyśmy poznawali” — niedokonane: poznawanie trwa (jak 2:3). „On” — dosłownie „Ten”: najbliżej stoi „Jezus Chrystus” i wielu czyta to jako wprost nazwanie Syna „prawdziwym Bogiem i życiem wiecznym” (por. 1:2: życie, które było u Ojca); inni odnoszą „Ten” do Ojca, „Prawdziwego”. Greka wskazuje, nie podpisuje — przekład zostawia „On”. „Prawdziwy” — jak 2:8 („prawdziwa światłość”): rzeczywisty, nie tylko prawdomówny; za chwilę kontrast: bożki (w. 21). tc Edycje różnią się trybem „poznawali/poznajemy”.
131. tn Ostatnie słowo listu — nagłe: „bożki”. Po grecku εἴδωλον (eidōlon) to najpierw „widmo, odbicie” (tak u klasyków), w Biblii greckiej — posąg bożka i sam fałszywy bóg: wszystko, co udaje „Prawdziwego” z w. 20 — kontrast jest celowy. Czy chodzi o posągi (jak w Efezie), czy o każdą podróbkę Boga — choćby tę głoszoną przez „fałszywych proroków” listu — tekst nie zawęża; oba odczyty w grze. „Ustrzeżcie się” — rozkaz jednorazowy i stanowczy, jak komenda straży. tc Tekst bizantyjski dodaje „Amen”.