Przekład otwarty

Trzeci List Jana

Słowniczek ↓Przypisy ↓
⤓ Pobierz
Wydanie
Aparat
⤓ PDF⤓ EPUB

Wydanie dosłowne z przypisami – pełny aparat tn/tc/sn, wstęp i słowniczek.

Każde zdanie w osobnej linii; wcięcie = zdanie podrzędne wewnątrz zdania nadrzędnego (rozbiór wg drzew składniowych – zob. kolofon).

Funkcje w zdaniu – kolor polskiego słowa to funkcja jego greckiej kotwicy (wyrównanie 1:1; bez wyrównania koloruje się tylko greka w trybie studium): podmiot orzeczenie dopełnienie dopełnienie dalsze orzecznik okolicznik poza zdaniem (wołacz, temat wysunięty, formuła) – klamry ⌜…⌝ obejmują zdania podrzędne (kolor klamry i spójnika = funkcja tego zdania w zdaniu nadrzędnym); szare = bez oznaczenia. Najedź na słowo lub klamrę, by zobaczyć nazwę funkcji. Legenda pływa też przy dolnej krawędzi, póki tryb jest włączony.

Czasy w WYWODZIE listu pracują inaczej niż w opowiadaniu: oś wywodu – teraźniejszy · przywołane fakty – aoryst · stan, który trwa – perfekt (częsty nośnik argumentu) · zapowiedź – przyszły · fragmenty opowieści – imperfekt zaprzeszły · poza indikatiwem – imiesłów, bezokolicznik, tryb łączący rozkazujący. Te ostatnie nie dostają koloru czasu, bo grecki czas niesie w nich aspekt, a nie moment – dostają sam znacznik, żeby było widać, że to czasowniki, a nie że zabrakło danych. Wezwania (tryb rozkazujący) to oś zachęty, nie czasów. Legenda pływa też przy dolnej krawędzi, póki tryb jest włączony.

Odnośniki w tekście to przypisy: tn przekładowe, tc tekstowe, sn studyjne – kliknij, aby otworzyć.

oś wywoduteraźniejszy
przywołaneaoryst – fakty, na których wywód stoi
stan trwaperfekt
zapowiedźprzyszły
opowieśćimperfekt zaprzeszły
poza indikatiwemimiesłów / bezokolicznik / łączący rozkazujący
podmiot orzeczenie dopełnienie dopełnienie dalsze orzecznik okolicznik
klamry ⌜…⌝ = zdanie podrzędne; kolor klamry i spójnika = jego funkcja w zdaniu nadrzędnym
O księdze – zamysł autora i filozofia czytania

Zamysł autora – jak go rozumiemy

Druga strona 2 Listu Jana: tam próg domu zamykał się przed zwodzicielami – tu te same drzwi otwierają się szeroko. Starszy chwali Gajusa za przyjmowanie braci, „i to obcych” (w. 5): wędrownych głosicieli, którzy „dla Imienia wyszli, nie przyjmując niczego od pogan” (w. 7). Gościć takich to nie uprzejmość, lecz udział w ich dziele – „abyśmy stawali się współpracownikami prawdy” (w. 8). Na drugim biegunie stoi Diotrefes, „który lubi być wśród nich pierwszy” (w. 9) – list nie zarzuca mu fałszywej nauki, tylko to, jak używa władzy: nie przyjmuje braci, a przyjmujących wyrzuca z kościoła (w. 10).

Jak tę księgę czytamy

To najbardziej domowy tekst Nowego Testamentu: imiona, zdrowie (w. 2), podróże, konflikt o to, kto rządzi – okno na codzienność realnej wspólnoty, i tak go czytamy. Razem z 2 J tworzy parę ćwiczeń z jednych drzwi: kiedy je zamknąć (fałszywa nauka), a kiedy otworzyć (bracia prawdy) – obu listów trzeba do kompletu. Dobro i zło w w. 11 to test naśladowania: „kto czyni dobro, z Boga jest” – język spójny z 1 J i tak samo u nas oddany.

Kto, do kogo, kiedy – i budowa

Znów „Starszy”, bez imienia – ten sam głos, co w 1 i 2 J; adresatem Gajus, poza tym Demetriusz z dobrym świadectwem (w. 12) i Diotrefes. Budowa: Gajus i goszczenie braci (1–8), Diotrefes (9–10), Demetriusz (11–12), i zakończenie, które brzmi jak Janowe echo słów Jezusa: „Pozdrawiają cię przyjaciele. Pozdrów przyjaciół, każdego po imieniu” (w. 15).

Tekst tej księgi idzie tu za lekcjami wydania Nestle–Aland 28, ale żadna z nich nie zmienia polskiego tekstu; przypisy, słowniczek i studium opisują tekst SBLGNT. Zob. Różnice wydań greckich.

Adres i modlitwa o zdrowie (1–4)

1Starszy – do umiłowanego Gajusa, którego ja miłuję w prawdzie. 2Umiłowany, modlę się, aby ci się we wszystkim dobrze wiodło i abyś był zdrowy, tak jak dobrze się wiedzie twojej duszy. 3Ucieszyłem się bowiem bardzo, ilekroć przychodzili bracia i świadczyli o twojej prawdzie, o tym, jak ty w prawdzie chodzisz. 4Nie mam większej radości nad tę: że słyszę, jak moje własne dzieci chodzą w prawdzie.

Gościnność Gajusa (5–8)

5Umiłowany, wiernie czynisz wszystko, co wykonujesz dla braci, i to obcych; 6oni zaświadczyli o twojej miłości wobec kościoła. Dobrze uczynisz, gdy wyprawisz ich w drogę w sposób godny Boga; 7bo dla Imienia wyszli, nie przyjmując niczego od pogan. 8My więc powinniśmy takich podejmować, abyśmy stawali się współpracownikami prawdy.My więc powinniśmy takich gościć, abyśmy stawali się współpracownikami prawdy.°

Diotrefes i Demetriusz (9–12)

9Napisałem coś do kościoła, ale ten, który lubi być wśród nich pierwszy – Diotrefes – nas nie przyjmuje. 10Dlatego, jeśli przyjdę, wypomnę jego czyny, których się dopuszcza: obgaduje nas pustymi, złymi słowami, a nie poprzestając na tym, sam braci nie przyjmuje, tym, którzy chcą, zabrania, i z kościoła wyrzuca. 11Umiłowany, nie naśladuj zła, lecz dobro. Kto czyni dobro, jest z Boga; kto czyni zło, nie widział Boga. 12Demetriusz ma świadectwo od wszystkich i od samej prawdy; a i my świadczymy, i wiesz, że nasze świadectwo jest prawdziwe.

Pożegnanie przyjaciół (13–15)

13Wiele miałem ci do napisania, ale nie chcę pisać do ciebie atramentem i trzciną; 14Mam nadzieję zaraz cię zobaczyć i porozmawiamy twarzą w twarz. 15Pokój tobie. Pozdrawiają cię przyjaciele. Pozdrów przyjaciół, każdego po imieniu.

Wczytywanie widoku studium…

Słowniczek – słowa klucze księgi

Najważniejsze słowa tej księgi i to, jak je konsekwentnie oddajemy: greckie hasło z transliteracją, numer Stronga, polskie oddanie i miejsca wystąpień. Hasła stoją w porządku alfabetu greckiego. Gdy słowo ma w tej księdze kilka oddań, każde stoi pod nim w osobnym wierszu, ze swoimi miejscami. Przy części haseł krótka notka mówi, co słowo znaczy i gdzie w tej księdze warto się przy nim zatrzymać. Słowa klucze wszystkich ksiąg razem, z oddaniem w każdej księdze: Słowniczek grecko-polski.

ἀγαπητός agapētos G27
umiłowany ww. 1, 2, 5, 11 Cztery razy do jednej osoby, do Gajusa: od „do umiłowanego Gajusa” (1) po „Umiłowany, nie naśladuj zła” (11).
ἀδελφός adelphos G80
brat ww. 3, 5, 10 Słowo nazywa członków wspólnoty wierzących, jak w 1 J 2:9–11. W wersetach 5 i 10 to wędrowni głosiciele: Gajus ich przyjmuje, a Diotrefes „sam braci nie przyjmuje” (10).
ἀλήθεια alētheia G225
prawda ww. 1, 3 (2×), 4, 8, 12 Słowo prowadzi przez cały list, aż po „współpracownikami prawdy” (8) i prawdę, która sama świadczy: „od samej prawdy” (12). O zwrocie „w prawdzie” (1) mówi drugi przypis przy wersecie 1.
ἐκκλησία ekklēsia G1577
kościół ww. 6, 9, 10 To samo słowo i to samo oddanie co w Liście do Filemona (Flm 2) i do Galatów (Ga 1:2, 1:13, 1:22). W wersecie 6 greka stawia je bez rodzajnika: to zgromadzenie, przed którym bracia zaświadczyli.
ἐπιδέχομαι epidechomai G1926
przyjmować ww. 9, 10
ἐργάζομαι ergazomai G2038
wykonywać ww. 5 Dwa czasowniki w jednym zdaniu: „wiernie czynisz wszystko, co wykonujesz” (5). Tę samą parę, ποιέω (poieō) „czynić” i to słowo „wykonywać”, rozdziela J 6:28: „Co mamy czynić, abyśmy wykonywali dzieła Boga?”.
εὐοδόω euodoō G2137
dobrze się wieść ww. 2 (2×) Dosłownie „mieć dobrą drogę”. Zob. przypis przy wersecie 2.
μαρτυρέω / μαρτυρία martyreō / martyria G3140 / G3141
świadczyć / świadectwo ww. 3, 6, 12 (2×) / 12 Te same słowa i te same oddania co w 1 J 5:6–11. Zob. pierwszy przypis przy wersecie 12.
μέλαν / κάλαμος melan / kalamos G3188 / G2563
atrament / trzcina ww. 13 Pióro z trzciny. Podobnie kończy się Drugi List Jana: „papirusowi i atramentowi” (2 J 12). Zob. przypis przy wersecie 13.
μιμέομαι mimeomai G3401
naśladować ww. 11
ξένος xenos G3581
obcy ww. 5
περιπατέω peripateō G4043
chodzić ww. 3, 4 To samo słowo i to samo oddanie co w 1 J 2:6 oraz 2 J 4 i 6.
προπέμπω propempō G4311
wyprawić w drogę ww. 6 Słowo z pracy misyjnej: zaopatrzyć na podróż. Zob. drugi przypis przy wersecie 6.
συνεργός synergos G4904
współpracownik ww. 8 To samo słowo i to samo oddanie co w Liście do Filemona (Flm 1, 24). Zob. przypis przy wersecie 8.
φιλοπρωτεύω philoprōteuō G5383
lubić być pierwszym ww. 9 W Nowym Testamencie tylko tu, o Diotrefesie: „lubi być wśród nich pierwszy” (9). Zob. przypis przy wersecie 9.
φίλος philos G5384
przyjaciel ww. 15 (2×) Jedyne takie pożegnanie w listach Nowego Testamentu: „Pozdrawiają cię przyjaciele” (15). Zob. przypis przy wersecie 15.
φλυαρέω phlyareō G5396
obgadywać pustymi słowami ww. 10 W Nowym Testamencie tylko tu. Dosłownie „pleść niedorzeczności”. Zob. pierwszy przypis przy wersecie 10.
ψυχή psychē G5590
dusza ww. 2 Tu życie wewnętrzne: „tak jak dobrze się wiedzie twojej duszy” (2). Inaczej w idiomie, w którym to samo słowo znaczy życie: „oddał za nas swoje życie” (1 J 3:16).

Przypisy

  1. sn „Starszy” – jak w 2 J 1 (tam przypis). Gajus to jedno z najpospolitszych imion rzymskich; NT wspomina kilku Gajusów (por. Dz 19:29; 20:4; Rz 16:23 – tamten gości „cały kościół”, co kusi do utożsamienia) – pewności nie ma. To jedyny list Janowy do pojedynczego, nazwanego po imieniu adresata.
  2. tn „W prawdzie” (ἐν ἀληθείᾳ, en alētheia) – zwrot otwarty na dwa odczyty: szczerość miłującego („naprawdę, bez udawania” – tak greka klasyczna używa tego wyrażenia przysłówkowo, a Abbott-Smith zalicza „prawdę” tego listu do prostolinijności charakteru) albo wspólna prawda, w której obaj stoją. Polskie „w prawdzie” zostawia oba odczyty otwarte.
  3. tn „Dobrze się wiodło” (εὐοδόω, euodoō) – dosłownie „mieć dobrą drogę”: życzenie szczęśliwej podróży, które stało się życzeniem powodzenia w ogóle. „We wszystkim” – dawniej czytano „ponad wszystko” (tak Wahl), dziś raczej „pod każdym względem” (tak Alford; obu przytacza JFB). Miarą jest tu dusza: Gajusowi wiedzie się dobrze wewnątrz – Starszy modli się, by ciało i sprawy dogoniły duszę. Rzadki przypadek modlitwy o zdrowie fizyczne w NT.
  4. tn Imiesłowy czasu teraźniejszego: bracia przychodzili i świadczyli wielokrotnie – stąd „ilekroć”. „Twoja prawda” – prawda, którą Gajus ma i którą żyje; zaraz wyjaśniona: „jak ty w prawdzie chodzisz” (emfatyczne „ty” – na tle Diotrefesa z w. 9).
  5. tn Greka ma tu formę podwójnie stopniowaną – dosłownie „bardziej większej radości nie mam” – gramatyczna nadwyżka zdradza siłę uczucia. „Moje dzieci” – jak w 1 J 2:1: duchowe potomstwo Starszego. tc WH za Kodeksem Watykańskim czyta „łaski” zamiast „radości” (różnica jednej litery: χάριν, charin/χαράν, charan); drobna różnica rodzajnika.
  6. tn „I to obcych” – dokładnie taki nacisk ma greka (καὶ τοῦτο, kai touto – „i to!”): Gajus gości braci, których nigdy wcześniej nie widział – wędrownych głosicieli. Odwrotna strona 2 J 10: tam drzwi zamknięte przed fałszywą nauką, tu otwarte dla wiernych – oba listy razem uczą rozróżniania, nie podejrzliwości. tc Tekst bizantyjski ma „dla braci i dla obcych” (gubi nacisk).
  7. tn „Dobrze uczynisz, gdy…” (καλῶς ποιήσεις, kalōs poiēseis) – nie pochwała, lecz utarta formuła prośby w listach starożytnych, odpowiednik dzisiejszego „bądź tak dobry”. Papirusy używają jej stale: „dobrze zrobisz, bracie, nie zaniedbując wyborów na stratega” (P Fay 125, II w.), „dobrze więc zrobicie, kupując płótno” (list chrześcijański P Amh I 3a, ok. 250–285 r.). Zdanie jest więc prośbą o pomoc dla wysłanników, nie oceną Gajusa.
  8. tn „Wyprawić w drogę” (προπέμπω, propempō) – techniczne słowo wczesnych misji: zaopatrzyć na podróż w żywność, środki i towarzystwo (por. Rz 15:24; Tt 3:13). Miara tej gościnności zawrotna: „w sposób godny Boga” – przyjmując posłanych, przyjmuje się Tego, który posłał (por. Mt 10:40).
  9. tn „Imię” bez żadnego dopowiedzenia – tak mówi się o Imieniu jedynym (por. Dz 5:41: „cieszyli się, że mogli cierpieć dla Imienia”; Flp 2:9). „Niczego od pogan” – z naciskiem na niczego: głosiciele utrzymywani tylko przez braci. Wyszli „dla Imienia”, więc zapewne chodziło o to, by ewangelia nie miała ceny i nie mieszała się z zarobkiem. „Poganie” – greckie ἐθνικός (ethnikos), słowo rzadkie (w NT poza tym miejscem tylko Mt 5:47; 6:7; 18:17), zawsze o ludziach spoza wiary, nie o pochodzeniu. tc Tekst bizantyjski ma „od narodów”.
  10. tn Gra słów: oni „nie przyjmują” od pogan – my „podejmujmy” ich (dosłownie: brać pod dach, wspierać). „Powinniśmy” – język długu, jak 1 J 3:16; 4:11. „Współpracownicy prawdy” – to samo słowo, co „współpracownik” w Flm 1.24: kto gości głosiciela, wchodzi do ekipy samej prawdy. tc Tekst bizantyjski ma „przyjmować” (odbierać) zamiast „podejmować”.
  11. tn Szyk jak w grece: najpierw wada, potem imię – „lubiący być pierwszym” wyprzedza Diotrefesa, tak jak Diotrefes chce wyprzedzać wszystkich. Czasownik (φιλοπρωτεύων, philoprōteuōn) występuje w całej Biblii tylko tutaj; jedyny nazwany po imieniu przeciwnik w listach Janowych – i list nie zarzuca mu fałszywej nauki, tylko ambicję. „Napisałem coś” – list, o którym nic więcej nie wiemy (może 2 J?); „nas nie przyjmuje” – odrzuca wysłanników i autorytet Starszego. tc Tekst bizantyjski opuszcza „coś”.
  12. tn „Obgaduje” (φλυαρέω, phlyareō – w NT tylko tutaj) – dosłownie „pleść niedorzeczności”: nie rzeczowy zarzut, lecz jadowita paplanina. Osobno stoi w grece „złymi słowami” (λόγοις πονηροῖς, logois ponērois), więc oskarżenie ma dwa piętra: sposób mówienia i treść. Ale to dopiero początek listy zarzutów.
  13. tn Trójstopniowa eskalacja: sam nie przyjmuje braci → zabrania tym, którzy chcą ich przyjąć (greka mówi krótko: „którzy chcą”) → wyrzuca ich z kościoła. „Wyrzuca” (ἐκβάλλω, ekballō) – to samo słowo, którym Ewangelia Jana opisuje wyrzucenie uzdrowionego ślepca z synagogi (por. J 9:34–35): to, co spotykało uczniów z zewnątrz, Diotrefes robi braciom od środka.
  14. tn Między Diotrefesem (w. 9–10) a Demetriuszem (w. 12) stoi wybór wzorca – sąsiedztwo nieprzypadkowe. Dalej kryteria Pierwszego Listu w miniaturze: „jest z Boga” – formuła pochodzenia (1 J 3:10; 4:4–6); „nie widział Boga” – jak 1 J 3:6.
  15. sn Para „zło – dobro” brzmi tu jak psalm: „Odstąp od zła i czyń dobro” (Ps 37:27; podobnie Ps 34:15). Grecki Stary Testament pisze to dwoma słowami – ποίησον ἀγαθόν (poiēson agathon), „czyń dobro”; tutaj stoi jedno złożenie, ἀγαθοποιῶν (agathopoiōn), „czyniący dobro”, a przy nim jego przeciwieństwo κακοποιῶν (kakopoiōn). Ten sam psalm przywołuje 1 P 3:11.
  16. tn Trzy świadectwa: wszyscy, prawda, „my” – jak przy zasadzie dwóch–trzech świadków (por. Pwt 19:15; 1 J 5:8). „Sama prawda” świadkiem: życie Demetriusza przyłożone do prawdy samo mówi – nie potrzebuje adwokata.
  17. tn Końcowe zdanie brzmi niemal jak podpis czwartej Ewangelii: „wiemy, że prawdziwe jest jego świadectwo” (por. J 21:24; 19:35). tc Tekst bizantyjski ma „wiecie” zamiast „wiesz”.
  18. sn Pióro starożytnego pisarza to zaostrzona trzcina (κάλαμος, kalamos) maczana w atramencie (dosł. „czerni”). Bliźniacze zakończenie w 2 J 12 (tam „papirus i atrament”) – oba listy urywają się tym samym gestem odłożenia pióra. tc Edycje różnią się tu nieznacznie formami czasownika.
  19. tn Dosłownie „usta do ust” – jak w 2 J 12 (tam przypis o rozmowie Boga z Mojżeszem). „Zaraz” z akcentem: Starszy się śpieszy. tc Tekst bizantyjski ma inny szyk: „cię zobaczyć”.
  20. sn „Przyjaciele” – jedyne takie pożegnanie w listach NT: nie „święci” ani „bracia”, lecz przyjaciele – jak w mowie pożegnalnej: „nazwałem was przyjaciółmi” (por. J 15:15). „Każdego po imieniu” – jak Dobry Pasterz, który „woła swoje owce po imieniu” (por. J 10:3): w tej wspólnocie nikt nie jest anonimowy. Na tym pozdrowieniu kończą się listy Janowe – ich ostatnie słowo brzmi: „po imieniu”.