Trzeci List Jana
Każde zdanie w osobnej linii; wcięcie = zdanie podrzędne wewnątrz zdania nadrzędnego (rozbiór wg drzew składniowych — zob. kolofon).
Funkcje w zdaniu — kolor polskiego słowa to funkcja jego greckiej kotwicy (wyrównanie 1:1; bez wyrównania koloruje się tylko greka w trybie studium): podmiot orzeczenie dopełnienie dopełnienie dalsze orzecznik okolicznik poza zdaniem (wołacz, temat wysunięty, formuła) — klamry ⌜…⌝ obejmują zdania podrzędne (kolor klamry i spójnika = funkcja tego zdania w zdaniu nadrzędnym); szare = bez oznaczenia. Najedź na słowo lub klamrę, by zobaczyć nazwę funkcji. Legenda pływa też przy dolnej krawędzi, póki tryb jest włączony.
Czasy w WYWODZIE listu pracują inaczej niż w opowiadaniu: oś wywodu — teraźniejszy · przywołane fakty — aoryst · stan, który trwa — perfekt (częsty nośnik argumentu) · zapowiedź — przyszły · fragmenty opowieści — imperfekt zaprzeszły · poza indikatiwem — imiesłów, bezokolicznik, tryb łączący rozkazujący. Te ostatnie nie dostają koloru czasu, bo grecki czas niesie w nich aspekt, a nie moment — dostają sam znacznik, żeby było widać, że to czasowniki, a nie że zabrakło danych. Wezwania (tryb rozkazujący) to oś zachęty, nie czasów. Legenda pływa też przy dolnej krawędzi, póki tryb jest włączony.
Odnośniki w tekście to przypisy: tn przekładowe, tc tekstowe, sn studyjne — kliknij, aby otworzyć.
| oś wywodu | teraźniejszy |
|---|---|
| przywołane | aoryst — fakty, na których wywód stoi |
| stan trwa | perfekt |
| zapowiedź | przyszły |
| opowieść | imperfekt zaprzeszły |
| poza indikatiwem | imiesłów / bezokolicznik / łączący rozkazujący |
O księdze — zamysł autora i filozofia czytania
Zamysł autora — jak go rozumiemy
Rewers 2 Listu Jana: tam próg domu zamykał się przed zwodzicielami — tu te same drzwi otwierają się szeroko. Starszy chwali Gajusa za przyjmowanie braci, „i to obcych” (w. 5): wędrownych głosicieli, którzy „dla Imienia wyszli, nie przyjmując niczego od pogan” (w. 7). Gościć takich to nie uprzejmość, lecz udział w ich dziele — „abyśmy stawali się współpracownikami prawdy” (w. 8). Na drugim biegunie stoi Diotrefes, „który lubi być wśród nich pierwszy” (w. 9) — list nie zarzuca mu fałszywej nauki, tylko to, jak używa władzy: nie przyjmuje braci, a przyjmujących wyrzuca z kościoła (w. 10).
Jak tę księgę czytamy
To najbardziej domowy tekst Nowego Testamentu: imiona, zdrowie (w. 2), podróże, konflikt o to, kto rządzi — okno na codzienność realnej wspólnoty, i tak go czytamy. Razem z 2 J tworzy parę ćwiczeń z jednych drzwi: kiedy je zamknąć (fałszywa nauka), a kiedy otworzyć (bracia prawdy) — obu listów trzeba do kompletu. Dobro i zło w w. 11 to test naśladowania: „kto czyni dobro, z Boga jest” — język spójny z 1 J i tak samo u nas oddany.
Kto, do kogo, kiedy — i budowa
Znów „Starszy”, bez imienia — ten sam głos, co w 1 i 2 J; adresatem Gajus, poza tym Demetriusz z dobrym świadectwem (w. 12) i Diotrefes. Budowa: Gajus i goszczenie braci (1–8), Diotrefes (9–10), Demetriusz (11–12), i zakończenie, które brzmi jak Janowe echo słów Jezusa: „Pozdrawiają cię przyjaciele. Pozdrów przyjaciół — każdego po imieniu” (w. 15).
Adres i modlitwa o zdrowie (1–4)
1Starszy — do umiłowanego Gajusa, którego ja miłuję w prawdzie. 2Umiłowany, modlę się, aby ci się we wszystkim dobrze wiodło i abyś był zdrowy — tak jak dobrze się wiedzie twojej duszy. 3Ucieszyłem się bowiem bardzo, ilekroć przychodzili bracia i świadczyli o twojej prawdzie — o tym, jak ty w prawdzie chodzisz. 4Nie mam większej radości nad tę: że słyszę, jak moje własne dzieci chodzą w prawdzie.
Gościnność Gajusa (5–8)
5Umiłowany, wiernie czynisz wszystko, co wykonujesz dla braci — i to obcych; 6oni zaświadczyli o twojej miłości wobec kościoła. Dobrze uczynisz, gdy wyprawisz ich w drogę w sposób godny Boga; 7bo dla Imienia wyszli, nie przyjmując niczego od pogan. 8My więc powinniśmy takich podejmować, abyśmy stawali się współpracownikami prawdy.My więc powinniśmy takich gościć, abyśmy stawali się współpracownikami prawdy.°
Diotrefes i Demetriusz (9–12)
9Napisałem coś do kościoła, ale ten, który lubi być wśród nich pierwszy — Diotrefes — nas nie przyjmuje. 10Dlatego, jeśli przyjdę, wypomnę jego czyny, których się dopuszcza: obgaduje nas pustymi, złymi słowami, a nie poprzestając na tym — sam braci nie przyjmuje, tym, którzy chcą, zabrania, i z kościoła wyrzuca. 11Umiłowany, nie naśladuj zła, lecz dobro. Kto czyni dobro, jest z Boga; kto czyni zło, nie widział Boga. 12Demetriusz ma świadectwo od wszystkich — i od samej prawdy; a i my świadczymy, i wiesz, że nasze świadectwo jest prawdziwe.
Pożegnanie przyjaciół (13–15)
13Wiele miałem ci do napisania, ale nie chcę pisać do ciebie atramentem i trzciną; 14Mam nadzieję zaraz cię zobaczyć — i porozmawiamy twarzą w twarz. 15Pokój tobie. Pozdrawiają cię przyjaciele. Pozdrów przyjaciół — każdego po imieniu.
Kliknij greckie słowo, aby zobaczyć jego lemat, znaczenie (po angielsku) i formę gramatyczną (dane: MACULA).
Adres i modlitwa o zdrowie (1–4)
Gościnność Gajusa (5–8)
Diotrefes i Demetriusz (9–12)
Pożegnanie przyjaciół (13–15)
Glosariusz — słowa klucze księgi
Najważniejsze słowa tej księgi i to, jak je konsekwentnie oddajemy: greckie hasło z transliteracją, numer Stronga, polskie oddanie i miejsca wystąpień.
- ἀλήθεια alētheia G225
- prawda ww. 1, 3 (2×), 4, 8, 12 sześć razy — aż po „współpracowników prawdy” i prawdę-świadka.
- περιπατέω peripateō G4043
- chodzić ww. 3, 4 jak 1 J 2:6; 2 J 4.6.
- ἀδελφός adelphos G80
- brat ww. 3, 5, 10 — wszystkie trzy tokeny księgi Wspólnota wierzących (11.23); w 5 i 10 o wędrownych głosicielach, których Gajus przyjmuje, a Diotrefes nie przyjmuje — i wyrzuca z kościoła tych, którzy chcieliby (w. 10). Spójnie z 1 J 2:9-11 i z resztą korpusu. ROZJAZD Z uW NAZWANY: noty tłumaczeniowe unfoldingWord zalecają „bracia i siostry”; nie idziemy za nimi — dopowiedzenie należy do wydania czytelniczego.
- μαρτυρέω / μαρτυρία martyreō / martyria G3140 / G3141
- świadczyć / świadectwo ww. 3, 6, 12 (3×) jak 1 J 5:6–11.
- ἀγαπητός agapētos G27
- umiłowany ww. 1, 2, 5, 11 cztery razy do jednej osoby — najcieplejszy z listów.
- εὐοδόω euodoō G2137
- dobrze się wieść ww. 2 (2×) dosł. „mieć dobrą drogę” — tn 3.
- ψυχή psychē G5590
- dusza ww. 2 tu życie wewnętrzne; inaczej niż idiom „oddać życie” 1 J 3:16.
- ξένος xenos G3581
- obcy ww. 5
- προπέμπω propempō G4311
- wyprawić w drogę ww. 6 termin misyjny: zaopatrzyć na podróż.
- συνεργός synergos G4904
- współpracownik ww. 8 spójnie z Flm 1.24.
- φιλοπρωτεύω philoprōteuō G5383
- lubić być pierwszym ww. 9 w NT tylko tu — Diotrefes.
- φλυαρέω phlyareō G5396
- obgadywać pustymi słowami ww. 10 w NT tylko tu; dosł. „pleść niedorzeczności”.
- ἐπιδέχομαι epidechomai G1926
- przyjmować ww. 9, 10
- μιμέομαι mimeomai G3401
- naśladować ww. 11
- ἐκκλησία ekklēsia G1577
- kościół ww. 6, 9, 10 spójnie z Flm 2 i Ga 1:2.13.22; w w. 6 bez rodzajnika — zgromadzenie, przed którym bracia zaświadczyli.
- μέλαν / κάλαμος melan / kalamos G3188 / G2563
- atrament / trzcina ww. 13 pióro z trzciny; por. 2 J 12.
- φίλος philos G5384
- przyjaciel ww. 15 (2×) jedyne takie pożegnanie w listach NT — sn 20.
- ἐργάζομαι ergazomai G2038
- wykonywać ww. 5 para ποιέω „czynić” / ἐργάζομαι „wykonywać” — rozdzielone ze względu na J 6:28, gdzie oba stoją obok τὰ ἔργα.
Przypisy
- sn „Starszy” — jak w 2 J 1 (tam przypis). Gajus to jedno z najpospolitszych imion rzymskich; NT wspomina kilku Gajusów (por. Dz 19:29; 20:4; Rz 16:23 — tamten gości „cały kościół”, co kusi do utożsamienia) — pewności nie ma. To jedyny list Janowy do pojedynczego, nazwanego po imieniu adresata.
- tn „W prawdzie” (ἐν ἀληθείᾳ, en alētheia) — zwrot otwarty na dwa odczyty: szczerość miłującego („naprawdę, bez udawania” — tak greka klasyczna używa tego wyrażenia przysłówkowo, a Abbott-Smith zalicza „prawdę” tego listu do prostolinijności charakteru) albo wspólna prawda, w której obaj stoją. Polskie „w prawdzie” zostawia oba odczyty otwarte.
- tn „Dobrze się wiodło” (εὐοδόω, euodoō) — dosłownie „mieć dobrą drogę”: życzenie szczęśliwej podróży, które stało się życzeniem powodzenia w ogóle. „We wszystkim” — dawniej czytano „ponad wszystko” (tak KJV); dziś raczej „pod każdym względem”. Miarą jest tu dusza: Gajusowi wiedzie się dobrze wewnątrz — Starszy modli się, by ciało i sprawy dogoniły duszę. Rzadki przypadek modlitwy o zdrowie fizyczne w NT.
- tn Imiesłowy czasu teraźniejszego: bracia przychodzili i świadczyli wielokrotnie — stąd „ilekroć”. „Twoja prawda” — prawda, którą Gajus ma i którą żyje; zaraz wyjaśniona: „jak ty w prawdzie chodzisz” (emfatyczne „ty” — na tle Diotrefesa z w. 9).
- tn Greka ma tu formę podwójnie stopniowaną — dosłownie „bardziej większej radości nie mam” — gramatyczna nadwyżka zdradza siłę uczucia. „Moje dzieci” — jak w 1 J 2:1: duchowe potomstwo Starszego. tc WH czyta „łaski” zamiast „radości” (różnica jednej litery: χάριν, charin/χαράν, charan); drobna różnica rodzajnika.
- tn „I to obcych” — dokładnie taki nacisk ma greka (καὶ τοῦτο, kai touto — „i to!”): Gajus gości braci, których nigdy wcześniej nie widział — wędrownych głosicieli. Odwrotna strona 2 J 10: tam drzwi zamknięte przed fałszywą nauką, tu otwarte dla wiernych — oba listy razem uczą rozróżniania, nie podejrzliwości. tc Tekst bizantyjski ma „dla braci i dla obcych” (gubi nacisk).
- tn „Dobrze uczynisz, gdy…” (καλῶς ποιήσεις, kalōs poiēseis) — nie pochwała, lecz utarta formuła prośby w listach starożytnych, odpowiednik dzisiejszego „bądź tak dobry”. Papirusy używają jej stale: „dobrze zrobisz, bracie, nie zaniedbując wyborów na stratega” (P Fay 125, II w.), „dobrze więc zrobicie, kupując płótno” (list chrześcijański P Amh I 3a, ok. 250–285 r.). Zdanie jest więc prośbą o pomoc dla wysłanników, nie oceną Gajusa.
- tn „Wyprawić w drogę” (προπέμπω, propempō) — techniczne słowo wczesnych misji: zaopatrzyć na podróż w żywność, środki i towarzystwo (por. Rz 15:24; Tt 3:13). Miara tej gościnności zawrotna: „w sposób godny Boga” — przyjmując posłanych, przyjmuje się Tego, który posłał (por. Mt 10:40).
- tn „Imię” bez żadnego dopowiedzenia — tak mówi się o Imieniu jedynym (por. Dz 5:41: „cieszyli się, że mogli cierpieć dla Imienia”; Flp 2:9). „Niczego od pogan” — z naciskiem na niczego: głosiciele utrzymywani tylko przez braci. Wyszli „dla Imienia”, więc zapewne chodziło o to, by ewangelia nie miała ceny i nie mieszała się z zarobkiem. „Poganie” — greckie ἐθνικός (ethnikos), słowo rzadkie (w NT poza tym miejscem tylko Mt 5:47; 6:7; 18:17), zawsze o ludziach spoza wiary, nie o pochodzeniu. tc Tekst bizantyjski ma „od narodów”.
- tn Gra słów: oni „nie przyjmują” od pogan — my „podejmujmy” ich (dosłownie: brać pod dach, wspierać). „Powinniśmy” — język długu, jak 1 J 3:16; 4:11. „Współpracownicy prawdy” — to samo słowo, co „współpracownik” w Flm 1.24: kto gości głosiciela, wchodzi do ekipy samej prawdy. tc Tekst bizantyjski ma „przyjmować” (odbierać) zamiast „podejmować”.
- tn Szyk jak w grece: najpierw wada, potem imię — „lubiący być pierwszym” wyprzedza Diotrefesa, tak jak Diotrefes chce wyprzedzać wszystkich. Czasownik (φιλοπρωτεύων, philoprōteuōn) występuje w całej Biblii tylko tutaj; jedyny nazwany po imieniu przeciwnik w listach Janowych — i list nie zarzuca mu fałszywej nauki, tylko ambicję. „Napisałem coś” — list, o którym nic więcej nie wiemy (może 2 J?); „nas nie przyjmuje” — odrzuca wysłanników i autorytet Starszego. tc Tekst bizantyjski opuszcza „coś”.
- tn „Obgaduje” (φλυαρέω, phlyareō — w NT tylko tutaj) — dosłownie „pleść niedorzeczności”: nie rzeczowy zarzut, lecz jadowita paplanina. Osobno stoi w grece „złymi słowami” (λόγοις πονηροῖς), więc oskarżenie ma dwa piętra: sposób mówienia i treść. Ale to dopiero początek listy zarzutów.
- tn Trójstopniowa eskalacja: sam nie przyjmuje braci → zabrania tym, którzy chcą ich przyjąć (greka mówi krótko: „którzy chcą”) → wyrzuca ich z kościoła. „Wyrzuca” (ἐκβάλλω, ekballō) — to samo słowo, którym Ewangelia Jana opisuje wyrzucenie uzdrowionego ślepca z synagogi (por. J 9:34–35): to, co spotykało uczniów z zewnątrz, Diotrefes robi braciom od środka.
- tn Między Diotrefesem (w. 9–10) a Demetriuszem (w. 12) stoi wybór wzorca — sąsiedztwo nieprzypadkowe. Dalej kryteria Pierwszego Listu w miniaturze: „jest z Boga” — formuła pochodzenia (1 J 3:10; 4:4–6); „nie widział Boga” — jak 1 J 3:6.
- sn Para „zło — dobro” brzmi tu jak psalm: „Odstąp od zła i czyń dobro” (Ps 37:27; podobnie Ps 34:15). Grecki Stary Testament pisze to dwoma słowami — ποίησον ἀγαθόν (poiēson agathon), „czyń dobro”; tutaj stoi jedno złożenie, ἀγαθοποιῶν (agathopoiōn), „czyniący dobro”, a przy nim jego przeciwieństwo κακοποιῶν (kakopoiōn). Ten sam psalm przywołuje 1 P 3:11.
- tn Trzy świadectwa: wszyscy, prawda, „my” — jak przy zasadzie dwóch–trzech świadków (por. Pwt 19:15; 1 J 5:8). „Sama prawda” świadkiem: życie Demetriusza przyłożone do prawdy samo mówi — nie potrzebuje adwokata.
- tn Końcowe zdanie brzmi niemal jak podpis czwartej Ewangelii: „wiemy, że prawdziwe jest jego świadectwo” (por. J 21:24; 19:35). tc Tekst bizantyjski ma „wiecie” zamiast „wiesz”.
- sn Pióro starożytnego pisarza to zaostrzona trzcina (κάλαμος, kalamos) maczana w atramencie (dosł. „czerni”). Bliźniacze zakończenie w 2 J 12 (tam „papirus i atrament”) — oba listy urywają się tym samym gestem odłożenia pióra. tc Edycje różnią się tu nieznacznie formami czasownika.
- tn Dosłownie „usta do ust” — jak w 2 J 12 (tam przypis o rozmowie Boga z Mojżeszem). „Zaraz” z akcentem: Starszy się śpieszy. tc Tekst bizantyjski ma inny szyk: „cię zobaczyć”.
- sn „Przyjaciele” — jedyne takie pożegnanie w listach NT: nie „święci” ani „bracia”, lecz przyjaciele — jak w mowie pożegnalnej: „nazwałem was przyjaciółmi” (por. J 15:15). „Każdego po imieniu” — jak Dobry Pasterz, który „woła swoje owce po imieniu” (por. J 10:3): w małej wspólnocie nikt nie jest anonimowy. Na tym pozdrowieniu kończą się listy Janowe — ich ostatnie słowo brzmi: „po imieniu”.