Decyzje przekrojowe

Reguły, które obowiązują w całym przekładzie, zapisane raz — a przy każdej wykaz wszystkich miejsc, w których ją zastosowano. Dzięki temu przypis przy wersecie nie musi powtarzać wywodu, a Ty możesz sprawdzić, czy reguła była stosowana konsekwentnie.

Wielka litera przy słowach o Bogu

Greka nie zna wielkich liter — polszczyzna wymusza wybór, którego oryginał nie przesądza. Żeby nie był on naszym wyznaniem przemyconym do tekstu, rozstrzyga go słownik: Greek-English Lexicon of the New Testament Based on Semantic Domains Louw i Nidy wydziela osobną dziedzinę „istoty nadprzyrodzone”. Słowo przypisane do niej piszemy wielką literą (Bóg, Pan, Ojciec, Syn, Duch, Najwyższy, Majestat, Zastępów, Zły); słowo spoza niej — małą, nawet jeśli brzmi podobnie. Dlatego „syn człowieczy” w Hbr 2:6 stoi małą literą: słownik umieszcza je wśród określeń pokrewieństwa i ludzi, nie wśród tytułów. Tam, gdzie słownik podaje dwie dziedziny naraz i sam nie rozstrzyga, wybór jest nasz — i każde takie miejsce jest niżej wymienione. A gdy zbadana gramatyka wskazuje inny referent niż dziedzina słownika — jak w Jk 4:5, gdzie „duch” stoi w bierniku jako przedmiot Bożej tęsknoty — wygrywa gramatyka, a rozjazd jest nazwany w decyzji przy wersecie. Poza zasięgiem tej dziedziny rozstrzyga druga część reguły: wielką literą piszemy imiona i utrwalone tytuły, a małą funkcje i przydawki — nawet gdy mówią o Bogu. Dlatego „jeden jest prawodawca i sędzia” (Jk 4:12), „oto sędzia stoi przed drzwiami” (Jk 5:9), „arcykapłan naszego wyznania” (Hbr 3:1) i „pierworodny” (Hbr 1:6) stoją małą literą: nazywają urząd i rolę, a nie imię. To, co niosła wielka litera, przejmuje wtedy środek mający pokrycie w grece — na przykład zaimek wskazujący za rodzajnikiem („zbliża się ów dzień”, Hbr 10:25) — albo przypis. Wielką zostają samodzielne tytuły („Święty”, „Zbawiciel”, „Sprawiedliwy”), nazwy własne i nazwy miejsc (Gehenna, Morze Czerwone, Święte Świętych) oraz nazwy świąt (Pascha). Osobno, jako konwencja tego wydania, a nie twierdzenie o grece, piszemy wielką literą zaimki odnoszące się do Boga i Chrystusa (Jego, Nim, Go) — z jednym wyjątkiem: w cytatach ze Starego Testamentu, w których autor dopiero dowodzi, o kim mowa, zostaje mała litera, żeby wielka nie wpisywała wniosku w przesłankę.

Zastosowana w 50 miejscach:

  • 1 J 2:1 παράκλητος → rzecznika
  • 1 J 2:1 Ἰησοῦν Χριστὸν δίκαιον → Jezusa Chrystusa, sprawiedliwego
  • 1 J 4:1 πνεῦμα (πᾶν πνεῦμα / τὰ πνεύματα) → każdemu duchowi … duchy
  • 1 J 4:6 πνεῦμα τῆς ἀληθείας → Ducha prawdy
  • 1 J 4:9 μονογενής → Jedyny
  • Hbr 1:6 πρωτότοκος → pierworodnego
  • Hbr 3:1 ἐπουράνιος → niebiańskiego powołania
  • Hbr 3:1 ἀπόστολος / ἀρχιερεύς → apostołowi i arcykapłanowi
  • Hbr 9:14 διὰ πνεύματος αἰωνίου → przez Ducha wiecznego
  • Hbr 10:12 οὗτος → Ten zaś
  • Hbr 10:25 τὴν ἡμέραν → ów dzień
  • Hbr 12:9 πατήρ → Ojcu duchów
  • Hbr 13:20 ποιμήν → wielkiego pasterza owiec
  • J 1:29 ἀμνός (J 1:29; wiąże 1:36) — NOWY dla całego korpusu → Baranek (Baranek Boży)
  • J 1:36 ὁ ἀμνὸς τοῦ θεοῦ (J 1:36) — ESKALACJA: brzmienie ustala pisarz 1:29-34 → Baranek Boży
  • J 1:38 Ῥαββί · Διδάσκαλε (J 1:38) — pierwsze Ῥαββί w księdze → Rabbi · Nauczycielu
  • J 3:2 διδάσκαλος (J 3:2.10) — mała litera → nauczyciel
  • J 3:6 πνεῦμά ἐστιν (J 3:6) — mała litera → jest duchem
  • J 3:13 ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου (J 3:13.14) — wielka litera i zmiana kategorii → Syn Człowieczy
  • J 3:16 τὸν υἱὸν τὸν μονογενῆ ἔδωκεν (J 3:16) — apozycja i wielka litera → Syna, Jedynego, dał
  • J 3:18 τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ θεοῦ (J 3:18) — mała litera → jedynego Syna Bożego
  • J 3:18 εἰς τὸ ὄνομα … τοῦ θεοῦ (J 3:18) → w imię jedynego Syna Bożego
  • J 4:21 γύναι (J 4:21); ἔρχεται ὥρα; τῷ πατρί → kobieto; nadchodzi godzina; Ojcu
  • J 4:24 πνεῦμα ὁ θεός (J 4:24) → Duchem jest Bóg
  • J 6:53 ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου → Syna Człowieczego
  • J 6:62 τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου / ἀναβαίνοντα (J 6:62) → Syna Człowieczego wstępującego
  • J 6:69 ὁ ἅγιος τοῦ θεοῦ (J 6:69) — wariant i brzmienie → Świętym Bożym
  • J 8:17 ἐν τῷ νόμῳ … τῷ ὑμετέρῳ (J 8:17) → w waszym Prawie
  • J 12:13 βασιλεύς — wielkość litery (J 12:13; 12:15) → małą: król Izraela; twój król
  • J 12:41 τὴν δόξαν αὐτοῦ … περὶ αὐτοῦ (J 12:41) — referent zaimków → Jego chwałę … o Nim
  • J 13:13 Ὁ διδάσκαλος / Ὁ κύριος (J 13:13; tak samo 13:14) → Nauczyciel i Pan (obydwa wielką)
  • J 13:16 κύριος (J 13:16) — mała litera wobec 13:13-14 → pan (małą)
  • J 13:27 ὁ Σατανᾶς (J 13:27) — SŁOWO NOWE DLA CAŁEGO KORPUSU → Szatan
  • J 14:16 wielka litera przy „rzeczniku” (J 14:16.26) → rzecznik (małą)
  • J 14:17 „Ducha prawdy” — wielka i mała litera (J 14:17) → Ducha prawdy
  • J 14:26 τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον · ἐν τῷ ὀνόματί μου (J 14:26) → Duch Święty … w moim imieniu
  • J 15:26 παράκλητος (J 15:26) → rzecznik (małą literą)
  • J 17:6 ὄνομα (J 17:6.26 — LN 33.265; 17:11.12 — LN 33.126) → imię (małą wszędzie)
  • J 17:11 πάτερ ἅγιε (J 17:11) i πάτερ δίκαιε (J 17:25) → Ojcze święty / Ojcze sprawiedliwy
  • J 17:12 ἵνα ἡ γραφὴ πληρωθῇ (J 17:12) → aby wypełniło się Pismo
  • J 17:15 ἐκ τοῦ πονηροῦ (J 17:15) → od Złego
  • J 18:5 Ἐγώ εἰμι (J 18:5.6.8) → Ja jestem
  • Jk 1:25 νόμον τέλειον τὸν τῆς ἐλευθερίας → pełnym Prawem — Prawem wolności
  • Jk 2:1 τῆς δόξης → Pana chwały
  • Jk 2:8 νόμον βασιλικόν → Prawo królewskie
  • Jk 2:12 νόμου ἐλευθερίας → Prawo wolności
  • Jk 4:12 νομοθέτης / κριτής → prawodawca i sędzia
  • Jk 5:9 κριτής → sędzia
  • Kol 1:2 ἀπὸ θεοῦ πατρὸς ἡμῶν → od Boga, naszego Ojca
  • Kol 1:8 ἐν πνεύματι → w Duchu

Jedno słowo greckie oddane parą polskich

Bywa, że jeden grecki wyraz łączy dwa ruchy naraz, a polszczyzna nie ma wyrazu, który uniesie oba. Wtedy oddajemy go parą słów — nie po to, żeby dodać treść, lecz żeby jej nie uronić. Każde takie miejsce jest niżej wymienione, a przypis mówi wprost, że w grece stoi jedno słowo.

Zastosowana w 4 miejscach:

  • 1 J 2:16 βίος → doczesnego życia (para za jedno βίος) + delta czytelnicza z nazwanym rozstrzygnięciem
  • Ga 6:8 εἰς τὴν σάρκα … θερίσει φθοράν … εἰς τὸ πνεῦμα … ζωὴν αἰώνιον → sieje w swoje ciało, z ciała żąć będzie przemijanie i rozkład; a kto sieje w Ducha, z Ducha żąć będzie życie wieczne
  • J 16:20 λύπη (J 16:20.21.22; wcześniej 16:6) i λυπέω (J 16:20) — lematy NOWE dla korpusu → ból
  • Jk 3:15 ψυχικός → czysto ludzka

Czas przeszły dokonany greki a polski czas

Grecki perfekt mówi o skutku trwającym do chwili mówienia. Gdy punktem jest STAN, oddajemy go polskim czasem teraźniejszym; gdy ZDARZENIE — przeszłym.

Zastosowana w 69 miejscach:

  • 1 J 1:1 ἀκηκόαμεν / ἑωράκαμεν vs ἐθεασάμεθα / ἐψηλάφησαν → jednolity czas przeszły + tn
  • 1 J 1:4 ᾖ πεπληρωμένη → była pełna
  • 1 J 2:3 γινώσκομεν ὅτι ἐγνώκαμεν → poznajemy, że Go poznaliśmy
  • 1 J 2:5 τελειόω → osiągnęła pełnię
  • 1 J 2:12 ἀφέωνται → są odpuszczone
  • 1 J 2:13 νικάω → zwyciężyliście
  • 1 J 2:29 γεγέννηται ἐξ αὐτοῦ → z Niego jest zrodzony
  • 1 J 3:6 οὐχ ἑώρακεν … οὐδὲ ἔγνωκεν αὐτόν → nie widział Go ani Go nie poznał
  • 1 J 3:14 μεταβαίνω → przeszliśmy
  • 1 J 4:2 ὁμολογεῖ Ἰησοῦν Χριστὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυθότα → wyznaje Jezusa Chrystusa, który przyszedł w ciele
  • 3 J 11 οὐχ ἑώρακεν τὸν θεόν → nie widział Boga
  • Flm 7 ἀναπέπαυται → są pokrzepione
  • Ga 1:4 τοῦ αἰῶνος τοῦ ἐνεστῶτος πονηροῦ → z obecnego wieku złego
  • Ga 2:7 πεπίστευμαι τὸ εὐαγγέλιον → powierzono mi ewangelię
  • Ga 2:19 συνεσταύρωμαι → Z Chrystusem jestem współukrzyżowany
  • Ga 3:10 γέγραπται → napisane jest bowiem
  • Ga 3:13 γέγραπται → bo napisane jest
  • Ga 3:18 κεχάρισται → darował
  • Ga 4:23 κατὰ σάρκα … δι’ ἐπαγγελίας → według ciała … przez obietnicę
  • Ga 5:10 πέποιθα εἰς ὑμᾶς … βαστάσει τὸ κρίμα, ὅστις ἐὰν ᾖ → mam do was ufność w Panu … poniesie wyrok — kimkolwiek by był
  • Ga 6:14 μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ … κόσμος ἐσταύρωται κἀγὼ κόσμῳ → oby mi się nigdy nie zdarzyło chlubić się czymkolwiek poza krzyżem Pana naszego Jezusa Chrystusa, przez który świat jest dla mnie ukrzyżowany, a ja dla świata
  • Hbr 7:8 μαρτυρούμενος → tam zaś ten, o którym się zaświadcza, że żyje
  • Hbr 7:9 δεδεκάτωται → został obłożony dziesięciną
  • Hbr 7:13 μετέσχηκεν … προσέσχηκεν (dwa perfecta) → ma udział … nikt nie służył
  • Hbr 7:20 εἰσὶν … γεγονότες (perfectum peryfrastyczne) → tamci stawali się kapłanami bez przysięgi
  • Hbr 9:26 πεφανέρωται → objawił się
  • Hbr 10:7 γέγραπται → napisane jest o mnie
  • Hbr 10:10 ἡγιασμένοι ἐσμέν → jesteśmy uświęceni
  • Hbr 10:11 ἕστηκεν … λειτουργῶν καὶ … προσφέρων → stoi codziennie, sprawując służbę i wielokroć składając te same ofiary
  • Hbr 12:2 κεκάθικεν → zasiada po prawicy tronu Boga
  • J 1:26 ἐν ὕδατι · μέσος ὑμῶν · ἕστηκεν (J 1:26) → chrzczę w wodzie; pośród was stoi
  • J 1:45 εὑρίσκει … εὑρίσκει … εὑρήκαμεν (J 1:43.45) — łańcuch znajdowania → znajduje … znajduje … znaleźliśmy
  • J 2:9 ᾔδει / ᾔδεισαν; γεγενημένον; πόθεν ἐστίν (J 2:9) → nie wiedział / wiedzieli; która stała się winem; skąd jest
  • J 2:10 τετήρηκας (J 2:10) — POTWIERDZONE (G0 decyzja 15) → zachowałeś
  • J 2:17 ἐμνήσθησαν … γεγραμμένον ἐστίν; litery w cytacie (J 2:17) → Przypomnieli sobie … jest napisane: … o Twój dom … pożre mnie
  • J 3:11 ἑωράκαμεν, μαρτυροῦμεν, μαρτυρίαν (J 3:11) → widzieliśmy … świadczymy … świadectwa
  • J 3:18 κέκριται, πεπίστευκεν (J 3:18) → już jest osądzony … nie uwierzył
  • J 3:32 ἑώρακεν καὶ ἤκουσεν (J 3:32) → widział … usłyszał
  • J 4:18 τοῦτο ἀληθὲς εἴρηκας (J 4:18) — ἀληθής o RZECZY → To powiedziałaś zgodnie z prawdą
  • J 4:22 ὃ οὐκ οἴδατε … ὃ οἴδαμεν (J 4:22) — οἶδα przy dopełnieniu rzeczowym → czego nie znacie / co znamy
  • J 4:38 κεκοπιάκατε … κεκοπιάκασιν … κόπον (J 4:38) → „natrudzić się / trud” → natrudziliście się … natrudzili się … trud
  • J 4:42 αὐτοὶ γὰρ ἀκηκόαμεν, καὶ οἴδαμεν (J 4:42) → sami bowiem usłyszeliśmy i wiemy
  • J 5:10 τῷ τεθεραπευμένῳ (J 5:10) wobec ὁ ἰαθείς (J 5:13) → uzdrowionemu … Uzdrowiony
  • J 5:14 ὑγιὴς γέγονας (J 5:14) → stałeś się zdrowy
  • J 6:25 πότε ὧδε γέγονας; (J 6:25) → Rabbi, kiedy tu się znalazłeś?
  • J 6:36 ἑωράκατέ (J 6:36) → widzieliście
  • J 6:38 καταβέβηκα (J 6:38) → zstąpiłem
  • J 6:39 δέδωκέν (J 6:39) → dał
  • J 6:42 οἴδαμεν z dopełnieniem osobowym (J 6:42) → znamy
  • J 6:45 ἔστιν γεγραμμένον (J 6:45) → Jest napisane
  • J 6:46 ἑώρακέν … ἑώρακεν (J 6:46) → widział … widział
  • J 6:63 λελάληκα (J 6:63) → powiedziałem
  • J 6:65 ἔλεγεν / εἴρηκα (J 6:65) → I mówił … powiedziałem
  • J 6:69 πεπιστεύκαμεν καὶ ἐγνώκαμεν (J 6:69) → my uwierzyliśmy i poznaliśmy
  • J 9:37 ἑώρακας (ὁράω, perfectum) — J 9:37 → widziałeś
  • J 11:27 πεπίστευκα (J 11:27) → uwierzyłam — stan nazywa przypis
  • J 12:14 καθώς ἐστιν γεγραμμένον (J 12:14) → jak jest napisane
  • J 12:23 Ἐλήλυθεν ἡ ὥρα (J 12:23) → Przyszła godzina
  • J 12:27 ἡ ψυχή μου τετάρακται (J 12:27) → moja dusza jest wstrząśnięta
  • J 12:40 Τετύφλωκεν; ἐπώρωσεν (J 12:40) → Oślepił … i zatwardził
  • J 12:49 ὁ πέμψας με πατὴρ αὐτός … δέδωκεν (J 12:49) → Ojciec, który Mnie posłał, sam dał Mi przykazanie
  • J 12:50 ἃ οὖν ἐγὼ λαλῶ … οὕτως λαλῶ (J 12:50) → Co więc Ja mówię — jak Mi powiedział Ojciec, tak mówię
  • J 13:10 ὁ λελουμένος (J 13:10) → Kto się wykąpał
  • J 16:27 φιλεῖ · πεφιλήκατε · πεπιστεύκατε (J 16:27) → kocha … pokochaliście … uwierzyliście
  • J 16:33 ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον (J 16:33) — νικάω pierwszy raz w Janie → Ja zwyciężyłem świat
  • J 20:30 ἔστιν γεγραμμένα (J 20:30) — peryfrastyczne perfectum bierne → które nie są napisane w tej księdze
  • J 20:31 γέγραπται (J 20:31) — LN 33.61, perfectum bierne → jest napisane
  • J 21:24 οἴδαμεν (J 21:24) → wiemy
  • Jk 5:8 ἤγγικεν → przyjście Pana się przybliżyło

Realia zostają realiami

Przedmioty świata starożytnego — papirus, trzcinowe pióro, denar, stadion — zostają w tekście tym, czym były; uwspółcześnia je przypis, nie przekład. Co innego archaizm języka: stare słowo na dzisiejszą rzecz wymieniamy na współczesne, bo nie budujemy powagi archaizmem. Rozróżnienie: realium to obcy PRZEDMIOT, archaizm to trudne SŁOWO.

Zastosowana w 14 miejscach:

  • 2 J 12 χάρτης → papirus
  • 3 J 13 κάλαμος → trzcina
  • J 1:39 ὥρα ἦν ὡς δεκάτη (J 1:39) — δέκατος NOWY dla korpusu → Godzina była około dziesiątej
  • J 1:48 συκῆ (J 1:48.50) — oddanie i realium → figowiec
  • J 2:6 μετρητής (J 2:6) → metret
  • J 8:20 γαζοφυλάκιον (J 8:20) — NOWY dla całego korpusu → w skarbcu
  • J 10:22 ἐγκαίνια (J 10:22) — lemat NOWY dla całego korpusu, hapaks NT → Święto Poświęcenia
  • J 12:3 λίτρα (J 12:3) — SŁOWO NOWE DLA KORPUSU → funt
  • J 12:3 νάρδος · πιστικός · πολύτιμος (J 12:3) — TRZY SŁOWA NOWE DLA KORPUSU → z czystego, drogocennego nardu
  • J 12:5 τριακοσίων δηναρίων; ἐδόθη πτωχοῖς (J 12:5) — τριακόσιοι SŁOWO NOWE DLA KORPUSU → za trzysta denarów … i nie rozdano ubogim
  • J 13:4 λέντιον (J 13:4.5) → płótno
  • J 13:4 διέζωσεν ἑαυτόν (J 13:4); ᾧ ἦν διεζωσμένος (J 13:5) → przepasał się … którym był przepasany
  • J 13:5 νιπτήρ (J 13:5) → miednica
  • J 19:39 μίγμα σμύρνης καὶ ἀλόης (J 19:39) → mieszaninę mirry i aloesu

Nie zgadzasz się z regułą? Napisz

Reguła waży więcej niż pojedynczy werset: obowiązuje w całym przekładzie i w księgach, których jeszcze nie ma. Dlatego uwaga do reguły jest dla nas cenniejsza niż uwaga do jednego miejsca — i chętnie ją przyjmiemy.

Przyjmujemy propozycje trzech rodzajów: dodania reguły, której brakuje; zmiany reguły, która prowadzi w złą stronę; poprawki miejsca, gdzie regułę zastosowano niekonsekwentnie — takie miejsce widać w wykazach powyżej.

Najbardziej pomaga zgłoszenie, które podaje dowód: świadectwo tekstu, powiązanie między księgami albo użycie w grece spoza Biblii. Tej samej miary trzymamy się sami — argumentu z samego autorytetu ani z przyjętej doktryny nie przyjmujemy, choćby wniosek nam odpowiadał.

Piszcie na redakcja@przekladotwarty.pl

Decyzji ogółem w wydaniu: 3255; objętych regułą przekrojową: 1912. Pozostałe są opisane w przypisach przy wersetach.