Słowniczek grecko-polski
Słowa klucze wszystkich wydanych ksiąg w jednym miejscu: słowniczki z końca każdej księgi zebrane pod wspólnymi hasłami. To nie jest słownik wszystkich słów tekstu, tylko tych, które niosą myśl księgi i które oddajemy konsekwentnie.
Hasła stoją w porządku alfabetu greckiego, z transliteracją i numerem Stronga. Pod słowem stoi każda księga, w której jest ono słowem kluczem: polskie oddanie, miejsca i krótka notka. Gdy słowo ma w różnych księgach różne oddania, widać to od razu; skrót księgi prowadzi do jej słowniczka, a przypis przy wersecie mówi, dlaczego tak. Słowo, które w haśle stoi w parze z innym, ma pod swoją literą odsyłacz „zob.”.
981 słów z ksiąg: Ewangelia według Jana, List do Rzymian, List do Galatów, List do Efezjan, List do Kolosan, List do Filemona, List do Hebrajczyków, List Jakuba, 1 List Jana, 2 List Jana, 3 List Jana. W księgach, które dopiero tłumaczymy, słowniczek rośnie razem z przekładem: hasła o wersetach jeszcze nieprzełożonych dojdą razem z nimi.
Α α
- ἄβυσσοςabyssosG12
- Rz otchłań ww. Rz 10:7 Głębia, w której przebywają umarli. W Rz 10:7 Paweł mówi o zejściu do otchłani tam, gdzie Mojżesz mówi o przeprawie przez morze (Pwt 30:13). Zob. przypis przy Rz 10:7.
- ἀγαθόςagathosG18
- Hbr zob. καλός / ἀγαθόςkalos / agathos
- ἀγαλλιάωagalliaōG21
- J weselić się ww. J 5:35, 8:56 Wraca obok drugiego czasownika radości, χαίρω (chairō): Abraham „rozweselił się, że miał zobaczyć mój dzień; i zobaczył, i ucieszył się” (J 8:56). Dwa czasowniki w jednym zdaniu, więc po polsku też dwa. Zob. przypis przy J 8:56.
- ἀγαπάωagapaōG25
- J miłować ww. J 3:16, 3:19, 3:35, 8:42, 10:17, 11:5, 12:43, 13:1 (2×), 13:23, 13:34 (3×), 14:15, 14:21 (4×), 14:23 (2×), 14:24, 14:28, 14:31, 15:9 (2×), 15:12 (2×), 15:17, 17:23 (2×), 17:24, 17:26, 19:26, 21:7, 21:15, 21:16, 21:20 Tak samo w Pierwszym Liście Jana: „miłujmy się wzajemnie” (1 J 4:7). Zob. hasło φιλέω (phileō).
- Rz miłować ww. Rz 8:28; 8:37; 9:13; 9:25 (2×); 13:8 (2×); 13:9 W Rz 8:28 o tych, „którzy miłują Boga”, w Rz 8:37 o Chrystusie, „który nas umiłował”. W Rz 9:13 para „umiłowałem – znienawidziłem” z Ml 1:2–3 wyraża wybór jednego i odrzucenie drugiego. Zob. przypis przy Rz 9:13.
- 1 J miłować ww. 1 J 2:10, 2:15 (2×), 3:10, 3:11, 3:14 (2×), 3:18, 3:23, 4:7 (2×), 4:8, 4:10 (2×), 4:11 (2×), 4:12, 4:19 (2×), 4:20 (3×), 4:21 (2×), 5:1 (2×), 5:2 (2×)
- ἀγάπηagapēG26
- J miłość ww. J 5:42, 13:35, 15:9, 15:10 (2×), 15:13, 17:26 Rzeczownik rzadszy niż czasownik ἀγαπάω (agapaō), „miłować”, i poza J 5:42 stoi tylko w mowie pożegnalnej. Jeden polski rdzeń trzyma ich więź: „Jak Mnie umiłował Ojciec, tak i Ja umiłowałem was; trwajcie w mojej miłości” (J 15:9).
- Rz miłość ww. Rz 5:5; 5:8; 8:35; 8:39; 12:9; 13:10 (2×); 14:15 W Rz 5:5 miłość Boga została wylana w naszych sercach, w Rz 5:8 Bóg ukazuje ją w śmierci Chrystusa; w Rz 8:35 i 8:39 nic nie odłączy nas od tej miłości.
- Ga miłość ww. Ga 5:6, 5:13, 5:22 Rzeczownik pada dopiero w Ga 5:6, „wiara działająca przez miłość”; cały wcześniejszy spór o Prawo obywa się bez niego. Czasownik ἀγαπάω (agapaō) stoi wcześniej raz: „który mnie umiłował” (Ga 2:20); potem w cytacie z Kpł 19:18 (Ga 5:14).
- 1 J miłość ww. 1 J 2:5, 2:15, 3:1, 3:16, 3:17, 4:7, 4:8, 4:9, 4:10, 4:12, 4:16 (3×), 4:17, 4:18 (3×), 5:3 Wszędzie „miłość”, nie greckie „agape”: w 1 J 4:8 i 4:16 list mówi tym słowem o samym Bogu, „Bóg jest miłością” (1 J 4:16), a takie zdanie nie może wisieć na obcym wyrazie. Odrzucone „umiłowanie”: nazywa akt, nie to, czym Bóg jest.
- ἀγαπητόςagapētosG27
- Rz umiłowany ww. Rz 1:7; 11:28; 12:19
- Flm umiłowany ww. Flm 1, 16
- 1 J umiłowany ww. 1 J 2:7, 3:2, 3:21, 4:1, 4:7, 4:11 W tym liście zawsze w wołaczu, do czytelników: „Umiłowani” (1 J 4:7). To samo oddanie w Liście do Filemona (Flm 1, 16) i w Trzecim Liście Jana (3 J 2). Zob. przypis przy 1 J 2:7.
- 3 J umiłowany ww. 3 J 1, 2, 5, 11 Cztery razy do jednej osoby, do Gajusa: od „do umiłowanego Gajusa” (3 J 1) po „Umiłowany, nie naśladuj zła” (3 J 11).
- ἀγγελίαangeliaG31
- 1 J wieść ww. 1 J 1:5, 3:11 W Nowym Testamencie tylko te dwa miejsca, oba z formułą „to jest wieść” (1 J 1:5, 3:11): klamra listu. Zob. przypis przy 1 J 3:11.
- ἀγγέλλωangellōG518
- J oznajmiać ww. J 20:18 Czasownik bez przedrostka, w Nowym Testamencie tylko tu: Maria Magdalena przychodzi, „oznajmiając uczniom” (J 20:18); część rękopisów ma formę z przedrostkiem. Tym samym polskim słowem oddane są ἀναγγέλλω (anangellō), „oznajmił” (J 5:15), i ἀπαγγέλλω (apangellō), „oznajmię” (J 16:25).
- ἄγγελοςangelosG32
- Hbr anioł ww. Hbr 1:4, 1:5, 1:6, 1:7 (2×), 1:13, 2:2, 2:5, 2:7, 2:9, 2:16, 12:22, 13:2 Greckie słowo znaczy po prostu „posłaniec” i w Hbr 1:7 czy Hbr 13:2 dałoby się tak napisać. W tym liście wszędzie chodzi jednak o istoty nadprzyrodzone: rozdziały 1–2 dowodzą, że Syn jest „o tyle lepszy od aniołów” (Hbr 1:4), nie od posłańców.
- ἁγιασμόςhagiasmosG38
- Rz uświęcenie ww. Rz 6:19; 6:22 Stawanie się świętym, oddanym Bogu: to, do czego prowadzi nowa służba (Rz 6:19, 6:22). To samo słowo w Hbr 12:14. Zob. przypis przy Rz 6:19.
- ἅγιοςhagiosG39
- Hbr τὰ ἅγιαta hagia świątynia ww. Hbr 8:2, 9:1 (liczba pojedyncza), 9:8, 9:12, 9:24, 10:19 Dosłownie „święte miejsca”. Nazwy sal przybytku w Hbr 9:2–3 stoją wielką literą: pierwsza nazywa się „Świętym”, druga „Świętym Świętych”. Zob. przypis przy Hbr 8:2.
- Święte (nazwa sali) ww. Hbr 9:2
- Święte Świętych (nazwa sali) ww. Hbr 9:3
- Miejsce Najświętsze ww. Hbr 9:25, 13:11 Ta sama sala za drugą zasłoną, którą Hbr 9:3 nazywa „Świętym Świętych”: arcykapłan wchodził do niej „raz w roku” i „nie bez krwi” (Hbr 9:7). Zob. przypis przy Hbr 13:11.
- ἅγιοςhagiosG40
- J Święty (imię i tytuł, wielką literą) ww. J 1:33, 6:69, 14:26, 20:22 Wielka litera idzie za składnią, nie za pobożnością: stoi tam, gdzie słowo należy do imienia albo tytułu, jak „Duch Święty” (J 14:26) i „Świętym Bożym” (J 6:69) w wyznaniu Piotra. Mała stoi tam, gdzie słowo tylko określa Ojca: „Ojcze święty” (J 17:11).
- święty (małą) ww. J 17:11
- ἁγιωσύνηhagiōsynēG42
- Rz świętość ww. Rz 1:4
- ἁγνίζωhagnizōG48
- 1 J oczyszczać (siebie) ww. 1 J 3:3 Drugie słowo o oczyszczeniu w tym liście: krew Jezusa „oczyszcza nas” (1 J 1:7) słowem καθαρίζω (katharizō), a tu człowiek „oczyszcza samego siebie” (1 J 3:3). Zob. przypis przy 1 J 3:3.
- ἀγριέλαιοςagrielaiosG65
- Rz dzika oliwka ww. Rz 11:17; 11:24 W Rz 11:17 obraz pogan wszczepionych w szlachetną oliwkę, choć zwykle szczepi się odwrotnie. Zob. przypis przy Rz 11:17.
- ἀδελφήadelphēG79
- J siostra ww. J 11:1, 11:3, 11:5, 11:28, 11:39, 19:25 W rozdziale 11 Maria i Marta posyłają po Jezusa (J 11:3), a „Marta, siostra zmarłego” mówi o czterech dniach (J 11:39). Pod krzyżem stoi „siostra Jego matki” (J 19:25); ile kobiet wymienia to zdanie, tekst nie przesądza. Zob. przypis przy J 19:25.
- Flm zob. ἀδελφός/ἀδελφήadelphos/adelphē
- ἀδελφόςadelphosG80
- J brat / bracia (rodzeństwo) ww. J 1:40, 1:41, 2:12, 6:8, 7:3, 7:5, 7:10, 11:2, 11:19, 11:21, 11:23, 11:32 Słowo to samo co o wspólnocie wierzących (J 20:17, 21:23), bo greka ma tę samą rozpiętość; nowe znaczenie niesie kontekst.
- brat / bracia (wspólnota wierzących) ww. J 20:17, 21:23 Tu nie rodzeństwo, lecz wspólnota wierzących: „Idź zaś do moich braci” (J 20:17). Zob. drugi przypis przy J 20:17 i przypis przy J 21:23.
- Ga brat ww. Ga 1:2, 1:11, 1:19, 3:15, 4:12, 4:28, 4:31, 5:11, 5:13, 6:1, 6:18 Słowo ma po grecku i po polsku ten sam zasięg: rodzeństwo, jak „brata Pańskiego” (Ga 1:19), i wspólnota wierzących. Sens niesie zdanie, nie samo słowo.
- Flm ἀδελφός/ἀδελφήadelphos/adelphē brat / siostra ww. Flm 1, 2, 7, 16, 20
- Hbr brat ww. Hbr 2:11, 2:12, 2:17, 3:1, 3:12, 7:5, 8:11, 10:19, 13:22, 13:23 Słowo ma po grecku i po polsku ten sam zasięg: rodzeństwo, współwierzący, rodak. W Hbr 7:5 „swoich braci” to Izraelici, a „swojego brata” w Hbr 8:11 stoi w cytacie z Jeremiasza (Jr 31:34).
- Jk brat ww. Jk 1:2, 1:9, 1:16, 1:19, 2:1, 2:5, 2:14, 2:15, 3:1, 3:10, 3:12, 4:11 (3×), 5:7, 5:9, 5:10, 5:12, 5:19 Tym słowem Jakub zwraca się do adresatów przez cały list. Siostrę tekst grecki wymienia sam tylko w Jk 2:15 „brat albo siostra”; gdzie indziej stoi samo „bracia”, jak w grece.
- 1 J brat ww. 1 J 2:9, 2:10, 2:11, 3:10, 3:12 (2×), 3:13, 3:14, 3:15, 3:16, 3:17, 4:20 (2×), 4:21, 5:16 Tak samo w Liście do Filemona: „brata umiłowanego” (Flm 16).
- 3 J brat ww. 3 J 3, 5, 10 Słowo nazywa członków wspólnoty wierzących, jak w 1 J 2:9–11. W wersetach 5 i 10 to wędrowni głosiciele: Gajus ich przyjmuje, a Diotrefes „sam braci nie przyjmuje” (3 J 10).
- ἀδιαλείπτωςadialeiptōsG89
- Rz nieustannie ww. Rz 1:9
- ἀδικίαadikiaG93
- Rz nieprawość ww. Rz 1:18 (2×); 1:29; 2:8; 3:5; 9:14 Po grecku przeczenie słowa „sprawiedliwość”; te dwa słowa stają naprzeciw siebie w Rz 3:5 i 6:13. Zob. przypis przy Rz 1:18.
- 1 J nieprawość ww. 1 J 1:9, 5:17
- ἀδύνατοςadynatosG102
- Rz niemożliwy ww. Rz 8:3
- bezsilny ww. Rz 15:1
- ἀήρaērG109
- Ef powietrze ww. Ef 2:2 Powietrze otaczające ziemię. W zwrocie „władcy władzy powietrza” (Ef 2:2) Abbott-Smith widzi w nim dziedzinę demonów; zob. przypis przy Ef 2:2.
- ἄθεοςatheosG112
- Ef bez Boga ww. Ef 2:12 Bez Boga, nie znając prawdziwego Boga; w Nowym Testamencie słowo pada tylko tutaj, o poganach, którzy mieli wielu bogów. Nie „ateista” w dzisiejszym znaczeniu.
- ἀθετέωatheteōG114
- Hbr zob. ἀθέτησις / ἀθετέωathetēsis / atheteō
- ἀθέτησιςathetēsisG115
- Hbr ἀθέτησις / ἀθετέωathetēsis / atheteō uchylenie / uchylić ww. Hbr 7:18, 9:26, 10:28 Termin prawny. Wraca w Hbr 9:26, gdzie uchylony zostaje sam grzech („dla uchylenia grzechu”), i w Hbr 10:28: „Kto uchylił Prawo Mojżesza”. Zob. przypis przy Hbr 7:18.
- αἰγιαλόςaigialosG123
- J brzeg ww. J 21:4 Plaża, na której staje Jezus: „stanął Jezus na brzegu” (J 21:4). Ląd naprzeciw wody to inne słowo, γῆ (gē): „na ląd” (J 21:9, 21:11). W Liście do Hebrajczyków „brzeg” oddaje jeszcze inne słowo, χεῖλος (cheilos): „piasek na brzegu morza” (Hbr 11:12).
- αἷμαhaimaG129
- J krew ww. J 1:13, 6:53, 6:54, 6:55, 6:56, 19:34 Raz o narodzeniu „nie z krwi” (J 1:13), w mowie o chlebie krew, którą się pije (J 6:53–56), i pod krzyżem, gdzie z boku wypływa „krew i woda” (J 19:34): to samo słowo wiąże scenę pod krzyżem z mową w Kafarnaum.
- Hbr krew ww. Hbr 2:14, 9:7, 9:12 (2×), 9:13, 9:14, 9:18, 9:19, 9:20, 9:21, 9:22, 9:25, 10:4, 10:19, 10:29, 11:28, 12:4, 12:24, 13:11, 13:12, 13:20 Słowo nośne wywodu o ofierze, więc wszędzie „krew”, także w zwrotach: udział „we krwi i ciele” (Hbr 2:14) i opór „aż do krwi” (Hbr 12:4). Inne oddanie zwrotów zerwałoby nić od krwi zwierząt (Hbr 9:13) przez krew Chrystusa (Hbr 9:14) do krwi przymierza (Hbr 13:20).
- αἰνέωaineōG134
- Rz chwalić ww. Rz 15:11
- αἴρωairōG142
- J zabrać ww. J 1:29, 10:18, 11:39, 11:41, 11:48, 15:2, 16:22, 17:15, 19:31, 19:38 (2×), 20:1, 20:2, 20:13, 20:15 Czasownik uniesienia i zabrania. Po polsku „podnieść”, gdy rzecz zostaje przy podnoszącym (mata, oczy), a „zabrać”, gdy uniesienie jest zabraniem (kamień); w J 11:41 oba obok siebie (zob. przypis przy J 11:41). W J 2:16 „Wynieście”: unieść i wynieść precz.
- wynieść ww. J 2:16
- podnieść ww. J 5:8, 5:9, 5:10, 5:11, 5:12, 8:59, 11:41
- trzymać w niepewności ww. J 10:24
- precz ww. J 19:15 (2×)
- αἰσχρόςaischrosG150
- Ef wstyd ww. Ef 5:12 (wstyd jest) W Ef 5:12 orzecznik: „wstyd jest nawet mówić”; dosłownie „haniebne”. Z tej samej rodziny greckiej co αἰσχρότης (aischrotēs), „sprośność” w Ef 5:4.
- αἰσχρότηςaischrotēsG151
- Ef sprośność ww. Ef 5:4 Nieprzyzwoitość w mowie i w postępowaniu; ten sam rdzeń co „sprośną mowę” w Kol 3:8. Zob. przypis przy Ef 5:4.
- αἰτέωaiteōG154
- J prosić ww. J 4:9, 4:10, 11:22, 14:13, 14:14, 15:7, 15:16, 16:23, 16:24 (2×), 16:26 Drugi obok ἐρωτάω (erōtaō) czasownik prośby; w prośbie po polsku oba brzmią „prosić”. O swojej prośbie do Ojca Jezus nigdy nie mówi αἰτέω; tak mówi o niej tylko Marta: „o cokolwiek poprosisz Boga” (J 11:22). Zob. pierwszy przypis przy J 16:23.
- Jk prosić ww. Jk 1:5, 1:6, 4:2, 4:3 (2×) W Jk 4:2–3 greka dwa razy stawia ten czasownik w stronie zwrotnej, raz w czynnej, a po polsku zawsze „prosicie”. Formę zwrotną czyta się czasem jako proszenie dla siebie, ale w grece tamtych czasów bywała prawie tym samym co czynna.
- αἰχμαλωτίζωaichmalōtizōG163
- Rz czynić jeńcem ww. Rz 7:23 Brać jeńca na wojnie. W Rz 7:23 obraz bitwy idzie dalej: prawo grzechu zwycięża i uprowadza człowieka. Zob. przypis przy Rz 7:23.
- αἰώνaiōnG165
- J wiek / wieki ww. J 4:14, 6:51, 6:58, 8:35 (2×), 8:51, 8:52, 9:32, 10:28, 11:26, 12:34, 13:8, 14:16 Zwrot „na wieki” powtarza się w obietnicach tymi samymi słowami: „nie będzie pragnął na wieki” (J 4:14), „nie zginą na wieki” (J 10:28), „nie umrze na wieki” (J 11:26). Inaczej tylko „Od wieków nie słyszano” (J 9:32), o czasie minionym.
- Ga wiek / wieki ww. Ga 1:4, 1:5 (2×) Dwa znaczenia w sąsiednich wersetach: „z obecnego wieku złego” (Ga 1:4) to doczesny porządek, a „na wieki wieków” (Ga 1:5) to wieczność. Zob. przypis przy Ga 1:4.
- Hbr wiek / wieki ww. Hbr 1:2, 1:8 (2×), 5:6, 6:5, 6:20, 7:17, 7:21, 7:24, 7:28, 9:26, 11:3, 13:8, 13:21 W Hbr 1:2 „uczynił wieki”, w Hbr 1:8 „na wiek wieku”. Inny zwrot niż εἰς τὸ διηνεκές (eis to diēnekes), który brzmi „nieprzerwanie” (Hbr 7:3, 10:1, 10:14). Zob. przypis przy Hbr 1:2.
- ἀκάθαρτοςakathartosG169
- Ef nieczysty ww. Ef 5:5 Człowiek nieczysty moralnie; ta sama rodzina co „nieczystość” (Ef 5:3; 4:19).
- ἄκαρποςakarposG175
- Ef bezowocny ww. Ef 5:11 Przeczenie słowa „owoc”: naprzeciw „owoc bowiem światłości” (Ef 5:9) stoi „w bezowocnych uczynkach ciemności” (Ef 5:11); grecki i polski mają tu ten sam rdzeń.
- ἀκαταστασίαakatastasiaG181
- Jk zob. ἀκατάστατος / ἀκαταστασίαakatastatos / akatastasia
- ἀκατάστατοςakatastatosG182
- Jk ἀκατάστατος / ἀκαταστασίαakatastatos / akatastasia niestały (niestałe) / nieład ww. Jk 1:8, 3:8 / 3:16 Jedna rodzina słów w trzech miejscach: niestały jest człowiek rozdwojony (Jk 1:8), język to „zło niestałe” (Jk 3:8), a we wspólnocie panuje „nieład” (Jk 3:16). Zob. przypis przy Jk 3:16.
- ἀκοήakoēG189
- Rz słuchanie ww. Rz 10:16; 10:17 (2×) To, co się słyszy, i samo słuchanie. W Rz 10:16 (Iz 53:1): „temu, co usłyszeliśmy”; w Rz 10:17 wiara jest ze słuchania, a słuchanie przez słowo Chrystusa.
- Ga ἀκοὴ πίστεωςakoē pisteōs słuchanie z wiarą ww. Ga 3:2, 3:5 Słowo ἀκοή (akoē) znaczy słuchanie albo to, co słyszane, czyli wieść. W tekście jest słuchanie, bo zwrot stoi naprzeciw uczynków Prawa (Ga 3:2, 3:5). Drugie odczytanie, „przesłanie wiary” (jak w Rz 10:17), wykłada przypis przy Ga 3:2.
- ἀκριβῶςakribōsG199
- Ef pilnie ww. Ef 5:15 O dokładności i staranności. W Ef 5:15 należy do rozkazu: „Uważajcie więc pilnie”, czyli pilna ma być uwaga; zob. przypis przy Ef 5:15.
- ἀκροατήςakroatēsG202
- Jk zob. ποιητής / ἀκροατήςpoiētēs / akroatēs
- ἀκροβυστίαakrobystiaG203
- Ga zob. περιτομή / περιτέμνω / ἀκροβυστίαperitomē / peritemnō / akrobystia
- ἀκρογωνιαῖοςakrogōniaiosG204
- Ef kamień węgielny ww. Ef 2:20 Kamień narożny w fundamencie budowli. W greckim Starym Testamencie słowo stoi tylko w Iz 28:16, gdzie Bóg kładzie taki kamień w fundamenty Syjonu; zob. przypis przy Ef 2:20.
- ἀλαζονείαalazoneiaG212
- Jk przechwałki ww. Jk 4:16 W Nowym Testamencie tylko tu i w Pierwszym Liście Jana: „chełpliwość doczesnego życia” (1 J 2:16). U Jakuba to przechwałki: „chlubicie się w swoich przechwałkach” (Jk 4:16). Zob. przypis przy Jk 4:16.
- 1 J chełpliwość ww. 1 J 2:16 W Nowym Testamencie tylko tu i w Liście Jakuba, gdzie brzmi „przechwałkach” (Jk 4:16). Zob. przypis przy 1 J 2:16.
- ἀλήθειαalētheiaG225
- J prawda ww. J 1:14, 1:17, 3:21, 4:23, 4:24, 5:33, 8:32 (2×), 8:40, 8:44 (2×), 8:45, 8:46, 14:6, 14:17, 15:26, 16:7, 16:13 (2×), 17:17 (2×), 17:19, 18:37 (2×), 18:38 Wszędzie jedno słowo, także tam, gdzie znaczy raczej „naprawdę”: „uświęceni w prawdzie” (J 17:19). Tak trzyma się nić od „pełen łaski i prawdy” (J 1:14) przez „Ja jestem drogą i prawdą, i życiem” (J 14:6) do „prawdą jest Twoje słowo” (J 17:17).
- 1 J prawda ww. 1 J 1:6, 1:8, 2:4, 2:21 (2×), 3:18, 3:19, 4:6, 5:6
- 2 J prawda ww. 2 J 1 (2×), 2, 3, 4 To samo greckie słowo i to samo oddanie co w Pierwszym Liście Jana (1 J 1:6, 1:8). Zob. przypis przy wersecie 2.
- 3 J prawda ww. 3 J 1, 3 (2×), 4, 8, 12 Słowo prowadzi przez cały list, aż po „współpracownikami prawdy” (3 J 8) i prawdę, która sama świadczy: „od samej prawdy” (3 J 12). O zwrocie „w prawdzie” (3 J 1) mówi drugi przypis przy wersecie 1.
- ἀληθινόςalēthinosG228
- J prawdziwy ww. J 1:9, 4:23, 4:37, 6:32, 7:28, 8:16, 15:1, 17:3, 19:35 Jedno słowo na trzy odcienie: rzeczywisty wobec pozornego („Ja jestem prawdziwą winoroślą” J 15:1), zgodny z faktami („mój sąd jest prawdziwy” J 8:16) i autentyczny. Światłość w J 1:9 jest naraz rzeczywista i autentyczna. Zob. drugi przypis przy J 7:28.
- 1 J prawdziwy ww. 1 J 2:8, 5:20 (3×) Prawdziwy znaczy tu rzeczywisty, nie tylko prawdomówny. Zaraz po 1 J 5:20 pada kontrast: „ustrzeżcie się bożków” (1 J 5:21). Zob. przypis przy 1 J 5:20.
- ἀληθῶςalēthōsG230
- J naprawdę ww. J 1:47, 4:42, 6:14, 7:26, 7:40, 8:31, 17:8 Z tej samej rodziny co „prawda” i „prawdziwy”, ale „prawdziwie” brzmiałoby uroczyście, a to zdania z rozmowy: „Ten jest naprawdę tym prorokiem” (J 7:40) mówi tłum. Zob. hasła ἀλήθεια (alētheia) i ἀληθινός (alēthinos).
- ἁλιεύωhalieuōG232
- J łowić ryby ww. J 21:3 Jeden czasownik grecki, dwa słowa polskie, bo polszczyzna nie ma tu jednego słowa w zwykłym rejestrze: „Idę łowić ryby” (J 21:3). Słowo „ryby” należy więc do czasownika; rybę jako rzeczownik niosą w tym rozdziale ἰχθύς (ichthys) i ὀψάριον (opsarion).
- ἀλλάσσωallassōG236
- Rz ἀλλάσσω / μεταλλάσσωallassō / metallassō zamienić ww. ἀλλάσσω – Rz 1:23; μεταλλάσσω – Rz 1:25; 1:26 Nić tej części listu: ludzie zamieniają chwałę Boga, prawdę Boga i porządek natury. W Hbr 1:12 ἀλλάσσω znaczy „zostaną zmienione”, bo mowa tam o przemianie, nie o wymianie.
- ἀλλότριοςallotriosG245
- Rz cudzy ww. Rz 14:4
- ἁμαρτίαhamartiaG266
- J grzech ww. J 1:29, 8:21, 8:24 (2×), 8:34 (2×), 8:46, 9:34, 9:41 (2×), 15:22 (2×), 15:24, 16:8, 16:9, 19:11, 20:23 Jedno słowo na grzech, który się czyni, grzech, w którym się jest, i grzech zarzucany (J 9:34). Na powtórzeniu stoi pointa: „każdy, kto czyni grzech, jest niewolnikiem grzechu” (J 8:34). „Przewinienie” i „wina” przeniosłyby rzecz na skutek prawny.
- Hbr grzech ww. Hbr 1:3, 2:17, 3:13, 4:15, 5:1, 5:3, 7:27, 8:12, 9:26, 9:28 (2×), 10:2, 10:3, 10:4, 10:6, 10:8, 10:11, 10:12, 10:17, 10:18, 10:26, 11:25, 12:1, 12:4, 13:11 Jedno słowo na trzy odcienie: czyn („ofiary za grzechy”, Hbr 5:1), skłonność („zwodzeniem grzechu”, Hbr 3:13) i winę, która zostaje (Hbr 10:17). Rozdzielenie na „grzech”, „grzeszność” i „winę” zamieniłoby wywód w wyliczenie trzech rzeczy, a list mówi wciąż o tym samym.
- Jk grzech ww. Jk 1:15 (2×), 2:9, 4:17, 5:15, 5:16, 5:20 Wszędzie „grzech”, jak w Liście do Hebrajczyków. Grzech rodzi się z pożądania i sam „wydaje na świat śmierć” (Jk 1:15); podział na „grzech” i „przewinienie” zerwałby ten łańcuch. „Wina” przeniosłaby rzecz na skutek prawny, a Jakub mówi o czynie.
- 1 J grzech ww. 1 J 1:7, 1:8, 1:9 (2×), 2:2, 2:12, 3:4 (2×), 3:5 (2×), 3:8, 3:9, 4:10, 5:16 (2×), 5:17 (2×)
- ἀμελέωameleōG272
- Hbr zaniedbać ww. Hbr 2:3, 8:9 Bóg mówi w Hbr 8:9: „Ja ich zaniedbałem”. To samo słowo padło w Hbr 2:3 o nas: „jeśli zaniedbamy tak wielkie zbawienie”. Zaniedbanie za zaniedbanie. Zob. przypis przy Hbr 8:9.
- ἀμεταμέλητοςametamelētosG278
- Rz nieodwołalny ww. Rz 11:29 Dosłownie „taki, którego się nie żałuje”. W Rz 11:29 Bóg nie cofa swoich darów łaski ani powołania. Zob. przypis przy Rz 11:29.
- ἀμφότεροιamphoteroiG297
- Ef oboje ww. Ef 2:14 (z obojga) Jeden i drugi z dwóch. Po nijakim „z obojga uczynił jedno” (Ef 2:14) to samo słowo mówi o ludziach, Żydach i poganach jako dwóch grupach: „jednych i drugich” (Ef 2:16), „jedni i drudzy” (Ef 2:18).
- jedni i drudzy ww. Ef 2:16 (jednych i drugich), 2:18
- ἄμωμοςamōmosG299
- Hbr bez skazy ww. Hbr 9:14 Słowo z przepisów o zwierzętach ofiarnych: Septuaginta tak nazywa zwierzę bez skazy (Kpł 1:3). Zob. przypis przy Hbr 9:14.
- ἀναβαίνωanabainōG305
- J wejść ww. J 2:13, 5:1, 7:14, 11:55, 21:11 Greka nie mówi, dokąd Piotr wszedł, i tekst tego nie dopowiada: „Wszedł więc Szymon Piotr” (J 21:11). Tym samym słowem polskim ten czasownik mówi o drodze do Jerozolimy (J 2:13, 5:1). Zob. hasło ἀναβαίνω / καταβαίνω (anabainō / katabainō).
- wyruszyć ww. J 7:8 (2×), 7:10 (2×)
- wspiąć się ww. J 10:1
- iść w górę ww. J 12:20
- ἀναβαίνω / καταβαίνωanabainō / katabainō wstąpić / zstąpić (między niebem a ziemią) ww. J 1:51, 3:13, 6:62, 20:17 (2×) / 1:32, 1:33, 1:51, 3:13, 6:33, 6:38, 6:41, 6:42, 6:50, 6:51, 6:58 Para czasowników ruchu między niebem a ziemią: aniołowie „wstępujących i zstępujących” (J 1:51), chleb, „który zstępuje z nieba” (J 6:33). Przy zwykłej drodze czasowniki potoczne: „zeszli do Kafarnaum” (J 2:12), „wszedł do Jerozolimy” (J 2:13).
- ἀναγγέλλωanangellōG312
- J ogłosić ww. J 4:25, 16:13, 16:14, 16:15 Jeden czasownik, dwa polskie, według kierunku w czasie: o Mesjaszu, który ma przyjść, „ogłosi nam wszystko” (J 4:25), a o tym, co się stało, „oznajmił Żydom” (J 5:15). Słownik Abbotta-Smitha też stawia te dwa miejsca w dwóch znaczeniach.
- oznajmić ww. J 5:15
- ἀναγκάζωanankazōG315
- Ga zmuszać ww. Ga 2:3, 2:14, 6:12 Nić listu w trzech scenach: Tytusa „nie zmuszono do obrzezania” (Ga 2:3), Paweł pyta Kefasa, „jak możesz zmuszać pogan” (Ga 2:14), a przeciwnicy „zmuszają was do obrzezania” (Ga 6:12). Zob. przypis przy Ga 2:3.
- ἀνάγκηanankēG318
- Rz konieczność ww. Rz 13:5
- ἀνάγωanagōG321
- Rz wyprowadzić ww. Rz 10:7
- ἀναζάωanazaōG326
- Rz ożyć ww. Rz 7:9 Wrócić do życia. Bez Prawa grzech był jak martwy (Rz 7:8); gdy przyszło przykazanie, ożył (Rz 7:9).
- ἀνάθεμαanathemaG331
- Rz przeklęty ww. Rz 9:3 W greckim przekładzie Starego Testamentu to, co oddane Bogu na zagładę (Kpł 27:28–29). W Rz 9:3 Paweł pragnąłby sam być przeklęty za swoich rodaków. To samo słowo w Ga 1:8–9. Zob. przypis przy Rz 9:3.
- ἀνακαίνωσιςanakainōsisG342
- Rz odnowienie ww. Rz 12:2
- ἀνάκειμαιanakeimaiG345
- J zob. ἀναπίπτω / ἀνάκειμαιanapiptō / anakeimai
- ἀνακεφαλαιόωanakephalaioōG346
- Rz scalić ww. Rz 13:9 W Rz 13:9 wszystkie przykazania scalają się w jednym słowie: „Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego”. W Ef 1:10 to samo słowo: „scalić wszystko w Chrystusie”.
- Ef scalić ww. Ef 1:10 Dosłownie „podsumować, zebrać w całość”; czasownik pochodzi od słowa „suma, rzecz główna” (κεφάλαιον, kephalaion). Zob. przypis przy Ef 1:10.
- ἀναλαμβάνωanalambanōG353
- Ef wziąć ww. Ef 6:13, 6:16 Złożenie od λαμβάνω (lambanō), „wziąć”. Grecki zmienia przy zbroi czasowniki i każdy ma po polsku własne słowo: „Przyobleczcie się” (Ef 6:11), „weźcie” (Ef 6:13), „wziąwszy tarczę wiary” (Ef 6:16), „przyjmijcie” (Ef 6:17).
- ἀναλογίαanalogiaG356
- Rz stosownie do ww. Rz 12:6 W Rz 12:6 prorok ma mówić „stosownie do wiary”: na tyle, na ile sięga jego wiara. Zob. przypis przy Rz 12:6.
- ἀναπαύωanapauōG373
- Flm pokrzepić / być pokrzepionym ww. Flm 7, 20 klamra listu; w Flm 7 „są pokrzepione” mówi o stanie, który trwa.
- ἀναπίπτωanapiptōG377
- J ἀναπίπτω / ἀνάκειμαιanapiptō / anakeimai spocząć / spoczywać ww. J 6:10 (2×), 13:12, 13:25, 21:20 / 6:11, 12:2, 13:23, 13:28 Para w jednej scenie: pierwszy czasownik mówi o zajęciu miejsca przy posiłku, drugi o trwaniu w nim. Polska para dokonany i niedokonany oddaje to bez dokładania słów: „Spoczęli” (J 6:10), „spoczywającym” (J 6:11).
- ἀναπολόγητοςanapologētosG379
- Rz nie mieć wymówki ww. Rz 1:20; 2:1 W Nowym Testamencie tylko te dwa miejsca: ta sama ocena spada na ludzi z Rz 1:18–32 i na tego, kto ich sądzi.
- ἀνάστασιςanastasisG386
- J zmartwychwstanie ww. J 5:29 (2×), 11:24, 11:25 Rzeczownik od czasownika ἀνίστημι (anistēmi); oba stoją w jednym zdaniu Marty: „powstanie w zmartwychwstaniu” (J 11:24). Zob. hasło ἀνίστημι.
- ἀνέγκλητοςanenklētosG410
- Kol bez zarzutu ww. Kol 1:22 Słowo sądowe: bez oskarżenia (Abbott-Smith). Stoi w parze z „bez skazy”, słowem z ofiar, i para rośnie: nie tylko nie ma skazy, ale nikt nie wnosi zarzutu (Lightfoot). Polski zwrot trzyma oba porządki.
- ἀνεξεραύνητοςanexeraunētosG419
- Rz niezgłębiony ww. Rz 11:33 Taki, którego nie da się przeszukać do dna. W Rz 11:33 o wyrokach Boga.
- ἀνεξιχνίαστοςanexichniastosG421
- Rz niezbadany ww. Rz 11:33 Dosłownie: taki, którego śladów nie da się wyśledzić. W Rz 11:33 o drogach Boga, w Ef 3:8 o bogactwie Chrystusa.
- Ef niezbadany ww. Ef 3:8 Dosłownie: taki, którego tropu nie da się wyśledzić (ἴχνος, ichnos, „ślad stopy”). W greckim Starym Testamencie mówi o dziełach Boga (Hi 5:9; 9:10), w Nowym jeszcze w Rz 11:33, o Jego drogach. Zob. przypis przy Ef 3:8.
- ἀνεψιόςanepsiosG431
- Kol kuzyn ww. Kol 4:10 Syn stryja, wuja albo ciotki; znaczenie „bratanek” pojawia się w grece dopiero bardzo późno. Pokrewieństwo tłumaczy, skąd u Barnaby więcej wyrozumiałości dla Marka (Dz 15:37–39). Zob. przypis przy Kol 4:10.
- ἀνήρanērG435
- J mąż ww. J 1:13, 4:16, 4:17 (2×), 4:18 (2×) W J 6:10 stoją obok siebie dwa słowa: ἄνθρωπος (anthrōpos), „Każcie ludziom spocząć”, i to, którym liczy się dorosłych mężczyzn: „Spoczęli więc mężczyźni w liczbie około pięciu tysięcy”.
- mężczyzna ww. J 1:30, 6:10
- Ef człowiek ww. Ef 4:13 Po grecku słowo na dorosłego mężczyznę w przeciwieństwie do dziecka (por. Ef 4:14). Jeden człowiek, choć mowa o wszystkich: cały kościół. W Ef 5:22-33 to samo słowo znaczy męża. Zob. przypis przy Ef 4:13.
- mąż ww. Ef 5:22, 5:23, 5:24, 5:25, 5:28, 5:33 Mąż jako małżonek, tak jak w Kol 3:18-19. W Ef 4:13 to samo słowo nazywa dorosłego w przeciwieństwie do dziecka; zob. przypis przy Ef 4:13.
- Jk zob. ἄνθρωπος / ἀνήρanthrōpos / anēr
- ἀνθίστημιanthistēmiG436
- Rz przeciwstawiać się ww. Rz 9:19; 13:2 (2×)
- ἀνθρακιάanthrakiaG439
- J żar z węgli ww. J 18:18, 21:9 Warstwa rozżarzonych węgli, nie płomień: przy niej ogrzewa się Piotr (J 18:18), na niej leży ryba (J 21:9). „Ognisko” przywołałoby płomień i stos drewna, a na płomieniu ryba nie leży. Zob. przypisy przy J 18:18 i 21:9.
- ἄνθρωποςanthrōposG444
- J zob. υἱὸς τοῦ ἀνθρώπουhyios tou anthrōpou
- Jk ἄνθρωπος / ἀνήρanthrōpos / anēr człowiek / człowiek (w formule mądrościowej: mąż) ww. ἄνθρωπος – Jk 1:7, 1:19, 2:20, 2:24, 3:8, 3:9, 5:17; ἀνήρ – Jk 1:8, 1:12, 1:20, 1:23, 2:2, 3:2 Oba słowa brzmią zwykle „człowiek”, jak „człowiek rozdwojony” (Jk 1:8) i „pusty człowieku” (Jk 2:20). Słowo „mąż” zostaje w dwóch formułach mądrościowych: „Błogosławiony mąż, który wytrzymuje próbę” (Jk 1:12), jak początek Psalmu 1, i „mężem doskonałym” (Jk 3:2), gdzie chodzi o wzór człowieka.
- ἀνίημιaniēmiG447
- Ef zaprzestawać ww. Ef 6:9 W Ef 6:9 znaczy przestać coś robić: „zaprzestając gróźb”. W Hbr 13:5 to samo słowo znaczy porzucić kogoś: „Nigdy cię nie porzucę”.
- ἀνίστημιanistēmiG450
- J wzbudzić ww. J 6:39, 6:40, 6:44, 6:54 Trzy sytuacje, trzy słowa: Syn wzbudza człowieka w dniu ostatecznym (J 6:39), umarły sam powstaje (J 11:23), Maria wstaje z miejsca (J 11:31). „Wzbudzić” mówi też o Jezusie w J 2:22, gdzie stoi inny czasownik grecki. Zob. przypis przy J 6:39.
- powstać ww. J 11:23, 11:24, 20:9
- wstać ww. J 11:31
- Rz powstawać ww. Rz 15:12
- ἀνομίαanomiaG458
- 1 J bezprawie ww. 1 J 3:4 (2×)
- ἀνόμωςanomōsG460
- Rz bez Prawa ww. Rz 2:12 (2×) Mówi o braku samego Prawa, nie o działaniu wbrew prawu: stoi naprzeciw „w Prawie” z tego samego zdania.
- ἀνοχήanochēG463
- Rz powściągliwość ww. Rz 2:4; 3:26 Dosłownie powstrzymanie się.
- ἀνταναπληρόωantanaplēroōG466
- Kol ze swojej strony dopełniam ww. Kol 1:24 Przedrostek ἀντ- (ant-) mówi o drugiej stronie i wchodzi do tekstu jako „ze swojej strony”, bo samo „dopełniam” go nie unosi. W Flp 2:30 ten sam brak dopełnia czasownik bez tego przedrostka. Zob. przypis przy Kol 1:24.
- ἀνταποδίδωμιantapodidōmiG467
- Rz odpłacić ww. Rz 11:35; 12:19
- ἀνταπόδομαantapodomaG468
- Rz odpłata ww. Rz 11:9
- ἀνταποκρίνομαιantapokrinomaiG470
- Rz spierać się ww. Rz 9:20 Dosłownie „odpowiadać przeciw”: odpowiadać tak, by się sprzeciwić. W Rz 9:20 człowiek spiera się z Bogiem jak naczynie z garncarzem.
- ἀντίantiG473
- J ἀντί (χάριν ἀντὶ χάριτος)anti (charin anti charitos) za ww. J 1:16 Przyimek w zwrocie „łaskę za łaską” (J 1:16) mówi o następstwie, nie o wymianie: nie o łaskę oddaną za otrzymaną, lecz o łaskę, która wciąż napływa. Zob. przypis przy J 1:16.
- ἀντιστρατεύομαιantistrateuomaiG497
- Rz prowadzić wojnę przeciw ww. Rz 7:23 Słowo z wojska: wystawić wojsko przeciw komuś. W Nowym Testamencie tylko w Rz 7:23. Pokrewne słowo w Jk 4:1 mówi o namiętnościach, które „prowadzą wojnę” w członkach. Zob. przypis przy Rz 7:23.
- ἀντιτάσσομαιantitassomaiG498
- Rz sprzeciwiać się ww. Rz 13:2
- ἀντίχριστοςantichristosG500
- 1 J antychryst ww. 1 J 2:18 (2×), 2:22, 4:3 W Nowym Testamencie słowo stoi tylko w listach Jana: poza tym listem jeszcze w 2 J 7. Zob. przypis przy 1 J 2:18.
- 2 J antychryst ww. 2 J 7 To samo słowo i to samo oddanie co w Pierwszym Liście Jana (1 J 2:18, 2:22, 4:3). Zob. przypis przy wersecie 7.
- ἀνυπόκριτοςanypokritosG505
- Rz nieobłudny ww. Rz 12:9 Bez udawania. Tak samo „nieobłudna” w Jk 3:17.
- ἄνωanōG507
- Kol w górze ww. Kol 3:1, 3:2 Przysłówek użyty jak rzeczownik: to, „co w górze”, naprzeciw tego, „co na ziemi” (Kol 3:2). W J 8:23 ten sam zwrot brzmi „tego, co wyżej”, w parze z „tego, co niżej”. Zob. przypis przy Kol 3:1.
- ἄνωθενanōthenG509
- Jk z góry ww. Jk 1:17, 3:15, 3:17
- ἀπαλλοτριόομαιapallotrioomaiG526
- Kol wyobcowany ww. Kol 1:21 Stan, nie zdarzenie: „byliście wyobcowani”, a nie „wyobcowaliście się”. Nie „obcy”, bo to słowo oddaje ξένος (xenos); Lightfoot odróżnia wyobcowanych od obcych. Przedrostek ἀπο- (apo-) wskazuje kierunek: od Boga (Abbott). Para z „zostaliście pojednani” (Kol 1:22).
- ἅπαξhapaxG530
- Hbr ἅπαξ / ἐφάπαξhapax / ephapax raz / raz na zawsze ww. Hbr 6:4, 9:7, 9:26, 9:27, 9:28, 10:2, 12:26, 12:27 / 7:27, 9:12, 10:10 Słowo-pieczęć drugiej połowy listu. „Raz na zawsze” stoi w Hbr 7:27, 9:12 i 10:10, samo „raz” w Hbr 6:4, 9:7, 9:26, 9:27, 9:28, 10:2, 12:26 i 12:27.
- ἀπαρχήaparchēG536
- Rz pierwociny ww. Rz 8:23; 11:16 Pierwsze plony oddawane Bogu jako zapowiedź całych zbiorów (Kpł 23:10). W Rz 8:23 Duch jest pierwocinami tego, co Bóg da w pełni; w Rz 11:16 pierwsza część ciasta oddana Panu (Lb 15:19–21). Tak samo w Jk 1:18. Zob. przypis przy Rz 8:23.
- ἀπείθειαapeitheiaG543
- Rz opór ww. Rz 11:30; 11:32
- Kol opór ww. Kol 3:6 Czynna odmowa dania się przekonać, jak w Liście do Hebrajczyków. Ten sam zwrot o synach oporu stoi w Ef 2:2 i 5:6; tutaj nie mają go dwaj najstarsi świadkowie. Zob. przypis przy Kol 3:6.
- Hbr ἀπείθεια / ἀπειθέωapeitheia / apeitheō opór / stawić opór ww. Hbr 4:6, 4:11 / 3:18, 11:31 Czynna odmowa dania się przekonać. Inne słowo niż παρακοή (parakoē), „nieposłuszeństwo” w Hbr 2:2, i niż ἀπιστία (apistia), „niewiara” w Hbr 3:12 i 3:19. Zob. przypis przy Hbr 3:18.
- ἀπειθέωapeitheōG544
- Rz stawiać opór ww. Rz 2:8; 10:21; 11:30; 11:31 Nie dać się przekonać, odmówić posłuszeństwa; inne słowo niż „nieposłuszeństwo” w Rz 5:19. W Rz 11:30–32 opór pogan i opór Izraela stają się okazją do miłosierdzia. Tak samo w Hbr 3:18.
- Hbr zob. ἀπείθεια / ἀπειθέωapeitheia / apeitheō
- ἀπειλήapeilēG547
- Ef groźba ww. Ef 6:9
- ἀπεκδέχομαιapekdechomaiG553
- Rz wyczekiwać ww. Rz 8:19; 8:23; 8:25 Czekać wytrwale na to, co ma przyjść. W Rz 8:19, 8:23 i 8:25 wyczekuje stworzenie i wyczekujemy my. Tak samo w Ga 5:5: „wyczekujemy nadziei sprawiedliwości”.
- ἀπεκδύομαιapekdyomaiG554
- Kol zob. ἀπέκδυσις / ἀπεκδύομαιapekdysis / apekdyomai
- ἀπέκδυσιςapekdysisG555
- Kol ἀπέκδυσις / ἀπεκδύομαιapekdysis / apekdyomai zwleczenie / zwlec ww. Kol 2:11 / 3:9 Jeden grecki rdzeń w dwóch użyciach, które rozdziela już LSJ: zdjąć z siebie („zwlekliście z siebie starego człowieka”, Kol 3:9) i zedrzeć z kogoś („Złupiwszy zwierzchności i władze”, Kol 2:15). Zob. przypis przy Kol 2:15.
- złupić ww. Kol 2:15
- ἀπιστέωapisteōG569
- Rz nie uwierzyć ww. Rz 3:3 Czasownik do „niewiary”. Można go też czytać „być niewiernym”; zob. przypis przy Rz 3:3.
- ἀπιστίαapistiaG570
- Hbr niewiara ww. Hbr 3:12.19 Tworzy parę z oporem (Hbr 3:18–19): opór i niewiara to dwie twarze tego samego. Zob. hasło ἀπείθεια / ἀπειθέω (apeitheia / apeitheō) i przypis przy Hbr 3:18.
- ἁπλότηςhaplotēsG572
- Rz prostota ww. Rz 12:8 Dawanie bez ukrytych pobudek. To samo słowo bywa też hojnością; zob. przypis przy Rz 12:8. Tak samo „prostota” w Ef 6:5 i Kol 3:22.
- ἀποβαίνωapobainōG576
- J wysiąść ww. J 21:9 Para z ἐμβαίνω (embainō): „wsiedli” (J 21:3) i „wysiedli” (J 21:9). Grecką parę przedrostkową oddaje polska para przedrostkowa.
- ἀποβάλλωapoballōG577
- Rz zrzucić ww. Rz 13:12
- ἀποβολήapobolēG580
- Rz odtrącenie ww. Rz 11:15 Inne słowo niż „odrzucić” w Rz 11:1–2. W Rz 11:15 odtrącenie Izraela stoi naprzeciw jego „przyjęcia”. Zob. przypis przy Rz 11:15.
- ἀποδεκατόωapodekatoōG586
- Hbr zob. δεκάτη / δεκατόω / ἀποδεκατόωdekatē / dekatoō / apodekatoō
- ἀποδίδωμιapodidōmiG591
- Rz oddawać ww. Rz 2:6; 12:17; 13:7 W Rz 12:17 „Nikomu nie oddawajcie zła za zło”, w Rz 13:7 „Oddajcie wszystkim należności”. Inne słowo niż „odpłacić” w Rz 12:19.
- ἀποθνῄσκωapothnēskōG599
- J umrzeć ww. J 4:47, 4:49, 6:49, 6:50, 6:58, 8:21, 8:24 (2×), 8:52, 8:53 (2×), 11:14, 11:16, 11:21, 11:25, 11:26, 11:32, 11:37, 11:50, 11:51, 12:24 (2×), 12:33, 18:14, 18:32, 19:7, 21:23 (2×) Rzeczownik tej rodziny, θάνατος (thanatos), oddany „śmierć”: „Ta choroba nie jest ku śmierci” (J 11:4).
- ἀποκαλύπτωapokalyptōG601
- Rz objawić ww. Rz 1:17; 1:18; 8:18 Odsłonić to, co było ukryte. W Rz 1:17–18 objawia się sprawiedliwość Boga i Jego gniew; w Rz 8:18 chwała, która ma się objawić w wierzących.
- Ga zob. ἀποκάλυψις / ἀποκαλύπτωapokalypsis / apokalyptō
- ἀποκάλυψιςapokalypsisG602
- Ga ἀποκάλυψις / ἀποκαλύπτωapokalypsis / apokalyptō objawienie / objawić ww. Ga 1:12, 2:2 / 1:16, 3:23 Nić rozdziałów 1–2, naprzeciw przekazu od ludzi: ewangelia „przez objawienie Jezusa Chrystusa” (Ga 1:12), „objawić we mnie swojego Syna” (Ga 1:16), podróż do Jerozolimy „wskutek objawienia” (Ga 2:2). Zob. przypis przy Ga 1:12.
- ἀποκαραδοκίαapokaradokiaG603
- Rz utęsknienie ww. Rz 8:19 Wypatrywanie z wyciągniętą szyją. W Rz 8:19 stworzenie z utęsknieniem wyczekuje objawienia synów Boga.
- ἀποκαταλλάσσωapokatallassōG604
- Kol pojednać ww. Kol 1:20, 1:22 Przedrostek ἀπο- (apo-) mówi o przywróceniu zgody, z której się wypadło, i odpowiada słowom „byliście wyobcowani” z Kol 1:21 (Lightfoot). Tertulian: pogodzić można się z obcym, pojednać na powrót tylko ze swoim. Polskie „pojednać” niesie to samo.
- ἀποκτείνωapokteinōG615
- J zabić ww. J 5:18, 7:1, 7:19, 7:20, 7:25, 8:22, 8:37, 8:40, 11:53, 12:10, 16:2, 18:31 Czasownik narastającego zamiaru: od „tym bardziej Żydzi usiłowali Go zabić” (J 5:18) przez rozdziały 7 i 8 do postanowienia rady (J 11:53) i planu wobec Łazarza (J 12:10); w J 16:2 to samo zapowiedziane uczniom. Dlatego wszędzie jedno słowo.
- ἀποκυέωapokyeōG616
- Jk wydać na świat ww. Jk 1:15, 1:18 Czasownik porodu. Rozdział ma dwa porody: grzech „wydaje na świat śmierć” (Jk 1:15), a Bóg „wydał nas na świat słowem prawdy” (Jk 1:18). Zob. przypis przy Jk 1:15.
- ἀπόλλυμιapollymiG622
- J zginąć ww. J 3:16, 6:27, 10:28, 11:50, 17:12 Jedno słowo greckie, cztery polskie, bo polszczyzna nie ma jednego na ginięcie, przepadanie, tracenie i niszczenie. Nić tego słowa biegnie przez J 6:12, 6:27 i 6:39, a dalej przez J 17:12 i 18:9. Zob. przypis przy J 6:12.
- przepaść ww. J 6:12
- stracić ww. J 6:39, 12:25, 18:9
- zniszczyć ww. J 10:10
- Rz zginąć ww. Rz 2:12
- gubić ww. Rz 14:15 Doprowadzić do zguby, przeciwieństwo zbawienia. W Rz 2:12 to samo słowo znaczy „zginąć”.
- ἀπολογέομαιapologeomaiG626
- Rz bronić ww. Rz 2:15 Słowo z sali sądowej, para do „oskarżać”. Ten sam rdzeń ma „nie mieć wymówki” w Rz 1:20 i 2:1.
- ἀπολύτρωσιςapolytrōsisG629
- Rz odkupienie ww. Rz 3:24; 8:23 Pierwotnie uwolnienie jeńca albo niewolnika; tak Ef 1:7, Kol 1:14, Hbr 9:15. Wraca w Rz 8:23. Zob. przypis przy Rz 3:24.
- Kol odkupienie ww. Kol 1:14 Obraz przesuwa się między Kol 1:13 a Kol 1:14: od wyrwania jeńca siłą do uwolnienia go zapłatą (Lightfoot). Dlatego „odkupienie”, jak w Hbr 9:15; w Hbr 11:35, gdzie o zapłacie mowy nie ma, to samo słowo brzmi „uwolnienia”.
- Hbr zob. λύτρωσις / ἀπολύτρωσιςlytrōsis / apolytrōsis
- ἀποστέλλωapostellōG649
- J ἀποστέλλω / πέμπωapostellō / pempō posłać ww. J 1:6, 1:19, 1:24, 3:17, 3:28, 3:34, 4:38, 5:33, 5:36, 5:38, 6:29, 6:57, 7:29, 7:32, 8:42, 9:7, 10:36, 11:3, 11:42, 17:3, 17:8, 17:18 (2×), 17:21, 17:23, 17:25, 18:24, 20:21 / 1:22, 1:33, 4:34, 5:23, 5:24, 5:30, 5:37, 6:38, 6:39, 6:44, 7:16, 7:18, 7:28, 7:33, 8:16, 8:18, 8:26, 8:29, 9:4, 12:44, 12:45, 12:49, 13:16, 13:20 (2×), 14:24, 14:26, 15:21, 15:26, 16:5, 16:7, 20:21 Dwa czasowniki posłania, wymienne: o posłaniu Syna przez Ojca i o posłaniu uczniów. Dlatego jedno polskie słowo. Obok siebie stoją tylko raz: „Jak Mnie posłał Ojciec, tak i Ja posyłam was” (J 20:21); zob. przypis przy J 20:21.
- ἀποστρέφωapostrephōG654
- Rz odwrócić ww. Rz 11:26
- ἀποστυγέωapostygeōG655
- Rz brzydzić się ww. Rz 12:9
- ἀποτολμάωapotolmaōG662
- Rz zdobyć się na odwagę ww. Rz 10:20
- ἀποτομίαapotomiaG663
- Rz surowość ww. Rz 11:22 (2×) Dosłownie „odcięcie”: stanowczość, która nie ustępuje. W Rz 11:22 surowość Boga stoi obok Jego dobroci.
- ἀπόχρησιςapochrēsisG671
- Kol zużywanie ww. Kol 2:22 Przedrostek ἀπο- (apo-) znaczy „do końca”: nie używanie, lecz zużycie, a na tym stoi argument, że rzecz znika w chwili użycia. „Zużywanie”, nie „zużycie”, bo „zużycie” to najpierw ilość. Zob. przypis przy Kol 2:22.
- ἅπτωhaptōG680
- J trzymać ww. J 20:17 W tej formie czasownik znaczy uchwycić się, trzymać się, a nie samo dotknięcie: „Nie trzymaj Mnie” (J 20:17). W Pierwszym Liście Jana stoi w innym znaczeniu, o szkodzie, i brzmi „dotyka” (1 J 5:18).
- Kol chwytać ww. Kol 2:21 Trzy zakazy Kol 2:21 zaciskają się jak pętla: „Nie chwytaj ani nie kosztuj, ani nie dotykaj”. „Dotykać” oddaje tu inne słowo, więc to dostaje „chwytać”. W J 20:17 brzmi „Nie trzymaj Mnie”, bo ma dopełnienie: uchwycenie się kogoś, kto odchodzi.
- ἀπωθέομαιapōtheomaiG683
- Rz odrzucić ww. Rz 11:1; 11:2 Odepchnąć od siebie. W Rz 11:1 pytanie, czy Bóg odrzucił swój lud; odpowiedź w Rz 11:2: „Nie odrzucił”.
- ἀπώλειαapōleiaG684
- Rz zguba ww. Rz 9:22
- ἀράaraG685
- Rz przekleństwo ww. Rz 3:14 Słowo pokrewne temu z Jk 3:10 i Ga 3:13.
- ἀρέσκωareskōG700
- Rz podobać się ww. Rz 8:8; 15:1; 15:2; 15:3 Zabiegać o to, co komuś miłe. W Rz 15:1–3 trzy razy: nie sobie się podobać, lecz bliźniemu, jak Chrystus. Zob. przypis przy Rz 15:1.
- ἀριστάωaristaōG709
- J zjeść śniadanie ww. J 21:12, 21:15 Polskie „śniadać” jest potoczne, dlatego oddanie ma dwa słowa: „Chodźcie, zjedzcie śniadanie” (J 21:12).
- ἀρνέομαιarneomaiG720
- 1 J przeczyć (że) ww. 1 J 2:22 Jedno greckie słowo, dwa oddania: ze zdaniem „kto przeczy, że Jezus jest Chrystusem” (1 J 2:22), z osobą „kto wypiera się Ojca i Syna” (1 J 2:22). Zob. przypis przy 1 J 2:22.
- wypierać się (kogoś) ww. 1 J 2:22, 2:23
- ἁρπάζωharpazōG726
- J porwać ww. J 6:15, 10:12 Zabranie siłą. Po polsku dwa czasowniki: „porwać”, gdy ktoś zabiera (J 6:15), i „wyrwać”, gdy mowa o wydarciu z ręki. Ten sam rdzeń trzyma kontrast rozdziału 10: wilk owce „porywa” (J 10:12), a z ręki Pasterza „nikt ich nie wyrwie” (J 10:28).
- wyrwać ww. J 10:28, 10:29
- ἀρραβώνarrabōnG728
- Ef zadatek ww. Ef 1:14 Słowo z handlu: część zapłaty dana wcześniej jako gwarancja całości. Tak Paweł nazywa też Ducha w 2 Kor 1:22 i 5:5. Zob. przypis przy Ef 1:14.
- ἄρτοςartosG740
- J chleb ww. J 6:5, 6:7, 6:9, 6:11, 6:13, 6:23, 6:26, 6:31, 6:32 (2×), 6:33, 6:34, 6:35, 6:41, 6:48, 6:50, 6:51 (3×), 6:58 (2×), 13:18, 21:9, 21:13 Rozdział 6 idzie od chlebów, które się liczy („pięć chlebów jęczmiennych” J 6:9), do chleba, którym jest sam mówiący: „Ja jestem chlebem życia” (J 6:35). Jedno słowo trzyma nieporozumienie tłumu: „zawsze dawaj nam ten chleb” (J 6:34).
- ἀρχήarchēG746
- Kol początek ww. Kol 1:18 W Kol 1:18 Chrystus jest „początkiem”: pierwszym w czasie i mocą, która daje początek (przypis przy Kol 1:18). W Kol 1:16, 2:10 i 2:15 to samo słowo znaczy zwierzchności: Chrystus je stworzył i sam jest „początkiem”. Tej gry polski nie uniesie.
- zob. θρόνος / κυριότης / ἀρχή / ἐξουσίαthronos / kyriotēs / archē / exousia
- 1 J początek ww. 1 J 1:1, 2:7, 2:13, 2:14, 2:24 (2×), 3:8, 3:11 Zawsze w zwrocie „od początku”, refrenie listu. Raz jest to początek świata („diabeł grzeszy od początku” 1 J 3:8), raz początek słuchania („wieść, którą usłyszeliście od początku” 1 J 3:11). Zob. trzeci przypis przy 1 J 1:1.
- ἀρχηγόςarchēgosG747
- Hbr przewodnik ww. Hbr 2:10, 12:2 Ten, kto idzie pierwszy i otwiera drogę. Most do Hbr 12:2: „przewodnika i dopełniciela wiary”. Zob. przypis przy Hbr 2:10.
- ἀρχιερεύςarchiereusG749
- J arcykapłan ww. J 7:32, 7:45, 11:47, 11:49, 11:51, 11:57, 12:10, 18:3, 18:10, 18:13, 18:15 (2×), 18:16, 18:19, 18:22, 18:24, 18:26, 18:35, 19:6, 19:15, 19:21 W liczbie pojedynczej jeden człowiek, ale nie zawsze ten sam: Kajfasz, „arcykapłan owego roku” (J 11:49), a przy przesłuchaniu Annasz (J 18:19). W liczbie mnogiej stronnictwo kapłanów działające razem z faryzeuszami: „arcykapłani i faryzeusze posłali podwładnych” (J 7:32). Zob. przypis przy J 18:19.
- Hbr arcykapłan ww. Hbr 2:17, 3:1, 4:14, 4:15, 5:1, 5:5, 5:10, 6:20, 7:26, 7:27, 7:28, 8:1, 8:3, 9:7, 9:11, 9:25, 13:11 Słowo jest osią listu: pada w nim 17 razy. Zob. przypis przy Hbr 2:17.
- ἄρχωarchōG757
- Rz rządzić ww. Rz 15:12
- ἄρχωνarchōnG758
- J przywódca ww. J 3:1, 7:26, 7:48, 12:42 Ten sam wyraz nazywa ludzi z władz żydowskich, „przywódca Żydów” (J 3:1), i Szatana: „władca tego świata” (J 12:31). Polszczyzna nie ma jednego słowa na obie role. Zob. przypis przy J 3:1.
- władca ww. J 12:31, 14:30, 16:11
- Rz przywódca ww. Rz 13:3
- Ef władca ww. Ef 2:2 Ten, kto rządzi, tu władca złych mocy: „według władcy władzy powietrza” (Ef 2:2). Tak samo w J 12:31: „władca tego świata”. Zob. przypis przy Ef 2:2.
- ἀσέβειαasebeiaG763
- Rz bezbożność ww. Rz 1:18; 11:26
- ἀσεβήςasebēsG765
- Rz bezbożny ww. Rz 4:5 Człowiek, który nie oddaje Bogu czci; ta sama rodzina co „bezbożność” (Rz 1:18).
- ἀσέλγειαaselgeiaG766
- Rz rozpasanie ww. Rz 13:13
- ἀσθένειαastheneiaG769
- Rz słabość ww. Rz 6:19; 8:26 Brak sił. W Rz 6:19 „słabość waszego ciała”; w Rz 8:26 Duch przychodzi z pomocą naszej słabości, bo nie wiemy, o co się modlić.
- ἀσθενέωastheneōG770
- J chorować ww. J 4:46, 5:3, 5:7, 6:2, 11:1, 11:2, 11:3, 11:6 Rzeczownik tej rodziny, ἀσθένεια (astheneia), oddany „choroba” (J 11:4).
- Rz być słabym ww. Rz 4:19; 8:3; 14:1; 14:2; 14:21 Brak sił. W Rz 14:1–2 słaby w wierze to ten, kto z sumienia nie je mięsa i wyróżnia niektóre dni; nie chodzi o to, że mało wierzy w Chrystusa. Zob. przypis przy Rz 14:1.
- ἀσθένημαasthenēmaG771
- Rz słabość ww. Rz 15:1 Skrupuły słabych w wierze: wahania sumienia w sprawie pokarmów i dni. Zob. przypis przy Rz 15:1.
- ἀσθενήςasthenēsG772
- Rz słaby ww. Rz 5:6 Bez siły, tu bez siły, by samemu się ratować. Ten sam rdzeń co „nie osłabłszy” w Rz 4:19.
- ἄσοφοςasophosG781
- Ef niemądry ww. Ef 5:15 Przeczenie słowa „mądry” (σοφός, sophos), stąd „niemądrzy” obok „mądrzy”. Inne słowo niż „bezmyślni” w Ef 5:17.
- ἀσπίςaspisG785
- Rz żmija ww. Rz 3:13 Jadowity wąż z Ps 140:4. Słowo „jad” z tego wersetu stoi też w Jk 3:8.
- ἀσύνετοςasynetosG801
- Rz bezrozumny ww. Rz 1:21; 1:31; 10:19 Inne słowo niż „nierozumny” z Rz 1:14 (ἀνόητος, anoētos). Wraca w cytacie w Rz 10:19.
- ἀσωτίαasōtiaG810
- Ef hulaszczość ww. Ef 5:18 Trwonienie siebie i swojego: życie, które nie liczy się ze skutkami; tym samym rdzeniem Łk 15:13 opisuje młodszego syna. W Ef 4:19 „rozpasaniu” to inne słowo greckie, ἀσέλγεια (aselgeia); zob. przypis przy Ef 5:18.
- αὐτόςautosG846
- Hbr ὁ αὐτόςho autos ten sam ww. Hbr 1:12 Pierwsze miejsce, Hbr 1:12 („ty jesteś ten sam”), i Hbr 13:8 („Jezus Chrystus wczoraj i dziś ten sam”) spinają klamrą cały list.
- ἀφαιρέωaphaireōG851
- Rz usunąć ww. Rz 11:27
- ἀφειδίαapheidiaG857
- Kol surowość wobec ciała ww. Kol 2:23 Dosłownie „nieoszczędzanie”, ale nazywa postawę czynną: obchodzenie się z ciałem bez pobłażania, nie zaniedbanie (tak Vincent). „Nieoszczędzanie ciała” kojarzyłoby się po polsku z pieniędzmi. Zob. przypis przy Kol 2:23.
- ἀφθαρσίαaphtharsiaG861
- Ef niezniszczalność ww. Ef 6:24 Stan tego, co nie ulega rozkładowi. W Ef 4:22 ten sam rdzeń mówi o starym człowieku, który „ulega rozkładowi”. Ten sam zwrot stoi w 1 Kor 15:42, o ciele wskrzeszonym. Zob. przypis przy Ef 6:24.
- ἄφθαρτοςaphthartosG862
- Rz ἄφθαρτος / φθαρτόςaphthartos / phthartos niezniszczalny / zniszczalny ww. Rz 1:23 To samo słowo z przeczeniem i bez niego; rzeczownik „niezniszczalność” stoi w Rz 2:7.
- ἀφίημιaphiēmiG863
- J opuścić ww. J 4:3, 4:52, 16:28 W J 20:23 o odpuszczeniu grzechów, jak w Jk 5:15, 1 J 1:9 i 1 J 2:12. W innych znaczeniach ten sam czasownik brzmi w Ewangelii „zostawić”, „pozwolić” albo „opuścić”. Zob. przypis przy J 20:23.
- zostawić ww. J 4:28, 8:29, 10:12, 11:48, 12:7, 14:18, 14:27, 16:32
- pozwolić ww. J 11:44, 18:8
- odpuścić ww. J 20:23 (2×)
- ἀφορίζωaphorizōG873
- Rz odłączyć ww. Rz 1:1
- Ga odłączyć ww. Ga 1:15, 2:12 Ironiczne echo: Bóg odłączył Pawła, by głosił Syna wśród pogan (Ga 1:15–16), a od pogan Kefas „zaczął się wycofywać i odłączać” (Ga 2:12). To samo słowo, przeciwny ruch.
- ἀφορμήaphormēG874
- Rz okazja ww. Rz 7:8; 7:11 Dosłownie punkt wyjścia do działania. W Rz 7:8 i 7:11 grzech chwyta okazję, którą daje mu przykazanie. To samo słowo w Ga 5:13.
- ἄφρωνaphrōnG878
- Ef bezmyślny ww. Ef 5:17 Ktoś, kto działa bez namysłu i nie używa rozumu. Inne słowo niż „niemądrzy” w Ef 5:15.
- ἀχρειόομαιachreioomaiG889
- Rz zepsuć się ww. Rz 3:12 Rdzeń „bezużyteczny”, hebrajski psalm mówi o zepsuciu; polskie słowo unosi oba odcienie.
- ἄχρηστοςachrēstosG890
- Flm ἄχρηστος / εὔχρηστος / ὀνίνημιachrēstos / euchrēstos / oninēmi nieużyteczny / bardzo użyteczny / mieć pożytek ww. Flm 11, 20 sieć gry słów z imieniem Ὀνήσιμος (Onēsimos) oddana rodziną „użyt-/pożyt-”.
Β β
- βάθοςbathosG899
- Rz głębokość ww. Rz 8:39 To, co głęboko. W Rz 8:39 razem z „wysokością” obejmuje całą przestrzeń stworzenia. Zob. przypis przy Rz 8:39.
- głębia ww. Rz 11:33 Miara bez dna. W Rz 11:33 głębia bogactwa, mądrości i wiedzy Boga. W Rz 8:39 to samo słowo jako wymiar przestrzeni: „głębokość”.
- Ef głębokość ww. Ef 3:18 Jeden z czterech wymiarów w Ef 3:18; grecki nie mówi, czego są to wymiary. Zob. przypis przy Ef 3:18.
- βαπτίζωbaptizōG907
- J chrzcić ww. J 1:25, 1:26, 1:28, 1:31, 1:33 (2×), 3:22, 3:23 (2×), 3:26, 4:1, 4:2, 10:40 Słowo znaczy: zanurzać, ale tu to nazwa obrzędu; pytanie „Czemu więc chrzcisz” (J 1:25) ma sens, gdy obrzęd jest znany. Ostatnie miejsce wraca tam, „gdzie Jan z początku chrzcił” (J 10:40), i zamyka klamrę z J 1:28. Zob. przypis przy J 10:40.
- Rz chrzcić ww. Rz 6:3 (2×) W Rz 6:3 chrzest „w Chrystusa Jezusa” i „w Jego śmierć”: obrzęd łączy z Chrystusem i z tym, co On przeszedł. Zob. przypis przy Rz 6:3.
- βάπτισμαbaptismaG908
- Rz chrzest ww. Rz 6:4 Rzeczownik od „chrzcić” (Rz 6:3). Jak w Ef 4:5 i Kol 2:12.
- Ef chrzest ww. Ef 4:5 Obrzęd chrztu; w Ef 4:5 jeden z członów szeregu „jeden Pan, jedna wiara, jeden chrzest”. W Kol 2:12 pod tym samym polskim słowem stoi wyraz pokrewny βαπτισμός (baptismos), o tym samym obrzędzie; zob. przypis przy Kol 2:12.
- βάρβαροςbarbarosG915
- Rz barbarzyńca ww. Rz 1:14
- βασιλείαbasileiaG932
- J królestwo ww. J 3:3, 3:5, 18:36 (3×) Rzadkie w tej Ewangelii i skupione w dwóch scenach: Nikodem słyszy, że kto nie zostanie zrodzony na nowo, „nie może zobaczyć królestwa Bożego” (J 3:3), a Piłat słyszy: „Moje królestwo nie jest z tego świata” (J 18:36). Zob. hasło βασιλεύς (basileus).
- Rz królestwo ww. Rz 14:17
- βασιλεύςbasileusG935
- J król ww. J 1:49, 6:15, 12:13, 12:15, 18:33, 18:37 (2×), 18:39, 19:3, 19:12, 19:14, 19:15 (2×), 19:19, 19:21 (2×) Słowo przechodzi z ust wyznających, „Ty jesteś królem Izraela” (J 1:49), w usta szyderców, „Witaj, królu Żydów!” (J 19:3), i w napis na krzyżu: „Jezus Nazarejczyk, król Żydów” (J 19:19). Na tym powtórzeniu stoi ironia rozdziałów 18–19; „władca” by ją rozbił.
- Hbr król ww. Hbr 7:1 (2×), 7:2 (3×), 11:23, 11:27 W Hbr 7:1–2 autor wykłada imię Melchizedeka i nazwę miasta: „król Szalemu” (Hbr 7:1), a w Hbr 7:2 „król sprawiedliwości” i „królem pokoju”. Jedno słowo powtórzone, więc „władca” gdziekolwiek zerwałby ten wykład. W Hbr 11:23 i 11:27 królem jest faraon. Zob. przypis przy Hbr 7:2.
- βασιλεύωbasileuōG936
- Rz królować ww. Rz 5:14; 5:17 (2×); 5:21 (2×) Rządzić jak król. W Rz 5:14–21 królują śmierć, grzech i łaska, a w Rz 5:17 sami ludzie, którzy otrzymują łaskę. Wraca w Rz 6:12.
- βαστάζωbastazōG941
- Rz dźwigać ww. Rz 11:18; 15:1 Tak samo w Ga 6:2.
- Ga ponieść ww. Ga 5:10, 6:5 Jedno greckie słowo, trzy polskie, zależnie od formy: „poniesie wyrok” (Ga 5:10), „brzemiona dźwigajcie” (Ga 6:2), „poniesie własny ładunek” (Ga 6:5), „noszę na swoim ciele piętna Jezusa” (Ga 6:17). Burton odróżnia chętne dzielenie ciężaru w Ga 6:2 od wymuszonego znoszenia w Ga 5:10.
- dźwigać ww. Ga 6:2
- nosić ww. Ga 6:17
- βδελύσσομαιbdelyssomaiG948
- Rz brzydzić się ww. Rz 2:22 Czuć wstręt, tu do bożków; por. Pwt 7:25–26.
- βέβαιοςbebaiosG949
- Hbr βέβαιος / βεβαιόωbebaios / bebaioō niewzruszony / potwierdzić ww. Hbr 2:2, 3:14, 6:19 / 2:3 Język prawnej gwarancji: „niewzruszone” (Hbr 2:2) i „potwierdzone” (Hbr 2:3) to jedna rodzina słów. Wraca w Hbr 3:14 i 6:19 („niewzruszoną”), w Hbr 6:16 („potwierdzenia”), a także w Hbr 9:17 i 13:9. Zob. przypis przy Hbr 2:3.
- prawomocny ww. Hbr 9:17
- umacniać ww. Hbr 13:9
- βεβαιόωbebaioōG950
- Rz potwierdzić ww. Rz 15:8
- Hbr zob. βέβαιος / βεβαιόωbebaios / bebaioō
- βῆμαbēmaG968
- Rz podwyższenie sędziowskie ww. Rz 14:10 Podniesione miejsce, na którym zasiadał sędzia. Na takim podwyższeniu usiadł Piłat, zanim wydał Jezusa na ukrzyżowanie (J 19:13). Zob. przypis przy Rz 14:10.
- βίοςbiosG979
- 1 J doczesne życie ww. 1 J 2:16 Jedno z trzech słów listu na życie: życie doczesne i jego dobra. Inne to ζωή (zōē), trzynaście razy w liście, zawsze życie od Boga, i ψυχή (psychē, 1 J 3:16). Para „doczesnego życia” (1 J 2:16) oddaje jedno gęste słowo. Zob. przypis przy 1 J 2:16.
- dobra ww. 1 J 3:17
- βλασφημέωblasphēmeōG987
- J zob. βλασφημία / βλασφημέωblasphēmia / blasphēmeō
- Rz bluźnić ww. Rz 2:24; 3:8; 14:16 O Bogu „bluźnić” (Rz 2:24), o ludziach i o rzeczy to samo greckie słowo brzmi „oczerniać” (Rz 3:8; 14:16).
- βλασφημίαblasphēmiaG988
- J βλασφημία / βλασφημέωblasphēmia / blasphēmeō bluźnierstwo / bluźnić ww. J 10:33 / 10:36 Rzeczownik i czasownik jednego rdzenia: zarzut „za bluźnierstwo” (J 10:33) wraca w pytaniu Jezusa jako „Bluźnisz” (J 10:36). Powtórzenie słowa niesie sam spór.
- Kol oczernianie ww. Kol 3:8 Mowa, która szkodzi czyjemuś dobremu imieniu: tu w wyliczeniu ludzkich win (Kol 3:8), tak samo w Ef 4:31. Ewangelia Jana oddaje to słowo „bluźnierstwo” (J 10:33), bo tam mowa idzie przeciw Bogu. Zob. przypis przy Kol 3:8.
- βλέπωblepōG991
- J widzieć ww. J 1:29, 5:19, 9:7, 9:15, 9:19, 9:21, 9:25, 9:39 (3×), 9:41, 11:9, 20:1, 20:5, 21:9, 21:20 U Jana ten czasownik stoi tylko w czasie teraźniejszym i przeszłym niedokonanym, więc uzupełnia ὁράω (horaō); polskie niedokonane „widzieć” robi to samo. Na nim stoi scena uzdrowionego ślepca: „teraz widzę” (J 9:25).
- patrzeć ww. J 13:22 Polskie widzenie nie unosi kierunku spojrzenia, stąd „Patrzyli po sobie” (J 13:22).
- βουλεύομαιbouleuomaiG1011
- J postanowić ww. J 11:53, 12:10 Ta sama uchwała wraca i obejmuje Łazarza: arcykapłani „postanowili, że zabiją także Łazarza” (J 12:10). Czasownik spina sceny rozdziałów 11 i 12. Zob. przypis przy J 11:53.
- βουλήboulēG1012
- Ef postanowienie ww. Ef 1:11 Tak samo w Hbr 6:17. W Ef 2:15 „w postanowieniach” stoi inne słowo greckie, δόγμα (dogma), w innym sensie: przepisy.
- βούλημαboulēmaG1013
- Rz postanowienie ww. Rz 9:19
- βραβεύωbrabeuōG1018
- Kol rozstrzygać ww. Kol 3:15 (niech rozstrzyga) Słowo od rozjemcy zawodów: pokój ma wydawać wyrok, gdy w sercu ścierają się dwie rzeczy. Obraz sędziego zawodów niesie też Kol 2:18, „odsądza od nagrody” (καταβραβεύω, katabrabeuō). Zob. przypis przy Kol 3:15.
- βρῶμαbrōmaG1033
- Rz pokarm ww. Rz 14:15 (2×); 14:20
- βρῶσιςbrōsisG1035
- J βρῶσις / πόσιςbrōsis / posis pokarm / napój ww. J 4:32, 6:27 (2×), 6:55 / 6:55 Oba słowa stoją obok siebie: „Ciało moje bowiem jest pokarmem prawdziwym, a krew moja jest napojem prawdziwym” (J 6:55). Wcześniej sam pokarm, „trwający ku życiu wiecznemu” (J 6:27).
- Rz pokarm ww. Rz 14:17
Γ γ
- ΓαλιλαίαGalilaiaG1056
- J Galilea ww. J 1:43, 4:3, 4:43, 4:45, 4:47, 4:54, 7:1, 7:9, 7:41, 7:52 (2×) Greka stawia przy nazwie miejsca nazwę krainy, dosłownie Kana Galilei; polska nazwa bierze przymiotnik: „w Kanie Galilejskiej” (J 2:1). O samej krainie stoi „Galilea”.
- Galilejski ww. J 2:1, 2:11, 4:46, 6:1, 12:21, 21:2
- γεννάωgennaōG1080
- J być zrodzonym ww. J 1:13, 3:3, 3:4 (2×), 3:5, 3:6 (2×), 3:7, 3:8, 8:41 Czasownik rodzenia, nie samego przyjścia na świat, stąd „zrodzony”, nie „narodzony”; tak samo w prologu: „z Boga zostali zrodzeni” (J 1:13). O zwykłych narodzinach: „urodził się” (J 9:2), „narodził się” (J 16:21). Zob. drugi przypis przy J 3:3.
- urodzić / urodzić się ww. J 9:2, 9:19, 9:20, 9:32, 9:34, 16:21, 18:37
- narodzić się ww. J 16:21
- 1 J być zrodzonym (z) ww. 1 J 2:29, 3:9 (2×), 4:7, 5:1 (3×), 5:4, 5:18 (2×) Czasownik rodzenia, nie „narodzić się”. Sprawcą jest Bóg, więc strona bierna zostaje widoczna: „jest zrodzony z Boga” (1 J 3:9). Forma opisowa oddaje grecki czas dokonany o trwałym skutku: stało się raz i trwa. Od 1 J 2:29 słowo niesie resztę listu.
- γεύομαιgeuomaiG1089
- Kol kosztować ww. Kol 2:21 Ten sam rdzeń co „skosztował śmierci” w Hbr 2:9, tu jednak o zwykłym smaku. Postać niedokonana, bo zakaz dotyczy czynności powtarzalnej. Nie „jedz”: słowo mówi o wzięciu do ust i spróbowaniu, a o pokarmie mówi już Kol 2:16.
- Hbr skosztować ww. Hbr 2:9, 6:4, 6:5 Most do Hbr 6:4–5, gdzie ten sam czasownik mówi o tych, którzy „skosztowali niebiańskiego daru” i „dobrego słowa Boga”.
- γῆgēG1093
- J ziemia ww. J 3:22, 3:31 (3×), 8:6, 8:8, 12:24, 12:32, 17:4 Tam, gdzie tekst stawia wodę, przy łodzi i brzegu, stoi „ląd” (J 6:21, 21:8–11). Gdzie indziej „ziemia”: naprzeciw nieba („z ziemi mówi” J 3:31), jako gleba pod ziarnem (J 12:24) i jako kraj („do ziemi judejskiej” J 3:22).
- ląd ww. J 6:21, 21:8, 21:9, 21:11
- Hbr ziemia ww. Hbr 1:10, 6:7, 8:4, 8:9, 11:9, 11:13, 11:29, 11:38, 12:25, 12:26 (2×) Jedno słowo na ziemię przeciwstawioną niebu (Hbr 1:10, 12:25–26), glebę pijącą deszcz (Hbr 6:7) i kraj obietnicy (Hbr 11:9). Także w Hbr 11:29, „po suchej ziemi”: „ląd”, jak w Ewangelii Jana, przeniósłby przejście przez morze na brzeg zamiast w jego środek.
- Jk ziemia ww. Jk 5:5, 5:7, 5:12, 5:17, 5:18 Jedno słowo na ziemię jako miejsce ludzi („Żyliście na ziemi w zbytku” Jk 5:5) i na glebę („cennego owocu ziemi” Jk 5:7). Oba sensy stoją obok siebie w jednym obrazie: „nie padało na ziemię” (Jk 5:17), a potem „ziemia wydała swój owoc” (Jk 5:18).
- γίνομαιginomaiG1096
- J stać się ww. J 1:3 (3×), 1:10, 1:12, 1:14, 1:15, 1:17, 1:28, 1:30, 2:9, 3:9, 4:14, 5:6, 5:9, 5:14 (2×), 8:33, 8:58, 9:27, 9:39, 10:16, 12:36, 13:19 (2×), 14:22, 14:29 (2×), 15:7, 15:8, 19:36, 20:27 Jan stawia to słowo naprzeciw „być”: „Na początku było Słowo” (J 1:1), „Wszystko przez Nie się stało” (J 1:3), „Słowo stało się ciałem” (J 1:14); zob. przypis przy J 8:58. Niektóre zdarzenia mają własne polskie czasowniki: wieczór zapada, spór powstaje, grzmot się rozlega.
- pojawić się ww. J 1:6 O człowieku, który wystąpił na widowni: „Pojawił się człowiek posłany od Boga” (J 1:6).
- odbyć się ww. J 2:1
- powstać ww. J 3:25, 7:43, 10:19
- zapaść ww. J 6:16, 6:17
- zbliżać się ww. J 6:19
- znaleźć się ww. J 6:21, 6:25
- zostać (wykluczonym z synagogi) ww. J 9:22, 12:42
- nastać ww. J 10:22, 21:4
- dojść ww. J 10:35
- rozlec się ww. J 12:29, 12:30
- trwać (o uczcie) ww. J 13:2
- zamienić się ww. J 16:20
- γινώσκωginōskōG1097
- J poznać ww. J 1:10, 4:53, 6:15, 6:69, 7:26, 8:32, 8:52, 8:55, 10:38 (2×), 13:35, 14:7, 14:9, 14:20, 14:31, 15:18, 16:3, 16:19, 17:7, 17:8, 17:23, 17:25 (3×), 19:4 Przy znajomości ludzi „znać”: Jezus „znał wszystkich” (J 2:24) i to, co w człowieku (J 2:25). Przy pojęciu tego, co powiedziane, „rozumieć”: „Dlaczego mojej mowy nie rozumiecie?” (J 8:43).
- znać ww. J 1:48, 2:24, 2:25, 5:42, 7:49, 10:14 (2×), 10:15 (2×), 10:27, 14:7, 14:17 (2×), 17:3
- rozumieć ww. J 3:10, 8:27, 8:28, 8:43, 10:6, 12:16, 13:7, 13:12, 13:28
- dowiedzieć się ww. J 4:1, 5:6, 7:17, 7:51, 11:57, 12:9
- wiedzieć ww. J 7:27, 21:17
- 1 J poznać ww. 1 J 2:3 (2×), 2:4, 2:5, 2:13, 2:14 (2×), 2:18, 2:29, 3:1, 3:6, 3:16, 3:19, 3:24, 4:2, 4:6, 4:8, 4:13, 4:16, 5:2, 5:20 Jeden z dwóch czasowników poznania: zwykle „poznać”, a drugi, οἶδα (oida), zwykle „wiedzieć”. Oba stoją obok siebie: „Jeśli wiecie, że jest sprawiedliwy, poznajecie” (1 J 2:29). Zob. przypis przy 1 J 2:29 i hasło οἶδα (oida).
- znać ww. 1 J 3:1, 4:6, 4:7
- wiedzieć ww. 1 J 3:20
- γλῶσσαglōssaG1100
- Jk język ww. Jk 1:26, 3:5, 3:6 (2×), 3:8 Jedno słowo na narząd i na mowę: język „małym jest członkiem” (Jk 3:5), a w Jk 1:26 „nie trzyma swojego języka na wodzy” mówi o mowie. Ten sam czasownik obejmuje w Jk 3:2 „całe ciało”; dwa polskie słowa zerwałyby tę więź.
- γνωρίζωgnōrizōG1107
- Kol oznajmić ww. Kol 1:27 Słowo od γινώσκω (ginōskō), „poznać”: sprawić, by ktoś poznał. W Kol 4:7 i 4:9 brzmi „dać poznać”, bo tworzy łańcuch z „abyście poznali” w Kol 4:8; tak samo w Ef 6:21.
- dać poznać ww. Kol 4:7, 4:9
- γνῶσιςgnōsisG1108
- Rz wiedza ww. Rz 2:20; 11:33
- γογγύζωgongyzōG1111
- J γογγύζω / γογγυσμόςgongyzō / gongysmos szemrać / szemranie ww. J 6:41, 6:43, 6:61, 7:32 / 7:12 Tym gniazdem słów Septuaginta opisuje Izraela, który na pustyni szemrze o jedzenie (Wj 16:7–12). W Ewangelii pada w mowie o chlebie z nieba i po niej: słuchacze zachowują się jak tamto pokolenie. „Narzekać” zgasiłoby to echo. Zob. przypis przy J 6:41.
- γογγυσμόςgongysmosG1112
- J zob. γογγύζω / γογγυσμόςgongyzō / gongysmos
- γονεύςgoneusG1118
- J rodzice ww. J 9:2, 9:3, 9:18, 9:20, 9:22, 9:23 Rodzice niewidomego są w rozdziale 9 osobną postacią: pytanie uczniów zaczyna się od nich (J 9:2), Żydzi ich wzywają (J 9:18), a oni ze strachu odsyłają pytających do syna: „Jest pełnoletni, jego zapytajcie” (J 9:23).
- γόνυgonyG1119
- Rz kolano ww. Rz 11:4; 14:11
- γράμμαgrammaG1121
- Rz litera ww. Rz 2:27; 2:29; 7:6 Prawo jako zapis, który stoi na zewnątrz człowieka; w parze z Duchem (Rz 2:29; 7:6). W J 5:47 liczba mnoga, „pisma” Mojżesza.
- γραπτόςgraptosG1123
- Rz zapisany ww. Rz 2:15 W Nowym Testamencie tylko tutaj, o uczynku Prawa zapisanym w sercach. Zob. przypis przy Rz 2:15.
- γραφήgraphēG1124
- J Pismo ww. J 2:22, 5:39, 7:38, 7:42, 10:35, 13:18, 17:12, 19:24, 19:28, 19:36, 19:37, 20:9 Zawsze Pismo Izraela, nigdy pismo w ogóle, stąd wielka litera. W J 10:35 „Pismo nie może zostać obalone” stoi obok „słowa Boga”. W J 5:39 „Pisma” to cały zbiór, gdzie indziej jedno miejsce Pisma, przy krzyżu cztery razy (J 19:24–37).
- γυμνόςgymnosG1131
- J rozebrany ww. J 21:7 Rozebrany do pracy, nie nagi: Piotr zdjął tylko wierzchnie ubranie i przed skokiem w morze „przepasał się płaszczem” (J 21:7). W Liście Jakuba ten sam przymiotnik brzmi „nadzy” (Jk 2:15): o ubogich bez odzienia. Zob. przypis przy J 21:7.
- γυνήgynēG1135
- J kobieta ww. J 2:4, 4:7, 4:9 (2×), 4:11, 4:15, 4:17, 4:19, 4:21, 4:25, 4:27, 4:28, 4:39, 4:42, 8:3, 8:4, 8:9, 8:10, 16:21, 19:26, 20:13, 20:15 Zwrot zwyczajny, więc „kobieto”, nie uroczyste „niewiasto”: tak Jezus mówi do Samarytanki (J 4:21) i do matki, w Kanie „Co Mnie i tobie do tego, kobieto?” (J 2:4) i pod krzyżem „Kobieto, oto twój syn” (J 19:26). Wielka litera to początek zdania.
Δ δ
- δαιμόνιονdaimonionG1140
- J demon ww. J 7:20, 8:48, 8:49, 8:52, 10:20, 10:21 Pada tylko w sporze o zarzut wobec Jezusa: „Masz demona” (J 7:20), zarzut szaleństwa. U Jana nie ma ani jednej sceny wypędzania demonów; na zarzut odpowiada zdanie „To nie są słowa opętanego” (J 10:21).
- δακρύωdakryōG1145
- J zapłakać ww. J 11:35 Ronić łzy, nie lamentować. Lament Marii i Judejczyków (J 11:31, 11:33) to inne słowo, κλαίω (klaiō), „płakać”. W Nowym Testamencie ten czasownik stoi tylko tutaj. Zob. przypis przy J 11:35.
- δείκνυμιdeiknymiG1166
- Jk pokazać ww. Jk 2:18 (2×), 3:13
- δεκάτηdekatēG1181
- Hbr δεκάτη / δεκατόω / ἀποδεκατόωdekatē / dekatoō / apodekatoō dziesięcina / wziąć dziesięcinę / pobierać dziesięcinę ww. Hbr 7:2, 7:4, 7:8, 7:9 / 7:6 / 7:5
- zostać obłożonym dziesięciną ww. Hbr 7:9
- δεκατόωdekatoōG1183
- Hbr zob. δεκάτη / δεκατόω / ἀποδεκατόωdekatē / dekatoō / apodekatoō
- δεξιόςdexiosG1188
- Hbr prawica ww. Hbr 1:3, 1:13, 8:1, 10:12, 12:2 Pięć razy, jak refren, wraca obraz z Ps 110:1, „Siądź po mojej prawicy” (Hbr 1:13): przy Synu wyższym od aniołów (Hbr 1:3), przy arcykapłanie (Hbr 8:1), po jednej ofierze (Hbr 10:12), na końcu biegu (Hbr 12:2). „Po prawej stronie” rozbiłoby refren na opis położenia.
- δέσμιοςdesmiosG1198
- Flm więzień ww. Flm 1, 9
- δεσμόςdesmosG1199
- Kol kajdany ww. Kol 4:18 Tak samo w Liście do Filemona (10, 13): Paweł przypomina, że pisze jako więzień, a to daje jego słowom wagę. Zob. przypis przy Kol 4:18.
- Flm δεσμοίdesmoi kajdany ww. Flm 10, 13
- δηλόωdēloōG1213
- Kol oznajmić ww. Kol 1:8 W Liście do Hebrajczyków to słowo brzmi „pokazuje” (Hbr 9:8) i „wskazuje” (Hbr 12:27), bo mówi tam rzecz albo tekst. Tu wiadomość przynosi człowiek, a „Epafras pokazał nam waszą miłość” znaczyłoby, że ją zademonstrował.
- διάβολοςdiabolosG1228
- J diabeł ww. J 6:70, 8:44, 13:2 W J 6:70 zdanie mówi obrazem: „jeden z was jest diabłem” oskarża Judasza o robotę diabła, nie zrównuje go z nim. W J 8:44 i 13:2 słowo mówi o samej osobie diabła. Zob. przypis przy J 6:70.
- 1 J diabeł ww. 1 J 3:8 (3×), 3:10
- διαθήκηdiathēkēG1242
- Rz przymierze ww. Rz 9:4; 11:27 W Rz 9:4 w liczbie mnogiej, wśród darów Izraela; w Rz 11:27 przymierze, w którym Bóg usuwa grzechy (Iz 27:9). Tak samo „przymierze” w Ga 4:24 i Hbr 8:8.
- Ga przymierze ww. Ga 3:15, 3:17, 4:24 Nie „testament”: testament można za życia zmienić, a zatwierdzonego przymierza „nikt nie unieważnia ani niczego do niego nie dopisuje” (Ga 3:15; tak Burton). Tak samo w Liście do Hebrajczyków; tylko w Hbr 9:16–17 stoi tam „testament”, bo mowa o śmierci sporządzającego.
- Hbr przymierze ww. Hbr 7:22, 8:6, 8:8, 8:9 (2×), 8:10, 9:4 (2×), 9:15 (2×), 9:20, 10:16, 10:29, 12:24, 13:20 Słowo pada w liście 17 razy, po raz pierwszy w Hbr 7:22. Wszędzie brzmi „przymierze”, tylko w Hbr 9:16–17 „testament”: po grecku to jedno słowo. Zob. przypis przy Hbr 9:16.
- testament ww. Hbr 9:16, 9:17
- διακονίαdiakoniaG1248
- Rz usługiwanie ww. Rz 11:13; 12:7 (2×)
- Kol usługiwanie ww. Kol 4:17 Rzeczownik z rodziny słowa διάκονος (diakonos), którym list nazywa sługami Epafrasa (Kol 1:7), Pawła (Kol 1:23, 1:25) i Tychika (Kol 4:7). To samo oddanie stoi w Ef 4:12 i Hbr 1:14. Zob. przypis przy Kol 4:17.
- διάκονοςdiakonosG1249
- J sługa ww. J 2:5, 2:9, 12:26 Sługa od strony swojej pracy, a nie niewolnik wobec pana; niewolnika nazywa inne słowo, δοῦλος (doulos). Jedno oddanie wiąże scenę w Kanie (J 2:5, 2:9) ze słowami Jezusa: „tam będzie także mój sługa” (J 12:26).
- Rz sługa ww. Rz 13:4 (2×); 15:8
- διακρίνωdiakrinōG1252
- Rz wątpić ww. Rz 4:20; 14:23
- διάκρισιςdiakrisisG1253
- Rz rozsądzać ww. Rz 14:1 Rzeczownik oddany czasownikiem: przyjęcie słabego nie ma być okazją, by wydawać wyroki o jego skrupułach. Można też rozumieć „spierać się o poglądy”; zob. przypis przy Rz 14:1.
- διαλογισμόςdialogismosG1261
- Rz rozważanie ww. Rz 1:21; 14:1 Myśl, często pełna wątpliwości. Tak w Rz 1:21 i 14:1.
- διαμένωdiamenōG1265
- Hbr zob. μένω / διαμένωmenō / diamenō
- διάνοιαdianoiaG1271
- Ef umysł ww. Ef 2:3, 4:18 Władza rozumienia: poganie są „zaciemnieni w umyśle” (Ef 4:18). Tak samo Hbr 8:10 i 10:16. Inne słowo niż νοῦς (nous, „myślenie”) w Ef 4:17 i 4:23.
- Hbr umysł ww. Hbr 8:10, 10:16 W obu miejscach cytat z Jeremiasza (Jr 31:33): prawa Boga trafiają do umysłu i na serce. „Umysł”, nie „myśli”, bo chodzi o siedzibę, jak przy sercu. W 1 J 5:20 to samo słowo znaczy zdolność rozumienia: „dał nam zrozumienie”.
- 1 J zrozumienie ww. 1 J 5:20
- διασκορπίζωdiaskorpizōG1287
- J rozproszyć ww. J 11:52 Pokrewne σκορπίζω (skorpizō) stoi w obrazie wilka, który owce „porywa i rozprasza” (J 10:12). Zob. przypis przy J 11:52.
- διαστολήdiastolēG1293
- Rz różnica ww. Rz 3:22; 10:12 Wraca w Rz 10:12, też o Żydach i Grekach.
- διαταγήdiatagēG1296
- Rz ustanowienie ww. Rz 13:2
- διάφοροςdiaphorosG1313
- Rz różny ww. Rz 12:6
- Hbr διαφορώτεροςdiaphorōteros znakomitszy ww. Hbr 1:4, 8:6 Ta sama forma wraca w Hbr 8:6: „dostąpił o tyle znakomitszej posługi”. To most: znakomitsze imię (Hbr 1:4), znakomitsza posługa.
- διδασκαλίαdidaskaliaG1319
- Rz nauczanie ww. Rz 12:7
- nauka ww. Rz 15:4 W Rz 15:4 Pisma spisane „dla naszej nauki”: to, czego się z nich uczymy. W Rz 12:7 to samo słowo znaczy „nauczanie”.
- Kol nauka ww. Kol 2:22 Drugie słowo mostu do Iz 29:13 (zob. ἔνταλμα, entalma). „Nauka” oddaje także διδαχή (didachē), jak w 2 Liście Jana. Nie „doktryna”: zarzut dotyczy tego, czego się naucza, nie systemu nauczania.
- διδάσκαλοςdidaskalosG1320
- J Nauczyciel (zamiast imienia, wielką literą) ww. J 1:38, 8:4, 11:28, 13:13, 13:14, 20:16 Małą literą, gdy słowo mówi, kim ktoś jest: „przyszedłeś jako nauczyciel” (J 3:2), „Ty jesteś nauczycielem Izraela” (J 3:10). Wielką, gdy stoi zamiast imienia, jak w słowach Marty: „Nauczyciel tu jest i woła cię” (J 11:28).
- nauczyciel (małą) ww. J 3:2, 3:10
- διδαχήdidachēG1322
- 2 J nauka ww. 2 J 9 (2×), 10
- δίδωμιdidōmiG1325
- Ga δίδωμι / παραδίδωμιdidōmi / paradidōmi dać / wydać ww. dać: Ga 1:4, 2:9, 3:21, 3:22, 4:15; wydać: Ga 2:20 Dwa czasowniki o tym samym akcie: Chrystus w Ga 1:4 „dał samego siebie” (dar), a w Ga 2:20 „wydał samego siebie” (przekazanie w czyjeś ręce, na sąd). Jednym polskim słowem ta para by znikła. Zob. przypis przy Ga 1:4.
- podać (prawicę) ww. Ga 2:9
- διηνεκήςdiēnekēsG1336
- Hbr εἰς τὸ διηνεκέςeis to diēnekes nieprzerwanie ww. Hbr 7:3 Kluczowy zwrot listu, zawsze odróżniony od εἰς τὸν αἰῶνα (eis ton aiōna), „na wiek”: „nieprzerwanie” w Hbr 7:3, 10:1 i 10:14, a w Hbr 10:12 „na stałe”. Zob. przypis przy Hbr 7:3 i przy Hbr 10:12.
- δικαιοκρισίαdikaiokrisiaG1341
- Rz sprawiedliwy sąd ww. Rz 2:5
- δίκαιοςdikaiosG1342
- 1 J sprawiedliwy ww. 1 J 1:9, 2:1, 2:29, 3:7 (2×), 3:12 Małą literą także po imieniu w 1 J 2:1: „Jezusa Chrystusa, sprawiedliwego”. Jedno słowo wiąże Boga (1 J 1:9), Chrystusa i człowieka: „kto czyni sprawiedliwość, jest sprawiedliwy, tak jak On jest sprawiedliwy” (1 J 3:7); wielka litera zerwałaby ten łańcuch. Zob. trzeci przypis przy 1 J 2:1.
- δικαιοσύνηdikaiosynēG1343
- Rz sprawiedliwość ww. Rz 1:17; 3:5; 3:21; 3:22; 3:25; 3:26; 4:3; 4:5; 4:6; 4:9; 4:11 (2×); 4:13; 4:22; 5:17; 5:21; 6:13; 6:16; 6:18; 6:19; 6:20; 8:10; 9:30 (3×); 9:31; 10:3 (2×); 10:4; 10:5; 10:6; 10:10; 14:17 W zwrocie „sprawiedliwość Boża”, tak samo w Jk 1:20. Dopełniacz można czytać trojako: zob. przypis przy Rz 1:17.
- Hbr sprawiedliwość ww. Hbr 1:9, 5:13, 7:2, 11:7, 11:33, 12:11 Jedno słowo na szeroki zakres: cecha Syna („Umiłowałeś sprawiedliwość”, Hbr 1:9), imię Melchizedeka („król sprawiedliwości”, Hbr 7:2), owoc karcenia (Hbr 12:11). Trzyma je razem, jak greckie słowo, i zachowuje więź z rodziną słowa δίκαιος (dikaios), „sprawiedliwy”. Tak samo w 1 Liście Jana.
- 1 J sprawiedliwość ww. 1 J 2:29, 3:7, 3:10 Zwrot „kto czyni sprawiedliwość” (1 J 2:29) stoi w jednym szeregu z „nie czynimy prawdy” (1 J 1:6) i „kto zaś czyni wolę Boga” (1 J 2:17).
- δικαιόωdikaioōG1344
- Rz uznać za sprawiedliwego ww. Rz 2:13; 3:4; 3:20; 3:24; 3:26; 3:28; 3:30; 4:2; 4:5; 5:1; 5:9; 8:30 (2×); 8:33 Rdzeń ten sam co „sprawiedliwość”; po polsku trzyma go „za sprawiedliwego”. Tak samo Ga 2:16 i Jk 2:24. W Rz 6:7 ten sam czasownik brzmi „uwolnić”.
- uwolnić ww. Rz 6:7 To samo słowo co „uznać za sprawiedliwego”, ale z „od”: kto umarł, „został uwolniony od grzechu”, spod jego władzy. Zob. przypis przy Rz 6:7.
- Ga uznać za sprawiedliwego ww. Ga 2:16 (3×), 2:17, 3:8.11.24, 5:4 Tak samo w Liście Jakuba (Jk 2:21, 2:24, 2:25). Pokrewny rzeczownik δικαιοσύνη (dikaiosynē) brzmi „sprawiedliwość” (Ga 2:21, 3:6, 3:21, 5:5). Zob. przypis przy Ga 2:16.
- Jk uznać za sprawiedliwego ww. Jk 2:21, 2:24, 2:25 Zob. przypis przy Jk 2:21.
- δικαίωμαdikaiōmaG1345
- Rz przepis ww. Rz 1:32; 2:26; 8:4 To słowo ma w liście kilka znaczeń: „przepis” (Rz 2:26; 8:4), „uniewinnienie” (Rz 5:16), „sprawiedliwy czyn” (Rz 5:18). Zob. przypis przy Rz 1:32.
- uniewinnienie ww. Rz 5:16 W Rz 5:16 wyrok, który uwalnia od winy, naprzeciw „potępienia”. Inne znaczenia tego słowa: „przepis” (Rz 1:32) i „sprawiedliwy czyn” (Rz 5:18).
- sprawiedliwy czyn ww. Rz 5:18 W Rz 5:18 czyn Chrystusa naprzeciw „upadku” Adama. Zob. przypis przy Rz 5:18.
- δικαίωσιςdikaiōsisG1347
- Rz uznanie za sprawiedliwych ww. Rz 4:25 Rzeczownik od „uznać za sprawiedliwego” (Rz 3:24, 3:26, 4:5). W Rz 5:18 inne znaczenie: uniewinnienie.
- uniewinnienie ww. Rz 5:18 W Rz 5:18 wyrok sądu naprzeciw „potępienia”. W Rz 4:25 to samo słowo ma inne znaczenie: „uznanie za sprawiedliwych”.
- δίκτυονdiktyonG1350
- J sieć ww. J 21:6, 21:8, 21:11 (2×) Ogólne słowo na sieć rybacką. Węższych nazw sieci, ἀμφίβληστρον (amphiblēstron) i σαγήνη (sagēnē), Jan nie używa.
- διψάωdipsaōG1372
- J pragnąć ww. J 4:13, 4:14, 4:15, 6:35, 7:37, 19:28 Jedno słowo na pragnienie ciała i pragnienie jako postawę: „Jeśli ktoś pragnie, niech przychodzi do Mnie i pije” (J 7:37). Dlatego „Pragnę” z krzyża (J 19:28) odpowiada obietnicy, że wierzący „nigdy nie będzie pragnął” (J 6:35).
- Rz pragnąć ww. Rz 12:20
- δίψυχοςdipsychosG1374
- Jk rozdwojony ww. Jk 1:8, 4:8 Dosłownie „dwuduszny”. W całej Biblii słowo stoi tylko u Jakuba: tu i w Jk 4:8 („rozdwojeni”). Zob. przypis przy Jk 1:8.
- διωγμόςdiōgmosG1375
- Rz prześladowanie ww. Rz 8:35 Ściganie i dręczenie z powodu wiary. W Rz 8:35 na liście tego, co nie odłączy od miłości Chrystusa.
- διώκωdiōkōG1377
- Rz ścigać ww. Rz 9:30; 9:31 Obraz pościgu: biec za czymś, by to dosięgnąć. W Rz 9:30–31 poganie, którzy nie ścigali sprawiedliwości, zdobyli ją, a Izrael ścigał i do Prawa nie dotarł. Bez obrazu biegu: „dążcie” (Rz 12:13). O ludziach: „prześladowców” (Rz 12:14), jak w Ga 1:13.
- dążyć ww. Rz 12:13; 14:19
- prześladować ww. Rz 12:14
- Ga διώκω / πορθέωdiōkō / portheō prześladować / niszczyć ww. Ga 1:13, 1:23, 4:29, 5:11, 6:12 / 1:13, 1:23 Te dwa słowa spinają rozdział 1. Paweł mówi o sobie: „prześladowałem kościół Boży i niszczyłem go” (Ga 1:13), a kościoły o nim: „Ten, który nas niegdyś prześladował, teraz głosi wiarę, którą niegdyś niszczył” (Ga 1:23). Zob. przypis przy Ga 1:23.
- δογματίζομαιdogmatizomaiG1379
- Kol poddawać się postanowieniom ww. Kol 2:20 Ten sam rdzeń co δόγμα (dogma) w Kol 2:14: zapis dłużny sporządzony „przeciw nam postanowieniami” został wymazany, więc po co poddawać się postanowieniom? Tę więź niesie po polsku tylko wspólne słowo. LSJ cytuje przy tym znaczeniu właśnie ten werset.
- δοκέωdokeōG1380
- Ga którzy się liczą ww. Ga 2:2, 2:6 (2×) Dwa znaczenia. Mieć znaczenie w oczach innych: ironiczne „tym, którzy się liczą” (Ga 2:2), jak w Ga 2:6 i „uchodzący za filary” (Ga 2:9). Mieć o sobie zdanie: „ktoś sądzi” (Ga 6:3). Zob. przypis przy Ga 2:2.
- uchodzący za ww. Ga 2:9
- sądzi ww. Ga 6:3
- δοκιμάζωdokimazōG1381
- Rz uznać za wartościowe ww. Rz 1:28; 2:18; 14:22 Sprawdzić, czy coś wytrzyma próbę, i przyjąć to, co ją wytrzymało. W Rz 1:28 i 2:18 „uznać za wartościowe”, w Rz 12:2 „badać”, co jest wolą Boga.
- badać ww. Rz 12:2
- 1 J badać ww. 1 J 4:1 Czasownik z próby kruszcu; ten sam stoi w 1 Tes 5:21. Zob. przypis przy 1 J 4:1.
- δοκιμήdokimēG1382
- Rz wypróbowany charakter ww. Rz 5:4 (2×) Wartość sprawdzona w próbie. Ten sam rdzeń co „wypróbowany” (Jk 1:12) i „wypróbowanie” (Jk 1:3). Zob. przypis przy Rz 5:4.
- δόκιμοςdokimosG1384
- Rz ceniony ww. Rz 14:18 Taki, który przeszedł próbę i zyskał uznanie. Ten sam rdzeń co „uznaje za wartościowe” w Rz 14:22. Zob. przypis przy Rz 14:18.
- δολιόωdolioōG1387
- Rz działać podstępnie ww. Rz 3:13 Ten sam rdzeń co „podstęp” w Rz 1:29.
- δόξαdoxaG1391
- J chwała ww. J 1:14 (2×), 2:11, 5:41, 5:44 (2×), 7:18 (2×), 8:50, 8:54, 9:24, 11:4, 11:40, 12:41, 12:43 (2×), 17:5, 17:22, 17:24 Jedno słowo na chwałę od Boga i na uznanie, które ludzie dają sobie nawzajem, bo Jan stawia je obok siebie: „umiłowali bowiem chwałę ludzi bardziej niż chwałę Boga” (J 12:43). „Uznanie” zgasiłoby to powtórzenie. Zob. przypis przy J 5:44.
- Hbr chwała ww. Hbr 1:3, 2:7, 2:9, 2:10, 3:3, 9:5, 13:21 Jedno słowo na jasność, zaszczyt i cel drogi, jak w Ewangelii Jana. Syn jest „blaskiem Jego chwały” (Hbr 1:3), Jezus przez cierpienie zostaje nią ukoronowany (Hbr 2:9), a „wielu synów” jest prowadzonych „do chwały” (Hbr 2:10). Osobne słowa rozerwałyby ten łańcuch.
- δοξάζωdoxazōG1392
- J uwielbić ww. J 7:39, 8:54 (2×), 11:4, 12:16, 12:23, 12:28 (3×), 13:31 (2×), 13:32 (3×), 14:13, 15:8, 16:14, 17:1 (2×), 17:4, 17:5, 17:10, 21:19 W Liście do Galatów ten sam czasownik mówi o ludziach chwalących Boga i brzmi „wielbili” (Ga 1:24).
- Rz uwielbić ww. Rz 1:21; 8:30; 15:9
- przydawać chwały ww. Rz 11:13 W Rz 11:13 Paweł przydaje chwały swojemu usługiwaniu wśród pogan. O Bogu to samo słowo znaczy „uwielbić” (Rz 1:21; 8:30).
- wielbić ww. Rz 15:6
- δόσιςdosisG1394
- Jk δόσις / δώρημαdosis / dōrēma obdarowanie / dar ww. Jk 1:17 Dwa słowa: czynność dawania i rzecz dana. Zob. pierwszy przypis przy Jk 1:17.
- δουλείαdouleiaG1397
- Rz niewola ww. Rz 8:15; 8:21 Stan niewolnika. W Rz 8:15 „duch niewoli”, który prowadzi do lęku; w Rz 8:21 stworzenie zostanie wyzwolone od niewoli rozkładu. Tak samo w Ga 4:24 i Hbr 2:15.
- δουλεύωdouleuōG1398
- Rz służyć ww. Rz 6:6; 7:6; 7:25; 9:12; 12:11; 14:18 Służyć jak niewolnik; ten sam rdzeń co „niewolnik” (δοῦλος, doulos) w Rz 6:16–20. Wraca w Rz 7:6, 7:25 i 12:11.
- δοῦλοςdoulosG1401
- J niewolnik ww. J 4:51, 8:34, 8:35, 13:16, 15:15 (2×), 15:20, 18:10 (2×), 18:18, 18:26 Słowo o przynależności do kogoś, nie o posłuszeństwie, stąd „niewolnik”, nie „sługa”; na sługę Jan ma osobne słowo, διάκονος (diakonos). Niewolnik stoi naprzeciw syna w domu (J 8:35) i przyjaciela (J 15:15). Zob. pierwszy przypis przy J 13:16.
- Rz sługa (Paweł o sobie) ww. Rz 1:1 W Rz 6:16–20 ten sam wyraz stoi jako „niewolnik”; zob. przypis przy Rz 1:1.
- niewolnik ww. Rz 6:16 (2×); 6:17; 6:19 (2×, w niewolę); Rz 6:20 Człowiek należący do pana. Paweł mówi to słowo o sobie w Rz 1:1, gdzie stoi „sługa”; tu chodzi o władzę, której człowiek się poddaje: grzechu albo sprawiedliwości. Zob. przypis przy Rz 6:16.
- Ga sługa ww. Ga 1:10 Dwa oddania, bo rozstrzyga to, o kim mowa. Paweł nazywa się „sługą Chrystusa” (Ga 1:10), jak Jakub (Jk 1:1). W Ga 3:28, 4:1 i 4:7 chodzi o stan prawny: niewolnik stoi naprzeciw wolnego, pana i syna. Zob. przypis przy Ga 1:10.
- niewolnik ww. Ga 3:28, 4:1, 4:7
- Flm niewolnik ww. Flm 16 (2×) bez eufemizmu; tn przy Flm 16.
- δουλόωdouloōG1402
- Rz zostać niewolnikiem ww. Rz 6:18 Ten sam rdzeń co „niewolnik” (δοῦλος, doulos). Wyzwoleni od grzechu nie zostają bez pana: stają się niewolnikami sprawiedliwości (Rz 6:18) i Boga (Rz 6:22).
- uczynić niewolnikiem ww. Rz 6:22 W Rz 6:22 obok „wyzwoleni”: dwie rzeczy, które dzieją się razem.
- δύναμιςdynamisG1411
- Hbr moc ww. Hbr 1:3, 2:4, 6:5, 7:16, 11:11, 11:34 W tym liście „moc” zostaje dla tego słowa: Syn niesie wszystko „słowem mocy” (Hbr 1:3), jest kapłanem „według mocy niezniszczalnego życia” (Hbr 7:16). W Hbr 2:14 κράτος (kratos) to „władza”: diabeł „ma władzę śmierci”, czyli panowanie i prawo do niej, nie siłę.
- δυνατέωdynateōG1414
- Rz mieć moc ww. Rz 14:4
- δυνατόςdynatosG1415
- Rz mocny ww. Rz 4:21; 9:22; 11:23; 15:1 Mający moc. W Rz 15:1 mocni i bezsilni to w grece jedno słowo, raz bez przeczenia, raz z przeczeniem. O Bogu „ma moc” (Rz 4:21; 11:23), w Rz 9:22 „moc”.
- możliwy ww. Rz 12:18
- δωρεάdōreaG1431
- Rz dar ww. Rz 5:15; 5:17 Dar dany darmo; ten sam rdzeń co „darmo” w Rz 3:24. Inne słowo niż „dar łaski” (χάρισμα, charisma). Zob. przypis przy Rz 5:15.
- δώρημαdōrēmaG1434
- Rz dar ww. Rz 5:16 Słowo pokrewne temu z Rz 5:15 i 5:17 (δωρεά, dōrea), oddane tym samym „dar”.
- Jk zob. δόσις / δώρημαdosis / dōrēma
- δῶρονdōronG1435
- Hbr zob. θυσία / προσφορά / δῶρονthysia / prosphora / dōron
Ε ε
- ἙβραϊστίHebraistiG1447
- J po hebrajsku ww. J 5:2, 19:13, 19:17, 19:20, 20:16 Ten sam przysłówek wraca przy Gabbacie (J 19:13), Golgocie (J 19:17), napisie na krzyżu (J 19:20) i przy „Rabbuni” (J 20:16). O to, jaki język Jan ma na myśli, toczy się spór; zob. pierwszy przypis przy J 5:2.
- ἐγγίζωengizōG1448
- Rz przybliżyć się ww. Rz 13:12
- ἐγείρωegeirōG1453
- J wznieść ww. J 2:19, 2:20 Czasownik ogólny: budzi ze snu, podnosi, wznosi budowlę. Gra słów w J 2:19–22: świątynię „wzniosę” (J 2:19), a Jezus „został wzbudzony z martwych” (J 2:22); zob. pierwszy przypis przy J 2:19. O wzbudzeniu z martwych mówi też ἀνίστημι (anistēmi), tym samym polskim słowem.
- wzbudzić ww. J 2:22, 5:21, 7:52, 12:1, 12:9, 12:17, 21:14
- wstać ww. J 5:8, 11:29, 13:4, 14:31
- Rz wzbudzić ww. Rz 4:24; 4:25; 6:4; 6:9; 7:4; 8:11 (2×); 8:34; 10:9 Podnieść z martwych: Bóg wzbudził Jezusa (Rz 4:24; 8:11; 10:9). W Rz 13:11 to samo słowo znaczy „obudzić się” ze snu, jak w Ef 5:14.
- obudzić się ww. Rz 13:11
- ἐγκαινίζωenkainizōG1457
- Hbr zainaugurować ww. Hbr 9:18, 10:20 Dosłownie: otworzyć jako nowe, poświęcić na początek; od tego rdzenia pochodzi grecka nazwa Chanuki. Most do Hbr 10:20, gdzie tym samym słowem zainaugurowana zostaje nowa i żywa droga. Zob. przypis przy Hbr 9:18.
- ἐγκαλέωenkaleōG1458
- Rz wnieść oskarżenie ww. Rz 8:33 Słowo z sądu: oskarżyć kogoś przed sędzią. W Rz 8:33 nikt nie wniesie oskarżenia przeciwko wybranym Boga, bo Bóg uznaje ich za sprawiedliwych.
- ἐγκεντρίζωenkentrizōG1461
- Rz wszczepić ww. Rz 11:17; 11:19; 11:23 (2×); 11:24 (2×) Zaszczepić gałąź w obce drzewo. W Rz 11:17–24 obraz pogan wszczepionych w oliwkę; w Rz 11:24 Paweł mówi, że to „wbrew naturze”.
- ἐγώegōG1473
- J ἐγώ εἰμι + orzecznikegō eimi Ja jestem (orzecznik w narzędniku) ww. J 6:35, 6:41, 6:48, 6:51, 8:12, 10:7, 10:9, 10:11, 10:14, 11:25, 14:6, 15:1, 15:5 Orzecznik po „jestem” idzie narzędnikiem: „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem” (J 11:25). Mianownik brzmiałby dziś jak nagłówek, nie jak wyznanie. Siedem obrazów brzmi za każdym razem tak samo; osobno stoi „Ja jestem” bez orzecznika (J 18:5).
- ἑδραῖοςhedraiosG1476
- Kol utwierdzony ww. Kol 1:23 Obraz budowli: od ἕδρα (hedra), „siedzisko” (LSJ); Lightfoot: postawiony na fundamencie i przez to mocny. Para z „ugruntowani” (Kol 1:23) rośnie: fundament, który podtrzymuje, i siła tego, co stoi. „Niewzruszony” oddaje w Liście do Hebrajczyków inne słowo.
- ἐθελοθρησκίαethelothrēskiaG1479
- Kol samowolny kult ww. Kol 2:23 Słowo ukute, z przedrostkiem ἐθελο- (ethelo-) „z własnego wyboru”. Drwiące echo Kol 2:18: tam „w pokorze i kulcie aniołów”, tu „przy samowolnym kulcie, pokorze” – te same dwa słowa w odwrotnej kolejności. Więcej w przypisie przy Kol 2:23.
- ἔθνοςethnosG1484
- J naród ww. J 11:48, 11:50, 11:51, 11:52, 18:35 Liczba pojedyncza, o Izraelu. W J 11:50 stoi obok λαός (laos), „lud”: „aby jeden człowiek umarł za lud, a nie zginął cały naród”. Zob. hasło λαός (laos).
- Rz poganie ww. Rz 1:5; 1:13; 2:14; 2:24; 3:29 (2×); 4:17; 4:18; 9:24; 9:30; 10:19 (2×); 11:11; 11:12; 11:13 (2×); 11:25; 15:9 (2×); 15:10; 15:11; 15:12 (2×) W cytatach ze Starego Testamentu ten sam wyraz stoi jako „naród” albo „narody” (Rz 2:24; 4:17–18; 10:19; 15:9–12).
- Ga poganie ww. Ga 1:16, 2:2.8.9.12.14.15, 3:8 (2×), 3:14 Słowo oznacza ludzi spoza Izraela, tak jak widzi ich Żyd; stoi naprzeciw Żydów (Ga 2:14–15). Inaczej tylko w cytacie obietnicy danej Abrahamowi: „wszystkie narody” (Ga 3:8; Rdz 12:3). Zob. przypis przy Ga 3:8.
- εἶδοςeidosG1491
- J postać ww. J 5:37 Wygląd, to, co widać, a nie istota: „ani postaci Jego nie widzieliście” (J 5:37).
- εἰδωλολάτρηςeidōlolatrēsG1496
- Ef bałwochwalca ww. Ef 5:5 Ta sama rodzina co „bałwochwalstwo” w Ga 5:20. W Ef 5:5 „to jest bałwochwalca” może dotyczyć samego chciwca albo wszystkich trzech; Kol 3:5 mówi tak o chciwości: „chciwość, która jest bałwochwalstwem”. Zob. przypis przy Ef 5:5.
- εἴδωλονeidōlonG1497
- 1 J bożek ww. 1 J 5:21 Pierwotnie: widmo, odbicie. Zob. przypis przy 1 J 5:21.
- εἰκῇeikēG1500
- Rz na próżno ww. Rz 13:4
- Ga na próżno ww. Ga 3:4 (2×), 4:11 To samo „na próżno” łączy zmarnowane cierpienie Galatów (Ga 3:4) z obawą o zmarnowany trud apostoła (Ga 4:11). W Ga 2:2 „na próżno” oddaje inne wyrażenie, εἰς κενόν (eis kenon), a „na darmo” w Ga 2:21 jeszcze inne, δωρεάν (dōrean).
- εἰκώνeikōnG1504
- Kol obraz ww. Kol 1:15, 3:10 Jedno słowo spina Kol 1:15 z Kol 3:10: „według obrazu Tego, który go stworzył”. Po polsku „obraz” bywa czymś nierzeczywistym, a tu znaczy widzialne ukazanie niewidzialnego Boga. Zob. przypis przy Kol 1:15.
- εἰμίeimiG1510
- J zob. ἐγώ εἰμι + orzecznikegō eimi
- εἴπερeiperG1512
- Rz skoro ww. Rz 3:30; 8:9; 8:17 Zwykle wprowadza przesłankę, którą piszący uważa za pewną („skoro”), choć po grecku brzmi jak warunek („jeśli tylko”). Wraca w Rz 8:9 i 8:17.
- εἰρηνεύωeirēneuōG1514
- Rz żyć w pokoju ww. Rz 12:18
- εἰρήνηeirēnēG1515
- J pokój ww. J 14:27 (2×), 16:33, 20:19, 20:21, 20:26 Obietnica mowy pożegnalnej: „Pokój zostawiam wam, pokój mój wam daję” (J 14:27), „abyście we Mnie mieli pokój” (J 16:33). Wraca jako powitanie Zmartwychwstałego: „Pokój wam” (J 20:19, 20:21, 20:26). Zob. pierwszy przypis przy J 14:27.
- εἰρηνοποιέωeirēnopoieōG1517
- Kol zaprowadzić pokój ww. Kol 1:20 Złożenie od εἰρήνη (eirēnē), „pokój”, stąd ten sam polski rdzeń. „Zaprowadzić”, a nie „uczynić”, bo chodzi o wprowadzenie stanu, nie o wytworzenie rzeczy. W Nowym Testamencie tylko tutaj.
- ἑκατονταετήςhekatontaetēsG1541
- Rz stuletni ww. Rz 4:19 W Rz 4:19 po polsku „mając około stu lat”. To samo słowo pada w Rdz 17:17, gdy Abraham pyta, czy stuletniemu urodzi się syn.
- ἐκδικέωekdikeōG1556
- Rz mścić się ww. Rz 12:19
- ἐκδίκησιςekdikēsisG1557
- Rz pomsta ww. Rz 12:19 W Rz 12:19 słowa Pwt 32:35: „Do Mnie należy pomsta”. Ten sam rdzeń co „mścić się” w tym wersecie i „mściciel” w Rz 13:4.
- ἔκδικοςekdikosG1558
- Rz mściciel ww. Rz 13:4
- ἐκκλάωekklaōG1575
- Rz odłamać ww. Rz 11:17; 11:19; 11:20 Inne słowo niż „wyciąć” w Rz 11:22 i 11:24.
- ἐκκλείωekkleiōG1576
- Rz wykluczyć ww. Rz 3:27 Dosłownie zamknąć na zewnątrz. Tu o chlubie, która nie ma już miejsca. W Ga 4:17 ten sam czasownik, powiedziany o ludziach, stoi jako „odciąć”.
- ἐκκλησίαekklēsiaG1577
- Ga kościół ww. Ga 1:2, 1:13, 1:22 Liczba mnoga w Ga 1:2 „do kościołów Galacji”: to list okrężny do wielu wspólnot regionu. Zob. przypis przy Ga 1:2.
- Ef kościół ww. Ef 1:22, 3:10, 3:21, 5:23, 5:24, 5:25, 5:27, 5:29, 5:32 W Ef 5:25-27 grecki mówi o kościele formami żeńskimi, jak o pannie młodej; po polsku „kościół” jest rodzaju męskiego. Zob. przypis przy Ef 5:25.
- Flm kościół ww. Flm 2 alternatywa: zgromadzenie/wspólnota – tn.
- 3 J kościół ww. 3 J 6, 9, 10 To samo słowo i to samo oddanie co w Liście do Filemona (Flm 2) i do Galatów (Ga 1:2, 1:13, 1:22). W wersecie 6 greka stawia je bez rodzajnika: to zgromadzenie, przed którym bracia zaświadczyli.
- ἐκκόπτωekkoptōG1581
- Rz wyciąć ww. Rz 11:22; 11:24
- ἐκλέγομαιeklegomaiG1586
- J wybrać ww. J 6:70, 13:18, 15:16 (2×), 15:19 Cztery razy na pięć wybiera Jezus; zdanie „Nie wy Mnie wybraliście, ale Ja wybrałem was” (J 15:16) stawia oba wybory naprzeciw siebie. O wybranych dwunastu zaraz pada: „jeden z was jest diabłem” (J 6:70). Wybór nie jest gwarancją.
- ἐκλεκτόςeklektosG1588
- J Wybrany ww. J 1:34 Tytuł z pieśni o Słudze: u Izajasza Bóg mówi o swoim wybranym i o Duchu położonym na nim (Iz 42:1). Dwa wersety wcześniej Duch zstępuje i pozostaje na Jezusie (J 1:32). Część rękopisów czyta „Syn Boży”; zob. przypis przy J 1:34.
- Rz wybrany ww. Rz 8:33 W Rz 8:33 „wybrani Boga”, czyli ci, których Bóg powołał (Rz 8:28–30). Tak samo w Kol 3:12. W J 1:34 to słowo jest tytułem Syna, stąd tam wielka litera.
- ἐκλογήeklogēG1589
- Rz wybór ww. Rz 9:11; 11:5; 11:28 W Rz 9:11 „zamiar Boga według wyboru”: wybór zapadł, gdy bracia „jeszcze się nie urodzili”. Zob. przypis przy Rz 9:11.
- wybrani ww. Rz 11:7 W Rz 11:7 rzeczownik „wybór” oznacza tych, których Bóg wybrał. Zob. przypis przy Rz 11:7.
- ἐκπετάννυμιekpetannymiG1600
- Rz wyciągnąć ww. Rz 10:21 W Rz 10:21 obraz z Iz 65:2: Bóg przez cały dzień wyciąga ręce do ludu, który stawia opór.
- ἐκπίπτωekpiptōG1601
- Rz upaść ww. Rz 9:6 Dosłownie „wypaść”. W Rz 9:6 słowo Boga nie upadło, czyli nie straciło mocy i nie zostało bez skutku. Zob. przypis przy Rz 9:6.
- ἐκπορεύομαιekporeuomaiG1607
- J wyjść ww. J 5:29, 15:26 To samo słowo mówi o Duchu, „który od Ojca wychodzi” (J 15:26).
- ἐκτρέφωektrephōG1625
- Ef żywić ww. Ef 5:29 Czasownik o karmieniu i wychowaniu. W Ef 5:29 o własnym ciele: „lecz je żywi i pielęgnuje”; w Ef 6:4 o dzieciach: „wychowujcie je”. Zob. przypis przy Ef 6:4.
- wychowywać ww. Ef 6:4
- ἐκχέωekcheōG1632
- Rz wylać ww. Rz 3:15; 5:5 W Rz 5:5 o miłości Boga wylanej w sercach, obraz obfitości. W Rz 3:15 ten sam czasownik o krwi: „przelać”.
- ἐλαίαelaiaG1636
- Rz oliwka ww. Rz 11:17; 11:24
- ἐλεάωeleaōG1653
- Rz zmiłować się ww. Rz 9:15 (2×); 11:32 Okazać litość komuś w potrzebie. W Rz 9:15 słowa Boga do Mojżesza (Wj 33:19); w Rz 9:16 i 9:18 Paweł mówi o Bogu, który „okazuje miłosierdzie”. Rzeczownik od tego słowa to „miłosierdzie” (Rz 9:23).
- okazywać miłosierdzie ww. Rz 9:16; 9:18; 12:8
- dostąpić miłosierdzia ww. Rz 11:30; 11:31 Strona bierna słowa „zmiłować się” (Rz 9:15). W Rz 11:30–31 i poganie, i Izrael dostępują miłosierdzia.
- ἐλέγχωelenchōG1651
- J obnażyć ww. J 3:20 Dwa polskie oddania, bo czasownik dotyczy raz czynów, raz ludzi: „aby jego czyny nie zostały obnażone” (J 3:20), „dowiedzie światu winy” (J 16:8). Po polsku nie dowodzi się winy czynom, a obnażony świat znaczyłby co innego. Zob. przypis przy J 16:8.
- dowieść winy ww. J 8:9, 8:46, 16:8
- ἔλεοςeleosG1656
- Rz miłosierdzie ww. Rz 9:23; 11:31; 15:9 W Rz 9:23 „naczynia miłosierdzia” stoją naprzeciw „naczyń gniewu” z Rz 9:22. Tak samo „miłosierdzie” w Jk 2:13.
- Jk miłosierdzie ww. Jk 2:13 (2×), 3:17 W Drugim Liście Jana to samo greckie słowo też brzmi „miłosierdzie” (2 J 3).
- ἐλευθερίαeleutheriaG1657
- Ga wolność ww. Ga 2:4, 5:1, 5:13 (2×) Nić listu: „naszą wolność, jaką mamy w Chrystusie Jezusie, żeby nas ujarzmili” (Ga 2:4). Słowo „ujarzmili” to καταδουλόω (katadouloō), czasownik z rodziny δοῦλος (doulos): niewola naprzeciw wolności. Wolność wraca jako temat rozdziału 5.
- ἐλεύθεροςeleutherosG1658
- Rz wolny ww. Rz 6:20; 7:3 W Rz 6:20 „wolni od sprawiedliwości”: sprawiedliwość nie miała do nich prawa. Zob. przypis przy Rz 6:20.
- Ga zob. παιδίσκη / ἐλευθέραpaidiskē / eleuthera
- ἐλευθερόωeleutheroōG1659
- Rz wyzwolić ww. Rz 6:18; 6:22; 8:2; 8:21 Uczynić wolnym. To samo słowo w J 8:32 i 8:36 oraz w Ga 5:1. W Rz 6:18 i 6:22 wyzwolenie od grzechu prowadzi od razu do nowej służby.
- ἕλκωhelkōG1670
- J pociągnąć ww. J 6:44, 12:32 Jedno słowo o pociąganiu ludzi do Boga, o mieczu i o sieci pełnej ryb. „Pociągnąć” spina J 6:44 ze słowami „pociągnę do siebie wszystkich” (J 12:32). Przy mieczu i sieci ten sam rdzeń z innym przedrostkiem: „wyciągnął” (J 18:10, 21:11).
- wyciągnąć ww. J 18:10, 21:6, 21:11
- ἝλληνHellēnG1672
- Rz Grek ww. Rz 1:14; 1:16; 2:9; 2:10; 3:9; 10:12
- ἐλλογέωellogeōG1677
- Rz zapisywać na rachunek ww. Rz 5:13 Słowo z księgi rachunkowej: wpisać komuś należność. Jak w Flm 18. Zob. przypis przy Rz 5:13.
- ἐλπίζωelpizōG1679
- Rz mieć nadzieję ww. Rz 8:24; 8:25
- pokładać nadzieję ww. Rz 15:12
- ἐλπίςelpisG1680
- Rz nadzieja ww. Rz 4:18 (2×); 5:2; 5:4; 5:5; 8:20; 8:24 (3×); 12:12; 15:4; 15:13 (2×) Oczekiwanie oparte na Bożej obietnicy. W Rz 4:18 Abraham „wbrew nadziei, w nadziei uwierzył”; w Rz 5:5 nadzieja nie zawstydza; w Rz 8:24 nadzieja, którą widać, nie jest nadzieją.
- Hbr nadzieja ww. Hbr 3:6, 6:11, 6:18, 7:19, 10:23 Jedno słowo, jak w 1 Liście Jana, na oczekiwanie, ufność i to, na co się czeka; autor przechodzi między tymi znaczeniami: trzeba zachować „chlubę nadziei” (Hbr 3:6), nadzieja jest kotwicą duszy (Hbr 6:18–19), a zamiast Prawa przychodzi „wprowadzenie lepszej nadziei” (Hbr 7:19).
- 1 J nadzieja ww. 1 J 3:3 W całym liście słowo stoi tylko tutaj. Zob. przypis przy 1 J 3:3.
- ἐμβριμάομαιembrimaomaiG1690
- J wzburzyć się ww. J 11:33, 11:38 Słowo gniewnego poruszenia, oddane bez złagodzenia: Jezus „wzburzył się w duchu” (J 11:33) i „znowu wzburzony w sobie” przychodzi do grobowca (J 11:38). Zob. pierwszy przypis przy J 11:33.
- ἐμφανήςemphanēsG1717
- Rz widoczny ww. Rz 10:20
- ἐμφυσάωemphysaōG1720
- J tchnąć ww. J 20:22 W greckim Starym Testamencie to czasownik tchnienia dającego życie: Bóg tchnie w człowieka (Rdz 2:7), prorok wzywa ducha, by tchnął w umarłych (Ez 37:9), a Eliasz tchnie w dziecko wdowy (1 Krl 17:21).
- ἔμφυτοςemphytosG1721
- Jk wszczepiony ww. Jk 1:21 W Nowym Testamencie słowo stoi tylko tutaj. Zob. przypis przy Jk 1:21.
- ἐνδείκνυμιendeiknymiG1731
- Rz okazać ww. Rz 2:15; 9:17; 9:22 Pokazać na zewnątrz to, co jest. W Rz 2:15 poganie okazują uczynek Prawa; w Rz 9:17 i 9:22 Bóg chce okazać swoją moc i gniew.
- ἔνδειξιςendeixisG1732
- Rz okazanie ww. Rz 3:25; 3:26 Pokazanie czegoś jawnie; dwa razy z rzędu o sprawiedliwości Boga (Rz 3:25, 3:26).
- ἔνδοξοςendoxosG1741
- Ef w chwale ww. Ef 5:27 Przymiotnik od słowa „chwała” (δόξα, doxa): okryty chwałą, wspaniały. Wyrażenie „w chwale” zachowuje ten rdzeń.
- ἐνδύωendyōG1746
- Rz przyoblec się ww. Rz 13:12; 13:14 Włożyć na siebie jak ubranie. W Rz 13:12 broń światłości, w Rz 13:14 samego Pana Jezusa Chrystusa. Tak samo w Ga 3:27.
- ἕνεκενhenekenG1752
- Rz ze względu na ww. Rz 8:36; 14:20
- ἐνέργειαenergeiaG1753
- Ef działanie ww. Ef 1:19, 3:7, 4:16 Moc w działaniu; w Ef 1:19 i 3:7 stoi obok samej mocy, δύναμις (dynamis). Ten sam rdzeń ma czasownik ἐνεργέω (energeō): „według działania …, które zdziałał” (Ef 1:19-20); tak samo Kol 1:29: „według Jego działania, które działa”. Zob. przypis przy Ef 1:19.
- ἐνεργέωenergeōG1754
- Ef działać ww. Ef 1:11, 2:2, 3:20
- zdziałać ww. Ef 1:20
- ἐνοικέωenoikeōG1774
- Rz mieszkać ww. Rz 8:11 Mieszkać w kimś jak w domu. W Rz 8:11 Duch mieszka w wierzących; w tym samym wersecie i w Rz 8:9 stoi słowo bez przedrostka, to samo, którym Rz 7:17–20 mówi o grzechu mieszkającym w człowieku.
- ἑνότηςhenotēsG1775
- Ef jedność ww. Ef 4:3, 4:13 Słowo pada w Nowym Testamencie tylko w tym liście, dwa razy: „jedność Ducha” trzeba zachować (Ef 4:3), a „do jedności wiary” mamy dojść wszyscy (Ef 4:13). Zob. przypis przy Ef 4:3.
- ἔνταλμαentalmaG1778
- Kol przykazanie ww. Kol 2:22 Most do Iz 29:13: grecki Stary Testament stawia tam obok siebie te same dwa słowa z tym samym dopełniaczem, a Jezus przytacza ten werset w Mk 7:7. „Przykazanie” oddaje też ἐντολή (entolē), ale rozdzielenie zerwałoby echo. Zob. przypis przy Kol 2:22.
- ἐντολήentolēG1785
- Rz przykazanie ww. Rz 7:8; 7:9; 7:10; 7:11; 7:12; 7:13; 13:9 Pojedynczy nakaz Prawa, jak „Nie będziesz pożądał” (Rz 7:7). Przykazanie jest święte i dobre (Rz 7:12), a grzech robi z niego narzędzie śmierci (Rz 7:11, 7:13).
- 1 J przykazanie ww. 1 J 2:3, 2:4, 2:7 (3×), 2:8, 3:22, 3:23 (2×), 3:24, 4:21, 5:2, 5:3 (2×)
- 2 J przykazanie ww. 2 J 4, 5, 6 (2×)
- ἐντυγχάνωentynchanōG1793
- Rz wstawiać się ww. Rz 8:27; 8:34 Prosić za kimś. W Rz 8:27 Duch wstawia się za świętymi, w Rz 8:34 Chrystus po prawicy Boga wstawia się za nami. Tak samo w Hbr 7:25.
- skarżyć się ww. Rz 11:2 Z przyimkiem „przeciw”: wnosić skargę na kogoś. W Rz 11:2 Eliasz skarży się Bogu na Izraela. Z przyimkiem „za” to samo słowo znaczy „wstawiać się” (Rz 8:27; 8:34).
- Hbr wstawiać się ww. Hbr 7:25 Żywe wstawiennictwo: „zawsze żyje, aby się za nimi wstawiać” (Hbr 7:25), jak w Rz 8:34. Zob. przypis przy Hbr 7:25.
- ἐνώπιονenōpionG1799
- Rz przed ww. Rz 3:20; 14:22 Przy Bogu „przed” (Rz 3:20; 14:22), przy ludziach „w oczach” (Rz 12:17).
- w oczach ww. Rz 12:17
- ἐξαγοράζωexagorazōG1805
- Ga wykupić ww. Ga 3:13, 4:5 Obraz wykupu niewolnika z targu. Chrystus wykupił „z przekleństwa Prawa” (Ga 3:13) i tych, „którzy są pod Prawem” (Ga 4:5): jedno słowo niesie nić wywodu. Zob. przypis przy Ga 4:5.
- ἐξαπατάωexapataōG1818
- Rz zwieść ww. Rz 7:11 Oszukać tak, że ktoś idzie za kłamstwem. W Rz 7:11 słowo przypomina skargę Ewy: „Wąż mnie zwiódł” (Rdz 3:13). Zob. przypis przy Rz 7:11.
- ἐξεγείρωexegeirōG1825
- Rz wzbudzić ww. Rz 9:17
- ἐξετάζωexetazōG1833
- J wypytać ww. J 21:12 Dociekliwe wypytywanie: nikt z uczniów „nie śmiał Go wypytać” (J 21:12). Stąd przedrostek, bo zwykłe pytanie oddaje ἐρωτάω (erōtaō): „Zapytali go więc” (J 5:12).
- ἐξηγέομαιexēgeomaiG1834
- J opowiedzieć ww. J 1:18 Czasownik kończy zdanie bez dopełnienia; „o Nim” jest dopowiedziane, stąd kursywa. Werset stoi na przeciwstawieniu: „Boga nikt nigdy nie widział” (J 1:18), a Syn o Nim opowiedział. Wzrok zawodzi, słowo donosi. Zob. trzeci przypis przy J 1:18.
- ἐξισχύωexischyōG1840
- Ef zdołać ww. Ef 3:18
- ἐξομολογέωexomologeōG1843
- Rz sławić ww. Rz 14:11; 15:9 Z celownikiem osoby: oddawać cześć, wysławiać. W Rz 14:11 i 15:9 w cytatach ze Starego Testamentu. Można też czytać „wyznać, uznać Boga”; zob. przypis przy Rz 14:11.
- ἐξουθενέωexoutheneōG1848
- Rz gardzić ww. Rz 14:3; 14:10
- ἐξουσίαexousiaG1849
- Rz prawo ww. Rz 9:21 Uprawnienie do działania: w Rz 9:21 garncarz ma prawo zrobić z jednej bryły różne naczynia. W Rz 13:1–3 to samo słowo stoi jako „władza” i nazywa ludzi, którzy rządzą w państwie.
- władza ww. Rz 13:1 (2×); 13:2; 13:3 W Rz 13:1–3 ludzie sprawujący władzę w państwie; zob. przypis przy Rz 13:1.
- Kol władza ww. Kol 1:13 Tu nie istoty, lecz zakres panowania: „z władzy ciemności” (Kol 1:13). To samo polskie słowo wiąże ten werset z władzami w Kol 1:16 i 2:15: najpierw moc, spod której nas wyrwano, potem moce pokonane.
- zob. θρόνος / κυριότης / ἀρχή / ἐξουσίαthronos / kyriotēs / archē / exousia
- ἑορτήheortēG1859
- J święto ww. J 2:23, 4:45 (2×), 5:1, 6:4, 7:2, 7:8 (2×), 7:10, 7:11, 7:14, 7:37, 11:56, 12:12, 12:20, 13:1, 13:29 Słowo pada w Ewangelii siedemnaście razy. Święta razem z Paschą odmierzają czas opowiadania; w J 2:23 oba słowa stoją obok siebie: „w Paschę, w święto”. Zob. przypis przy J 2:23.
- ἐπαγγελίαepangeliaG1860
- Rz obietnica ww. Rz 4:13; 4:14; 4:16; 4:20; 9:4; 9:8; 9:9; 15:8 Obietnicę składa sam Bóg. W rozdziale 4 stoi naprzeciw Prawa (Rz 4:13–16), jak w Ga 3:17–18.
- Ga obietnica ww. Ga 3:14, 3:16, 3:17, 3:18 (2×), 3:21, 3:22, 3:29, 4:23, 4:28 Drugi biegun sporu. Rozdział 3 stawia obietnicę przed Prawem w czasie i nad nim w mocy: Prawo przyszło „czterysta trzydzieści lat później” (Ga 3:17) i przymierza nie unieważnia. Nie „przyrzeczenie”, jak w umowie równych stron: obietnicę składa sam Bóg.
- Hbr obietnica ww. Hbr 4:1, 6:12, 6:15, 6:17, 7:6, 8:6, 9:15, 10:36, 11:9 (2×), 11:13, 11:17, 11:33, 11:39 W tym liście słowo pada czternaście razy i zawsze brzmi „obietnica”.
- 1 J obietnica ww. 1 J 2:25
- ἐπαινέωepaineōG1867
- Rz wychwalać ww. Rz 15:11 W Rz 15:11 dwa słowa o tym samym znaczeniu: „Chwalcie” i „niech Go wychwalają” (Ps 117:1).
- ἔπαινοςepainosG1868
- Rz pochwała ww. Rz 2:29; 13:3
- Ef pochwała ww. Ef 1:6, 1:12, 1:14 Refren w Ef 1:3-14: „ku pochwale chwały swojej łaski” (Ef 1:6), „ku pochwale Jego chwały” (Ef 1:12, 1:14). Po grecku „pochwała” i „chwała” (δόξα, doxa) to dwa różne słowa; wspólny rdzeń mają tylko po polsku. Zob. przypis przy Ef 1:6.
- ἐπαισχύνομαιepaischynomaiG1870
- Rz wstydzić się ww. Rz 1:16; 6:21 Paweł nie wstydzi się ewangelii (Rz 1:16), a ci, którzy ją przyjęli, wstydzą się dawnego życia (Rz 6:21). Zob. przypis przy Rz 6:21.
- Hbr wstydzić się ww. Hbr 2:11, 11:16 Słowo tworzy most do Hbr 11:16: tu „nie wstydzi się nazywać ich braćmi”, tam „Bóg nie wstydzi się ich”.
- ἐπαναπαύομαιepanapauomaiG1879
- Rz opierać się na ww. Rz 2:17 Opierać się całym ciężarem. Zob. przypis przy Rz 2:17.
- ἐπενδύτηςependytēsG1903
- J płaszcz ww. J 21:7 Wierzchnie okrycie rybaka: Piotr „przepasał się płaszczem” (J 21:7). „Szata” oddaje w tej Ewangelii inne słowo, ἱμάτιον (himation), także w J 13:4, z którym scenę łączy ten sam czasownik przepasania.
- ἐπιβλέπωepiblepōG1914
- Jk wejrzeć ww. Jk 2:3 Spojrzenie z przychylnością, ze względami dla tego, na kogo pada. Tym samym słowem modli się Anna (1 Sm 1:11 w Septuagincie) i śpiewa Maria (Łk 1:48). Zob. pierwszy przypis przy Jk 2:3.
- ἐπίγειοςepigeiosG1919
- J zob. ἐπουράνιος / ἐπίγειοςepouranios / epigeios
- ἐπιγινώσκωepiginōskōG1921
- Kol poznać ww. Kol 1:6 Ten sam polski rdzeń co „poznanie” (ἐπίγνωσις, epignōsis), jedna z nici listu (Kol 1:9, 1:10, 2:2, 3:10); Lightfoot wiąże Kol 1:6 wprost z Kol 1:9. Czasownik bez przedrostka w Kol 4:8 też brzmi „poznać”: grecki rozróżnia przedrostkiem, polski nie.
- ἐπίγνωσιςepignōsisG1922
- Kol poznanie ww. Kol 1:9, 1:10, 2:2, 3:10 Nić listu: cztery razy w trzech rozdziałach, tak samo jak w Flm 6. Przedrostek ἐπι- (epi-) wzmacnia słowo wobec γνῶσις (gnōsis), ale przymiotnik w czterech miejscach zrobiłby z odcienia tezę, więc zostaje samo „poznanie”.
- ἐπιδέχομαιepidechomaiG1926
- 3 J przyjmować ww. 3 J 9, 10
- ἐπιζητέωepizēteōG1934
- Rz szukać ww. Rz 11:7
- ἐπιθυμέωepithymeōG1937
- Rz pożądać ww. Rz 7:7; 13:9 Czasownik do „pożądania”; w Rz 7:7 w cytacie z przykazania: „Nie będziesz pożądał”. Zob. przypis przy Rz 7:7.
- ἐπιθυμίαepithymiaG1939
- Rz pożądanie ww. Rz 1:24; 6:12; 7:7; 7:8; 13:14 Pragnienie skierowane na to, czego mieć nie wolno. W Rz 7:7 to słowo z dziesiątego przykazania. Wcześniej w Rz 1:24 i 6:12.
- Jk pożądanie ww. Jk 1:14, 1:15 W Pierwszym Liście Jana (1 J 2:16, 2:17) to samo greckie słowo też brzmi „pożądanie”.
- 1 J pożądanie ww. 1 J 2:16 (2×), 2:17
- ἐπικαλέωepikaleōG1941
- Rz wzywać ww. Rz 10:12; 10:13; 10:14 Wołać do kogoś o pomoc. W Rz 10:13 słowa Jl 3:5: „każdy, kto wezwie imienia Pana, zostanie zbawiony”; w Rz 10:14 pytanie, jak mają wezwać Tego, w którego nie uwierzyli.
- ἐπικαλύπτωepikalyptōG1943
- Rz zakryć ww. Rz 4:7 Obraz grzechu przykrytego, z Ps 32:1. W Nowym Testamencie tylko tutaj.
- ἐπιμένωepimenōG1961
- Rz trwać ww. Rz 6:1; 11:22; 11:23 Pozostawać przy czymś. W Rz 6:1 pytanie, czy trwać w grzechu; w Rz 11:22–23 to samo słowo o trwaniu w dobroci Boga i w niewierze.
- ἐπιπίπτωepipiptōG1968
- Rz spaść ww. Rz 15:3
- ἐπιστρέφωepistrephōG1994
- J odwrócić się ww. J 21:20 O zwrocie ciała, nie o nawróceniu: „Odwróciwszy się, Piotr widzi ucznia” (J 21:20). Tym samym polskim słowem oddany jest στρέφω (strephō) w J 20:14 i 20:16. W Liście Jakuba ten czasownik mówi o nawróceniu: „ktoś go zawróci” (Jk 5:19).
- ἐπιτυγχάνωepitynchanōG2013
- Rz osiągnąć ww. Rz 11:7 (2×)
- ἐπιφαύσκωepiphauskōG2017
- Ef zajaśnieć ww. Ef 5:14 W Nowym Testamencie tylko tutaj; grecki Stary Testament mówi tym słowem o świeceniu słońca i księżyca (Hi 31:26; 25:5). Zob. przypis przy Ef 5:14.
- ἐπιφέρωepipherōG2018
- Rz sprowadzać ww. Rz 3:5 Dosłownie „przynieść na kogoś”; tu o gniewie.
- ἐποικοδομέωepoikodomeōG2026
- Ef zbudować ww. Ef 2:20 Budować na czymś; grecki mówi „na” dwa razy, przedrostkiem ἐπι- (epi-) i przyimkiem: „zbudowani na fundamencie apostołów i proroków” (Ef 2:20). Ten sam czasownik brzmi „budowani” (Kol 2:7).
- ἐπονομάζομαιeponomazomaiG2028
- Rz nazywać się ww. Rz 2:17 Nosić nazwę. Słowo mówi o nazwie; kim ktoś jest naprawdę, rozstrzyga Rz 2:28–29.
- ἐπουράνιοςepouraniosG2032
- J ἐπουράνιος / ἐπίγειοςepouranios / epigeios niebiański / ziemski ww. J 3:12 / 3:12 Para przeciwstawnych przymiotników w jednym zdaniu: „o rzeczach ziemskich” i „o rzeczach niebiańskich” (J 3:12). „Niebiański”, nie „niebieski”, bo to drugie znaczy dziś przede wszystkim kolor; tak samo w Liście do Hebrajczyków.
- Ef niebiański ww. Ef 1:3, 1:20, 2:6, 3:10, 6:12 Pięć razy ten sam zwrot, „w miejscach niebiańskich”; grecki ma sam przymiotnik. To nie po prostu niebo, lecz niewidzialna rzeczywistość duchowa: tam zasiada Chrystus i wierzący z Nim, ale działają tam też wrogie moce (Ef 6:12). Zob. przypis przy Ef 1:3.
- Hbr niebiański ww. Hbr 3:1, 6:4, 8:5, 9:23, 11:16, 12:22 Na tym przymiotniku stoi wywód listu: kapłani służą „przy zarysie i cieniu rzeczy niebiańskich” (Hbr 8:5), a w Hbr 9:23 oczyszczenia wymagają same „rzeczy niebiańskie”. Tak samo w Ewangelii Jana, w parze z „ziemski”. Nie „niebieski”: dziś mówi najpierw o kolorze.
- ἐραυνάωeraunaōG2045
- J przeszukiwać ww. J 5:39, 7:52 Czasownik dociekania, nie zwykłego czytania: „Przeszukujecie Pisma” (J 5:39). Wraca w J 7:52: „Przeszukaj Pisma i zobacz”. Zob. przypis przy J 5:39.
- Rz przeszukiwać ww. Rz 8:27 Badać dokładnie, aż do dna. W Rz 8:27 Bóg przeszukuje serca (Jr 17:10; Ps 7:10). Tak samo w J 5:39.
- ἐργάζομαιergazomaiG2038
- J wykonywać ww. J 3:21, 6:28, 6:30, 9:4 Dwa oddania: „wykonywać”, gdy chodzi o to, co się robi, i „pracować”, gdy o samą pracę; oba w J 9:4. Dla ποιέω (poieō) zostaje „czynić”: „Co mamy czynić, abyśmy wykonywali dzieła Boga?” (J 6:28). Zob. przypis przy J 6:28 i hasło ἔργον (ergon).
- pracować ww. J 5:17 (2×), 6:27, 9:4
- Rz pracować ww. Rz 4:4; 4:5 Praca za zapłatę: obraz z Rz 4:4–5. Ten sam rdzeń co „uczynki”. W Rz 2:10 ten sam czasownik stoi jako „wykonywać”.
- czynić ww. Rz 13:10
- zob. κατεργάζομαι / ἐργάζομαιkatergazomai / ergazomai
- Ga czynić ww. Ga 6:10 W Hbr 11:33, Jk 1:20, 2:9 i 3 J 5 to słowo brzmi „wykonywać”. Tu „czyńmy dobro” (Ga 6:10), bo „czynić dobro” to utarty polski zwrot, a „wykonujmy dobro” byłoby gorszą polszczyzną.
- Hbr wykonywać ww. Hbr 11:33 Para z ποιέω (poieō) „czynić”: dwa różne czasowniki greckie, dwa polskie. Obok siebie stoją w 3 J 5: „wiernie czynisz wszystko, co wykonujesz”. Zwrot z Hbr 11:33, „wykonali sprawiedliwość”, ma też Jk 1:20. Zob. przypis przy Hbr 11:33.
- Jk wykonywać ww. Jk 1:20, 2:9 Czasownik z rodziny „uczynków”, nerwu rozdziału 2, stąd dosłowne „wykonywać”: gniew „sprawiedliwości Bożej nie wykonuje” (Jk 1:20), „grzech wykonujecie” (Jk 2:9). W Ga 6:10 i 2 J 8 to samo słowo brzmi inaczej. Zob. przypis przy Jk 2:9.
- 2 J wypracować ww. 2 J 8 W Jk 1:20, 2:9 i 3 J 5 to słowo brzmi „wykonywać”. Tu obok stoi μισθός (misthos), „zapłata”, czyli dniówka robotnika, więc pasuje słownictwo pracy: „co wypracowaliśmy” (2 J 8). Zob. przypis przy wersecie 8.
- 3 J wykonywać ww. 3 J 5 Dwa czasowniki w jednym zdaniu: „wiernie czynisz wszystko, co wykonujesz” (3 J 5). Tę samą parę, ποιέω (poieō) „czynić” i to słowo „wykonywać”, rozdziela J 6:28: „Co mamy czynić, abyśmy wykonywali dzieła Boga?”.
- ἔργονergonG2041
- J czyn ww. J 3:19, 3:20, 3:21, 7:7, 8:39, 8:41 Dwa polskie słowa rozdziela sprawca. Co czyni człowiek i świat, to czyny: „ich czyny były złe” (J 3:19). Co czyni Ojciec i Syn, to dzieła (J 5:20, 5:36). W J 8:41 „czyny waszego ojca”, bo ojca tekst nazywa dopiero w J 8:44.
- dzieło ww. J 4:34, 5:20, 5:36 (2×), 6:28, 6:29, 7:3, 7:21, 9:3, 9:4, 10:25, 10:32 (2×), 10:33, 10:37, 10:38, 14:10, 14:11, 14:12, 15:24, 17:4 O wierze Jezus mówi: „To jest dzieło Boga” (J 6:29). W J 4:34 i 17:4 to całe dzieło powierzone Synowi i doprowadzone do końca: „dopełniwszy dzieła, które Mi dałeś” (J 17:4).
- Rz uczynek ww. Rz 2:6; 2:7; 2:15; 3:20; 3:27; 3:28; 4:2; 4:6; 9:12; 9:32; 11:6; 13:3; 13:12 Czyn człowieka. Bóg „odda każdemu według jego uczynków” (Rz 2:6); „z uczynków Prawa” (Rz 3:20) nikt nie zostanie uznany za sprawiedliwego. W Rz 9:12 i 9:32 uczynkom Paweł przeciwstawia powołanie Boga i wiarę. Tak samo w Ef 2:9.
- dzieło ww. Rz 14:20 W Rz 14:20 dzieło Boga to wspólnota wierzących albo sam brat, w którym Bóg coś zbudował. Zob. przypis przy Rz 14:20.
- Ga ἔργα νόμουerga nomou uczynki Prawa ww. Ga 2:16 (3×), 3:2.5.10 Zwrot-klucz sporu listu: νόμος (nomos) to „Prawo”, ἔργον (ergon) „uczynek”, tu w liczbie mnogiej. Zob. hasło νόμος (nomos) i przypis przy Ga 2:16.
- Ef uczynek ww. Ef 2:9, 2:10, 5:11 Czyny człowieka oceniane jako dobre albo złe. Wierzący są zbawieni „nie z uczynków” (Ef 2:9), a stworzeni „do dobrych uczynków” (Ef 2:10); w Ef 5:11 list ostrzega przed udziałem „w bezowocnych uczynkach ciemności”. U Jana to samo słowo brzmi „czyny” (J 3:19-21).
- dzieło ww. Ef 4:12 Zadanie do wykonania: „do dzieła usługiwania” (Ef 4:12). O czynach człowieka to samo słowo brzmi w tym liście „uczynki” (Ef 2:9-10; 5:11); „dziełem” w Ef 2:10 to inne słowo, ποίημα (poiēma).
- Jk dzieło ww. Jk 1:4, 1:25 W liczbie pojedynczej słowo znaczy dzieło jako całość: „dzieło pełne” (Jk 1:4), „wykonawcą dzieła” (Jk 1:25). W liczbie mnogiej znaczy konkretne czyny i brzmi „uczynki” (Jk 2:14–26).
- uczynki ww. Jk 2:14, 2:17, 2:18 (3×), 2:20, 2:21, 2:22 (2×), 2:24, 2:25, 2:26, 3:13
- 1 J dzieła (o diable) ww. 1 J 3:8 Wyrażenie „dzieła diabła” (1 J 3:8) mówi o tym, co zbudował diabeł; o postępowaniu człowieka to samo słowo brzmi „czyny” (1 J 3:12) i „czynem” (1 J 3:18). W Liście Jakuba (Jk 2:14–26) brzmi „uczynki”, a w Liście do Hebrajczyków o stworzeniu: „dziełami twoich rąk” (Hbr 1:10).
- czyn (o człowieku) ww. 1 J 3:12, 3:18
- ἔρημοςerēmosG2048
- J pustynia ww. J 1:23, 3:14, 6:31, 6:49, 11:54 Cztery miejsca przywołują Wyjście: głos wołającego „na pustyni” (J 1:23, z Iz 40:3), wąż wywyższony przez Mojżesza (J 3:14), manna jedzona przez ojców (J 6:31, 6:49). W J 11:54 to okolica, do której Jezus odchodzi.
- ἐριθείαeritheiaG2052
- Rz samolubstwo ww. Rz 2:8 Znaczenie niepewne; tak samo Jk 3:14 i 3:16. W Ga 5:20 liczba mnoga stoi jako „intrygi”. Zob. przypis przy Rz 2:8.
- Jk zob. ζῆλος / ἐριθείαzēlos / eritheia
- ἔριςerisG2054
- Rz spór ww. Rz 1:29; 13:13
- ἐρωτάωerōtaōG2065
- J pytać ww. J 1:19, 1:21, 1:25, 5:12, 8:7, 9:2, 9:15, 9:19, 9:21, 16:5, 16:19, 16:30, 18:19, 18:21 (2×) Jeden czasownik na pytanie i na prośbę. Prośba brzmi tak samo w Pierwszym Liście Jana: „trzeba prosić” (1 J 5:16). W J 16:23 i 16:26 stoi w jednym zdaniu z drugim czasownikiem prośby. Zob. hasło αἰτέω (aiteō).
- prosić ww. J 4:31, 4:40, 4:47, 12:21, 14:16, 16:23, 16:26, 17:9 (2×), 17:15, 17:20, 19:31, 19:38
- ἐσθίωesthiōG2068
- J ἐσθίω / τρώγωesthiō / trōgō jeść ww. J 4:31, 4:32, 4:33, 6:5, 6:23, 6:26, 6:31 (2×), 6:49, 6:50, 6:51, 6:52, 6:53, 6:58, 18:28 / 6:54, 6:56, 6:57, 6:58, 13:18 Dwa greckie czasowniki, jedna odmiana: τρώγω dawało formy teraźniejsze temu, czego ἐσθίω dawało w przeszłym, jak polskie „idę” i „szedłem”. Różnicę „zjedli” (J 6:58) i „Kto je” (J 6:54) niesie polski aspekt. Zob. przypis przy J 6:54.
- Rz jeść ww. Rz 14:2 (2×); 14:3 (4×); 14:6 (4×); 14:20; 14:21; 14:23
- ἔσχατοςeschatosG2078
- J ἐσχάτη ἡμέραeschatē hēmera dzień ostateczny ww. J 6:39, 6:40, 6:44, 6:54, 11:24, 12:48 Zwrot z ust Jezusa; w J 11:24 powtarza go Marta. Inny zwrot, „ostatnia godzina”, stoi w Pierwszym Liście Jana (1 J 2:18).
- ἔσωesōG2080
- Rz wewnętrzny ww. Rz 7:22 „Wewnętrzny człowiek” (Rz 7:22): człowiek od środka, ten, który cieszy się Prawem Boga. To samo wyrażenie w Ef 3:16. Zob. przypis przy Rz 7:22.
- Ef wewnętrzny ww. Ef 3:16 (wewnętrznym człowieku) Zwrot Pawłowy (Rz 7:22; 2 Kor 4:16): człowiek od wewnątrz. W Ef 3:17 mowa o tym samym wnętrzu: „w waszych sercach”.
- εὐαγγελίζωeuangelizōG2097
- Rz głosić ewangelię ww. Rz 1:15
- nieść dobre wieści ww. Rz 10:15 W Rz 10:15 słowa Iz 52:7 o posłańcach, którzy niosą dobre wieści. Poza cytatem to samo słowo znaczy „głosić ewangelię” (Rz 1:15).
- εὐαγγέλιονeuangelionG2098
- Rz ewangelia ww. Rz 1:1; 1:9; 1:16; 2:16; 10:16; 11:28
- Ga ewangelia ww. Ga 1:6, 1:7, 1:11, 2:2, 2:5, 2:7, 2:14 Słowo-klucz sporu: „ku innej ewangelii” (Ga 1:6), „ewangelię Chrystusa” (Ga 1:7). Pokrewny czasownik εὐαγγελίζω (euangelizō) bez wskazania, co się głosi, brzmi „głosić ewangelię”; dlatego „ewangelia” stoi też w Ga 1:8, 1:9 i 4:13, choć grecki ma tam sam czasownik.
- εὐαρεστέωeuaresteōG2100
- Hbr podobać się (Bogu) ww. Hbr 11:5, 11:6 W Hbr 11:5 słowo przychodzi z cytatu: tak Septuaginta mówi o Henochu (Rdz 5:24). Rodzina słowa wraca w finale listu: „jak Mu się podoba” (Hbr 12:28), „ma upodobanie” (Hbr 13:16), „co miłe” (Hbr 13:21). Zob. przypis przy Hbr 11:5.
- mieć upodobanie ww. Hbr 13:16
- εὐάρεστοςeuarestosG2101
- Rz miły ww. Rz 12:1; 12:2; 14:18 Taki, który się podoba. W Rz 12:1 o ofierze z ciał, w Rz 12:2 o woli Boga: „co dobre i miłe, i doskonałe”.
- εὐδοκίαeudokiaG2107
- Rz pragnienie ww. Rz 10:1 W Rz 10:1 pragnienie serca Pawła, by jego rodacy zostali zbawieni. W Ef 1:5 i 1:9 to samo słowo mówi o Bogu: „upodobanie”.
- Ef upodobanie ww. Ef 1:5, 1:9 To, co się Bogu podoba i czego On chce: „według upodobania swojej woli” (Ef 1:5). Pokrewny czasownik brzmi w Ga 1:15 i Kol 1:19 „spodobało się”.
- εὐλάβειαeulabeiaG2124
- Hbr εὐλάβεια / εὐλαβέομαιeulabeia / eulabeomai bogobojność / bogobojnie ww. Hbr 5:7, 11:7, 12:28 Rzeczownik i czasownik występują w Nowym Testamencie tylko w tym liście: bogobojność Syna (Hbr 5:7), Noe budujący arkę (Hbr 11:7), służba „z bogobojnością i lękiem” (Hbr 12:28). Czy w Hbr 5:7 chodzi o bogobojność, czy o lęk, rozważa przypis przy Hbr 5:7.
- εὐλαβέομαιeulabeomaiG2125
- Hbr zob. εὐλάβεια / εὐλαβέομαιeulabeia / eulabeomai
- εὐλογέωeulogeōG2127
- Rz błogosławić ww. Rz 12:14 (2×) Prosić Boga o dobro dla kogoś. Ta sama para „błogosławić” i „przeklinać” stoi w Jk 3:9. Zob. przypis przy Rz 12:14.
- εὐλογητόςeulogētosG2128
- Rz błogosławiony ww. Rz 1:25; 9:5 W Rz 1:25 i 9:5 słowa „błogosławiony na wieki” zamykają zdanie, a po nich pada „Amen”. O tym, do kogo odnoszą się w Rz 9:5, mówi przypis przy Rz 9:5. To samo słowo otwiera Ef 1:3.
- Ef błogosławiony ww. Ef 1:3 Pierwsze słowo listu po pozdrowieniu; w tym samym wersecie ten sam rdzeń wraca w „pobłogosławił” i „błogosławieństwem”.
- εὔνοιαeunoiaG2133
- Ef życzliwość ww. Ef 6:7 Dobre nastawienie wobec kogoś: niewolnicy mają służyć „z życzliwością, jak Panu” (Ef 6:7). Nie „dobra wola”, bo „wolę” w Ef 6:6 oddaje inne słowo (θέλημα, thelēma).
- εὐοδόομαιeuodoomaiG2137
- Rz powieść się ww. Rz 1:10
- 3 J εὐοδόωeuodoō dobrze się wieść ww. 3 J 2 (2×) Dosłownie „mieć dobrą drogę”. Zob. przypis przy wersecie 2.
- εὔσπλαγχνοςeusplanchnosG2155
- Ef serdeczny ww. Ef 4:32 Dosłownie „o dobrym wnętrzu”: w słowie tkwi to samo określenie wnętrza, które w Kol 3:12 brzmi „serce miłosierdzia”. Zob. przypis przy Ef 4:32.
- εὐσχημόνωςeuschēmonōsG2156
- Rz przyzwoicie ww. Rz 13:13
- εὐτραπελίαeutrapeliaG2160
- Ef wulgarne żarty ww. Ef 5:4 U dawnych autorów bystry dowcip w rozmowie; w Ef 5:4 w złym sensie: żartowanie grubiańskie i nieprzyzwoite. Naprzeciw stoi „dziękczynienie”, po grecku z tym samym początkiem εὐ- (eu-, „dobrze”). Zob. przypis przy Ef 5:4.
- εὐφραίνωeuphrainōG2165
- Rz radować się ww. Rz 15:10
- εὐχαριστέωeucharisteōG2168
- J dziękować ww. J 6:11, 6:23, 11:41 Tak samo w Liście do Filemona: „Dziękuję mojemu Bogu” (Flm 4).
- Rz dziękować ww. Rz 1:8; 1:21; 14:6 (2×)
- εὐχαριστίαeucharistiaG2169
- Kol dziękczynienie ww. Kol 2:7, 4:2 Ten sam rdzeń co „Dziękujemy” (Kol 1:3) i „dziękując” (Kol 1:12): dziękczynienie to akt wypowiadany, nie uczucie. Dlatego nie „wdzięczność”, która nazywa stan wewnętrzny.
- εὔχομαιeuchomaiG2172
- Rz pragnąć ww. Rz 9:3 To samo słowo znaczy też „modlić się”, jak w 3 J 2. W Rz 9:3 Paweł mówi o pragnieniu, którego spełnić nie może: „Pragnąłbym”. Zob. przypis przy Rz 9:3.
- εὔχρηστοςeuchrēstosG2173
- Flm zob. ἄχρηστος / εὔχρηστος / ὀνίνημιachrēstos / euchrēstos / oninēmi
- ἐφάπαξephapaxG2178
- Hbr zob. ἅπαξ / ἐφάπαξhapax / ephapax
- ἔχθραechthraG2189
- Rz wrogość ww. Rz 8:7 Postawa wroga. W Rz 8:7 zamysł ciała jest wrogością wobec Boga, bo nie poddaje się Jego Prawu. W Rz 5:10 Paweł mówi: „gdy byliśmy wrogami”.
- ἐχθρόςechthrosG2190
- Rz wróg ww. Rz 5:10; 11:28; 12:20
Ζ ζ
- ζάωzaōG2198
- Ga żyć ww. Ga 2:14, 2:19, 2:20 (4×), 3:11, 3:12, 5:25 Ten sam czasownik niesie dwa znaczenia naraz: być przy życiu, „żyję zaś już nie ja” (Ga 2:20), i prowadzić życie, „żyję w wierze” (Ga 2:20). Zdanie bierze siłę z tego powtórzenia; osobne „postępować” dla drugiego znaczenia rozerwałoby je.
- ΖεβεδαῖοςZebedaiosG2199
- J Zebedeusz ww. J 21:2 Imię w formie spolszczonej, utrwalonej w polskiej tradycji biblijnej. Zob. przypis przy J 21:2.
- ζέωzeōG2204
- Rz płonąć ww. Rz 12:11
- ζῆλοςzēlosG2205
- J gorliwość ww. J 2:17 Słowo cytatu z Psalmu Ps 69:10: „Gorliwość o Twój dom pożre mnie” (J 2:17). W innych księgach znaczy co innego i brzmi inaczej: „zazdrość” (Ga 5:20), „zapalczywość ognia” (Hbr 10:27). Zob. przypis przy J 2:17.
- Rz gorliwość ww. Rz 10:2 W Rz 10:2 Izrael ma gorliwość o Boga, „ale nie według poznania”. Tak samo „gorliwość” w J 2:17; w Rz 13:13 i Jk 3:14 to samo słowo znaczy „zazdrość”.
- zazdrość ww. Rz 13:13
- Jk ζῆλος / ἐριθείαzēlos / eritheia zazdrość / samolubstwo ww. Jk 3:14, 3:16 Oba słowa objaśnia przypis przy Jk 3:14 o zazdrości i samolubstwie.
- ζωήzōēG2222
- J życie ww. J 1:4 (2×), 3:15, 3:16, 3:36 (2×), 4:14, 4:36, 5:24 (2×), 5:26 (2×), 5:29, 5:39, 5:40, 6:27, 6:33, 6:35, 6:40, 6:47, 6:48, 6:51, 6:53, 6:54, 6:63, 6:68, 8:12, 10:10, 10:28, 11:25, 12:25, 12:50, 14:6, 17:2, 17:3, 20:31 Tak samo w Pierwszym Liście Jana, gdzie to słowo spina list klamrą (1 J 1:2, 5:20).
- 1 J życie ww. 1 J 1:1, 1:2 (2×), 2:25, 3:14, 3:15, 5:11 (2×), 5:12 (2×), 5:13, 5:16, 5:20 Klamra listu: od prologu, gdzie życie „zostało objawione” (1 J 1:2), po przedostatni werset: „i życiem wiecznym” (1 J 5:20). Doczesne środki to inne słowo, βίος (bios, 1 J 2:16, 3:17), a życie oddawane za innych jeszcze inne, ψυχή (psychē, 1 J 3:16). Zob. przypis przy 1 J 5:11.
- ζῳοποιέωzōopoieōG2227
- Rz ożywić ww. Rz 4:17; 8:11 Dać życie temu, co martwe. W Rz 4:17 Bóg „ożywia martwych”; w Rz 8:11 ożywi też śmiertelne ciała tych, w których mieszka Jego Duch. Zob. przypis przy Rz 8:11.
Η η
- ἡγέομαιhēgeomaiG2233
- Hbr uznać ww. Hbr 10:29, 11:11, 11:26 Słowo ma dwa znaczenia, które rozdziela słownik Abbotta-Smitha: „prowadzić”, stąd imiesłów „przewodzący”, oraz „uważać coś za coś”, stąd „uznać”.
- przewodzący ww. Hbr 13:7, 13:17, 13:24 Trzy wzmianki tworzą ramę zakończenia listu: „Pamiętajcie o waszych przewodzących” (Hbr 13:7), „Słuchajcie waszych przewodzących” (Hbr 13:17), „Pozdrówcie wszystkich waszych przewodzących” (Hbr 13:24). Zob. przypis przy Hbr 13:7.
- ἡδονήhēdonēG2237
- Jk rozkosze ww. Jk 4:1, 4:3
- ἥκωhēkōG2240
- Rz nadejść ww. Rz 11:26
- ἡλικίαhēlikiaG2244
- Ef dorosłość ww. Ef 4:13 Pełny wiek człowieka, jak w J 9:21, gdzie rodzice mówią o synu: „jest pełnoletni”. W Ef 4:13 stoi obok dojrzałego człowieka i niemowląt z Ef 4:14. Zob. przypis przy Ef 4:13.
- ἧλοςhēlosG2247
- J gwóźdź ww. J 20:25 (2×) Dwa razy w jednym zdaniu Tomasza: raz o tym, co chce zobaczyć, raz o tym, czego chce dotknąć: „ślad po gwoździach” (J 20:25).
- ἡμέραhēmeraG2250
- J zob. ἐσχάτη ἡμέραeschatē hēmera
- ἥττημαhēttēmaG2275
- Rz porażka ww. Rz 11:12
Θ θ
- θάλασσαthalassaG2281
- J morze ww. J 6:1, 6:16, 6:17, 6:18, 6:19, 6:22, 6:25, 21:1, 21:7 Chodzi o jezioro, ale ewangelista nazywa je morzem: „Morza Galilejskiego – Tyberiadzkiego” (J 6:1); druga nazwa wraca w J 21:1. „Jezioro” oddałoby geografię, a nie tekst. O nazwach mówi przypis przy J 6:1.
- θάλπωthalpōG2282
- Ef pielęgnować ww. Ef 5:29 Dosłownie „ogrzewać”; w przenośni otaczać czułą troską, jak karmicielka swoje dzieci w 1 Tes 2:7.
- θανατόωthanatoōG2289
- Rz uśmiercić ww. Rz 7:4; 8:13; 8:36 Zadać śmierć. W Rz 7:4 Paweł pisze: „zostaliście uśmierceni dla Prawa przez ciało Chrystusa”. Zob. przypis przy Rz 7:4.
- θεάομαιtheaomaiG2300
- J przyglądać się ww. J 1:14, 1:32, 11:45 Patrzenie z bliska i uważne, nie bierne. Stąd niedokonane „przyglądać się” także przy greckim czasie przeszłym dokonanym: „przyglądaliśmy się Jego chwale” (J 1:14), jak w 1 J 1:1.
- ujrzeć ww. J 1:38, 6:5, 8:10
- przyjrzeć się ww. J 4:35
- 1 J przyglądać się ww. 1 J 1:1, 4:14 Wpatrywać się z bliska. Zdanie „Boga nikt nigdy nie oglądał” (1 J 4:12) ma w Ewangelii Jana bliźniacze „Boga nikt nigdy nie widział” (J 1:18), z innym słowem, ὁράω (horaō). Zob. pierwszy przypis przy 1 J 4:12.
- oglądać ww. 1 J 4:12
- θειότηςtheiotēsG2305
- Rz boskość ww. Rz 1:20 W Nowym Testamencie tylko tutaj. To inne słowo niż „Bóstwo” w Kol 2:9, które nazywa samo bycie Bogiem. Zob. przypis przy Rz 1:20.
- θέλημαthelēmaG2307
- J wola ww. J 1:13 (2×), 4:34, 5:30 (2×), 6:38 (2×), 6:39, 6:40, 7:17, 9:31 Ciężar słowa leży w rozdziałach 4–6, gdzie wola Ojca jest tym, co Syn przyszedł wykonać: „Moim pokarmem jest czynić wolę Tego, który Mnie posłał” (J 4:34). W J 6:38–40 wraca w trzech wersetach z rzędu. Tak samo „wola” w Liście do Hebrajczyków.
- Hbr wola ww. Hbr 10:7, 10:9, 10:10, 10:36, 13:21 W rozdziale 10 zdanie z Psalmu 40, „aby czynić, Boże, Twoją wolę” (Hbr 10:7), wraca w Hbr 10:9, a Hbr 10:10 je komentuje: „W tej to woli jesteśmy uświęceni”. Gdyby cytat miał „pragnienie”, a komentarz „wolę”, komentarz przestałby wskazywać na cytat.
- θέλωthelōG2309
- J chcieć ww. J 1:43, 3:8, 5:6, 5:21, 5:35, 5:40, 6:11, 6:21, 6:67, 7:1, 7:17, 7:44, 8:44, 9:27 (2×), 12:21, 15:7, 16:19, 17:24, 21:18 (2×), 21:22, 21:23 Jedno słowo na pragnienie i na postanowienie. Dzięki temu ten sam czasownik słychać w pytaniu do chorego, „Chcesz stać się zdrowy?” (J 5:6), i w mowie o Synu, który „ożywia tych, których chce” (J 5:21). Tak samo w Liście do Galatów.
- Rz chcieć ww. Rz 7:15; 7:16; 7:18; 7:19 (2×); 7:20; 7:21; 9:16; 9:18 (2×); 9:22; 11:25; 13:3 Pada siedem razy w Rz 7:15–21: człowiek chce dobra, a go nie czyni. W Rz 7:18 samo chcenie stoi jak rzeczownik: „chcenie jest przy mnie”.
- Ga chcieć ww. Ga 1:7, 3:2, 4:9, 4:17, 4:20, 4:21, 5:17, 6:12, 6:13 Dwa czasowniki woli w jednym zdaniu: „Ciało bowiem pożąda przeciw Duchowi” i „żebyście nie czynili tego, czego chcecie” (Ga 5:17). „Pożądać” oddaje w tym liście tylko rodzinę słowa ἐπιθυμία (epithymia), a „chcieć” tylko θέλω; inaczej pożądanie walczyłoby z pożądaniem.
- θεραπεύωtherapeuōG2323
- J zob. ὑγιής / θεραπεύωhygiēs / therapeuō
- θεράπωνtherapōnG2324
- Hbr służebnik ww. Hbr 3:5 Zaszczytny tytuł Mojżesza z Lb 12:7 w Septuagincie. Inne słowo niż λειτουργός (leitourgos), „sługa” w Hbr 1:7, i niż δοῦλος (doulos), „niewolnik”. Zob. przypis przy Hbr 3:5.
- θερίζωtherizōG2325
- Ga zob. σπείρω / θερίζωspeirō / therizō
- θεωρέωtheōreōG2334
- J oglądać ww. J 2:23, 6:2, 7:3, 17:24, 20:6 Greka ma tu jedno słowo, polski cztery: widowisko się ogląda (J 2:23), na żywą istotę się patrzy (J 6:19), stały widok się widuje (J 9:8), a wniosek się widzi: „widzę, że Ty jesteś prorokiem” (J 4:19). Tłum z J 2:23 jest widownią.
- widzieć ww. J 4:19, 12:19, 14:17
- patrzeć na ww. J 6:19, 6:40, 6:62, 10:12, 12:45 (2×), 14:19 (2×), 16:10, 16:16, 16:17, 16:19, 20:12, 20:14
- zobaczyć ww. J 8:51 Zwrot obrazowy w J 8:51: „śmierci nie zobaczy” znaczy, że jej nie doświadczy. Zob. przypis przy J 8:51.
- widywać ww. J 9:8
- θήραthēraG2339
- Rz sieć ww. Rz 11:9
- θιγγάνωthinganōG2345
- Kol dotykać ww. Kol 2:21 Tak samo w Liście do Hebrajczyków: „dotknął” (Hbr 11:28), „dotknie” (Hbr 12:20). Zakaz o tym samym kształcie, μὴ θίγγανε (mē thingane), zna napis z Thery (LSJ). Postać niedokonana, bo zakaz dotyczy czynności powtarzalnej.
- θλῖψιςthlipsisG2347
- Rz ucisk ww. Rz 2:9; 5:3 (2×); 8:35; 12:12 Przygniatające położenie, cierpienie z zewnątrz. W Rz 2:9 ucisk spotka czyniących zło; w Rz 5:3 wierzący chlubią się uciskami; w Rz 8:35 żaden ucisk nie odłączy ich od miłości Chrystusa.
- Kol ucisk ww. Kol 1:24 W Nowym Testamencie to słowo nigdy nie nazywa odkupieńczej męki Chrystusa, lecz ucisk z zewnątrz, zwykle uczniów. O cierpieniach Chrystusa mówi inne słowo, πάθημα (pathēma), a tu stoi to: „czego brakuje uciskom Chrystusa”. Zob. przypis przy Kol 1:24.
- θνῄσκωthnēskōG2348
- J umarły ww. J 11:44, 19:33 W tej samej scenie inne słowo greckie, τελευτάω (teleutaō), oddane „zmarły” (J 11:39): dwa słowa greckie, dwa polskie.
- θνητόςthnētosG2349
- Rz śmiertelny ww. Rz 6:12; 8:11 Taki, który umiera. „Śmiertelne ciało” z Rz 6:12 wraca w Rz 8:11: Bóg ożywi śmiertelne ciała ze względu na swojego Ducha.
- θρησκείαthrēskeiaG2356
- Kol kult ww. Kol 2:18 U Jakuba to samo słowo brzmi „pobożność” (Kol 1:26–27). Tu ma dopełniacz „aniołów”, więc potrzebne jest słowo, które go przyjmuje: kult aniołów, czyli cześć oddawana aniołom, za LSJ, Abbottem-Smithem i Lightfootem. Inne odczytania podaje przypis przy Kol 2:18.
- Jk pobożność ww. Jk 1:26, 1:27 Religijność widoczna w praktykach. W Liście do Kolosan to samo słowo ma dopełniacz „aniołów” i brzmi „kulcie aniołów” (Kol 2:18), bo „pobożność” z dopełniaczem znaczyłaby tam pobożność, którą mają aniołowie. Zob. przypis przy Jk 1:26.
- θρόνοςthronosG2362
- Kol θρόνος / κυριότης / ἀρχή / ἐξουσίαthronos / kyriotēs / archē / exousia trony / panowania / zwierzchności / władze ww. trony: Kol 1:16; panowania: Kol 1:16; zwierzchności: Kol 1:16, 2:10, 2:15; władze: Kol 1:16, 2:10, 2:15 Cztery nazwy stoją jednym szeregiem w Kol 1:16, a zwierzchności i władze wracają parą w Kol 2:10 i 2:15. „Panowania” zachowują rdzeń słowa „Pan”, jak w grece rdzeń κύριος (kyrios). Szereg nie jest aprobatą hierarchii: zob. przypis przy Kol 1:16.
- θυμόςthymosG2372
- Kol wybuchy gniewu ww. Kol 3:8 Stoi tuż obok ὀργή (orgē), „gniew”, więc dwa greckie słowa dostają dwa polskie. Tak samo w wyliczeniach Ga 5:20 i Ef 4:31; w Hbr 11:27, w opowieści o gniewie króla, stoi samo „gniew”.
- θύραthyraG2374
- J drzwi ww. J 10:1, 10:2, 10:7, 10:9, 18:16, 20:19, 20:26 Wejście do owczarni i drzwi domu to w grece jedno słowo, więc i po polsku jedno. Ewangelia wiąże te miejsca: „Ja jestem drzwiami” (J 10:9) mówi Ten, który przychodzi do uczniów, „gdy drzwi były zamknięte” (J 20:26).
- θυσίαthysiaG2378
- Rz ofiara ww. Rz 12:1
- Hbr θυσία / προσφορά / δῶρονthysia / prosphora / dōron ofiara / ofiara albo dar / dar ww. θυσία – Hbr 5:1, 7:27, 8:3, 9:9, 9:23, 9:26, 10:1, 10:5, 10:8, 10:11, 10:12, 10:26, 11:4, 13:15, 13:16; προσφορά – Hbr 10:5, 10:8, 10:10, 10:14, 10:18; δῶρον – Hbr 5:1, 8:3, 8:4, 9:9, 11:4 Słowo προσφορά obok θυσία brzmi „dar”, żeby para nie zlała się w „ofiary i ofiary”: „Ofiary i daru nie chciałeś” (Hbr 10:5, także Hbr 10:8). Samodzielnie brzmi „ofiara” (Hbr 10:10, 10:14, 10:18). Za to θυσία to zawsze „ofiara”, a δῶρον zawsze „dar”.
Ι ι
- ἰάομαιiaomaiG2390
- J uzdrowić ww. J 4:47, 5:13, 12:40 Dwa czasowniki greckie, jeden polski rdzeń: ten sam niesie θεραπεύω (therapeuō), „uzdrowionemu” (J 5:10). Różnica między leczeniem a przywróceniem zdrowia nie ma w polszczyźnie osobnych słów tego samego rejestru. Zob. hasło ὑγιής / θεραπεύω (hygiēs / therapeuō).
- ἴδιοςidiosG2398
- Ef własny ww. Ef 4:28, 5:22
- ἱερεύςhiereusG2409
- Hbr kapłan ww. Hbr 5:6, 7:1, 7:3, 7:11, 7:14, 7:15, 7:17, 7:20, 7:21, 7:23, 8:4, 9:6, 10:11, 10:21 Para z ἀρχιερεύς (archiereus) „arcykapłan”: oba słowa widać jako rodzinę, jak w grece. Nie „ofiarnik”, bo zawęża do ołtarza, a kapłan także się wstawia i jest „zdolny do wyrozumiałości” (Hbr 5:2); nie „duchowny”, bo to realia o wieki późniejsze.
- ἱερόςhierosG2413
- J teren świątyni ww. J 2:14, 2:15, 5:14, 7:28, 8:20, 8:59, 10:23, 11:56, 18:20 W tej Ewangelii słowo stoi zawsze jako określenie miejsca: „na terenie świątyni” (J 2:14), „z terenu świątyni” (J 2:15). Sam budynek to ναός (naos). Zob. pierwszy przypis przy J 2:19.
- ἱεροσυλέωhierosyleōG2416
- Rz okradać świątynie ww. Rz 2:22 Jedno słowo greckie, w Nowym Testamencie tylko tutaj. Zob. przypis przy Rz 2:22.
- ἸεσσαίIessaiG2421
- Rz Jesse ww. Rz 15:12 Ojciec Dawida. Korzeń Jessego to potomek z jego rodu, król z domu Dawida. Zob. przypis przy Rz 15:12.
- ἱλαρότηςhilarotēsG2432
- Rz pogodnie ww. Rz 12:8
- ἱλάσκομαιhilaskomaiG2433
- Hbr przebłaganie (dla przebłagania) ww. Hbr 2:17 To samo polskie słowo stoi w 1 J 2:2 i 4:10, gdzie oddaje pokrewne ἱλασμός (hilasmos): most między księgami. Z tej samej rodziny jest ἱλαστήριον (hilastērion), „przebłagalnia” w Hbr 9:5. Zob. przypis przy Hbr 2:17.
- ἱλασμόςhilasmosG2434
- 1 J przebłaganie ww. 1 J 2:2, 4:10 W Nowym Testamencie słowo stoi tylko w tych dwóch miejscach listu. Zob. pierwszy przypis przy 1 J 2:2.
- ἱλαστήριονhilastērionG2435
- Rz przebłagalnia ww. Rz 3:25 Wieko arki, na które w Dniu Przebłagania padała krew (Kpł 16:14–15; Hbr 9:5). Tu tym słowem nazwany jest Chrystus. Zob. przypis przy Rz 3:25.
- Hbr przebłagalnia ww. Hbr 9:5 Hebrajskie kapporet: wieko arki (Kpł 16:14–15). Z tej samej rodziny są „przebłaganie” w Hbr 2:17 i ἵλεως (hileōs), „łaskawy” w Hbr 8:12. To samo słowo pada w Rz 3:25. Zob. przypis przy Hbr 9:5.
- ἱμάτιονhimationG2440
- J szata ww. J 13:4, 13:12, 19:2, 19:5, 19:23, 19:24 Wierzchnie okrycie. Jezus odkłada „wierzchnie szaty” przy myciu stóp (J 13:4), żołnierze okrywają Go „purpurową szatą” (J 19:2), a pod krzyżem dzielą Jego szaty. Osobno stoi χιτών (chitōn), tunika, której nie rozdarli (J 19:23–24).
- ἰόςiosG2447
- Jk jad ww. Jk 3:8 Jedno greckie słowo na truciznę i śniedź: w Jk 3:8 „śmiercionośnego jadu”, w Jk 5:3 „rdza”. Zob. przypis przy Jk 5:3.
- rdza ww. Jk 5:3
- ἸουδαῖοςIoudaiosG2453
- J Żydzi ww. J 1:19, 2:6, 2:13, 2:18, 2:20, 3:1, 3:25, 4:9 (2×), 4:22, 5:1, 5:10, 5:15, 5:16, 5:18, 6:4, 6:41, 6:52, 7:1, 7:2, 7:11, 7:13, 7:15, 7:35, 8:22, 8:31, 8:48, 8:52, 8:57, 9:18, 9:22 (2×), 10:19, 10:24, 10:31, 10:33, 11:8, 11:55, 13:33, 18:12, 18:14, 18:20, 18:31, 18:33, 18:35, 18:36, 18:38, 18:39, 19:3, 19:7, 19:12, 19:14, 19:19, 19:21 (3×), 19:31, 19:38, 19:40, 19:42, 20:19 Gdzie mowa o narodzie, właścicielu święta („Pascha Żydów” J 2:13) albo władzach, stoi „Żydzi”. „Judejczycy” to grupa obecna w judejskiej scenie, jak żałobnicy u Marty i Marii (J 11:19); jedna grupa nie dostaje dwóch nazw (J 11:45). Zob. przypisy przy J 1:19 i 11:8.
- judejski ww. J 3:22
- Judejczycy ww. J 11:19, 11:31, 11:33, 11:36, 11:45, 11:54, 12:9, 12:11, 19:20
- ἰσότηςisotēsG2471
- Kol to, co równe ww. Kol 4:1 Rzeczownik od „równy”: równość, jednakowa miara. Łagodniejsza „słuszność” osłabiłaby słowo, które stoi w zdaniu skierowanym do właścicieli niewolników. Zob. przypis przy Kol 4:1.
- ἵστημιhistēmiG2476
- Rz podtrzymywać ww. Rz 3:31; 14:4 Dosłownie stawiać. Przy Prawie znaczy nie dać mu upaść, naprzeciw „pozbawić mocy”. Hbr 10:9 mówi o czymś nowym i ma „ustanowić”. W Rz 5:2 inne znaczenie: stać.
- stać ww. Rz 5:2; 11:20; 14:4 Bez dopełnienia: trwać w miejscu, nie upaść. „Łaska, w której stoimy” to położenie, w które wprowadził „przystęp”. Jak w Ef 6:13.
- ustanowić ww. Rz 10:3 W Rz 10:3 Izrael usiłuje ustanowić własną sprawiedliwość zamiast poddać się sprawiedliwości Bożej. Zob. przypis przy Rz 10:3.
- Ef stanąć ww. Ef 6:11, 6:14 (Stańcie) Jeden czasownik w trzech wersetach o zbroi: „stanąć przeciw podstępom diabła” (Ef 6:11), „stać” (Ef 6:13), „Stańcie więc” (Ef 6:14); w „przeciwstawić się” (Ef 6:13) ten sam rdzeń z przedrostkiem. Tak samo Kol 4:12: „abyście stali”. Zob. przypis przy Ef 6:13.
- stać ww. Ef 6:13
- ἰσχύςischysG2479
- Ef siła ww. Ef 1:19, 6:10 W parze z κράτος (kratos), „potęga”: „według działania potęgi Jego siły” (Ef 1:19) i „w potędze Jego siły” (Ef 6:10). W Ef 1:19 „mocy” oddaje inne słowo, δύναμις (dynamis). Zob. przypisy przy Ef 1:19 i 6:10.
- ἰσχύωischyōG2480
- J mieć siły ww. J 21:6 O sile fizycznej: „już nie mieli siły jej wyciągnąć” (J 21:6). Na „móc” Jan ma osobny czasownik, δύναμαι (dynamai). W listach to samo słowo mówi o zdolności: „nic nie może” (Ga 5:6), „Wiele może” (Jk 5:16), „nie ma mocy” (Hbr 9:17).
- ἰχθύςichthysG2486
- J ryby ww. J 21:6, 21:8, 21:11 Ryby jako zwierzęta, w wodzie i w sieci: „od mnóstwa ryb” (J 21:6). Ta sama polska „ryba” oddaje ὀψάριον (opsarion), rybę do jedzenia z chlebem (J 6:9, 21:9). O obu słowach mówi przypis przy J 21:10.
- ἴχνοςichnosG2487
- Rz ślad ww. Rz 4:12 Odcisk stopy kogoś, kto przeszedł pierwszy.
Κ κ
- καθαρίζωkatharizōG2511
- 1 J oczyszczać ww. 1 J 1:7, 1:9
- καθαρόςkatharosG2513
- Rz czysty ww. Rz 14:20
- καθεύδωkatheudōG2518
- Ef spać ww. Ef 5:14 (śpiący) W Ef 5:14 sen jako obraz stanu, z którego trzeba się obudzić i powstać jak z martwych; zob. przypis przy Ef 5:14.
- καινότηςkainotēsG2538
- Rz nowość ww. Rz 6:4; 7:6 „Chodzić w nowości życia” (Rz 6:4): życie nowe co do rodzaju, nie tylko późniejsze. Wraca w Rz 7:6.
- κακίαkakiaG2549
- Rz złośliwość ww. Rz 1:29
- Kol złośliwość ww. Kol 3:8 Cecha usposobienia, a nie wybuch uczucia; dlatego nie „złość”, która stałaby w jednym rzędzie z gniewem, wymienionym dwa słowa wcześniej. Tak samo w Ef 4:31.
- κάλαμοςkalamosG2563
- 3 J zob. μέλαν / κάλαμοςmelan / kalamos
- καλέωkaleōG2564
- Rz powołać ww. Rz 4:17; 8:30 (2×); 9:12; 9:24 Wezwać kogoś do siebie. W Rz 4:17 Bóg „powołuje to, czego nie ma, jak to, co jest”; w Rz 8:30 powołanie stoi między przeznaczeniem a uznaniem za sprawiedliwych; w Rz 9:24 Bóg powołuje Żydów i pogan.
- nazwać ww. Rz 9:7; 9:25; 9:26 Nadać imię. W Rz 9:7 i 9:25–26 słowo z cytatów Starego Testamentu; w Rz 9:7 „będzie nazwane” znaczy: będzie uznane. Zob. przypis przy Rz 9:7.
- καλλιέλαιοςkallielaiosG2565
- Rz szlachetna oliwka ww. Rz 11:24
- καλόςkalosG2570
- J dobry ww. J 2:10 (2×), 10:11 (2×), 10:14, 10:32, 10:33 Jedno słowo o pasterzu, o dziełach (J 10:32) i o winie w Kanie (J 2:10). Ginie odcień szlachetności, ale zwrot „dobry pasterz” jest w polszczyźnie zastany: „Ja jestem dobrym pasterzem” (J 10:11). Zob. przypis przy J 10:11.
- Hbr καλός / ἀγαθόςkalos / agathos dobry ww. καλός – Hbr 5:14, 6:5, 10:24, 13:9, 13:18; ἀγαθός – Hbr 9:11, 10:1, 13:21 Dwa greckie słowa, jedno polskie: polszczyzna nie ma dwóch wyrazów w tym samym rejestrze, a różnica nie niesie tu wywodu. W „dobrego słowa Boga” (Hbr 6:5) stoi καλός, w „przyszłych dóbr” (Hbr 10:1) ἀγαθός. W Hbr 13:9 καλός brzmi „dobrze”.
- κάμπτωkamptōG2578
- Rz zginać ww. Rz 11:4; 14:11
- Ef zginać ww. Ef 3:14 (zginam kolana) Zwrot z γόνυ (gony, „kolano”): gest modlitwy i czci, „zginam kolana przed Ojcem” (Ef 3:14).
- καρδίαkardiaG2588
- J serce ww. J 12:40 (2×), 13:2, 14:1, 14:27, 16:6, 16:22 Wnętrze człowieka i siedziba zamiarów: „diabeł już włożył w serce, żeby wydał Go Judasz” (J 13:2). W mowie pożegnalnej: „Niech nie będzie wstrząśnięte wasze serce” (J 14:1, 14:27); „ból napełnił wasze serce” (J 16:6), ale „wasze serce będzie się radowało” (J 16:22).
- Ga serce ww. Ga 4:6 Siedziba wnętrza człowieka, jak „do naszych serc” (Ga 4:6). Greka ma na wnętrze także σπλάγχνα (splanchna), dosłownie wnętrzności; po polsku i to słowo brzmi „serce” (Flm 7, 12, 20; Kol 3:12; 1 J 3:17).
- Hbr serce ww. Hbr 3:8, 3:10, 3:12, 3:15, 4:7, 4:12, 8:10, 10:16, 10:22 (2×), 13:9 Siedziba woli i myśli: „zamysły i intencje serca” (Hbr 4:12). Psalm 95 ostrzega: „nie zatwardzajcie waszych serc” (Hbr 3:8, 3:15, 4:7). Na wnętrze greka ma też σπλάγχνα (splanchna), dosłownie wnętrzności; po polsku i to słowo brzmi „serce” (Flm 7, 12, 20).
- Jk serce ww. Jk 1:26, 3:14, 4:8, 5:5, 5:8 Siedziba wnętrza człowieka, jak w Jk 4:8 „oczyśćcie serca”. Greka ma na wnętrze także σπλάγχνα (splanchna), dosłownie wnętrzności; po polsku i to słowo brzmi „serce” (Flm 7, 12, 20; Kol 3:12; 1 J 3:17).
- 1 J serce ww. 1 J 3:19, 3:20 (2×), 3:21 Tu serce jako sumienie, które oskarża: „jeśli serce nas oskarża” (1 J 3:20). W 1 J 3:17 „serce” oddaje inne słowo, σπλάγχνα (splanchna): list przechodzi od czułości do samooskarżenia, a polskie „serce” niesie jedno i drugie. Zob. hasło σπλάγχνα (splanchna).
- καρπόςkarposG2590
- J owoc ww. J 4:36, 12:24, 15:2 (3×), 15:4, 15:5, 15:8, 15:16 (2×) Jedno słowo na wszystkie znaczenia, bo obraz przesuwa się w samym tekście: w J 15:2 to owoc winorośli, od J 15:5 także wynik działania, w J 15:16 już tylko on. Tak samo owoc Ducha w Liście do Galatów (Ga 5:22).
- Rz owoc ww. Rz 1:13; 6:21; 6:22 To, co z czegoś wyrasta. W Rz 1:13 Paweł chce mieć owoc wśród Rzymian; w Rz 6:21–22 owoc to skutek dawnego i nowego życia.
- Ga owoc ww. Ga 5:22 Liczba pojedyncza, „Owocem zaś Ducha jest” (Ga 5:22), stoi naprzeciw liczby mnogiej: „uczynki ciała” (Ga 5:19). Nie trzeba tego przeciążać, bo w sensie przenośnym Paweł pisze o owocu zawsze w liczbie pojedynczej (tak Burton). Zob. przypis przy Ga 5:22.
- καρποφορέωkarpophoreōG2592
- Rz przynosić owoc ww. Rz 7:4; 7:5 Czasownik od „owocu” (Rz 6:21–22). W Rz 7:4 owoc dla Boga, w Rz 7:5 owoc śmierci. Tak samo w Kol 1:6 i 1:10.
- Kol przynosić owoc ww. Kol 1:6, 1:10 W Kol 1:6 owoc przynosi ewangelia, w Kol 1:10 ci, którzy nią żyją: ten sam obraz spina oba miejsca. Dlatego dwa słowa, a nie „owocować”: rzeczownik „owoc” ma być widoczny, jak καρπός (karpos) w greckim złożeniu.
- καταβαίνωkatabainōG2597
- J zejść ww. J 2:12, 4:47, 4:49, 4:51, 5:7, 6:16
- zob. ἀναβαίνω / καταβαίνωanabainō / katabainō
- καταγινώσκωkataginōskōG2607
- 1 J oskarżać ww. 1 J 3:20, 3:21 Słowo z sali sądowej. W obu miejscach oskarża serce. Zob. przypis przy 1 J 3:20.
- κατάγωkatagōG2609
- Rz sprowadzić ww. Rz 10:6
- καταισχύνωkataischynōG2617
- Rz zawstydzać ww. Rz 5:5; 9:33; 10:11 Okryć wstydem tego, czyje zaufanie okazało się złudne. „Nadzieja nie zawstydza”: nie zawiedzie tego, kto jej zaufał. Wraca w Rz 9:33 i 10:11.
- κατακαυχάομαιkatakauchaomaiG2620
- Rz przechwalać się ww. Rz 11:18 (2×)
- κατάκριμαkatakrimaG2631
- Rz potępienie ww. Rz 5:16; 5:18; 8:1 Wyrok skazujący i jego skutek; ten sam rdzeń co „wyrok” (κρίμα, krima) w Rz 5:16. Stoi naprzeciw „uniewinnienia”. Wraca w Rz 8:1.
- κατακρίνωkatakrinōG2632
- Rz potępić ww. Rz 2:1; 8:3; 8:34; 14:23
- καταλαλέωkatalaleōG2635
- Jk obmawiać ww. Jk 4:11 (3×)
- καταλαμβάνωkatalambanōG2638
- J ogarnąć ww. J 1:5, 12:35 W J 1:5 czasownik znaczy opanować albo pojąć, a „ogarnąć” niesie oba sensy i nie wybiera za czytelnika. W J 12:35, „aby nie ogarnęła was ciemność”, znaczy już tylko opanować. Zob. przypis przy J 1:5.
- przyłapać ww. J 8:3, 8:4
- Ef ogarnąć umysłem ww. Ef 3:18 O pojęciu czegoś rozumem: „abyście zdołali ogarnąć umysłem” (Ef 3:18); „umysłem” tylko dookreśla czasownik. Nie oddaje słowa διάνοια (dianoia), które w Ef 4:18 brzmi „w umyśle”.
- καταλείπωkataleipōG2641
- Rz zostawić ww. Rz 11:4
- Ef opuścić ww. Ef 5:31
- καταλλαγήkatallagēG2643
- Rz pojednanie ww. Rz 5:11; 11:15 Rzeczownik od „pojednać”. W Rz 5:11 pojednanie się otrzymuje: przychodzi od Boga.
- καταλλάσσωkatallassōG2644
- Rz pojednać ww. Rz 5:10 (2×) Przywrócić pokój między stronami, które były wrogami; tak Paweł mówi też o żonie i mężu (1 Kor 7:11). Pokrewne słowo w Kol 1:20–22.
- καταλύωkatalyōG2647
- Rz burzyć ww. Rz 14:20
- κατανοέωkatanoeōG2657
- Hbr przyjrzeć się uważnie ww. Hbr 3:1 Wraca w Hbr 10:24 jako „zwracajmy uwagę jedni na drugich”: najpierw uwaga skierowana na Jezusa (Hbr 3:1), potem na braci. Zob. przypis przy Hbr 10:24.
- zwracać uwagę ww. Hbr 10:24
- κατάνυξιςkatanyxisG2659
- Rz odrętwienie ww. Rz 11:8 W Rz 11:8 „duch odrętwienia” (Iz 29:10): nieczułość na wszystko, co duchowe. Zob. przypis przy Rz 11:8.
- κατάπαυσιςkatapausisG2663
- Hbr κατάπαυσις / καταπαύωkatapausis / katapauō odpoczynek / odpocząć ww. Hbr 3:11, 3:18, 4:1, 4:3 (2×), 4:5, 4:10, 4:11 / 4:4, 4:10 Główne słowo rozdziałów 3 i 4: „odpoczynek” z Psalmu 95 i „odpoczął” z Rdz 2:2 mają po grecku jeden rdzeń. Tło: odpoczynek od wrogów po wejściu do ziemi (Pwt 12:9–10; Joz 21:44). Zob. przypis przy Hbr 3:11 i przy Hbr 4:4.
- dać odpoczynek ww. Hbr 4:8
- καταπαύωkatapauōG2664
- Hbr zob. κατάπαυσις / καταπαύωkatapausis / katapauō
- καταπέτασμαkatapetasmaG2665
- Hbr zasłona ww. Hbr 6:19, 9:3, 10:20 Język Kpł 16:2 w Septuagincie: „do wnętrza za zasłonę” (Hbr 6:19). Wraca w Hbr 9:3 i w Hbr 10:20, gdzie zasłoną okazuje się ciało Jezusa: „przez zasłonę, to jest przez swoje ciało”. Zob. przypis przy Hbr 6:19.
- καταράομαιkataraomaiG2672
- Rz przeklinać ww. Rz 12:14 Wzywać na kogoś zło, a nie używać brzydkich słów. Zob. przypis przy Rz 12:14.
- καταργέωkatargeōG2673
- Ga pozbawić mocy ww. Ga 3:17, 5:11 Dwa znaczenia: „pozbawić mocy” (Ga 3:17, 5:11) i „odłączeni od Chrystusa” (Ga 5:4). W Ga 5:4 to słowo z tego samego pola co „wyzwolił” (Ga 5:1): kto w Prawie szuka uznania za sprawiedliwego, zostaje uwolniony, ale od Chrystusa. Zob. przypis przy Ga 5:4.
- odłączyć ww. Ga 5:4
- καταρτίζωkatartizōG2675
- Rz przygotować ww. Rz 9:22 W Rz 9:22 „przygotowane na zgubę”: Paweł nie mówi, kto je przygotował, a o naczyniach miłosierdzia mówi wprost, że przygotował je Bóg (Rz 9:23). Zob. przypis przy Rz 9:22.
- Hbr przygotować ww. Hbr 10:5, 11:3 Ten sam czasownik w trzech miejscach: „przygotowałeś Mi ciało” (Hbr 10:5), „wieki zostały przygotowane słowem Boga” (Hbr 11:3) i „niech was wyposaży we wszystko, co dobre” (Hbr 13:21). Zob. przypis przy Hbr 11:3.
- wyposażyć ww. Hbr 13:21
- κατασκάπτωkataskaptōG2679
- Rz zburzyć ww. Rz 11:3
- κατασκευάζωkataskeuazōG2680
- Hbr zbudować ww. Hbr 3:3, 3:4 (2×), 9:2, 9:6, 11:7 Wraca w Hbr 9:2 i 9:6 o przybytku („Zbudowano bowiem przybytek”) i w Hbr 11:7 o arce Noego, zawsze tym samym polskim słowem. Zob. przypis przy Hbr 9:2.
- κατέναντιkatenantiG2713
- Rz przed ww. Rz 4:17 Wobec kogoś, naprzeciw niego; tu Abraham przed Bogiem.
- κατεργάζομαιkatergazomaiG2716
- Rz wypracowywać ww. Rz 4:15; 5:3; 7:8; 7:13 Gdy podmiotem jest rzecz: to, co z czegoś wychodzi, jak w Jk 1:3. O czynach człowieka stoi „wykonywać” (Rz 1:27; 2:9).
- κατεργάζομαι / ἐργάζομαιkatergazomai / ergazomai wykonywać ww. κατεργάζομαι – Rz 1:27; 2:9; 7:15; 7:17; 7:18; 7:20; ἐργάζομαι – Rz 2:10 W Rz 2:9–10 ten sam rdzeń przy złu i przy dobru. Tak też Jk 2:9: „grzech wykonujecie”.
- κατέχωkatechōG2722
- Rz zatrzymać ww. Rz 1:18
- więzić ww. Rz 7:6 W Rz 7:6 o tym, w czym ludzie byli trzymani jak więźniowie, zanim umarli dla Prawa (Rz 7:4).
- κατοικητήριονkatoikētērionG2732
- Ef mieszkanie ww. Ef 2:22 Miejsce, w którym ktoś mieszka. Od czasownika κατοικέω (katoikeō), który brzmi „zamieszkał” (Ef 3:17): Chrystus w sercach wierzących. Zob. przypis przy Ef 2:22.
- καυχάομαιkauchaomaiG2744
- Ga καυχάομαι / καύχημαkauchaomai / kauchēma chlubić się / powód do chluby ww. Ga 6:13, 6:14 / 6:4 Nić chluby zamyka list: „powód do chluby tylko względem siebie samego” (Ga 6:4), przeciwnicy, „aby się chlubili waszym ciałem” (Ga 6:13), i Paweł, który nie chce „chlubić się czymkolwiek poza krzyżem” (Ga 6:14). Ciało i krzyż stoją naprzeciw siebie. Zob. przypis przy Ga 6:13.
- καύχημαkauchēmaG2745
- Ga zob. καυχάομαι / καύχημαkauchaomai / kauchēma
- καύχησιςkauchēsisG2746
- Rz chluba ww. Rz 3:27 Powód do dumy i samo chlubienie się. Ta sama rodzina co „chlubić się” w Rz 2:17 i 2:23.
- κεῖμαιkeimaiG2749
- J stać ww. J 2:6, 19:29 Jeden grecki czasownik położenia, a polskie słowo wybiera rzecz: naczynia stoją, płótna i ciało leżą, żar jest rozłożony. Ryba na żarze to pokrewne ἐπίκειμαι (epikeimai): „leżącą na nim rybę” (J 21:9). Zob. przypis przy J 21:9.
- leżeć ww. J 20:5, 20:6, 20:7, 20:12
- rozłożony ww. J 21:9
- κειρίαkeiriaG2750
- J opaska ww. J 11:44 Słowo, które w Nowym Testamencie stoi tylko tutaj, a w greckim Starym Testamencie raz (Prz 7:16). Zob. przypis przy J 11:44.
- κενόωkenoōG2758
- Rz opróżnić ww. Rz 4:14 Od słowa „pusty”: to, w czym nic nie zostało. Jeśli dziedzictwo przychodzi z Prawa, wiara nie ma już czego nieść. Wraca w 1 Kor 1:17, 9:15; 2 Kor 9:3; Flp 2:7.
- κεραμεύςkerameusG2763
- Rz garncarz ww. Rz 9:21 Ten, kto lepi naczynia z gliny. W Rz 9:21 garncarz z jednej bryły robi naczynia do różnego użytku. Obraz zna już Izajasz (Iz 29:16; 45:9).
- κεφαλήkephalēG2776
- Rz głowa ww. Rz 12:20
- Kol głowa ww. Kol 1:18, 2:10, 2:19 „Głowa” po polsku to i część ciała, i ten, kto stoi na czele, jak greckie słowo. „Zwierzchnik” oddałby rangę, ale zerwałby obraz głowy i ciała, które z niej wzrasta (Kol 1:18, 2:19). Zob. hasło σῶμα (sōma).
- κηπουρόςkēpourosG2780
- J ogrodnik ww. J 20:15 Słowo od κῆπος (kēpos), „ogród”. Grobowiec był w ogrodzie (J 19:41), stąd Maria bierze Jezusa za ogrodnika, „sądząc, że to jest ogrodnik” (J 20:15). Zob. przypis przy J 20:15.
- κλάδοςkladosG2798
- Rz gałąź ww. Rz 11:16; 11:17; 11:18; 11:19; 11:21
- κλαίωklaiōG2799
- J płakać ww. J 11:31, 11:33 (2×), 16:20, 20:11 (2×), 20:13, 20:15 Płacz głośny, żałobny lament. Łzy Jezusa oddaje inne słowo, δακρύω (dakryō): „Jezus zapłakał” (J 11:35). Zob. przypis przy J 11:31.
- Rz płakać ww. Rz 12:15 (2×)
- κλέπτωkleptōG2813
- Rz kraść ww. Rz 2:21 (2×); 13:9
- κλῆμαklēmaG2814
- J pęd ww. J 15:2, 15:4, 15:5, 15:6 To, co wyrasta z krzewu, nie cały krzew: „Ja jestem winoroślą, wy – pędami” (J 15:5). „Latorośl” czyta się dziś jak cały krzew, a „gałąź” miałaby ten sam rdzeń co „gałązki palmowe” (J 12:13), inne słowo greckie.
- κληρονομέωklēronomeōG2816
- Hbr zob. κληρονόμος / κληρονομέωklēronomos / klēronomeō
- κληρονομίαklēronomiaG2817
- Ga dziedzictwo ww. Ga 3:18 Z tej samej rodziny jest κληρονόμος (klēronomos), „dziedzic” (Ga 3:29, 4:1, 4:7): ten sam polski rdzeń trzyma je razem.
- Ef dziedzictwo ww. Ef 1:14, 1:18, 5:5 „Zadatkiem naszego dziedzictwa” jest Duch (Ef 1:14); Paweł prosi też o poznanie, „czym bogactwo chwały Jego dziedzictwa wśród świętych” (Ef 1:18). Z tej samej rodziny jest czasownik κληρόω (klēroō): „zostaliśmy uczynieni dziedzictwem” (Ef 1:11).
- κληρονόμοςklēronomosG2818
- Rz dziedzic ww. Rz 4:13; 4:14; 8:17 (2×) Ten, kto otrzymuje dziedzictwo. W Rz 4:13–14 obietnica, że Abraham będzie dziedzicem świata; w Rz 8:17 wierzący są dziedzicami Boga.
- Hbr κληρονόμος / κληρονομέωklēronomos / klēronomeō dziedzic / odziedziczyć ww. Hbr 1:2, 6:17, 11:7 / 1:4, 1:14, 6:12, 12:17 Ta para spina rozdział 1: Syn jest „dziedzicem wszystkiego” (Hbr 1:2), „odziedziczył imię” (Hbr 1:4), a na końcu mowa o tych, którzy „mają odziedziczyć zbawienie” (Hbr 1:14). Rodzina słów wraca w Hbr 6:12, 6:17, 9:15, 11:7–9 i 12:17.
- κληρόωklēroōG2820
- Ef zostać uczynionym dziedzictwem ww. Ef 1:11 Czasownik od „losu, działu” (κλῆρος, klēros): zostać przydzielonym jako czyjś dział. W Ef 1:14 i 1:18 „dziedzictwa” to inne słowo greckie tej samej rodziny, κληρονομία (klēronomia). Zob. przypis przy Ef 1:11.
- κλῆσιςklēsisG2821
- Rz powołanie ww. Rz 11:29
- Ef powołanie ww. Ef 1:18, 4:1, 4:4 Boże wezwanie. List łączy z nim nadzieję (Ef 4:4; por. Ef 1:18), a życie wierzących ma mu dorównać: „w sposób godny powołania” (Ef 4:1).
- κλητόςklētosG2822
- Rz powołany ww. Rz 1:1; 1:6; 1:7; 8:28
- κοιμάομαιkoimaomaiG2837
- J zasnąć ww. J 11:11, 11:12 Jezus mówi o śmierci jak o śnie: „Łazarz, nasz przyjaciel, zasnął” (J 11:11), a uczniowie rozumieją zwykły sen (J 11:12). Na tym jednym słowie stoi nieporozumienie J 11:11–13.
- κοινόςkoinosG2839
- Rz nieczysty ww. Rz 14:14 (3×) Dosłownie „wspólny, pospolity”: to, czego Prawo zakazywało pobożnemu Żydowi, zwłaszcza pokarmy. Chodzi o czystość wymaganą przez Prawo, a nie o nieczystość moralną. Zob. przypis przy Rz 14:14.
- κοινωνέωkoinōneōG2841
- Rz mieć udział ww. Rz 12:13
- 2 J mieć udział ww. 2 J 11 Z tej samej rodziny co κοινωνία (koinōnia): „mamy wspólnotę jedni z drugimi” (1 J 1:7). Zob. przypis przy wersecie 11.
- κοινωνίαkoinōniaG2842
- Ga wspólnota ww. Ga 2:9 Filary podają Pawłowi i Barnabie „prawicę na znak wspólnoty” (Ga 2:9): gest uznania. Zob. przypis przy Ga 2:9.
- Flm wspólnota ww. Flm 6
- 1 J wspólnota ww. 1 J 1:3 (2×), 1:6, 1:7 Tak samo w Liście do Filemona: „wspólnota” (Flm 6). Pokrewne κοινωνός (koinōnos) brzmi tam „wspólnika” (Flm 17). Zob. drugi przypis przy 1 J 1:3.
- κοινωνόςkoinōnosG2844
- Flm wspólnik ww. Flm 17 ta sama rodzina co κοινωνία (koinōnia).
- κοίτηkoitēG2845
- Rz rozwiązłość ww. Rz 13:13 Zob. przypis przy Rz 13:13.
- κοίτη (κοίτην ἔχω)koitē (koitēn echō) począć ww. Rz 9:10 Dosłownie „łoże”. W Rz 9:10 zwrot „mieć łoże” znaczy zajść w ciążę: Rebeka „poczęła z jednego”. W Rz 13:13 liczba mnoga mówi o współżyciu poza małżeństwem, stąd „rozwiązłość”. Zob. przypis przy Rz 9:10.
- κόλασιςkolasisG2851
- 1 J kara ww. 1 J 4:18 W Nowym Testamencie słowo stoi tylko tu i w Mt 25:46. Zob. drugi przypis przy 1 J 4:18.
- κολλάομαιkollaomaiG2853
- Rz lgnąć ww. Rz 12:9
- κολυμβήθραkolymbēthraG2861
- J sadzawka ww. J 5:2, 5:7, 9:7 To samo słowo nazywa sadzawkę Siloam: „umyj się w sadzawce Siloam” (J 9:7).
- κομίζωkomizōG2865
- Ef odebrać ww. Ef 6:8 O odpłacie: „odbierze to od Pana” (Ef 6:8), jak w Kol 3:25 „odbierze to, czym skrzywdził”. W Hbr 11:19 to samo słowo mówi o odzyskaniu utraconego: „odzyskał go”.
- κοσμοκράτωρkosmokratōrG2888
- Ef rządca świata ww. Ef 6:12 W Nowym Testamencie tylko w Ef 6:12: „z rządcami świata tej ciemności”, czyli z mocami, nie z ludźmi. W Ef 2:2 „władcy” oddaje inne słowo greckie, ἄρχων (archōn). Zob. przypis przy Ef 6:12.
- κόσμοςkosmosG2889
- J świat ww. J 1:9, 1:10 (3×), 1:29, 3:16, 3:17 (3×), 3:19, 4:42, 6:14, 6:33, 6:51, 7:4, 7:7, 8:12, 8:23 (2×), 8:26, 9:5 (2×), 9:39, 10:36, 11:9, 11:27, 12:19, 12:25, 12:31 (2×), 12:46, 12:47 (2×), 13:1 (2×), 14:17, 14:19, 14:22, 14:27, 14:30, 14:31, 15:18, 15:19 (5×), 16:8, 16:11, 16:20, 16:21, 16:28 (2×), 16:33 (2×), 17:5, 17:6, 17:9, 17:11 (2×), 17:13, 17:14 (3×), 17:15, 17:16 (2×), 17:18 (2×), 17:21, 17:23, 17:24, 17:25, 18:20, 18:36 (2×), 18:37, 21:25 Wszechświat, ziemia, ludzie, porządek wrogi Bogu, a słowo jedno, bo trzy z tych znaczeń stoją w jednym zdaniu, które żyje powtórzeniem: „Na świecie było Słowo, a świat przez Nie się stał, a świat Go nie poznał” (J 1:10).
- Hbr świat ww. Hbr 4:3, 9:26, 10:5, 11:7, 11:38 Zakres szerszy niż gdzie indziej: początek czasu („od założenia świata”, Hbr 4:3, 9:26), miejsce, na które się wchodzi (Hbr 10:5), i ludzie (Hbr 11:7, 11:38). „Ludzkość” rozerwałaby łańcuch świadków wiary. Jedno słowo, jak w Ewangelii Jana, Liście Jakuba i 1 Liście Jana.
- Jk świat ww. Jk 1:27, 2:5, 3:6, 4:4 (2×) Różne odcienie, jedno słowo, bo List sam je wiąże: kto zachowuje siebie „niesplamionym przez świat” (Jk 1:27), nie jest „przyjacielem świata” (Jk 4:4). Najdalej odchodzi „światem nieprawości” (Jk 3:6): świat jako ogrom, nie jako ludzie. Zob. przypis przy Jk 3:6 o słowie „świat”.
- 1 J świat ww. 1 J 2:2, 2:15 (3×), 2:16 (2×), 2:17, 3:1, 3:13, 3:17, 4:1, 4:3, 4:4, 4:5 (3×), 4:9, 4:14, 4:17, 5:4 (2×), 5:5, 5:19 U Jana to słowo ma dwa użycia: „za grzechy całego świata” (1 J 2:2) i „Nie miłujcie świata” (1 J 2:15). Zob. przypis przy 1 J 2:15.
- κράβαττοςkrabattosG2895
- J mata ww. J 5:8, 5:9, 5:10, 5:11 Nie „łoże” ani „nosze”: mata, na której leżał chory i którą dało się zwinąć i zanieść. Rzecz codzienna, nie mebel: „podnieś swoją matę i chodź” (J 5:8). Zob. przypis przy J 5:8.
- κράζωkrazōG2896
- J wołać ww. J 1:15, 7:28, 7:37, 12:44 Wołanie przy świadectwie i ogłaszaniu: Jan „świadczy o Nim i woła” (J 1:15), tak samo woła Jezus (J 7:28, 7:37, 12:44). Okrzyk wrogi albo żądanie to po polsku krzyk: tak zapłata robotników „krzyczy” (Jk 5:4). Zob. hasło κραυγάζω (kraugazō).
- Jk krzyczeć ww. Jk 5:4 Zatrzymana zapłata „krzyczy” (Jk 5:4): to okrzyk wrogi, oskarżenie tego, kto ją zatrzymał. W innych księgach to słowo brzmi „wołać” (Ga 4:6; J 12:44). W tym samym wersecie „wołania żniwiarzy” to inne słowo, βοή (boē).
- κραταιόομαιkrataioomaiG2901
- Ef wzmocnić ww. Ef 3:16
- κρατέωkrateōG2902
- J zatrzymać ww. J 20:23 (2×) O grzechach zatrzymanych, w parze z odpuszczonymi w tym samym zdaniu: „jeśli czyjeś zatrzymacie, są zatrzymane” (J 20:23). Inaczej w Liście do Hebrajczyków: „trzymajmy się wyznania” (Hbr 4:14). Zob. przypis przy J 20:23.
- κράτοςkratosG2904
- Ef potęga ww. Ef 1:19, 6:10 Słowo, które Nowy Testament odnosi niemal wyłącznie do Boga. W tym liście stoi tylko w parze z ἰσχύς (ischys), „siła”; zob. przypisy przy Ef 1:19 i 6:10.
- Kol potęga ww. Kol 1:11 Słowo, które Nowy Testament odnosi niemal wyłącznie do Boga (przypis przy Kol 1:11). W Hbr 2:14 brzmi „władzę śmierci”, ale tu „moc” stoi już w tym samym zdaniu, a „władza” dwa wersety dalej, jako inne słowa greckie.
- κραυγάζωkraugazōG2905
- J zawołać ww. J 11:43, 12:13 Mocny okrzyk: tak Jezus woła Łazarza po imieniu (J 11:43), a tłum wita Go okrzykiem „Hosanna!” (J 12:13). Przy okrzyku wrogim albo żądaniu ten sam czasownik brzmi „krzyknęli”: „Ukrzyżuj! Ukrzyżuj!” (J 19:6); tak też J 18:40, 19:12, 19:15. Zob. hasło κράζω (krazō).
- krzyknąć ww. J 18:40, 19:6, 19:12, 19:15
- κραυγήkraugēG2906
- Ef krzyk ww. Ef 4:31 Krzyk w gniewie i kłótni, okrzyk wrogi. W Hbr 5:7 to samo słowo mówi o modlitwie Jezusa i brzmi tam „wołaniem”.
- κρέαςkreasG2907
- Rz mięso ww. Rz 14:21
- κρείττωνkreittōnG2909
- Hbr lepszy ww. Hbr 1:4, 6:9, 7:7, 7:19, 7:22, 8:6 (2×), 9:23, 10:34, 11:16, 11:35, 11:40, 12:24 Słowo-klucz listu, 13 razy: Hbr 1:4, 6:9, 7:7, 7:19, 7:22, 8:6 (2×), 9:23, 10:34, 11:16, 11:35, 11:40, 12:24. „Lepszy” (w Hbr 12:24 „lepiej”) nie oddaje tu żadnego innego słowa: πλείων (pleiōn) w Hbr 11:4 brzmi „większą”.
- κρίμαkrimaG2917
- Rz wyrok ww. Rz 2:2; 2:3; 3:8; 5:16; 11:33; 13:2 W Rz 11:33 „wyroki” Boga to Jego rozstrzygnięcia o drogach ludzi i narodów, których nie da się zgłębić.
- κρίνωkrinōG2919
- Rz sądzić ww. Rz 2:1 (3×); 2:3; 2:12; 2:16; 2:27; 3:4; 3:6; 3:7; 14:3; 14:4; 14:5 (2×); 14:10; 14:13; 14:22
- postanowić ww. Rz 14:13 W Rz 14:13 gra słów: „Nie sądźmy” i „postanówcie” to ten sam czasownik. Zamiast wydawać sąd o bracie, rozstrzygnijcie, jak sami macie postępować.
- κρίσιςkrisisG2920
- J sąd ww. J 3:19, 5:22, 5:24, 5:27, 5:29, 5:30, 7:24, 8:16, 12:31, 16:8, 16:11 Sąd jako prawo („dał Mu prawo, by sprawował sąd” J 5:27), wyrok, rozprawa i sposób sądzenia (J 7:24). Dokonuje się też przez samo przyjście światłości: „A to jest sąd: światłość przyszła na świat” (J 3:19). Stąd nić do J 5:22–30 i 12:31.
- Jk sąd ww. Jk 2:13 (2×), 5:12
- 1 J sąd ww. 1 J 4:17 Tu w zwrocie „w dniu sądu” (1 J 4:17); to samo oddanie stoi w Liście Jakuba: „sąd” (Jk 2:13).
- κρυπτόςkryptosG2927
- Rz ukryty ww. Rz 2:16; 2:29 To, czego nie widzi nikt poza Bogiem: Rz 2:16 „ukryte sprawy”, Rz 2:29 „w tym, co ukryte”, naprzeciw „w tym, co jawne” w Rz 2:28.
- κρυφῇkryphēG2931
- Ef w ukryciu ww. Ef 5:12 Ta sama rodzina co κρυπτός (kryptos), u Jana „w ukryciu” (J 7:4).
- κτίσιςktisisG2937
- Rz stworzenie ww. Rz 1:20; 1:25; 8:19; 8:20; 8:21; 8:22; 8:39 To, co Bóg stworzył, albo sam akt stworzenia (Rz 1:20). W Rz 1:25 ludzie czczą stworzenie zamiast Stwórcy; w Rz 8:19–22 stworzenie wyczekuje i wzdycha; w Rz 8:39 żadne stworzenie nie odłączy od miłości Boga.
- κυβείαkybeiaG2940
- Ef nieuczciwa gra ww. Ef 4:14 Dosłownie gra w kości, tu w przenośni oszustwo, sztuczka. Stąd dwa polskie słowa za jedno greckie: rzeczownik niesie obraz, przymiotnik jego sens. W Nowym Testamencie tylko tutaj. Zob. przypis przy Ef 4:14.
- κυρίαkyriaG2959
- 2 J pani ww. 2 J 1, 5 W Nowym Testamencie tylko w tym liście. Czy „wybranej pani” (2 J 1) to osoba, czy wspólnota, wykłada drugi przypis przy wersecie 1.
- κυριεύωkyrieuōG2961
- Rz panować ww. Rz 6:9; 6:14; 7:1; 14:9 Mieć władzę pana; ten sam rdzeń co „Pan” (κύριος, kyrios). Śmierć nad Chrystusem już nie panuje (Rz 6:9), a grzech nie będzie panował nad wierzącymi (Rz 6:14). Wraca w Rz 7:1 i 14:9.
- κύριοςkyriosG2962
- J Pan ww. J 1:23, 4:11, 4:15, 4:19, 4:49, 5:7, 6:23, 6:34, 6:68, 8:11, 9:36, 9:38, 11:2, 11:3, 11:12, 11:21, 11:27, 11:32, 11:34, 11:39, 12:13, 12:21, 12:38 (2×), 13:6, 13:9, 13:13, 13:14, 13:25, 13:36, 13:37, 14:5, 14:8, 14:22, 20:2, 20:13, 20:15, 20:18, 20:20, 20:25, 20:28, 21:7 (2×), 21:12, 21:15, 21:16, 21:17, 21:20, 21:21 Mała litera tylko tam, gdzie pan stoi obok niewolnika jako para z codzienności: „Niewolnik nie jest większy od swego pana” (J 13:16); wielka zrobiłaby z przysłowia wyznanie.
- pan (o właścicielu) ww. J 13:16, 15:15, 15:20
- Flm Pan ww. Flm 3, 5, 16, 20, 25 List o niewolniku i jego właścicielu ani razu nie nazywa właściciela κύριος: Filemonowi Paweł mówi „bracie” (Flm 7, 20). Tym słowem list nazywa tylko Pana, jednego dla obu stron: Onezym wraca „i w ciele, i w Panu” (Flm 16). Stąd wielka litera.
- Hbr Pan ww. Hbr 1:10, 2:3, 7:14, 7:21, 8:2, 8:8, 8:9, 8:10, 8:11, 10:16, 10:30, 12:5, 12:6, 12:14, 13:6, 13:20 Wszędzie wielką literą, choć chodzi raz o Boga przymierza (cytat z Jeremiasza, Hbr 8:8–11), raz o Syna: „nasz Pan wzeszedł z Judy” (Hbr 7:14). W Hbr 1:10 psalm o stworzeniu ziemi zostaje odniesiony do Syna. Zob. przypis przy Hbr 1:10.
- Jk Pan ww. Jk 1:1, 1:7, 2:1, 3:9, 4:10, 4:15, 5:4, 5:7, 5:8, 5:10, 5:11 (2×), 5:14, 5:15 Wszędzie wielką literą, bo Jakub ani razu nie mówi tym słowem o właścicielu. Wielka litera nie rozstrzyga jednak, o kogo chodzi: „Pana Zastępów” (Jk 5:4) to Bóg, „Pana chwały” (Jk 2:1) to Jezus, a czyje jest „przyjście Pana” (Jk 5:8), tekst zostawia otwarte.
- κυριότηςkyriotēsG2963
- Kol zob. θρόνος / κυριότης / ἀρχή / ἐξουσίαthronos / kyriotēs / archē / exousia
- κώμηkōmēG2968
- J wieś ww. J 7:42, 11:1, 11:30 Osada mniejsza od miasta; na miasto Jan ma inne słowo, πόλις (polis). Stąd „wieś”, nie „miasteczko”: Betlejem, „wsi, gdzie był Dawid” (J 7:42), i Betania (J 11:1, 11:30).
- κῶμοςkōmosG2970
- Rz hulanka ww. Rz 13:13
Λ λ
- λαλέωlaleōG2980
- J zob. λέγω / λαλέωlegō / laleō
- Rz zob. λέγω / λαλέωlegō / laleō
- λαμβάνωlambanōG2983
- J przyjąć ww. J 1:12, 3:11, 3:32, 3:33, 5:34, 5:41, 5:43 (2×), 5:44, 6:21, 7:23, 12:48, 13:20 (4×), 14:17, 17:8 Ten sam czasownik mówi o przyjęciu świadectwa i o otrzymaniu daru albo zapłaty. Po polsku świadectwo się przyjmuje: „przyjmujemy świadectwo ludzi” (1 J 5:9), a dar i zapłatę otrzymuje; w J 3:27 „otrzymać” tworzy parę z „dane z nieba”.
- otrzymać ww. J 1:16, 3:27, 4:36, 6:7, 7:39, 10:18, 16:14, 16:15, 16:24
- wziąć ww. J 6:11, 10:17, 10:18, 12:3, 12:13, 13:4, 13:30, 18:3, 18:31, 19:1, 19:6, 19:23, 19:27, 19:30, 19:40, 20:22, 21:13
- włożyć ww. J 13:12
- λαόςlaosG2992
- J lud ww. J 8:2, 11:50, 18:14 W J 11:50 obok ἔθνος (ethnos), „naród”: dwa słowa, dwa oddania. Zob. hasło ἔθνος (ethnos).
- Hbr lud ww. Hbr 2:17, 4:9, 5:3, 7:5, 7:11, 7:27, 8:10, 9:7, 9:19 (2×), 10:30, 11:25, 13:12 Tu „lud” to słowo przymierza: ci, którzy należą do Boga („a oni będą Mi za lud”, Hbr 8:10). W Hbr 4:9 („odpoczynek szabatowy dla ludu Boga”) obejmuje ono już czytelników. Nie „naród”, bo po polsku mówi o wspólnocie krwi i ziemi.
- λάρυγξlarynxG2995
- Rz gardło ww. Rz 3:13 Część ciała z Ps 5:10, pierwsza na liście ww. 13–18.
- λατρείαlatreiaG2999
- Rz służba (Boża) ww. Rz 9:4; 12:1 Służba Boża, kult. W Rz 9:4 jeden z przywilejów Izraela. To samo słowo w Hbr 9:1 i 9:6 mówi o służbie w przybytku.
- Hbr zob. λατρεύω / λατρείαlatreuō / latreia
- λατρεύωlatreuōG3000
- Rz pełnić służbę ww. Rz 1:9; 1:25 Słowo służby świątynnej; zob. przypis przy Rz 1:9.
- Hbr λατρεύω / λατρείαlatreuō / latreia pełnić służbę / służba (Boża) ww. Hbr 8:5, 9:1, 9:6, 9:9, 9:14, 10:2 Służba kultu, którą pełnią czciciele: w Hbr 10:2 „pełniący służbę” to wszyscy przystępujący, nie kapłani. Wraca w Hbr 12:28 i 13:10. Inna rodzina niż „posługa” (Hbr 8:6, 9:21, 10:11), zob. hasło λειτουργία (leitourgia) i przypis przy Hbr 10:11.
- służyć ww. Hbr 12:28, 13:10
- λάχανονlachanonG3001
- Rz jarzyny ww. Rz 14:2
- λέγωlegōG3004
- J λέγω / λαλέωlegō / laleō mówić ww. J 3:11, 4:26, 4:27, 7:26, 8:12, 8:25, 8:28, 9:37, 10:6, 12:29, 12:41, 12:49, 12:50, 14:10, 16:4, 16:18, 16:29, 17:1, 18:21, 19:10 Jeden polski czasownik dla obu, ale w wersecie, w którym stoją oba, formy są różne: „Co więc Ja mówię, jak Mi powiedział Ojciec, tak mówię” (J 12:50). W takich wersetach λαλέω bywa też „rozmawiać” albo „przemawiać”.
- Rz λέγω / λαλέωlegō / laleō mówić ww. Rz 3:19 Jeden polski czasownik dla obu, ale w wersecie, w którym stoją oba, formy są różne: „wszystko, co Prawo mówi, wypowiada do tych, którzy są w Prawie” (Rz 3:19).
- λεῖμμαleimmaG3005
- Rz reszta ww. Rz 11:5 W Rz 11:5 reszta wybrana z łaski. Ten sam obraz co w Rz 9:27, gdzie stoi pokrewne słowo.
- λειτουργέωleitourgeōG3008
- Hbr zob. λειτουργία / λειτουργέωleitourgia / leitourgeō
- λειτουργίαleitourgiaG3009
- Hbr λειτουργία / λειτουργέωleitourgia / leitourgeō posługa / sprawować posługę ww. Hbr 8:6, 9:21, 10:11 Posługa kapłańska, publiczny urząd sprawowany za lud. Różni się od „służby” czcicieli, bo na tej różnicy stoi argument rozdziału 10: w Hbr 10:2 służbę pełnią wszyscy czciciele, w Hbr 10:11 posługę sprawuje kapłan przy ołtarzu. Zob. przypis przy Hbr 10:11.
- λειτουργικόςleitourgikosG3010
- Hbr zob. λειτουργός / λειτουργικόςleitourgos / leitourgikos
- λειτουργόςleitourgosG3011
- Rz sługa ww. Rz 13:6 Sługa publiczny. W Rz 13:6 o władzach, jak „sługa Boga” w Rz 13:4, gdzie stoi inne słowo, διάκονος (diakonos). Tak samo „sługa” w Hbr 8:2.
- Hbr λειτουργός / λειτουργικόςleitourgos / leitourgikos sługa / służebny ww. Hbr 1:7, 8:2 / 1:14 Słowo posługi świątynnej. Wraca w Hbr 8:2 o Chrystusie: „sługę świątyni”. Inne słowo niż θεράπων (therapōn), „służebnik” Mojżesza w Hbr 3:5. Z tej samej rodziny jest „posługa”: zob. hasło λειτουργία (leitourgia) i przypis przy Hbr 8:2.
- λῃστήςlēstēsG3027
- J rozbójnik ww. J 10:1, 10:8 Dwa znaczenia jednego słowa: ten, kto zabiera cudze, i buntownik przeciw władzy. Przy owczarni mowa o zabieraniu owiec, więc „rozbójnik” (J 10:1), a nie buntownik, który wprowadziłby tu politykę. Zob. przypis przy J 18:40.
- buntownik ww. J 18:40 O Barabaszu „rozbójnik” dokładałby kradzież, o której tekst nie mówi. O jego udziale w powstaniu mówią Mk 15:7 i Łk 23:19.
- λίθοςlithosG3037
- J kamień ww. J 8:7, 8:59, 10:31, 11:38, 11:39, 11:41, 20:1 Kamienie w rękach tych, którzy chcą Go zabić (J 8:59, 10:31), i kamień na grobie: u Łazarza Jezus każe go zabrać (J 11:39), przy Jego grobowcu rano jest już „zabrany” (J 20:1). Jedno słowo w obu rolach.
- λογίζομαιlogizomaiG3049
- J brać pod uwagę ww. J 11:50 W Liście do Galatów ten sam czasownik mówi o zapisie na konto: „policzono mu to za sprawiedliwość” (Ga 3:6).
- Rz uważać ww. Rz 2:3; 3:28; 6:11; 8:18; 8:36; 14:14
- policzyć ww. Rz 2:26; 4:3; 4:4; 4:5; 4:6; 4:8; 4:9; 4:10; 4:11; 4:22; 4:23; 4:24; 9:8 Słowo z rachunków: „policzono mu to za sprawiedliwość” (Rdz 15:6), jak w Ga 3:6 i Jk 2:23. W rozdziale 4 pada jedenaście razy, w czasie teraźniejszym jako „liczyć” (Rz 4:4–6).
- Ga policzyć ww. Ga 3:6 Obraz z ksiąg rachunkowych: „policzono mu to za sprawiedliwość” (Ga 3:6). Ten sam cytat z Rdz 15:6 brzmi tak samo w Liście Jakuba (Jk 2:23).
- λογικόςlogikosG3050
- Rz rozumny ww. Rz 12:1 Przymiotnik od słowa „słowo, rozum”: służba, jaka przystoi istocie rozumnej. Można też rozumieć „duchowy”; zob. przypis przy Rz 12:1.
- λογισμόςlogismosG3053
- Rz myśl ww. Rz 2:15 Myśli w człowieku, które oskarżają albo bronią. „Rozważania” z Rz 1:21 to inne, pokrewne słowo.
- λόγοςlogosG3056
- J Słowo (tytuł, wielką literą) ww. J 1:1 (3×), 1:14 Znaczy mowę i to, co powiedziane, ale też rachunek i rozum; „Słowo” to najszerszy polski odpowiednik. Tylko w prologu jest tytułem, stąd wielka litera; dalej zwykłe słowo, także o wypowiedzianej sprawie (J 10:35, 12:48). Zob. drugi przypis przy J 1:1.
- słowo (małą) ww. J 2:22, 4:37, 4:39, 4:41, 4:50, 5:24, 5:38, 6:60, 7:36, 7:40, 8:31, 8:37, 8:43, 8:51, 8:52, 8:55, 10:19, 10:35, 12:38, 12:48, 14:23, 14:24 (2×), 15:3, 15:20 (2×), 15:25, 17:6, 17:14, 17:17, 17:20, 18:9, 18:32, 19:8, 19:13, 21:23
- Kol słowo ww. Kol 1:5, 1:25, 3:16, 3:17, 4:3, 4:6 Wszędzie małą literą: żadne z tych miejsc nie jest tytułem, jak „Słowo” w prologu Ewangelii Jana. Siódme wystąpienie, w Kol 2:23, ma osobne hasło („opinia”).
- opinia ww. Kol 2:23 Zwrot λόγον ἔχειν (logon echein) znaczy „mieć opinię”, a nie „wyglądać”: chodzi o to, co się o tych przepisach mówi, nie o pozór dla oka. Jedyne miejsce w tej księdze, gdzie to słowo nie brzmi „słowo”. Zob. przypis przy Kol 2:23.
- Jk słowo ww. Jk 1:18, 1:21, 1:22, 1:23, 3:2 Jedno słowo prowadzi od tego, co mówi Bóg, do tego, co mówi człowiek: „słowem prawdy” (Jk 1:18), „wszczepione słowo” (Jk 1:21), a potem „w słowie się nie potyka” (Jk 3:2). „Mowa” zawęziłaby sens do sposobu mówienia i zgubiła tę klamrę.
- 1 J Słowo (tytuł, wielką literą) ww. 1 J 1:1 W 1 J 1:1 „o Słowie życia” stoi wielką literą, jak Słowo w prologu Ewangelii Jana (J 1:1). Dalej to słowo Boże, „słowo Boże w was trwa” (1 J 2:14), albo mowa: „nie miłujmy słowem ani językiem” (1 J 3:18). Zob. trzeci przypis przy 1 J 1:1.
- słowo (małą) ww. 1 J 1:10, 2:5, 2:7, 2:14, 3:18
- λουτρόνloutronG3067
- Ef kąpiel ww. Ef 5:26 Kąpiel; w Nowym Testamencie jeszcze tylko w Tt 3:5 („kąpiel odrodzenia”). Zob. przypisy przy Ef 5:25 i 5:26.
- λυπέωlypeōG3076
- Rz zasmucać ww. Rz 14:15
- Ef zasmucać ww. Ef 4:30 W Ef 4:30 mowa o Duchu Świętym, jak w Iz 63:10: tam Izrael swoim buntem zasmucił Jego Świętego Ducha. W J 16:20 ten sam czasownik brzmi „będziecie odczuwać ból”, obok rzeczownika „ból”. Zob. przypis przy Ef 4:30.
- λύπηlypēG3077
- J ból ww. J 16:6, 16:20, 16:21, 16:22 Słowo obejmuje żal i ból rodzącej; polski „ból” bierze oba: „ból napełnił wasze serce” (J 16:6), „Kobieta, gdy rodzi, ma ból” (J 16:21). Na jednym słowie stoi całe porównanie: „wasz ból zamieni się w radość” (J 16:20). Zob. przypis przy J 16:20.
- Rz ból ww. Rz 9:2
- λύτρωσιςlytrōsisG3085
- Hbr λύτρωσις / ἀπολύτρωσιςlytrōsis / apolytrōsis odkupienie ww. Hbr 9:12 / 9:15 Pierwotnie wykup jeńca lub niewolnika. Drugie słowo pary w Hbr 9:15 brzmi „odkupienia”, a w Hbr 11:35 „uwolnienia”. Zob. przypis przy Hbr 9:12.
- uwolnienie ww. Hbr 11:35
- λύχνοςlychnosG3088
- J lampa ww. J 5:35 Lampka oliwna, nie pochodnia ani świeca. Tak Jezus mówi o Janie Chrzcicielu: „On był lampą płonącą i świecącą” (J 5:35).
- λύωlyōG3089
- J rozwiązać ww. J 1:27, 11:44 O Piśmie ten sam czasownik mówi, że „nie może zostać obalone” (J 10:35). W Pierwszym Liście Jana stoi o dziełach diabła: „aby zniszczyć dzieła diabła” (1 J 3:8).
- zburzyć ww. J 2:19
- łamać ww. J 5:18, 7:23
- obalić ww. J 10:35
Μ μ
- μαθητήςmathētēsG3101
- J uczeń ww. J 1:35, 1:37, 2:2, 2:11, 2:12, 2:17, 2:22, 3:22, 3:25, 4:1, 4:2, 4:8, 4:27, 4:31, 4:33, 6:3, 6:8, 6:12, 6:16, 6:22 (2×), 6:24, 6:60, 6:61, 6:66, 7:3, 8:31, 9:2, 9:27, 9:28 (2×), 11:7, 11:8, 11:12, 11:54, 12:4, 12:16, 13:5, 13:22, 13:23, 13:35, 15:8, 16:17, 16:29, 18:1 (2×), 18:2, 18:15 (2×), 18:16, 18:17, 18:19, 18:25, 19:26, 19:27 (2×), 19:38, 20:2, 20:3, 20:4, 20:8, 20:10, 20:18, 20:19, 20:20, 20:25, 20:26, 20:30, 21:1, 21:2, 21:4, 21:7, 21:8, 21:12, 21:14, 21:20, 21:23, 21:24 Pokrewne συμμαθητής (symmathētēs), jedyny raz w Nowym Testamencie, stoi w J 11:16: „powiedział współuczniom”. Zob. pierwszy przypis przy J 11:16.
- μακάριοςmakariosG3107
- Jk błogosławiony ww. Jk 1:12, 1:25
- μακαρισμόςmakarismosG3108
- Rz błogosławieństwo ww. Rz 4:6; 4:9 Nazwanie kogoś błogosławionym. Inne słowo niż błogosławieństwo Abrahama (Ga 3:14). W Ga 4:15 stoi „szczęśliwi”.
- μακροθυμέωmakrothymeōG3114
- Hbr zob. μακροθυμία / μακροθυμέωmakrothymia / makrothymeō
- Jk zob. μακροθυμία / μακροθυμέωmakrothymia / makrothymeō
- μακροθυμίαmakrothymiaG3115
- Rz cierpliwość ww. Rz 2:4; 9:22 Długie powstrzymywanie gniewu. W Rz 2:4 stoi obok dobroci i powściągliwości Boga; w Rz 9:22 Bóg „zniósł z wielką cierpliwością naczynia gniewu”.
- Hbr μακροθυμία / μακροθυμέωmakrothymia / makrothymeō cierpliwość / okazać cierpliwość ww. Hbr 6:12 / 6:15 Cierpliwość, która czeka, jak w Jk 5:7–10. Uosabia ją Abraham: „okazawszy cierpliwość, dostąpił obietnicy” (Hbr 6:15). Zob. przypis przy Hbr 6:12.
- Jk μακροθυμία / μακροθυμέωmakrothymia / makrothymeō cierpliwość / być cierpliwym ww. Jk 5:10 / 5:7 (2×), 5:8 Cierpliwość czeka, nie oddając ciosu. To inne słowo niż wytrwałość, ὑπομονή (hypomonē), która dźwiga ciężar. Zob. pierwszy przypis przy Jk 5:7.
- μακρόςmakrosG3117
- J daleko ww. J 21:8
- μακροχρόνιοςmakrochroniosG3118
- Ef długo żyć ww. Ef 6:3 Dosłownie „długowieczny”; w obietnicy przykazania „abyś długo żył na ziemi” (Ef 6:3). Tak grecki Stary Testament oddaje hebrajski zwrot, dosłownie „przedłużyć dni” (Wj 20:12). Zob. przypis przy Ef 6:3.
- μαρτυρέωmartyreōG3140
- J świadczyć ww. J 1:7, 1:8, 1:15, 1:32, 1:34, 2:25, 3:11, 3:26, 3:28, 3:32, 4:39, 4:44, 5:31, 5:32 (2×), 5:33, 5:36, 5:37, 5:39, 7:7, 8:13, 8:14, 8:18 (2×), 10:25, 12:17, 13:21, 15:26, 15:27, 18:23, 18:37, 19:35, 21:24 W J 2:25 forma niedokonana, „świadczył”: zdanie mówi o stałej zasadzie, nie o jednym zeznaniu; zob. pierwszy przypis przy J 2:25. W Ewangelii czasownik pada od J 1:7: „aby zaświadczyć o światłości”. Tak samo w Pierwszym Liście Jana: „świadczymy” (1 J 1:2).
- 1 J μαρτυρέω / μαρτυρίαmartyreō / martyria świadczyć / świadectwo ww. 1 J 1:2, 4:14, 5:6, 5:7, 5:9, 5:10 / 5:9 (3×), 5:10 (2×), 5:11 Język sądu: świadczyć i świadectwo. Z prologu, gdzie „świadczymy” (1 J 1:2), wraca w finale listu. Zob. przypis przy 1 J 5:9.
- 3 J μαρτυρέω / μαρτυρίαmartyreō / martyria świadczyć / świadectwo ww. 3 J 3, 6, 12 (2×) / 12 Te same słowa i te same oddania co w 1 J 5:6–11. Zob. pierwszy przypis przy wersecie 12.
- μαρτυρίαmartyriaG3141
- J świadectwo ww. J 1:7, 1:19, 3:11, 3:32, 3:33, 5:31, 5:32, 5:34, 5:36, 8:13, 8:14, 8:17, 19:35, 21:24 Słowo prawne: mowa w J 5:31–37 i spór w J 8:13–18 stoją na przepisie o dwóch świadkach (J 8:17; zob. przypis przy J 5:31). Księga kończy się poręczeniem: „wiemy, że jego świadectwo jest prawdziwe” (J 21:24). Nie „zeznanie”: w J 3:32–33 świadectwo się przyjmuje albo odrzuca.
- 1 J zob. μαρτυρέω / μαρτυρίαmartyreō / martyria
- 3 J zob. μαρτυρέω / μαρτυρίαmartyreō / martyria
- ματαιόομαιmataioomaiG3154
- Rz stać się marnym ww. Rz 1:21 To samo słowo stoi w greckim Jr 2:5 i 2 Krl 17:15 o bałwochwalstwie Izraela. Rdzeń „marn-” także w Ef 4:17. Zob. przypis przy Rz 1:21.
- ματαιότηςmataiotēsG3153
- Rz marność ww. Rz 8:20 To, co puste i nie osiąga celu. W Rz 8:20 stworzenie zostało poddane marności; tym słowem grecki przekład Księgi Koheleta mówi „marność nad marnościami”.
- μάχαιραmachairaG3162
- Rz miecz ww. Rz 8:35; 13:4
- μάχομαιmachomaiG3164
- J kłócić się ww. J 6:52 Sprzeczka w tłumie: „Kłócili się więc Żydzi między sobą” (J 6:52). W Liście Jakuba to samo słowo brzmi „Walczycie” (Jk 4:2), bo tam spór przechodzi w przemoc.
- μέγαςmegasG3173
- J większy ww. J 1:50, 4:12, 5:20, 5:36, 8:53, 10:29, 13:16 (2×), 14:12, 14:28, 15:13, 15:20, 19:11 W J 21:11 o rozmiarze ryb. Tym samym polskim słowem ten przymiotnik mówi o dniu święta: „w ostatnim, wielkim dniu święta” (J 7:37), a w porównaniach brzmi „większy” (J 14:28).
- silny ww. J 6:18
- wielki ww. J 7:37, 11:43, 19:31, 21:11
- μέγεθοςmegethosG3174
- Ef wielkość ww. Ef 1:19 Wielkość, rozmiar; w Nowym Testamencie tylko tutaj: „niezmierna wielkość Jego mocy” (Ef 1:19).
- μέθηmethēG3178
- Rz pijatyka ww. Rz 13:13
- μεθοδείαmethodeiaG3180
- Ef podstęp ww. Ef 4:14, 6:11 Słowo, które w Nowym Testamencie pada tylko w tym liście: w Ef 4:14 o zwiedzeniu, w Ef 6:11 o diable. W J 1:47 „podstępu” oddaje inne słowo, δόλος (dolos). Zob. przypis przy Ef 4:14.
- μεθύσκομαιmethyskomaiG3182
- Ef upijać się ww. Ef 5:18 Jak w J 2:10 („się upiją”, czasownik pokrewny). Zakaz ma brzmienie greckich Przysłów (Prz 23:31); zob. przypis przy Ef 5:18.
- μέλανmelanG3188
- 2 J zob. χάρτης / μέλανchartēs / melan
- 3 J μέλαν / κάλαμοςmelan / kalamos atrament / trzcina ww. 3 J 13 Pióro z trzciny. Podobnie kończy się Drugi List Jana: „papirusowi i atramentowi” (2 J 12). Zob. przypis przy wersecie 13.
- μέλοςmelosG3196
- Rz członek ww. Rz 6:13 (2×); 6:19 (2×); 7:5; 7:23 (2×); 12:4 (2×); 12:5 Część ciała; stąd liczba mnoga „członki”, nie „członkowie”, jak w Kol 3:5. W Rz 6:13 i 6:19 to ciało w działaniu, które można oddać grzechowi albo Bogu.
- Ef członek ww. Ef 4:25, 5:30 Członek ciała. W tym liście „jesteśmy członkami jedni drugich” (Ef 4:25) i „członkami Jego ciała” (Ef 5:30), czyli ciała Chrystusa.
- Kol członek ww. Kol 3:5 (członki) Część ciała; stąd liczba mnoga „członki”, nie „członkowie”. Zaraz potem apostoł wylicza grzechy, jakby to one były członkami. Tak samo „członek” w Jk 3:5–6. Zob. przypis przy Kol 3:5.
- μένωmenōG3306
- J pozostać ww. J 1:32, 1:33, 1:39, 2:12, 4:40 (2×), 7:9, 8:35 (2×), 10:40, 11:6, 11:54, 12:24, 14:17, 14:25, 19:31, 21:22, 21:23 O przebywaniu przy kimś mówi „pozostać”, bo „trwać” brzmiałoby tam sztucznie: „pozostając u was” (J 14:25). W J 15:4 czasownik pada trzy razy w jednym porównaniu i wszędzie brzmi „trwać”, także o pędzie w winorośli: ma być słychać jedno słowo.
- mieszkać ww. J 1:38, 1:39 Uczniowie pytają o miejsce zamieszkania: „gdzie mieszkasz?” (J 1:38); pytanie, gdzie ktoś pozostaje, znaczyłoby co innego. Pokrewny rzeczownik brzmi „mieszkań” (J 14:2) i „mieszkanie” (J 14:23); zob. pierwszy przypis przy J 14:2.
- trwać ww. J 3:36, 5:38, 6:27, 6:56, 8:31, 9:41, 12:34, 12:46, 14:10, 15:4 (3×), 15:5, 15:6, 15:7 (2×), 15:9, 15:10 (2×), 15:16
- Hbr μένω / διαμένωmenō / diamenō trwać ww. Hbr 1:11, 7:3, 7:24, 10:34, 12:27, 13:1, 13:14 Nić listu: to, co trwa, wobec tego, co przemija. Po „ty trwasz” (Hbr 1:11) wraca w Hbr 7:3, 7:24, 10:34, 12:27 i 13:1, aż po „trwającego miasta” (Hbr 13:14).
- 1 J trwać ww. 1 J 2:6, 2:10, 2:14, 2:17, 2:19, 2:24 (3×), 2:27 (2×), 2:28, 3:6, 3:9, 3:14, 3:15, 3:17, 3:24 (2×), 4:12, 4:13, 4:15, 4:16 (3×) Słowo-klucz listu. Zob. pierwszy przypis przy 1 J 2:6.
- 2 J trwać ww. 2 J 2, 9 (2×) Słowo-klucz pism Jana, tak samo w Pierwszym Liście Jana (1 J 2:6, 2:24, 2:27). Zob. przypis przy wersecie 2.
- μερίζωmerizōG3307
- Rz wydzielić ww. Rz 12:3
- μερισμόςmerismosG3311
- Hbr przydział ww. Hbr 2:4 To samo słowo wraca w Hbr 4:12: „rozdzielenia duszy i ducha”. Tam trzeba innego polskiego słowa niż „przydział”. Zob. przypis przy Hbr 4:12.
- rozdzielenie ww. Hbr 4:12
- μέροςmerosG3313
- J udział ww. J 13:8 W J 21:6 „strona”; w J 13:8 i 19:23 to samo słowo znaczy udział albo część: „nie masz udziału ze Mną” (J 13:8), „cztery części” (J 19:23). W J 6:1 „na drugą stronę” to inne słowo, πέραν (peran). Zob. przypis przy J 13:8.
- część ww. J 19:23 (2×)
- strona ww. J 21:6
- μεσίτηςmesitēsG3316
- Hbr pośrednik ww. Hbr 8:6, 9:15, 12:24 W Hbr 6:17 stoi czasownik od tego słowa: Bóg „wystąpił z przysięgą jako pośrednik”. Rzeczownik wraca w Hbr 12:24: „do pośrednika nowego przymierza – Jezusa”. Zob. przypis przy Hbr 6:17.
- μεσότοιχονmesotoichonG3320
- Ef mur ww. Ef 2:14 Ściana stojąca pośrodku, dzieląca dwie przestrzenie; w Nowym Testamencie tylko w Ef 2:14, w zwrocie „mur przegrody”.
- μετάθεσιςmetathesisG3331
- Hbr μετάθεσις / μετατίθημιmetathesis / metatithēmi przeniesienie / przenieść ww. Hbr 7:12 (2×), 11:5 (3×), 12:27 Most przez list: „przeniesienie Prawa” (Hbr 7:12), Henoch „został przeniesiony” (Hbr 11:5), „przeniesienie rzeczy wstrząsanych” (Hbr 12:27). Pokrewny przymiotnik z przeczeniem, ἀμετάθετος (ametathetos), to „niezmienny” (Hbr 6:17–18).
- μετακινέωmetakineōG3334
- Kol dać się odsunąć ww. Kol 1:23 Forma greckiego imiesłowu jest dwuznaczna: „odsuwani” albo „odsuwający się”. Oddanie „niedający się odsunąć” (Kol 1:23) unosi oba odczytania: siłę, która odsuwa, i tych, którzy jej nie ulegają. Zob. przypis przy Kol 1:23.
- μεταλλάσσωmetallassōG3337
- Rz zob. ἀλλάσσω / μεταλλάσσωallassō / metallassō
- μεταμορφόομαιmetamorphoomaiG3339
- Rz być przemienianym ww. Rz 12:2
- μετατίθημιmetatithēmiG3346
- Hbr zob. μετάθεσις / μετατίθημιmetathesis / metatithēmi
- μέτοχοςmetochosG3353
- Hbr towarzysz ww. Hbr 1:9, 3:1, 3:14, 6:4, 12:8 Jedno słowo przez cały list: od Hbr 1:9 przez „towarzysze niebiańskiego powołania” (Hbr 3:1), towarzyszy Chrystusa (Hbr 3:14) i Ducha Świętego (Hbr 6:4) po Hbr 12:8. Pokrewny czasownik μετέχω (metechō) brzmi zależnie od zdania, np. „stał się uczestnikiem” (Hbr 2:14). Zob. przypis przy Hbr 3:14.
- μέτρονmetronG3358
- Rz miara ww. Rz 12:3
- μηκέτιmēketiG3371
- Rz już więcej nie ww. Rz 6:6; 14:13
- μῆκοςmēkosG3372
- Ef długość ww. Ef 3:18 Jeden z czterech wymiarów w Ef 3:18; grecki nie mówi, czego są to wymiary. Zob. przypis przy Ef 3:18.
- μήτηρmētērG3384
- J matka ww. J 2:1, 2:3, 2:5, 2:12, 3:4, 6:42, 19:25 (2×), 19:26 (2×), 19:27 Matka Jezusa stoi w dwóch scenach, w Kanie (J 2:1–5) i pod krzyżem (J 19:25–27), i ani razu nie jest nazwana imieniem: Ewangelia nazywa ją tylko matką, więc słowo działa jak imię.
- μήτραmētraG3388
- Rz łono ww. Rz 4:19 Miejsce, w którym dziecko rośnie przed narodzeniem; tu łono Sary.
- μικρόςmikrosG3398
- J przez krótki czas ww. J 7:33, 12:35 Przymiotnik znaczy „mały”, u Jana zawsze o czasie. Gdy stoi samo, brzmi „krótko”; gdy greka dodaje χρόνος (chronos), „czas”: „przez krótki czas”. W J 16:16–19 powtarzane słowo jest treścią sceny: „Co to jest, co mówi: «krótko»?” (J 16:18).
- krótko ww. J 13:33, 14:19, 16:16 (2×), 16:17 (2×), 16:18, 16:19 (2×)
- μιμέομαιmimeomaiG3401
- 3 J naśladować ww. 3 J 11
- μιμνῄσκομαιmimnēskomaiG3403
- J przypomnieć sobie ww. J 2:17, 2:22, 12:16 Klamra sceny w świątyni: uczniowie przypominają sobie Pismo (J 2:17) i słowo Jezusa (J 2:22).
- μισέωmiseōG3404
- Rz nienawidzić ww. Rz 7:15; 9:13 W Rz 7:15 człowiek czyni to, czego nienawidzi; w Rz 9:13 Bóg mówi o Ezawie: „znienawidziłem”. Zob. przypis przy Rz 9:13.
- 1 J nienawidzić ww. 1 J 2:9, 2:11, 3:13, 3:15, 4:20
- μισθαποδοσίαmisthapodosiaG3405
- Hbr odpłata ww. Hbr 2:2, 10:35, 11:26 W Nowym Testamencie tylko w tym liście: Hbr 2:2, 10:35, 11:26. Most prowadzi do pokrewnego μισθαποδότης (misthapodotēs) w Hbr 11:6: Bóg „staje się tym, który odpłaca szukającym Go”.
- μισθόςmisthosG3408
- 2 J zapłata ww. 2 J 8
- μνημεῖονmnēmeionG3419
- J grobowiec ww. J 5:28, 11:17, 11:31, 11:38, 12:17, 19:41, 19:42, 20:1 (2×), 20:2, 20:3, 20:4, 20:6, 20:8, 20:11 (2×) To samo słowo stoi w zapowiedzi „wszyscy, którzy są w grobowcach, usłyszą Jego głos” (J 5:28) i w greckim tekście Izajasza (Iz 26:19): scena u grobu Łazarza jest mostem do tej zapowiedzi.
- μοιχαλίςmoichalisG3428
- Rz cudzołożnica ww. Rz 7:3 (2×) Kobieta, która łamie małżeństwo. W Rz 7:3 ten sam krok raz czyni ją cudzołożnicą, a raz nie: rozstrzyga to, czy mąż żyje.
- μοιχεύωmoicheuōG3431
- Rz cudzołożyć ww. Rz 2:22 (2×); 13:9
- μόλιςmolisG3433
- Rz rzadko ww. Rz 5:7 W Rz 5:7 „rzadko kto”: ledwie, z trudem, o czymś, co prawie się nie zdarza.
- μονογενήςmonogenēsG3439
- J jedyny (małą literą) ww. J 1:14, 1:18, 3:18 Drugi człon to γένος (genos), ród, a nie γεννάω (gennaō), rodzić, na którym stoi dawniejsze „jednorodzony”. Wielką literą tylko tam, gdzie słowo stoi samodzielnie jak tytuł: „Syna, Jedynego, dał” (J 3:16). Zob. drugi przypis przy J 3:16 i przypis przy J 3:18.
- Jedyny (tytuł, wielką literą) ww. J 3:16
- 1 J Jedyny ww. 1 J 4:9 Słowo znaczy: jedyny w swoim rodzaju. Tradycyjnie oddawane „jednorodzony”. Zob. drugi przypis przy 1 J 4:9.
- μόρφωσιςmorphōsisG3446
- Rz kształt ww. Rz 2:20 Postać, w jakiej coś się ukazuje. W 2 Tm 3:5 sama powierzchnia, tu raczej wyraz rzeczy.
- μύρονmyronG3464
- J olejek ww. J 11:2, 12:3 (2×), 12:5 Wonny olejek, nie mirra: mirrę, σμύρνα (smyrna), niesie Nikodem do pogrzebu (J 19:39), to inne słowo i inna rzecz. Z czego jest olejek, dopowiada tekst: „z czystego, drogocennego nardu” (J 12:3).
- μυστήριονmystērionG3466
- Rz tajemnica ww. Rz 11:25 Zamysł Boga, dotąd ukryty, a teraz objawiony. W Rz 11:25 tajemnica tego, jak Bóg prowadzi do zbawienia pogan i Izraela. Tak samo w Ef 3:3–6 i Kol 1:26–27. Zob. przypis przy Rz 11:25.
- μωρολογίαmōrologiaG3473
- Ef głupia mowa ww. Ef 5:4 Dosłownie „głupie mówienie”. Drugi człon ma też αἰσχρολογία (aischrologia), w Kol 3:8 „sprośną mowę”; stąd w obu miejscach słowo „mowa”. Zob. przypis przy Ef 5:4.
Ν ν
- ναόςnaosG3485
- J świątynia ww. J 2:19, 2:20, 2:21 Sam budynek, mieszkanie Boga, inne słowo niż ἱερόν (hieron), oddawane „teren świątyni”. Tym słowem mówi Jezus: „Zburzcie tę świątynię, a w trzy dni ją wzniosę” (J 2:19). Zob. pierwszy przypis przy J 2:19.
- νεανίσκοιneaniskoiG3495
- 1 J młodzieńcy ww. 1 J 2:13, 2:14
- νεκρόςnekrosG3498
- J martwy ww. J 2:22, 5:21, 5:25, 12:1, 12:9, 12:17, 20:9, 21:14 Polskie „martwy” mówi o stanie, nie o tym, że ktoś kiedyś umarł; tego wymaga J 5:25: „gdy martwi usłyszą głos Syna Bożego”. Zwrot „wzbudzony z martwych” (J 2:22) wraca przy Łazarzu (J 12:1, 12:9, 12:17).
- νέκρωσιςnekrōsisG3500
- Rz obumarcie ww. Rz 4:19 Ten sam rdzeń co „obumarły” i „martwi”. Mowa o łonie Sary, które nie mogło już dać życia.
- νικάωnikaōG3528
- Rz zwyciężyć ww. Rz 3:4; 12:21 (2×)
- 1 J zwyciężać ww. 1 J 2:13, 2:14, 4:4, 5:4 (2×), 5:5 W 1 J 5:4 obok czasownika stoi rzeczownik z tej samej rodziny: „zwycięstwo, które zwyciężyło świat” (1 J 5:4). Zob. hasło νίκη (nikē).
- νίκηnikēG3529
- 1 J zwycięstwo ww. 1 J 5:4 Jedyne miejsce w Nowym Testamencie. Zob. przypis przy 1 J 5:4.
- νοέωnoeōG3539
- Ef pojąć ww. Ef 3:4 Czasownik z tej samej rodziny co νοῦς (nous, „myślenie”) w Ef 4:17 i 4:23. W Ef 3:4 znaczy pojąć, jak w Hbr 11:3: „Przez wiarę pojmujemy”; w Ef 3:20 to samo słowo brzmi „myślimy”.
- myśleć ww. Ef 3:20 O myśleniu, bez dopełnienia: „niż prosimy albo myślimy” (Ef 3:20). W Ef 3:4 to samo słowo w znaczeniu „pojąć”.
- νομοθεσίαnomothesiaG3548
- Rz nadanie Prawa ww. Rz 9:4 W Nowym Testamencie tylko w Rz 9:4. Jedno słowo greckie: Prawo dane Izraelowi na Synaju, jeden z jego przywilejów.
- νόμοςnomosG3551
- J Prawo ww. J 1:17, 1:45, 7:19 (2×), 7:23, 7:49, 7:51, 8:5, 8:17, 10:34, 12:34, 15:25, 18:31, 19:7 (2×) Nigdy prawo w ogóle, zawsze Prawo Izraela, stąd wielka litera, także w ustach przeciwników: „My mamy Prawo i według Prawa powinien umrzeć” (J 19:7). W J 10:34, 12:34 i 15:25 tak nazwane są całe Pisma, z Psalmami; zob. przypis przy J 10:34.
- Ga Prawo (Mojżeszowe, wielką literą) ww. Ga 2:16 (3×), 2:19 (2×), 2:21, 3:2, 3:5, 3:10 (2×), 3:11, 3:12, 3:13, 3:17, 3:18, 3:19, 3:21 (3×), 3:23, 3:24, 4:4, 4:5, 4:21 (2×), 5:3, 5:4, 5:14, 5:18, 6:13 Temat listu i jego najczęstszy rzeczownik pospolity. Wielka litera odróżnia Prawo Mojżesza, o które toczy się spór, od prawa jako normy: „nie ma prawa” (Ga 5:23), „prawo Chrystusa” (Ga 6:2). Nie „Tora” ani „zakon”, mylony z zakonem mniszym. Zob. przypis przy Ga 6:2.
- prawo (norma, małą) ww. Ga 5:23, 6:2
- zob. ἔργα νόμουerga nomou
- Hbr Prawo (Mojżeszowe, wielką literą) ww. Hbr 7:5, 7:12, 7:19, 7:28 (2×), 8:4, 9:19, 9:22, 10:1, 10:8, 10:28 Wielka litera dzieli jedno słowo na dwoje: Prawo Mojżesza jako instytucja przymierza („Prawo niczego nie uczyniło pełnym”, Hbr 7:19) i prawa, które Bóg wpisuje w serca (Hbr 8:10, 10:16, za Jr 31:33). „Zakon” brzmi dziś archaicznie i myli się z zakonem mniszym.
- prawo (przepis, małą) ww. Hbr 7:16, 8:10, 10:16
- Jk Prawo (zawsze wielką literą) ww. Jk 1:25, 2:8, 2:9, 2:10, 2:11, 2:12, 4:11 (4×) W tym liście „Prawo królewskie” (Jk 2:8) i „Prawo wolności” (Jk 2:12) są tym samym Prawem co w Jk 2:9–11, stąd wielka litera także tam. Określenia „królewskie” i „wolności” mówią, jakie ono jest, a nie wskazują innego prawa. Zob. drugi przypis przy Jk 2:8.
- νουθεσίαnouthesiaG3559
- Ef napominanie ww. Ef 6:4 Upomnienie, przestroga. Rzeczownik od czasownika νουθετέω (noutheteō), który w Kol 1:28 i 3:16 brzmi „napominając”. W Ef 6:4 w parze z karceniem: „w karceniu i napominaniu Pana”.
- νοῦςnousG3563
- Rz myślenie ww. Rz 1:28; 7:23; 7:25; 11:34; 12:2; 14:5 Zdolność rozumienia i osądu. W Rz 1:28 Bóg wydaje ludzi na „bezwartościowe myślenie”; w Rz 7:23 i 7:25 myślenie służy Prawu Boga, ale nie ma siły. Tak samo w Ef 4:17 i 4:23.
- Ef myślenie ww. Ef 4:17, 4:23 I sposób myślenia, i sama zdolność myślenia. Poganie chodzą „w marności swojego myślenia” (Ef 4:17), a adresaci mają być odnawiani „duchem waszego myślenia” (Ef 4:23); tak samo Kol 2:18. Inne słowo niż διάνοια (dianoia, „umysł”) w Ef 4:18. Zob. przypis przy Ef 4:23.
- νύξnyxG3571
- J noc ww. J 3:2, 9:4, 11:10, 13:30, 19:39, 21:3 U Jana noc bywa czymś więcej niż porą doby. Nocą przychodzi Nikodem (J 3:2) i tak zostaje przypomniany: „który z początku przyszedł do Niego nocą” (J 19:39). Gdy wychodzi Judasz, narrator dodaje: „A była noc” (J 13:30). Zob. przypis przy J 13:30.
- Rz noc ww. Rz 13:12
- νωθρόςnōthrosG3576
- Hbr ociężały ww. Hbr 5:11, 6:12 W Nowym Testamencie tylko dwa razy, oba w tym liście: otwiera ostrzeżenie w Hbr 5:11 i zamyka je w Hbr 6:12, jak klamra. Zob. przypis przy Hbr 5:11.
- νῶτοςnōtosG3577
- Rz grzbiet ww. Rz 11:10
Ξ ξ
- ξένοςxenosG3581
- Hbr ξένος / παρεπίδημοςxenos / parepidēmos obcy / przybysz ww. Hbr 11:13 Wyznanie z Hbr 11:13, że są „obcymi i przybyszami na ziemi”, powtarza niemal słowa Abrahama z Rdz 23:4 według Septuaginty. Podobnie 1 P 2:11. Zob. przypis przy Hbr 11:13.
- obcy (o nauce) ww. Hbr 13:9
- 3 J obcy ww. 3 J 5
Ο ο
- ὁδηγόςhodēgosG3595
- Rz przewodnik ww. Rz 2:19 Ten, kto prowadzi drogą. W Hbr 2:10 i 12:2 to samo polskie słowo stoi za innym greckim (ἀρχηγός, archēgos): tam ten, kto idzie pierwszy.
- ὀδύνηodynēG3601
- Rz boleść ww. Rz 9:2
- οἶδαoidaG1492
- J znać ww. J 1:26, 1:31, 1:33, 4:10, 4:22 (2×), 6:42, 7:28 (2×), 7:29, 8:19 (3×), 8:55 (3×), 10:4, 10:5, 13:11, 14:4, 14:5, 14:7, 15:21, 18:2, 20:9 Po polsku dwa czasowniki, według tego, co stoi po słowie: przy rzeczowniku „znać”, przy zdaniu „wiedzieć”. Oba w jednym wersecie: „Gdybyś znała dar Boga i wiedziała, kim jest Ten, który ci mówi” (J 4:10).
- wiedzieć ww. J 2:9 (2×), 3:2, 3:8, 3:11, 4:25, 4:32, 4:42, 5:13, 5:32, 6:6, 6:61, 6:64, 7:27, 7:28, 8:14 (2×), 8:37, 9:12, 9:20, 9:21 (2×), 9:24, 9:25 (2×), 9:29 (2×), 9:30, 9:31, 11:22, 11:24, 11:42, 11:49, 12:35, 12:50, 13:1, 13:3, 13:7, 13:17, 13:18, 14:5, 15:15, 16:18, 16:30 (2×), 18:4, 18:21, 19:10, 19:28, 19:35, 20:2, 20:13, 20:14, 21:4, 21:12, 21:15, 21:16, 21:17, 21:24
- mieć wiedzę ww. J 7:15
- 1 J wiedzieć ww. 1 J 2:11, 2:20, 2:29, 3:2, 3:5, 3:14, 3:15, 5:13, 5:15 (2×), 5:18, 5:19, 5:20 Jeden z dwóch czasowników poznania: zwykle „wiedzieć”, a drugi, γινώσκω (ginōskō), zwykle „poznać”. Oba stoją obok siebie w 1 J 2:29. Zob. hasło γινώσκω (ginōskō).
- znać ww. 1 J 2:21 (2×)
- οἰκέτηςoiketēsG3610
- Rz służący ww. Rz 14:4 Sługa domowy, który odpowiada tylko przed swoim panem. Zob. przypis przy Rz 14:4.
- οἰκέωoikeōG3611
- Rz mieszkać ww. Rz 7:17; 7:18; 7:20; 8:9; 8:11 Mieć gdzieś dom. W Rz 7:17–20 w człowieku mieszka grzech; w Rz 8:9 i 8:11 to samo słowo mówi o Duchu, który mieszka w wierzących.
- οἰκίαoikiaG3614
- J οἰκία / οἶκοςoikia / oikos dom ww. J 4:53, 8:35, 11:31, 12:3, 14:2 / 2:16 (2×), 2:17, 7:53, 11:20 Dwa greckie rzeczowniki, jedno polskie słowo, bo oba nazywają dom Ojca: w świątyni „domu mojego Ojca” (J 2:16), w mowie pożegnalnej „W domu mojego Ojca” (J 14:2). W scenie w świątyni wraca jeszcze Psalm: „Gorliwość o Twój dom” (J 2:17).
- οἰκοδομήoikodomēG3619
- Rz budowanie ww. Rz 14:19; 15:2 Umacnianie się nawzajem w wierze (Rz 14:19; 15:2). Przeciwieństwo w Rz 14:20: „nie burz”.
- Ef budowa ww. Ef 2:21 Słowo niesie i budowanie, i to, co jest budowane; stąd „budowa”, która wzrasta w świątynię. W Ef 4:12, 4:16 i 4:29 ten sam wyraz mówi o budowaniu w przenośni.
- budowanie ww. Ef 4:12, 4:16, 4:29 Budowanie w przenośni: umacnianie ciała Chrystusa (Ef 4:12; 4:16) i ludzi, którzy słuchają (Ef 4:29). W Ef 2:21 ten sam wyraz brzmi „budowa”: budowa, która rośnie w świątynię.
- οἰκονομίαoikonomiaG3622
- Ef wykonanie ww. Ef 1:10 (aby … wykonać), 3:9 (wykonywana jest) Słowo od greckiego „dom” (οἶκος, oikos) znaczy prowadzenie domu. Tu gospodarzem jest Bóg, który swój zamiar doprowadza do końca (Ef 1:10, 3:9). W Ef 3:2 to samo słowo brzmi „udzielanie” łaski, w Kol 1:25 „zarządzanie”.
- udzielanie ww. Ef 3:2 „O udzielaniu łaski Bożej, którą mi dano”: dana jest łaska, a Bóg jej udziela. W Ef 1:10 i 3:9 to samo greckie słowo oddaje czasownik: „aby je wykonać” (Ef 1:10), „wykonywana jest” (Ef 3:9); więcej w przypisie przy Ef 3:2.
- οἶκοςoikosG3624
- J zob. οἰκία / οἶκοςoikia / oikos
- Hbr dom ww. Hbr 3:2, 3:3, 3:4, 3:5, 3:6 (2×), 8:8 (2×), 8:10, 10:21, 11:7 Jedno słowo z wyboru: w Hbr 3:2–6 greka mówi nim o budowli („Każdy dom bowiem jest przez kogoś budowany”) i o domownikach („a tym domem jesteśmy my”), a w cytacie z Jeremiasza o ludzie (Hbr 8:8). „Rodzina” albo „ród” zgasiłyby tę grę.
- οἰκουμένηoikoumenēG3625
- Hbr zamieszkany świat ww. Hbr 1:6, 2:5 Wraca w Hbr 2:5: „przyszły zamieszkany świat”. Inne słowo niż αἰῶνες (aiōnes), „wieki” w Hbr 1:2, i niż κόσμος (kosmos), „świat”. Zob. przypis przy Hbr 1:6.
- οἰκτιρμόςoiktirmosG3628
- Rz miłosierdzie ww. Rz 12:1 Współczucie i litość. W Rz 12:1 Paweł prosi „przez miłosierdzie Boga”; w Rz 9:23 i 11:31 stoi inne słowo. Tak samo „miłosierdzia” w Kol 3:12. Zob. przypis przy Rz 12:1.
- οἰκτίρωoiktirōG3627
- Rz zlitować się ww. Rz 9:15 (2×) W Rz 9:15 w parze z „zmiłuję się”: dwa słowa o litości Boga z Wj 33:19. Zob. przypis przy Rz 9:15.
- οἶνοςoinosG3631
- J wino ww. J 2:3 (2×), 2:9, 2:10 (2×), 4:46 Po Kanie słowo wraca raz, jako wspomnienie tej sceny: „gdzie uczynił wodę winem” (J 4:46). Zdanie starosty „Ty zachowałeś dobre wino aż dotąd” (J 2:10) mówi więcej, niż on sam wie.
- Rz wino ww. Rz 14:21
- ὀκνηρόςoknērosG3636
- Rz opieszały ww. Rz 12:11
- ὁμοθυμαδόνhomothymadonG3661
- Rz jednomyślnie ww. Rz 15:6
- ὁμοίωμαhomoiōmaG3667
- Rz podobieństwo ww. Rz 1:23; 5:14; 6:5; 8:3 Słowo z Ps 106:20; wraca w Rz 5:14, 6:5 i 8:3.
- ὁμολογέωhomologeōG3670
- 1 J wyznawać ww. 1 J 1:9, 2:23, 4:2, 4:3, 4:15 Tu wyznaje się grzechy, a dalej w liście Syna: „kto wyznaje Syna” (1 J 2:23); tak też 1 J 4:2, 4:3 i 4:15. Zob. przypis przy 1 J 2:23.
- ὁμολογίαhomologiaG3671
- Hbr wyznanie ww. Hbr 3:1, 4:14, 10:23 Słowo tworzy most przez list: „arcykapłanowi naszego wyznania” (Hbr 3:1), „trzymajmy się wyznania” (Hbr 4:14), „wyznania nadziei” (Hbr 10:23). Zob. przypis przy Hbr 10:23.
- ὀνειδίζωoneidizōG3679
- Rz znieważać ww. Rz 15:3
- ὀνειδισμόςoneidismosG3680
- Rz zniewaga ww. Rz 15:3 W Rz 15:3 gra słów z jednym rdzeniem: „Zniewagi znieważających Cię spadły na Mnie” (Ps 69:10).
- Hbr zniewaga ww. Hbr 10:33, 11:26, 13:13 Nić trzech miejsc: zniewagi czytelników (Hbr 10:33), Mojżesz, który uznał „zniewagę Chrystusa” (Hbr 11:26) za większe bogactwo niż skarby Egiptu, i wezwanie „Wyjdźmy więc do Niego poza obóz, niosąc Jego zniewagę” (Hbr 13:13). Zob. przypis przy Hbr 13:13.
- ὀνίνημιoninēmiG3685
- Flm zob. ἄχρηστος / εὔχρηστος / ὀνίνημιachrēstos / euchrēstos / oninēmi
- ὄνομαonomaG3686
- J imię ww. J 1:6, 1:12, 2:23, 3:1, 3:18, 5:43 (2×), 10:3, 10:25, 12:13, 12:28, 14:13, 14:14, 14:26, 15:16, 15:21, 16:23, 16:24, 16:26, 17:6, 17:11, 17:12, 17:26, 18:10, 20:31 Małą literą, bo w tej Ewangelii nie stoi samo, jako tytuł, jak w 3 J 7: „dla Imienia”. Wiara w Jego imię spina początek i koniec księgi (J 1:12, 20:31); zob. przypis przy J 20:31 o imieniu.
- ὀνομάζωonomazōG3687
- Ef wymieniać ww. Ef 1:21, 5:3 Czasownik od słowa „imię” (ὄνομα, onoma). W Ef 5:3 zwrot czyta się dwojako: nikt nie ma mieć powodu, by te grzechy wśród adresatów wymienić, albo sami adresaci nie mają o nich rozprawiać; zob. przypisy przy Ef 1:21 i 5:3.
- nazywać ww. Ef 3:15 (bierze nazwę) Nadawanie nazwy: „od którego bierze nazwę każdy ród w niebiosach i na ziemi” (Ef 3:15). W Ef 1:21 i 5:3 to samo słowo znaczy wymieniać: „imieniem wymienianym” (Ef 1:21), „niech nawet nie będzie wymieniana” (Ef 5:3).
- ὀπίσωopisōG3694
- J za mną ww. J 1:15, 1:27 W prologu przysłówek mówi o następstwie w czasie, a jeden zwrot ma dwa brzmienia: „Ten, który przychodzi za mną” (J 1:15), ale „Po mnie przychodzi mężczyzna” (J 1:30), bo szyk zmienia sens. Zob. przypis przy J 1:15.
- po mnie ww. J 1:30
- wstecz ww. J 6:66 Przy ruchu wstecz przysłówek łączy się z czasownikiem, a polski czasownik bierze go na siebie: „odeszło wstecz” (J 6:66), „cofnęli się” (J 18:6), „odwróciła się” (J 20:14).
- za (pójść za kimś) ww. J 12:19
- cofnąć się ww. J 18:6
- odwrócić się ww. J 20:14
- ὅπλονhoplonG3696
- Rz broń ww. Rz 6:13 (2×); 13:12 Narzędzie walki. W Rz 6:13 członki ciała są bronią w ręku grzechu albo Boga; w Rz 13:12 „broń światłości”. Zob. przypis przy Rz 6:13.
- ὁράωhoraōG3708
- J widzieć ww. J 1:18, 1:34, 3:11, 3:32, 4:45, 5:37, 6:36, 6:46 (2×), 8:38, 8:57, 9:37, 11:31, 14:7, 14:9 (2×), 15:24, 18:26, 19:35, 20:18, 20:25, 20:29 Różnicę greckich czasów niesie polski aspekt: „zobaczyć” to jedno ujrzenie, „widzieć” to stan świadka („A ja widziałem i zaświadczyłem”, J 1:34). W J 20:25 i 20:29 obie formy stoją w jednym wersecie. W J 12:21 „chcemy zobaczyć Jezusa” znaczy: spotkać się z Nim.
- zobaczyć ww. J 1:33, 1:39 (2×), 1:46, 1:47, 1:48, 1:50 (2×), 1:51, 3:3, 3:36, 4:29, 4:48, 5:6, 6:14, 6:22, 6:24, 6:26, 6:30, 7:52, 8:56 (2×), 9:1, 11:32, 11:33, 11:34, 11:40, 12:9, 12:21, 12:40, 12:41, 16:16, 16:17, 16:19, 16:22, 19:6, 19:26, 19:33, 19:37, 20:8, 20:20, 20:25, 20:27, 20:29, 21:21
- ὀργήorgēG3709
- Rz gniew ww. Rz 1:18; 2:5 (2×); 2:8; 3:5; 4:15; 9:22 (2×); 12:19; 13:4; 13:5 Zwrot „gniew Boga” jak w Ef 5:6 i Kol 3:6; stoi w parze ze „sprawiedliwością Bożą” z Rz 1:17. Zob. przypis przy Rz 1:18.
- ὁρίζωhorizōG3724
- Rz ustanowić ww. Rz 1:4 Słowo o Jezusie także w Dz 10:42 i 17:31; zob. przypis przy Rz 1:4.
- ὅρκοςhorkosG3727
- Hbr zob. ὁρκωμοσία / ὅρκοςhorkōmosia / horkos
- ὁρκωμοσίαhorkōmosiaG3728
- Hbr ὁρκωμοσία / ὅρκοςhorkōmosia / horkos przysięga ww. Hbr 7:20 (2×), 7:21, 7:28 / 6:16, 6:17
- ὄροςorosG3735
- J góra ww. J 4:20, 4:21, 6:3, 6:15, 8:1 W J 4:20–21 to Garizim, góra kultu Samarytan: „Nasi ojcowie na tej górze oddawali cześć” (J 4:20). Jezus odpowiada, że cześć nie będzie oddawana „ani na tej górze, ani w Jerozolimie” (J 4:21). Zob. przypis przy J 4:20.
- ὅσιοςhosiosG3741
- Hbr świątobliwy ww. Hbr 7:26 W Septuagincie odpowiada zwykle hebrajskiemu chasid. To inne słowo niż ἅγιος (hagios), „święty”, stąd „świątobliwy”.
- ὁσιότηςhosiotēsG3742
- Ef świątobliwość ww. Ef 4:24 Postawa człowieka, który zachowuje to, co należne Bogu. Rzeczownik od ὅσιος (hosios, „świątobliwy”) z Hbr 7:26, inne słowo niż ἅγιος (hagios, „święty”). W parze ze sprawiedliwością, jak w Łk 1:75.
- οὐρανόςouranosG3772
- J niebo ww. J 1:32, 1:51, 3:13 (2×), 3:27, 3:31, 6:31, 6:32 (2×), 6:33, 6:38, 6:41, 6:42, 6:50, 6:51, 6:58, 12:28, 17:1 W J 3:27 („dane z nieba”) niebo zastępuje imię Boga, jak w mowie żydowskiej. Gdzie indziej to miejsce, z którego się zstępuje i do którego się wstępuje (J 3:13). W mowie o chlebie z nieba wraca raz po raz (J 6:31–58).
- ὀφειλήopheilēG3782
- Rz należność ww. Rz 13:7 W Rz 13:7 „Oddajcie wszystkim należności”; w Rz 13:8 czasownik z tego samego rdzenia: „Nikomu nic nie bądźcie winni”. Pokrewne słowo „należność” stoi w Rz 4:4.
- ὀφείλημαopheilēmaG3783
- Rz należność ww. Rz 4:4 To, co się komuś należy. Ten sam ród co „dłużnik” (Rz 1:14); dłużnikiem jest ten, kto płaci, nie ten, kto pracuje.
- ὀφείλωopheilōG3784
- Rz być winnym ww. Rz 13:8 Mieć dług wobec kogoś. W Rz 13:8 jedyny dług, który zostaje: wzajemna miłość. Tak samo „coś ci jest winien” w Flm 18.
- powinien ww. Rz 15:1 Z bezokolicznikiem: mieć obowiązek. W Rz 13:8 to samo słowo znaczy „być winnym”.
- ὀφθαλμοδουλίαophthalmodouliaG3787
- Kol służyć dla oka ww. Kol 3:22 (służąc dla oka) Złożenie z „oka” i „niewolniczej służby”: służba pełniona tylko wtedy, gdy patrzy oko pana. Słownik Abbotta-Smitha nie zna go spoza Nowego Testamentu; tak samo w Ef 6:6. Zob. przypis przy Kol 3:22.
- ὀφθαλμόςophthalmosG3788
- J oko ww. J 4:35, 6:5, 9:6, 9:10, 9:11, 9:14, 9:15, 9:17, 9:21, 9:26, 9:30, 9:32, 10:21, 11:37, 11:41, 12:40 (2×), 17:1 Organ, który się otwiera: w sporze o ślepego od urodzenia otwarcie oczu wraca siedem razy (J 9:10–32). Cytat z Izajasza „Oślepił ich oczy” (J 12:40) mówi tym samym słowem o tych, którym oczy oślepiono.
- ὄχλοςochlosG3793
- J tłum ww. J 5:13, 6:2, 6:5, 6:22, 6:24, 7:12 (2×), 7:20, 7:31, 7:32, 7:40, 7:43, 7:49, 11:42, 12:9, 12:12, 12:17, 12:18, 12:29, 12:34 W J 7:49 faryzeusze mówią z pogardą: „ten tłum, który nie zna Prawa, jest przeklęty”; pogarda jest w zdaniu, nie w słowie, więc nie „motłoch”. Tłum to u Jana osobna postać: szemrze (J 7:12), dzieli się (J 7:43). Zob. przypis przy J 7:49.
- ὀψάριονopsarionG3795
- J ryby ww. J 6:9, 6:11, 21:9, 21:10, 21:13 Zdrobnienie, ale nie „rybki”: zwykła ryba jako to, co jada się do chleba, „dwie ryby” przy pięciu chlebach (J 6:9). Wraca przy posiłku na brzegu (J 21:9, 21:10, 21:13). Zob. przypis przy J 21:10.
- ὀψώνιονopsōnionG3800
- Rz zapłata ww. Rz 6:23 Zapłata za pracę lub służbę, także żołd żołnierza (Łk 3:14). Grzech wypłaca śmierć; Bóg nie płaci, lecz daje. Zob. przypis przy Rz 6:23.
Π π
- παγίςpagisG3803
- Rz sidło ww. Rz 11:9
- πάθημαpathēmaG3804
- Rz namiętność ww. Rz 7:5 To, czemu człowiek ulega. W Rz 7:5 poruszenia grzechu, które Prawo pobudza. Tak samo w Ga 5:24: „ciało ukrzyżowali wraz z jego namiętnościami”.
- cierpienie ww. Rz 8:18 To, co człowiek znosi. W Rz 8:18 cierpienia obecnego czasu nie dorównują przyszłej chwale. To samo słowo w Rz 7:5 znaczy co innego: „namiętności”. Tak samo „cierpienia” w Kol 1:24.
- Ga namiętność ww. Ga 5:24 Zwykle znaczy „cierpienie”, tak w Liście do Hebrajczyków (Hbr 2:9, 2:10, 10:32). Tu „namiętności” (Ga 5:24): skłonności, którym człowiek ulega biernie (tak Burton). Dwa znaczenia jednego słowa, więc dwa polskie słowa. Zob. przypis przy Ga 5:24.
- Kol cierpienie ww. Kol 1:24 Słowo, którym Nowy Testament mówi o cierpieniach Chrystusa (2 Kor 1:5; 1 P 4:13). Tu apostoł nazywa nim własne: „raduję się w cierpieniach za was” (Kol 1:24), a o tym, czego brakuje, mówi innym słowem, θλῖψις (thlipsis).
- Hbr cierpienie ww. Hbr 2:9, 2:10, 10:32 Tu znaczy cierpienie. W Liście do Galatów (Ga 5:24) to samo słowo mówi o namiętnościach i tak brzmi: dwa znaczenia, dwa polskie słowa.
- παιδείαpaideiaG3809
- Hbr karcenie ww. Hbr 12:5, 12:7, 12:8, 12:11 (+ czasownik Hbr 12:6, 12:7, 12:10 i „karcących” Hbr 12:9) Karcenie, którym ojciec wychowuje syna. W tle stoją Prz 3:11–12 i Pwt 8:5; to samo tło ma Jk 1:2–4. Zob. przypis przy Hbr 12:7.
- παιδευτήςpaideutēsG3810
- Rz wychowawca ww. Rz 2:20 Ten, kto uczy i karci; w Hbr 12:9 to samo słowo stoi przy ojcach jako „karcący”.
- παιδίονpaidionG3813
- J dziecko ww. J 4:49, 16:21 Zwrot Jezusa do dorosłych uczniów: „Dzieci, czyż macie coś do jedzenia?” (J 21:5). Tak samo w Liście do Hebrajczyków (Hbr 2:13, 2:14) i Pierwszym Liście Jana (1 J 2:14, 2:18). O dziecku w rodzinie słowo brzmi „dziecko” (J 4:49, 16:21).
- dzieci ww. J 21:5
- 1 J παιδίαpaidia dzieci ww. 1 J 2:14, 2:18 Inne słowo niż τεκνία (teknia), choć po polsku też „dzieci”. Zob. przypis przy 1 J 2:14 i hasło τεκνία (teknia).
- παιδίσκηpaidiskēG3814
- Ga παιδίσκη / ἐλευθέραpaidiskē / eleuthera niewolnica / wolna ww. Ga 4:22, 4:23, 4:30 (2×), 4:31 / 4:22, 4:23, 4:26, 4:30, 4:31 Para spina alegorię Ga 4:21–31. Nie „służąca”: na stanie prawnym matek stoi cały wywód (LSJ: młoda niewolnica). Jeden polski rdzeń prowadzi od „niewolnicy” (Ga 4:22) przez „ku niewoli” (Ga 4:24) i „w niewoli” (Ga 4:25) do wolnej. Zob. przypis przy Ga 4:22.
- παλαιόςpalaiosG3820
- Rz stary ww. Rz 6:6 „Stary człowiek” (Rz 6:6): człowiek, jakim się było przed Chrystusem. Ten sam obraz w Ef 4:22 i Kol 3:9.
- παλαιότηςpalaiotēsG3821
- Rz starość ww. Rz 7:6 W Nowym Testamencie tylko w Rz 7:6, naprzeciw „nowości Ducha”. Ten sam rdzeń co „stary człowiek” (Rz 6:6). Zob. przypis przy Rz 7:6.
- παλαιόωpalaioōG3822
- Hbr zestarzeć się ww. Hbr 1:11, 8:13 (się starzeje) W Hbr 1:11 tym słowem mowa o niebiosach, które „jak szata się zestarzeją”, a w Hbr 8:13 o przymierzu: „uczynił pierwsze przestarzałym”. Stare przymierze dzieli los starego stworzenia. Zob. przypis przy Hbr 8:13.
- uczynić przestarzałym ww. Hbr 8:13
- πάληpalēG3823
- Ef zmagać się ww. Ef 6:12 (zmagamy się) Słowo z zawodów zapaśniczych, ogólniej każde zmaganie; w Nowym Testamencie tylko w Ef 6:12. Po polsku oddane czasownikiem: „nie zmagamy się z krwią i ciałem”. Zob. przypis przy Ef 6:12.
- πανοπλίαpanopliaG3833
- Ef cała zbroja ww. Ef 6:11, 6:13 Pełne uzbrojenie ciężkozbrojnego piechura, od tarczy po włócznię. W tym liście dwa razy, za każdym razem „całą zbroję Boga”: najpierw trzeba się w nią przyoblec (Ef 6:11), potem ją wziąć (Ef 6:13). Zob. przypis przy Ef 6:11.
- παραβάτηςparabatēsG3848
- Jk przestępca ww. Jk 2:9, 2:11
- παράγωparagōG3855
- 1 J przemijać ww. 1 J 2:8, 2:17 Klamra: najpierw „ciemność przemija” (1 J 2:8), potem „świat przemija” (1 J 2:17). Zob. przypis przy 1 J 2:17.
- παραδίδωμιparadidōmiG3860
- Rz wydać ww. Rz 1:24; 1:26; 1:28; 4:25; 6:17; 8:32 Trzy razy „wydał ich Bóg”; ten sam czasownik mówi o Jezusie w Rz 4:25 i 8:32. Zob. przypis przy Rz 1:24.
- Ga zob. δίδωμι / παραδίδωμιdidōmi / paradidōmi
- παραζηλόωparazēloōG3863
- Rz pobudzić do zazdrości ww. Rz 10:19; 11:11; 11:14 W Rz 10:19 słowa Boga z Pwt 32:21. W Rz 11:11 i 11:14 Paweł widzi w nich swój cel: zbawienie pogan ma pobudzić Izraela do zazdrości.
- παρακαλέωparakaleōG3870
- Rz prosić ww. Rz 12:1 W Rz 12:1 „Proszę więc was”, tak samo w Ef 4:1. W Rz 12:8 to samo słowo znaczy „zachęcać”.
- zachęcać ww. Rz 12:8
- Flm prosić ww. Flm 9, 10 rodzina z παράκλησις (paraklēsis, Flm 7) – pociecha.
- Hbr zachęcać ww. Hbr 3:13, 10:25 Jedno greckie słowo obejmuje dodawanie otuchy i prośbę, a list używa obu znaczeń: bracia mają się nawzajem zachęcać (Hbr 3:13, 10:25), autor prosi czytelników (Hbr 13:19, 13:22). W Liście do Filemona to słowo zawsze jest prośbą (9–10).
- prosić ww. Hbr 13:19, 13:22
- παράκειμαιparakeimaiG3873
- Rz być przy ww. Rz 7:18; 7:21 Leżeć tuż obok, być pod ręką. W Rz 7:18 przy człowieku jest chcenie, w Rz 7:21 zło; dobra, którego chce, nie wykonuje.
- παράκλησιςparaklēsisG3874
- Rz zachęcanie ww. Rz 12:8
- zachęta ww. Rz 15:4; 15:5 Łączy zachętę i pociechę. W Rz 15:4–5 dar Pism i samego Boga; w Rz 12:8 to samo słowo oznacza czynność: „zachęcanie”.
- παράκλητοςparaklētosG3875
- J rzecznik ww. J 14:16, 14:26, 15:26, 16:7 Żadne polskie słowo nie unosi go w całości: wezwany na pomoc, orędownik przed sądem, pocieszyciel. „Rzecznik” bierze stronę rozwijaną w mowie pożegnalnej: dowodzi światu winy (J 16:8–11). Zob. przypis przy J 14:16.
- 1 J rzecznik ww. 1 J 2:1
- παρακοήparakoēG3876
- Rz nieposłuszeństwo ww. Rz 5:19 Para do „posłuszeństwa” (ὑπακοή, hypakoē) w Rz 5:19: jeden rdzeń, „słuchać”. Jak w Hbr 2:2.
- παραλαμβάνωparalambanōG3880
- Ga przyjąć ww. Ga 1:9, 1:12 Nić przekazu: to samo słowo mówi, że Galaci przyjęli ewangelię od Pawła (Ga 1:9), a on sam nie przyjął jej od człowieka (Ga 1:12). Naprzeciw stoją „tradycje moich ojców” (Ga 1:14), przekaz ludzki. Zob. przypis przy Ga 1:12.
- παραμυθέομαιparamytheomaiG3888
- J pocieszać ww. J 11:19, 11:31
- παραπικρασμόςparapikrasmosG3894
- Hbr bunt ww. Hbr 3:8.15 (+ czasownik Hbr 3:16) Dosłownie „roz-gorzknienie”, z rodziny słowa „gorzki” (Jk 3:11, 3:14), a w tym liście „korzeń goryczy” (Hbr 12:15). Tak Septuaginta oddała nazwę miejsca Meriba. Zob. przypis przy Hbr 3:8.
- παράπτωμαparaptōmaG3900
- Ef upadek ww. Ef 1:7, 2:1, 2:5 Dosłownie fałszywy krok, poślizgnięcie: upadek tam, gdzie trzeba było ustać. W Ef 2:1 stoi obok grzechów i nie jest od nich łagodniejszy; w Ef 2:1 i 2:5 ten sam zwrot co w Kol 2:13: „martwych w upadkach”.
- παρεισέρχομαιpareiserchomaiG3922
- Rz dojść ww. Rz 5:20 Wejść obok, dojść jako coś dodanego; w Rz 5:20 o Prawie. W Ga 2:4 to samo słowo o fałszywych braciach, którzy „wkradli się”. Zob. przypis przy Rz 5:20.
- παρεπίδημοςparepidēmosG3927
- Hbr zob. ξένος / παρεπίδημοςxenos / parepidēmos
- πάρεσιςparesisG3929
- Rz pominięcie ww. Rz 3:25 W Nowym Testamencie tylko tutaj. Inne słowo niż „odpuszczenie” (ἄφεσις, aphesis; Hbr 9:22): Bóg przez długi czas nie karał. Zob. przypis przy Rz 3:25.
- παρηγορίαparēgoriaG3931
- Kol ulga ww. Kol 4:11 Słowo bywało terminem lekarskim, o tym, co łagodzi ból, ale najczęściej znaczyło pocieszenie. „Pociecha” stoi w tym przekładzie za innym słowem (Flm 7). Zob. przypis przy Kol 4:11.
- παρίστημιparistēmiG3936
- Rz oddać ww. Rz 6:13 (2×); 6:16; 6:19 (2×); 12:1 Oddać kogoś lub coś do czyjejś dyspozycji. W Rz 6:13–19 człowiek oddaje siebie i swoje członki grzechowi albo Bogu. W Kol 1:22 to samo słowo w innym sensie: „postawić” przed Bogiem. Wraca w Rz 12:1.
- stanąć przed ww. Rz 14:10
- Ef postawić ww. Ef 5:27 Postawić kogoś przed kimś, jak w Kol 1:22. W Ef 5:27 Chrystus sam stawia kościół przed sobą; zob. przypis przy Ef 5:25.
- Kol postawić ww. Kol 1:22, 1:28 Ten sam ruch w Kol 1:22 i 1:28: postawienie człowieka przed Bogiem. „Przedstawić” przesunęłoby to ku prezentacji.
- πάροικοςparoikosG3941
- Ef przybysz ww. Ef 2:19 Ktoś, kto mieszka w obcym mieście bez praw obywatela; przeciwieństwo współobywateli z tego samego wersetu. Podobnie Hbr 11:13: „obcymi i przybyszami na ziemi”, choć tam „przybysz” oddaje inne greckie słowo, παρεπίδημος (parepidēmos).
- παροιμίαparoimiaG3942
- J przenośnia ww. J 10:6, 16:25 (2×), 16:29 Mowa, w której coś stoi za coś innego i której słuchacze mogą nie pojąć: „nie zrozumieli” (J 10:6). Nie „przypowieść”, bo tak oddaje się παραβολή (parabolē), a tego słowa Jan nie używa ani razu. Zob. przypis przy J 10:6.
- παροργίζωparorgizōG3949
- Rz rozgniewać ww. Rz 10:19
- Ef gniewać ww. Ef 6:4 Wywoływać w kimś gniew: „nie gniewajcie waszych dzieci” (Ef 6:4). Ten sam rdzeń ma „Gniewajcie się” i „rozgniewaniem” (παροργισμός, parorgismos) w Ef 4:26. W Kol 3:21 stoi inne słowo, ἐρεθίζω (erethizō): „nie rozdrażniajcie”.
- παροργισμόςparorgismosG3950
- Ef rozgniewanie ww. Ef 4:26 Gniew wywołany, stan mniej trwały niż ὀργή (orgē, „gniew”) w Ef 4:31. Ten sam rdzeń co „Gniewajcie się” w tym samym wersecie. Zob. przypis przy Ef 4:26.
- παρουσίαparousiaG3952
- Jk przyjście ww. Jk 5:7, 5:8
- 1 J przyjście ww. 1 J 2:28 W grece to słowo oznaczało uroczysty przyjazd króla. Zob. drugi przypis przy 1 J 2:28.
- παρρησίαparrēsiaG3954
- J na widoku ww. J 7:4 Rzeczownik w roli przysłówka: Jezus „powiedział im wprost: Łazarz umarł” (J 11:14). W Pierwszym Liście Jana, w Liście do Hebrajczyków i w Liście do Filemona to samo słowo jest rzeczownikiem, „śmiałość”.
- otwarcie ww. J 7:13, 7:26, 11:54, 18:20
- wprost ww. J 10:24, 11:14, 16:25, 16:29
- Hbr śmiałość ww. Hbr 3:6, 4:16, 10:19, 10:35 Śmiałość to przywilej otwartych ust. W tym liście cztery razy: Hbr 3:6, 4:16, 10:19, 10:35. Tak samo w 1 J 2:28 i Flm 8. Zob. przypis przy Hbr 3:6.
- 1 J śmiałość ww. 1 J 2:28, 3:21, 4:17, 5:14 Tak samo w Liście do Filemona: „śmiałość” (Flm 8).
- πάσχαpaschaG3957
- J Pascha ww. J 2:13, 2:23, 6:4, 11:55 (2×), 12:1, 13:1, 18:28, 18:39, 19:14 Pascha odmierza czas opowiadania: „blisko była Pascha” (J 2:13), znowu w J 6:4 i po raz trzeci w J 11:55. W J 2:23 obok niej stoi „święto”: dwa określenia tego samego czasu. Zob. przypisy przy J 2:13 i 2:23.
- πατήρpatērG3962
- J Ojciec (o Bogu) ww. J 1:14, 1:18, 2:16, 3:35, 4:21, 4:23 (2×), 5:17, 5:18, 5:19, 5:20, 5:21, 5:22, 5:23 (2×), 5:26, 5:36 (2×), 5:37, 5:43, 5:45, 6:27, 6:32, 6:37, 6:40, 6:44, 6:45, 6:46 (2×), 6:57 (2×), 6:65, 8:16, 8:18, 8:19 (2×), 8:27, 8:28, 8:38, 8:41, 8:42, 8:49, 8:54, 10:15 (2×), 10:17, 10:18, 10:25, 10:29 (2×), 10:30, 10:32, 10:36, 10:37, 10:38 (2×), 11:41, 12:26, 12:27, 12:28, 12:49, 12:50, 13:1, 13:3, 14:2, 14:6, 14:7, 14:8, 14:9 (2×), 14:10 (3×), 14:11 (2×), 14:12, 14:13, 14:16, 14:20, 14:21, 14:23, 14:24, 14:26, 14:28 (2×), 14:31 (2×), 15:1, 15:8, 15:9, 15:10, 15:15, 15:16, 15:23, 15:24, 15:26 (2×), 16:3, 16:10, 16:15, 16:17, 16:23, 16:25, 16:26, 16:27, 16:28 (2×), 16:32, 17:1, 17:5, 17:11, 17:21, 17:24, 17:25, 18:11, 20:17 (3×), 20:21 Najczęstszy rzeczownik pospolity tej Ewangelii, w większości miejsc o Bogu. W J 8:38–44 to samo słowo nazywa w jednej rozmowie Boga, Abrahama i diabła i na tym stoi cały spór.
- ojciec / ojcowie (o ludziach i o diable) ww. J 4:12, 4:20, 4:53, 6:31, 6:42, 6:49, 6:58, 7:22, 8:19, 8:38, 8:39, 8:41, 8:44 (3×), 8:53, 8:56
- Rz προπάτωρpropatōr praojciec ww. Rz 4:1 Przodek, od którego zaczyna się ród. W Nowym Testamencie tylko tutaj; dalej w rozdziale Abraham jest „ojcem”, to inny wyraz. W Hbr 7:4 „praojciec” oddaje inne greckie słowo.
- Ga Ojciec (o Bogu, wielką literą) ww. Ga 1:1, 1:3, 1:4, 4:6 Oba znaczenia stoją blisko siebie: w porównaniu o dziedzicu jest on pod opiekunami „aż do dnia wyznaczonego przez ojca” (Ga 4:2), a cztery wersety dalej Duch woła „Abba, Ojcze!” (Ga 4:6).
- ojciec (o człowieku, małą) ww. Ga 4:2
- 1 J Ojciec (o Bogu, wielką literą) ww. 1 J 1:2, 1:3, 2:1, 2:14, 2:15, 2:16, 2:22, 2:23 (2×), 2:24, 3:1, 4:14 Wielką literą o Bogu Ojcu, małą o starszych adresatach listu, jednym z trzech pokoleń: „Piszę wam, ojcowie” (1 J 2:13). W 1 J 2:14 oba znaczenia stoją w jednym wersecie.
- ojcowie (o ludziach, małą) ww. 1 J 2:13, 2:14
- πατριάpatriaG3965
- Ef ród ww. Ef 3:15 Wspólnota wywodząca się od jednego ojca. Grecki wyraz ma rdzeń słowa „ojciec” (πατήρ, patēr), czego polski „ród” nie oddaje; zob. przypis przy Ef 3:15.
- πείθωpeithōG3982
- Ga zjednywać sobie ww. Ga 1:10 W Ga 5:7 „nie dajecie się przekonać”, tak samo jak „przekonani” (Hbr 6:9, 13:18); w Ga 5:10 „mam do was ufność”, tak samo jak „ufny” (Flm 21). Posłuszeństwo to inne słowo, ὑπακοή (hypakoē), a „słuchanie z wiarą” (Ga 3:2, 3:5) jeszcze inne.
- przekonać ww. Ga 5:7
- mieć ufność ww. Ga 5:10
- πεινάωpeinaōG3983
- Rz łaknąć ww. Rz 12:20
- πειράζωpeirazōG3985
- Hbr πειράζω / πειρασμόςpeirazō / peirasmos poddać próbie / próba ww. Hbr 2:18 (2×), 3:8, 4:15, 11:17 Rodzina słów obejmuje naraz próbę i kuszenie, jak w Liście Jakuba (Jk 1:2–14). Po Hbr 2:18 wraca w Hbr 3:8, 3:9, 4:15 i 11:17.
- wystawić na próbę ww. Hbr 3:9
- Jk zob. πειρασμός / πειράζωpeirasmos / peirazō
- πειρασμόςpeirasmosG3986
- Hbr zob. πειράζω / πειρασμόςpeirazō / peirasmos
- Jk πειρασμός / πειράζωpeirasmos / peirazō próba / kusić ww. Jk 1:2, 1:12 / 1:13 (3×), 1:14 Po polsku dwa słowa, „próba” i „kusić”, a po grecku jedna rodzina słów. Na tym stoi gra słów rozdziału 1. Zob. przypis przy Jk 1:13.
- πέμπωpempōG3992
- J zob. ἀποστέλλω / πέμπωapostellō / pempō
- πεποίθησιςpepoithēsisG4006
- Ef ufność ww. Ef 3:12 Rzeczownik od czasownika πείθω (peithō), który w tym samym sensie brzmi w Ga 5:10 „mam do was ufność”, a w Hbr 2:13 „będę w Nim pokładał ufność”; stąd to samo słowo. W Ef 3:12: „z ufnością”.
- πέραςperasG4009
- Rz kraniec ww. Rz 10:18
- περιπατέωperipateōG4043
- J chodzić ww. J 1:36, 5:8, 5:9, 5:11, 5:12, 6:19, 6:66, 7:1 (2×), 8:12, 10:23, 11:9, 11:10, 11:54, 12:35 (2×), 21:18 W J 11:9 ruch fizyczny: „Jeśli ktoś chodzi za dnia, nie potyka się”. W J 8:12 i 12:35 to samo słowo mówi o życiu, jak w Pierwszym Liście Jana: „chodzimy w światłości” (1 J 1:7). Polskie „chodzić” niesie oba sensy.
- Rz chodzić ww. Rz 6:4; 8:4; 13:13; 14:15 Obraz życia jako drogi. W Rz 6:4 chodzić w nowości życia, w Rz 8:4 chodzić nie według ciała, lecz według Ducha. Tak samo w Ga 5:16: „Duchem chodźcie”.
- Ga chodzić ww. Ga 5:16 Chodzenie to obraz życia: „Duchem chodźcie” (Ga 5:16). Ten sam czasownik i to samo „chodzić” mają listy Jana (1 J 1:6–7, 2 J 4, 6, 3 J 3–4), dlatego także wydanie czytelnicze zostaje przy „chodźcie”, nie „postępujcie”. Zob. przypis przy Ga 5:16.
- 1 J chodzić ww. 1 J 1:6, 1:7, 2:6 (2×), 2:11 Obraz całego sposobu życia: „chodzimy w światłości” (1 J 1:7). Ten sam obraz zostaje w Liście do Galatów i w Drugim i Trzecim Liście Jana: „chodzą w prawdzie” (2 J 4). Zob. pierwszy przypis przy 1 J 1:6.
- 2 J chodzić ww. 2 J 4, 6 (2×) Obraz drogi zostaje: „chodzą w prawdzie” (2 J 4), jak w Pierwszym Liście Jana (1 J 2:6). Zob. przypis przy wersecie 4.
- 3 J chodzić ww. 3 J 3, 4 To samo słowo i to samo oddanie co w 1 J 2:6 oraz 2 J 4 i 6.
- περιποίησιςperipoiēsisG4047
- Ef własność ww. Ef 1:14 Słowo znaczy „nabycie” albo „to, co nabyte, własność”. W Hbr 10:39 ma inne znaczenie: „ku zachowaniu duszy”. Zob. przypis przy Ef 1:14.
- περισσείαperisseiaG4050
- Rz obfitość ww. Rz 5:17 To, czego jest pod dostatek; ten sam rdzeń co „zaobfitowały” w Rz 5:15. W Jk 1:21 o złu: „nadmiar”. Zob. przypis przy Rz 5:17.
- περισσεύωperisseuōG4052
- Rz obfitować ww. Rz 3:7; 5:15; 15:13
- Ef obficie przysporzyć ww. Ef 1:8 Tu w znaczeniu „sprawić, by czegoś było w obfitości”. W Kol 2:7 ten sam czasownik jest nieprzechodni: „obfitując w dziękczynienie”.
- περισσόςperissosG4053
- Rz przewaga ww. Rz 3:1 Dosłownie „to, co ponad miarę”; tu to, co Żyd ma więcej niż inni. W Rz 3:9 o przewadze pyta inne słowo: „Czy mamy przewagę?”.
- περιτέμνωperitemnōG4059
- Ga zob. περιτομή / περιτέμνω / ἀκροβυστίαperitomē / peritemnō / akrobystia
- περιτομήperitomēG4061
- Ga περιτομή / περιτέμνω / ἀκροβυστίαperitomē / peritemnō / akrobystia obrzezanie / obrzezać / nieobrzezanie ww. Ga 2:7, 2:8, 2:9, 2:12, 5:6, 5:11, 6:15 / 2:3, 5:2, 5:3, 6:12, 6:13 (2×) / 2:7 Nić sporu listu: zaczyna się przy Tytusie (Ga 2:3), a szczyt ma w rozdziałach 5–6. Zob. przypis przy Ga 2:3.
- Kol περιτομή / περιτέμνωperitomē / peritemnō obrzezanie / obrzezać ww. obrzezanie: Kol 2:11 (2×), 3:11, 4:11; obrzezać: Kol 2:11 Tak samo w Liście do Galatów i w Ewangelii Jana. Para z nieobrzezaniem (ἀκροβυστία, akrobystia; Kol 2:13) ma być widoczna po polsku: w Kol 3:11 oba słowa stoją obok siebie.
- πηλόςpēlosG4081
- J błoto ww. J 9:6 (2×), 9:11, 9:14, 9:15 Ślina zmieszana z ziemią, nie glina garncarza: „zrobił błoto ze śliny” (J 9:6). Słowo wraca, bo wraca opowieść: uzdrowiony powtarza ją dwa razy (J 9:11, 9:15), a J 9:14 wiąże błoto z szabatem.
- πῆχυςpēchysG4083
- J łokieć ww. J 21:8 Miara długości; tekst zostawia łokcie, a na metry przelicza je przypis przy J 21:8. Tak samo z funtem w J 12:3.
- πιάζωpiazōG4084
- J schwytać ww. J 7:30, 7:32, 7:44, 8:20, 10:39, 11:57 W J 21:3 i 21:10 o rybach złapanych w sieć. O pojmaniu ludzi ten sam czasownik brzmi „schwytać” (J 7:30, 7:32, 7:44, 8:20, 10:39, 11:57). Nie „złowić”, bo „łowić” w tej scenie to ἁλιεύω (halieuō): „Idę łowić ryby” (J 21:3).
- złapać ww. J 21:3, 21:10
- πικραίνωpikrainōG4087
- Kol być cierpkim ww. Kol 3:19 (nie bądźcie dla nich cierpcy) Od gorzkiego smaku, ale tutaj o tym, jak mąż traktuje żonę na co dzień: o przykrości i szorstkości, nie o żalu czy rozczarowaniu. Zob. przypis przy Kol 3:19.
- πικρίαpikriaG4088
- Ef gorycz ww. Ef 4:31 Gorycz jako postawa wobec ludzi. To samo słowo stoi w Hbr 12:15: „korzeń goryczy”.
- πικρόςpikrosG4089
- Jk gorzki ww. Jk 3:11, 3:14 Woda i serce gorzknieją tym samym słowem: najpierw gorzka woda ze źródła (Jk 3:11), potem w sercu „gorzką zazdrość” (Jk 3:14). Zob. przypis przy Jk 3:11.
- πίνωpinōG4095
- Rz pić ww. Rz 14:21
- πιότηςpiotēsG4096
- Rz soczysty ww. Rz 11:17 Dosłownie „tłustość”, czyli sok oliwki. W Rz 11:17 „soczysty korzeń” to korzeń, z którego płynie sok całego drzewa. Zob. przypis przy Rz 11:17.
- πιπράσκωpipraskōG4097
- Rz sprzedać ww. Rz 7:14 Słowo z targu niewolników. „Sprzedany pod grzech” (Rz 7:14): człowiek jest w mocy grzechu jak niewolnik w mocy nowego pana. Zob. przypis przy Rz 7:14.
- πίπτωpiptōG4098
- Rz upaść ww. Rz 11:11; 11:22; 14:4
- πιστεύωpisteuōG4100
- J wierzyć ww. J 1:7, 1:12, 1:50, 2:11, 2:22, 2:23, 3:12 (2×), 3:15, 3:16, 3:18 (3×), 3:36, 4:21, 4:39, 4:41, 4:42, 4:48, 4:50, 4:53, 5:24, 5:38, 5:44, 5:46 (2×), 5:47 (2×), 6:29, 6:30, 6:35, 6:36, 6:40, 6:47, 6:64 (2×), 6:69, 7:5, 7:31, 7:38, 7:39, 7:48, 8:24, 8:30, 8:31, 8:45, 8:46, 9:18, 9:35, 9:36, 9:38, 10:25, 10:26, 10:37, 10:38 (2×), 10:42, 11:15, 11:25, 11:26 (2×), 11:27, 11:40, 11:42, 11:45, 11:48, 12:11, 12:36, 12:37, 12:38, 12:39, 12:42, 12:44 (2×), 12:46, 13:19, 14:1 (2×), 14:10, 14:11 (2×), 14:12, 14:29, 16:9, 16:27, 16:30, 16:31, 17:8, 17:20, 17:21, 19:35, 20:8, 20:25, 20:29 (2×), 20:31 (2×) Znamienny dla Jana jest zwrot z przyimkiem: „Kto wierzy we Mnie” (J 11:25). Wielu „uwierzyło w Jego imię” (J 2:23), a Jezus „nie powierzał im siebie” (J 2:24): to ten sam czasownik. Zob. przypis przy J 2:24.
- powierzać ww. J 2:24 W tym znaczeniu ten sam czasownik stoi w Liście do Galatów: „powierzono mi ewangelię” (Ga 2:7).
- πίστιςpistisG4102
- Ga wiara ww. Ga 1:23, 2:16 (2×), 2:20, 3:2, 3:5, 3:7, 3:8, 3:9, 3:11, 3:12, 3:14, 3:22, 3:23 (2×), 3:24, 3:25, 3:26, 5:5, 5:6, 5:22, 6:10 Słowo-klucz rozdziału 3, choć nie zawsze w tym samym sensie: w Ga 1:23 („głosi wiarę”) to treść wiary, dalej akt i postawa wiary, a wśród owoców Ducha „wierność” (Ga 5:22). Zob. przypisy przy Ga 1:23 i 5:22.
- πίστις Χριστοῦpistis Christou wiara w Chrystusa (przedmiotowo) ww. Ga 2:16 (2×), 2:20, 3:22 Grecki dopełniacz jest sporny: „wiara w Chrystusa” albo „wierność Chrystusa”. W tekście stoi pierwsze, bo Paweł sam to rozwija: „my uwierzyliśmy w Chrystusa Jezusa” (Ga 2:16). Polskie „wiara Chrystusa” przechylałoby ku drugiemu. Zob. przypis przy Ga 2:16.
- zob. ἀκοὴ πίστεωςakoē pisteōs
- Jk wiara ww. Jk 1:3, 1:6, 2:1, 2:5, 2:14 (2×), 2:17, 2:18 (3×), 2:20, 2:22 (2×), 2:24, 2:26, 5:15 Jedno słowo wszędzie, choć znaczy i zaufanie Bogu („wypróbowanie waszej wiary” Jk 1:3), i wiarę wyznawaną (Jk 2:14–26); spór rozdziału 2 stoi na tym, że to wciąż to samo słowo. Odrzucona „wierność”: mówi o dochowaniu, a Jakub pyta, czy wiara żyje.
- πιστόςpistosG4103
- Hbr wierny ww. Hbr 2:17, 3:2, 3:5, 10:23, 11:11 Wierność jest tu obustronna: wierny jest arcykapłan (Hbr 2:17, 3:2), wierny był Mojżesz „jako służebnik” (Hbr 3:5), wierny jest też „Ten, który obiecał” (Hbr 10:23, 11:11). Jedno słowo pokazuje jedną cechę. „Godny wiary” przeniósłby rzecz na ocenę wystawianą Bogu przez człowieka.
- πλανάωplanaōG4105
- Ga zwodzić ww. Ga 6:7 Przestroga „Nie dajcie się zwodzić” (Ga 6:7) brzmi tak samo jak w Jk 1:16, bo w grece to ta sama fraza. „Zwodzić”, gdy ktoś kogoś wprowadza w błąd; „błądzić”, gdy ktoś sam zbacza (Hbr 5:2 „błądzących”). Zob. przypis przy Ga 6:7.
- Jk zwodzić ww. Jk 1:16 W Pierwszym Liście Jana (1 J 2:26, 3:7) to samo greckie słowo też brzmi „zwodzić”.
- zbłądzić ww. Jk 5:19
- 1 J zwodzić ww. 1 J 1:8, 2:26, 3:7 Słowo wraca w 1 J 3:7: „niech nikt was nie zwodzi”.
- πλάνηplanēG4106
- 1 J zwiedzenie ww. 1 J 4:6 Rzeczownik z tej samej rodziny co czasownik πλανάω (planaō): „którzy was zwodzą” (1 J 2:26), „niech nikt was nie zwodzi” (1 J 3:7).
- πλάνοςplanosG4108
- 2 J zwodziciel ww. 2 J 7 (2×) Z tej samej rodziny co πλανάω (planaō): „którzy was zwodzą” (1 J 2:26). Zob. przypis przy wersecie 7.
- πλάσμαplasmaG4110
- Rz to, co ulepione ww. Rz 9:20 Wytwór garncarza z gliny. W Rz 9:20 człowiek jest jak naczynie, które nie spiera się z tym, kto je ulepił (Iz 29:16). Zob. przypis przy Rz 9:20.
- πλάσσωplassōG4111
- Rz ulepić ww. Rz 9:20
- πλάτοςplatosG4114
- Ef szerokość ww. Ef 3:18 Jeden z czterech wymiarów w Ef 3:18; grecki nie mówi, czego są to wymiary. Zob. przypis przy Ef 3:18.
- πλεονάζωpleonazōG4121
- Rz pomnożyć się ww. Rz 5:20 (2×) Rosnąć w liczbie. Inne słowo niż „obfitować”. Wraca w pytaniu Rz 6:1.
- πλεονέκτηςpleonektēsG4123
- Ef chciwiec ww. Ef 5:5 Ten, kto chce mieć więcej; ta sama rodzina co „chciwość” (Ef 5:3; Kol 3:5).
- πλήρηςplērēsG4134
- J πλήρης / πλήρωμαplērēs / plērōma pełen / pełnia ww. J 1:14 / 1:16 Dwa słowa z jednej rodziny: przymiotnik w J 1:14, „pełen łaski i prawdy”, i rzeczownik w J 1:16, „z Jego pełni”. Ta sama obfitość raz jako cecha, raz jako zasób, z którego się czerpie. Zob. trzeci przypis przy J 1:14.
- πληροφορέωplērophoreōG4135
- Rz w pełni pewny ww. Rz 4:21; 14:5
- Kol zob. πληροφορία / πληροφορέωplērophoria / plērophoreō
- πληροφορίαplērophoriaG4136
- Kol πληροφορία / πληροφορέωplērophoria / plērophoreō pełna pewność / w pełni pewny ww. Kol 2:2 / 4:12 Tak samo „pełna pewność” w Hbr 6:11 i 10:22. Polskie „pełna” nie łączy tego słowa z „pełnią” w Kol 1:19 i 2:9, gdzie stoi inne słowo, πλήρωμα (plērōma).
- Hbr pełna pewność ww. Hbr 6:11, 10:22 Most między Hbr 6:11 („ku pełnej pewności nadziei”) a Hbr 10:22 („w pełnej pewności wiary”). Mimo polskiego „pełna” to inne słowo niż rodzina τελειόω (teleioō), którą oddajemy rdzeniem „pełn-”.
- πληρόωplēroōG4137
- Rz napełnić ww. Rz 1:29; 15:13 Uczynić pełnym. W Rz 1:29 o ludziach „napełnionych wszelką nieprawością”. W Rz 8:4 i 13:8 to samo słowo stoi jako „wypełnić” i mówi o Prawie.
- wypełnić ww. Rz 8:4; 13:8 W Rz 8:4 i 13:8 o Prawie, które zostaje wypełnione. Rzeczownik „wypełnienie” stoi w Rz 13:10.
- πλήρωμαplērōmaG4138
- J zob. πλήρης / πλήρωμαplērēs / plērōma
- Rz pełnia ww. Rz 11:12; 11:25 To, co wypełnia, pełna liczba. W Rz 11:12 pełnia Izraela, w Rz 11:25 pełnia pogan. Zob. przypis przy Rz 11:25.
- wypełnienie ww. Rz 13:10
- Kol pełnia ww. Kol 1:19, 2:9 Jedno słowo spina Kol 1:19 z Kol 2:9, gdzie list sam się objaśnia: „mieszka cała pełnia Bóstwa – cieleśnie”. Tak samo w Ewangelii Jana: „z Jego pełni my wszyscy otrzymaliśmy” (J 1:16).
- πλησίονplēsionG4139
- Rz bliźni ww. Rz 13:9; 13:10; 15:2
- πλησμονήplēsmonēG4140
- Kol nasycenie ww. Kol 2:23 Po polsku, jak w grece, „nasycenie” to i zaspokojenie zwykłej potrzeby, i przesyt, a na tej dwoistości stoi trudność końca wersetu. „Pobłażanie” przechyliłoby ku naganie i rozstrzygnęło spór. Zob. przypis przy Kol 2:23.
- πλοιάριονploiarionG4142
- J zob. πλοῖον / πλοιάριονploion / ploiarion
- πλοῖονploionG4143
- J πλοῖον / πλοιάριονploion / ploiarion łódź / łódka ww. J 6:17, 6:19, 6:21 (2×), 6:22, 21:3, 21:6 / 6:22, 6:23, 6:24, 21:8 Oba słowa stoją w jednym wersecie (J 6:22): „łódki” i „łodzi”, więc różnicę robi sam Jan.
- πλουτέωplouteōG4147
- Rz być bogatym ww. Rz 10:12 W Rz 10:12 Pan jest „bogaty dla wszystkich, którzy Go wzywają”: hojny dla każdego, kto do Niego woła.
- πλοῦτοςploutosG4149
- Ef bogactwo ww. Ef 1:7, 1:18, 2:7, 3:8, 3:16 Obfitość darów Bożych: bogactwo łaski (Ef 1:7; 2:7), chwały (Ef 1:18; 3:16) i Chrystusa (Ef 3:8). Tak samo w Kol 1:27: „bogactwo chwały”.
- πνεῦμαpneumaG4151
- Ga Duch ww. Ga 3:2, 3:3, 3:5, 3:14, 4:6, 4:29, 5:5, 5:16, 5:17 (2×), 5:18, 5:22, 5:25 (2×), 6:8 (2×) Duch Święty, nić rozdziałów 3–6 i wielki temat rozdziału 5. Stoi naprzeciw ciała: „Ciało bowiem pożąda przeciw Duchowi, a Duch przeciw ciału” (Ga 5:17). Zob. hasło σάρξ (sarx).
- duch ww. Ga 6:1, 6:18
- Hbr wiatr ww. Hbr 1:7 Jedno greckie słowo znaczy i wiatr, i ducha. Autor gra tą dwuznacznością: w cytacie z psalmu aniołowie są „wiatrami” (Hbr 1:7), a kilka wersetów dalej „duchami służebnymi” (Hbr 1:14). Zob. przypis przy Hbr 1:7.
- duch ww. Hbr 1:14, 4:12, 12:9, 12:23
- Duch ww. Hbr 2:4, 3:7, 6:4, 9:8, 9:14, 10:15, 10:29
- Jk duch ww. Jk 2:26, 4:5 W Jk 2:26 „ciało bez ducha jest martwe”: to duch człowieka. Także duch, którego Bóg „w nas osadził” (Jk 4:5), stoi małą literą: to przedmiot Bożej tęsknoty, nie Duch Boży. Spór o ten werset wykłada przypis przy Jk 4:5.
- 1 J Duch ww. 1 J 3:24, 4:2, 4:6, 4:13, 5:6 (2×), 5:8 Wielką literą o Duchu Bożym: „po Duchu, którego nam dał” (1 J 3:24); „Duch jest Tym, który świadczy” (1 J 5:6). Zob. przypis przy 1 J 4:1.
- duch ww. 1 J 4:1 (2×), 4:2, 4:3, 4:6 Małą literą o duchu, który mówi przez proroka i podlega próbie: „badajcie duchy” (1 J 4:1); obok siebie „Ducha prawdy i ducha zwiedzenia” (1 J 4:6). Zob. przypis przy 1 J 4:1.
- πνευματικόςpneumatikosG4152
- Rz duchowy ww. Rz 1:11; 7:14 Pochodzący od Ducha albo Mu właściwy. W Rz 1:11 „duchowym darem łaski”; w Rz 7:14 Prawo jest duchowe, a człowiek cielesny. Zob. przypis przy Rz 7:14.
- ποίημαpoiēmaG4161
- Ef dzieło ww. Ef 2:10 To, co ktoś zrobił: „Jego bowiem jesteśmy dziełem” (Ef 2:10). W Ef 4:12 „do dzieła usługiwania” stoi inne słowo, ἔργον (ergon), to samo co „uczynków” (Ef 2:10); zob. przypis przy Ef 2:10.
- ποιητήςpoiētēsG4163
- Jk ποιητής / ἀκροατήςpoiētēs / akroatēs wykonawca / słuchacz ww. Jk 1:22, 1:23, 1:25, 4:11 / 1:22, 1:23, 1:25 O obu słowach mówi przypis przy Jk 1:22.
- ποιμήνpoimēnG4166
- J pasterz ww. J 10:2, 10:11 (2×), 10:12, 10:14, 10:16 Najpierw zwykły pasterz owiec, ten, kto „wchodzi przez drzwi” (J 10:2), potem przywódca ludu, jak u proroków: „Ja jestem dobrym pasterzem” (J 10:11). Mowa przechodzi od jednego do drugiego bez ostrzeżenia. Zob. przypis przy J 10:12.
- πόλιςpolisG4172
- J miasto ww. J 1:44, 4:5, 4:8, 4:28, 4:30, 4:39, 11:54, 19:20 Większość miejsc to scena w Samarii: miasto, do którego kobieta wraca od studni (J 4:28) i z którego ludzie wychodzą do Jezusa (J 4:30). Miejsce ukrzyżowania leży „blisko miasta” (J 19:20). Tak samo „miasto” w Liście do Hebrajczyków.
- Hbr miasto ww. Hbr 11:10, 11:16, 12:22, 13:14 Nić czterech miejsc: miasto z fundamentami, na które czekał Abraham (Hbr 11:10), miasto przygotowane przez Boga (Hbr 11:16), miasto Boga żywego na Syjonie (Hbr 12:22) i miasto przyszłe, którego szukamy (Hbr 13:14). Zob. przypis przy Hbr 13:14.
- πολιτείαpoliteiaG4174
- Ef społeczność ww. Ef 2:12 Wspólnota obywateli. Poganie byli „wyobcowani ze społeczności Izraela” (Ef 2:12), a stają się „współobywatelami świętych” (Ef 2:19): w grece oba słowa mają ten sam rdzeń (πολίτης, politēs, „obywatel”).
- πολυποίκιλοςpolypoikilosG4182
- Ef wieloraki ww. Ef 3:10 Przejawiający się na wiele sposobów: „wieloraka mądrość Boża” (Ef 3:10). U dawnych autorów słowo określało szaty i wieńce mieniące się wieloma barwami. W Nowym Testamencie tylko tutaj. Zob. przypis przy Ef 3:10.
- πονηρίαponēriaG4189
- Ef zło ww. Ef 6:12 Rzeczownik od słowa „zły” (πονηρός, ponēros), które w tym liście brzmi „dni są złe” (Ef 5:16), „w dzień zły” (Ef 6:13) i „strzały Złego” (Ef 6:16). W Ef 6:12: „z duchowymi istotami zła”.
- πονηρόςponērosG4190
- Rz zły ww. Rz 12:9 W Rz 12:9 „Brzydźcie się tym, co złe”. W Rz 12:17 i 12:21 stoi inne słowo, κακός (kakos), oddane „zło”.
- 1 J ὁ πονηρόςho ponēros Zły ww. 1 J 2:13–14, 3:12, 5:18–19 Mowa o osobie, nie o złu w ogóle, stąd wielka litera: „zwyciężyliście Złego” (1 J 2:13), „cały świat leży w Złym” (1 J 5:19). Zob. przypis przy 1 J 2:13.
- πορείαporeiaG4197
- Jk drogi ww. Jk 1:11 Słowo o wędrówce, o byciu w podróży; w Nowym Testamencie jeszcze tylko w Łk 13:22. Wydanie czytelnicze podaje sens: przedsięwzięcia. W Jk 1:8 i 5:20 „drogi” to po grecku inne słowo, ὁδός (hodos). Zob. drugi przypis przy Jk 1:11.
- πορθέωportheōG4199
- Ga zob. διώκω / πορθέωdiōkō / portheō
- πορνείαporneiaG4202
- Kol rozpusta ww. Kol 3:5 Współżycie poza małżeństwem, odróżniane od cudzołóstwa. Tak samo w Ga 5:19 i Ef 5:3. W J 8:41 („zrodzeni z nierządu”) to samo słowo jest zarzutem nieprawego pochodzenia i brzmi inaczej.
- πόσιςposisG4213
- J zob. βρῶσις / πόσιςbrōsis / posis
- Rz napój ww. Rz 14:17
- ποτίζωpotizōG4222
- Rz dać pić ww. Rz 12:20
- ποῦpouG4226
- Rz gdzież ww. Rz 3:27
- około ww. Rz 4:19 Przybliżenie liczby, nie pytanie „gdzie”.
- πούςpousG4228
- J stopa ww. J 11:2, 11:32, 11:44, 12:3 (2×), 13:5, 13:6, 13:8, 13:9, 13:10, 13:12, 13:14 (2×), 20:12 Część od kostki w dół, dlatego „stopa”, nie „noga”: Maria „namaściła stopy Jezusa i otarła swoimi włosami Jego stopy” (J 12:3), a Jezus „zaczął myć stopy uczniów” (J 13:5). „Mycie nóg” rozciągałoby gest na całą kończynę.
- πρᾶξιςpraxisG4234
- Rz postępek ww. Rz 8:13 Czyn, sposób działania. W Rz 8:13 „postępki ciała”, które wierzący Duchem uśmiercają. Tak samo w Kol 3:9.
- zadanie ww. Rz 12:4
- Kol postępek ww. Kol 3:9 (postępkami) „Uczynki” i „czyny” niesie w tym przekładzie inne słowo, ἔργον (ergon). „Postępki” to rzeczy, które ktoś robi, wraz z ich oceną.
- πράσσωprassōG4238
- Rz postępować ww. Rz 1:32 (2×); 2:1; 2:2; 2:3; 2:25; 7:15; 7:19; 9:11; 13:4 Obok stoi ποιέω (poieō), „czynić”. Zwrot „ci, którzy tak postępują” jak w Ga 5:21.
- πραΰτηςprautēsG4240
- Jk łagodność ww. Jk 1:21, 3:13
- πρεσβύτεροςpresbyterosG4245
- Jk starszy ww. Jk 5:14 Starsi jako urząd wspólnoty. To inne słowo niż πρεσβύτης (presbytēs), „starzec” (Flm 9). Zob. pierwszy przypis przy Jk 5:14.
- προαιτιάομαιproaitiaomaiG4256
- Rz wcześniej oskarżyć ww. Rz 3:9 Słowo tylko tu. Paweł nazywa nim to, co napisał w Rz 1:18–2:29.
- πρόβατονprobatonG4263
- J owca ww. J 2:14, 2:15, 10:1, 10:2, 10:3 (2×), 10:4, 10:7, 10:8, 10:11, 10:12 (2×), 10:13, 10:15, 10:16, 10:26, 10:27, 21:16, 21:17 Rozdział 10 zaczyna od owczarni z prawdziwymi owcami (J 10:1–4) i w tym samym obrazie przechodzi do ludzi: „Dobry pasterz oddaje za owce swoje życie” (J 10:11). Jedno słowo niesie to przejście; obraz zamyka „Paś moje owce” (J 21:16).
- προγινώσκωproginōskōG4267
- Rz wcześniej poznać ww. Rz 8:29; 11:2 Poznać z góry, zanim coś się stanie. W Rz 8:29 o tych, których Bóg wcześniej poznał. Zob. przypis przy Rz 8:29.
- προγράφωprographōG4270
- Rz wcześniej napisać ww. Rz 15:4
- προδίδωμιprodidōmiG4272
- Rz dać pierwszy ww. Rz 11:35
- προελπίζωproelpizōG4276
- Ef wcześniej złożyć nadzieję ww. Ef 1:12 „Wcześniej” oddaje przedrostek προ- (pro-, „przed”): zanim uwierzyli adresaci (Ef 1:13) albo zanim przyszedł Chrystus. Zob. przypis przy Ef 1:12.
- προεπαγγέλλομαιproepangellomaiG4279
- Rz wcześniej obiecać ww. Rz 1:2
- προετοιμάζωproetoimazōG4282
- Rz wcześniej przygotować ww. Rz 9:23 W Rz 9:23 podmiotem jest Bóg: naczynia miłosierdzia „wcześniej przygotował na chwałę”. Tak samo w Ef 2:10. Zob. przypis przy Rz 9:23.
- Ef wcześniej przygotować ww. Ef 2:10 Przygotować zawczasu. „Wcześniej” oddaje przedrostek προ- (pro-, „przed”), jak w Ga 3:8 i Kol 1:5; sam czasownik bez przedrostka brzmi „przygotować” (J 14:2).
- προέχομαιproechomaiG4284
- Rz mieć przewagę ww. Rz 3:9 Słowo tylko tu; forma pozwala też czytać „być w gorszym położeniu”. Zob. przypis przy Rz 3:9.
- προηγέομαιproēgeomaiG4285
- Rz wyprzedzać ww. Rz 12:10 Dosłownie „iść przodem”: być pierwszym, który okazuje cześć drugiemu. Zob. przypis przy Rz 12:10.
- πρόθεσιςprothesisG4286
- Rz zamiar ww. Rz 8:28; 9:11 To, co ktoś postanowił z góry. W Rz 8:28 wierzący są powołani według zamiaru; w Rz 8:29–30 Paweł pokazuje, jak zamiar Boga się spełnia. Tak samo w Ef 1:11.
- Ef zamiar ww. Ef 1:11, 3:11 Zamiar Boga, który On przeprowadza: „według zamiaru wieków” (Ef 3:11). W Hbr 9:2 to samo słowo znaczy co innego: „chleby pokładne”.
- πρόθυμοςprothymosG4289
- Rz gotów ww. Rz 1:15
- προΐστημιproistēmiG4291
- Rz stać na czele ww. Rz 12:8
- πρόκειμαιprokeimaiG4295
- Hbr leżeć przed (nami) ww. Hbr 6:18, 12:1, 12:2 Obraz wyścigu: „leżącą przed nami nadzieję” (Hbr 6:18), „w leżącym przed nami wyścigu” (Hbr 12:1), „leżącej przed Nim radości” (Hbr 12:2). Zob. przypis przy Hbr 6:18.
- προκόπτωprokoptōG4298
- Rz posunąć się ww. Rz 13:12 Dosłownie „pójść naprzód”: noc zaszła już daleko i zbliża się świt. Zob. przypis przy Rz 13:12.
- προνοέωpronoeōG4306
- Rz mieć na względzie ww. Rz 12:17
- πρόνοιαpronoiaG4307
- Rz troszczyć się ww. Rz 13:14 Dosłownie „przezorność, staranie”; razem z czasownikiem „czynić” oddany jednym słowem: „o ciało nie troszczcie się”.
- προορίζωproorizōG4309
- Rz wcześniej przeznaczyć ww. Rz 8:29; 8:30 Wyznaczyć cel z góry. W Rz 8:29–30 Bóg wcześniej przeznaczył wierzących, by byli ukształtowani na obraz Jego Syna. Tak samo w Ef 1:5 i 1:11.
- Ef wcześniej przeznaczyć ww. Ef 1:5, 1:11 „Wcześniej” oddaje przedrostek προ- (pro-, „przed”), jak w „wcześniej przygotował” (Ef 2:10) i „wcześniej złożyliśmy nadzieję” (Ef 1:12).
- προπέμπωpropempōG4311
- 3 J wyprawić w drogę ww. 3 J 6 Słowo z pracy misyjnej: zaopatrzyć na podróż. Zob. drugi przypis przy wersecie 6.
- προσαγωγήprosagōgēG4318
- Rz przystęp ww. Rz 5:2 Dostęp przed czyjeś oblicze, jak do króla. To samo słowo w Ef 2:18 i 3:12. Zob. przypis przy Rz 5:2.
- Ef przystęp ww. Ef 2:18, 3:12 Dostęp do kogoś, zwłaszcza do króla. W Biblii greckiej pokrewny czasownik (προσάγω, prosagō) mówi o przyprowadzaniu ofiar i kapłanów przed Boga (Kpł 1:2; 8:13). Przystęp „do Ojca” (Ef 2:18); obok śmiałości: „mamy śmiałość i przystęp z ufnością” (Ef 3:12).
- προσανατίθημιprosanatithēmiG4323
- Ga radzić się ww. Ga 1:16 To samo słowo, ale nie nić: dwa różne znaczenia, stąd „nie radziłem się ciała i krwi” (Ga 1:16) i „niczego nie dołożyli” (Ga 2:6).
- dołożyć ww. Ga 2:6
- προσέρχομαιproserchomaiG4334
- Hbr przystępować ww. Hbr 4:16, 7:25, 10:1, 10:22, 11:6, 12:18, 12:22 To czasownik liturgiczny: mówi o zbliżaniu się do ołtarza. Wraca w Hbr 7:25, 10:1, 10:22, 11:6, 12:18 i 12:22. Zob. przypis przy Hbr 4:16.
- προσκαρτερέωproskartereōG4342
- Rz nie ustawać ww. Rz 12:12; 13:6 W Rz 12:12 „w modlitwie nie ustawajcie”, w Rz 13:6 słudzy Boga, „którzy nie ustają właśnie w tym”. Tak samo w Kol 4:2.
- προσκαρτέρησιςproskarterēsisG4343
- Ef wytrwałość ww. Ef 6:18 Wytrwanie przy modlitwie. Z tej samej rodziny jest czasownik z Kol 4:2: „Nie ustawajcie w modlitwie”. W Kol 1:11 („ku wszelkiej wytrwałości”) i Jk 1:3 to samo polskie słowo oddaje inne greckie, ὑπομονή (hypomonē).
- προσκολλάομαιproskollaomaiG4347
- Ef przylgnąć ww. Ef 5:31 Dosłownie „przykleić się”. W Ef 5:31 w słowach z Rdz 2:24: człowiek „przylgnie do swojej żony”.
- πρόσκομμαproskommaG4348
- Rz potknięcie ww. Rz 9:32; 9:33; 14:13; 14:20 W Rz 9:32–33 „kamień potknięcia”: obraz z Iz 8:14, a obok niego „skała przeszkody”. Zob. przypis przy Rz 9:33.
- προσκόπτωproskoptōG4350
- Rz potknąć się ww. Rz 9:32; 14:21
- προσλαμβάνομαιproslambanomaiG4355
- Rz przyjmować ww. Rz 14:1; 14:3; 15:7 (2×) Przyjąć kogoś do siebie, do wspólnoty. Słowo spina całą część o słabych i mocnych: „przyjmujcie” (Rz 14:1), „Bóg go przyjął” (Rz 14:3), „przyjmujcie jedni drugich, jak i Chrystus przyjął was” (Rz 15:7).
- πρόσλημψιςproslēmpsisG4356
- Rz przyjęcie ww. Rz 11:15
- προσφάγιονprosphagionG4371
- J coś do jedzenia ww. J 21:5 To, co jada się do chleba, a nie nazwa ryby: Jezus pyta o posiłek, nie o połów, „czyż macie coś do jedzenia?” (J 21:5). Zob. przypis przy J 21:5.
- προσφοράprosphoraG4376
- Hbr zob. θυσία / προσφορά / δῶρονthysia / prosphora / dōron
- προσωπολημψίαprosōpolēmpsiaG4382
- Rz patrzeć na twarze ww. Rz 2:11 Tu w zwrocie „na twarz się nie patrzy”, jak Ef 6:9 i Kol 3:25. Zob. przypis przy Rz 2:11.
- Ef patrzeć na twarze ww. Ef 6:9 (na twarz się nie patrzy) Dosłownie „branie twarzy”: ocenianie człowieka po tym, kim jest. W Ef 6:9 jak w Kol 3:25: „na twarz się nie patrzy”; tu grecki dodaje „u Niego”, czyli u Pana w niebiosach. Zob. przypis przy Ef 6:9.
- Kol patrzeć na twarze ww. Kol 3:25 (na twarz się nie patrzy) Dosłownie „branie twarzy”: sędzia patrzy, kto przed nim stoi. Przy odpłacie od Pana nie liczy się, kto jest panem, a kto niewolnikiem. Tak samo w Ef 6:9. Zob. przypis przy Kol 3:25.
- Jk patrzeć na twarze ww. Jk 2:1, 2:9 (czasownik) Dosłownie „branie twarzy”, idiom z Kpł 19:15. Wydanie czytelnicze podaje sens: „kierując się tym, kim ktoś jest”. Ten sam obraz u Pawła: „Bóg nie patrzy na twarz człowieka” (Ga 2:6). Zob. pierwszy przypis przy Jk 2:1.
- προτίθεμαιprotithemaiG4388
- Ef zamierzyć ww. Ef 1:9 Ten sam rdzeń grecki co „zamiar” (πρόθεσις, prothesis) w Ef 1:11; po polsku też. Przedrostek προ- (pro-) znaczy tu „przed sobą”, a nie „wcześniej”.
- προφητείαprophēteiaG4394
- Rz proroctwo ww. Rz 12:6
- προφητεύωprophēteuōG4395
- J prorokować ww. J 11:51
- προφήτηςprophētēsG4396
- J prorok ww. J 1:21, 1:23, 1:25, 1:45, 4:19, 4:44, 6:14, 6:45, 7:40, 7:52, 8:52, 8:53, 9:17, 12:38 Greka odróżnia jakiegoś proroka od tego jednego, podobnego do Mojżesza (Pwt 18:15). Stąd „tym”: „Ty jesteś tym prorokiem?” (J 1:21), „Ten jest naprawdę tym prorokiem” (J 7:40). Mała litera, bo tekst nie mówi, czy to urząd, czy osoba. Zob. przypis przy J 1:21.
- πρωΐαprōiaG4405
- J ranek ww. J 21:4 Rzeczownik: „gdy już nastał ranek” (J 21:4). Tę samą porę nazywa przysłówek πρωΐ (prōi): „rano” (J 18:28, 20:1). Różni je część mowy, nie znaczenie.
- πρωτότοκοςprōtotokosG4416
- Rz pierworodny ww. Rz 8:29 Pierwszy syn, który ma pierwszeństwo. W Rz 8:29 Syn jest pierworodnym wśród wielu braci. Tak samo w Kol 1:15 i 1:18. Zob. przypis przy Rz 8:29.
- Kol pierworodny ww. Kol 1:15, 1:18 „Pierworodny” niesie pokrewieństwo, a greckie słowo w Kol 1:15 także pierwszeństwo rangi. W jakim sensie Chrystus jest pierworodnym stworzenia, tekst mówi sam: „bo w Nim zostało stworzone wszystko” (Kol 1:16). Zob. przypis przy Kol 1:15.
- Hbr pierworodny ww. Hbr 1:6, 11:28, 12:23 Małą literą we wszystkich trzech miejscach: o Chrystusie (Hbr 1:6), o pierworodnych Egiptu (Hbr 11:28) i w zwrocie „kościoła pierworodnych” (Hbr 12:23). O tytule w Hbr 1:6 mówi przypis przy Hbr 1:6, nie wielka litera.
- πταίωptaiōG4417
- Rz potknąć się ww. Rz 11:11 W Rz 11:11 pytanie, czy Izrael potknął się tak, by upaść. Odpowiedź: „Oby się nie stało!”. Tak samo „potknąć się” w Jk 2:10 i 3:2.
- Jk potknąć się ww. Jk 2:10, 3:2 (2×)
- πτωχόςptōchosG4434
- Jk ubogi ww. Jk 2:2, 2:3, 2:5, 2:6
- πωρόωpōroōG4456
- Rz zatwardzić ww. Rz 11:7 Uczynić twardym i nieczułym; inne słowo niż „zatwardzać” w Rz 9:18. W Rz 11:7 pozostali zostali zatwardzeni, w Rz 11:25 pada pokrewne „zatwardziałość”. Tak samo w J 12:40. Zob. przypis przy Rz 11:7.
- πώρωσιςpōrōsisG4457
- Rz zatwardziałość ww. Rz 11:25
Ρ ρ
- ῥαββίrhabbiG4461
- J Rabbi ww. J 1:38, 1:49, 3:2, 3:26, 4:31, 6:25, 9:2, 11:8 Obcy wyraz, który greka sama zostawia i sama objaśnia: „Rabbi – co się tłumaczy: Nauczycielu” (J 1:38). Tak samo Mesjasz (J 1:41) i Kefas (J 1:42). „Nauczycielu” w miejsce obcego słowa zdjęłoby obcość, którą tekst pokazuje. Wielką literą, jak imię w wołaczu.
- ραββουνιrabbouniG4462
- J Rabbuni ww. J 20:16 Wzmocniona forma słowa ῥαββί (rhabbi), poświadczona w tekstach hebrajskich i aramejskich. Greka zostawia obcy wyraz i sama go objaśnia: „Rabbuni – co się tłumaczy: Nauczycielu” (J 20:16), jak przy „Rabbi” (J 1:38). Zob. drugi przypis przy J 20:16.
- ῥαντίζωrhantizōG4472
- Hbr ῥαντίζω / ῥαντισμόςrhantizō / rhantismos pokropić / pokropienie ww. Hbr 9:13, 9:19, 9:21, 10:22, 12:24 Słowo z obrzędów Starego Testamentu: zawarcia przymierza na Synaju, popiołu jałówki i oczyszczenia trędowatego (Wj 24, Lb 19, Kpł 14). Rzeczownik stoi w Hbr 12:24: „krwi pokropienia”. Zob. przypis przy Hbr 9:19.
- ῥαντισμόςrhantismosG4473
- Hbr zob. ῥαντίζω / ῥαντισμόςrhantizō / rhantismos
- ῥῆμαrhēmaG4487
- J słowa ww. J 3:34, 5:47, 6:63, 6:68, 8:20, 8:47, 10:21, 12:47, 12:48, 14:10, 15:7, 17:8 U Jana zawsze w liczbie mnogiej: „słowa”, czyli to, co powiedziano. Wielka litera w J 6:63, 6:68 i 14:10 to tylko początek zdania: „Słowa życia wiecznego masz” (J 6:68) mówi o wypowiedziach Jezusa, nie o Nim samym. Zob. hasło λόγος (logos).
- ῥίζαrhizaG4491
- Rz korzeń ww. Rz 11:16; 11:17; 11:18 (2×); 15:12 W Rz 11:16–18 korzeń oliwki, który niesie gałęzie: „nie ty dźwigasz korzeń, lecz korzeń ciebie” (Rz 11:18). W Rz 15:12 „korzeń Jessego” to potomek z jego rodu.
- ῥύομαιrhyomaiG4506
- Rz wyrwać ww. Rz 7:24 Ocalić z niebezpieczeństwa, wyciągnąć siłą. W Rz 7:24 pytanie, kto wyrwie z ciała tej śmierci; odpowiedź w Rz 7:25. Tak samo w Kol 1:13. Zob. przypis przy Rz 7:24.
- Wybawca ww. Rz 11:26 W Rz 11:26 imiesłów z Iz 59:20, dosłownie „Ten, który wyrywa”, oddany tytułem. To samo słowo w Rz 7:24: „Kto mnie wyrwie”. Zob. przypis przy Rz 11:27.
- ῥυτίςrhytisG4512
- Ef zmarszczka ww. Ef 5:27
- ῬώμηrhōmēG4516
- Rz Rzym ww. Rz 1:7; 1:15
Σ σ
- σαββατισμόςsabbatismosG4520
- Hbr odpoczynek szabatowy ww. Hbr 4:9 Jedyne miejsce w Nowym Testamencie; słowo prawdopodobnie ukute przez autora listu. Zob. przypis przy Hbr 4:9.
- σάββατονsabbatonG4521
- J szabat ww. J 5:9, 5:10, 5:16, 5:18, 7:22, 7:23 (2×), 9:14, 9:16, 19:31 (2×) Nie „sobota”: nazwa dnia tygodnia przeniosłaby uwagę z instytucji na kalendarz.
- tydzień ww. J 20:1, 20:19 W zwrocie „pierwszego dnia tygodnia” (J 20:19), wziętym z mowy żydowskiej, nazwa dnia świętego oznacza cały tydzień. Zob. przypis przy J 20:1.
- σάρκινοςsarkinosG4560
- Rz cielesny ww. Rz 7:14 Zrobiony z ciała i słaby jak ono; w Rz 7:14 naprzeciw Prawa, które jest duchowe. To samo słowo w Hbr 7:16. Zob. przypis przy Rz 7:14.
- σάρξsarxG4561
- J ciało ww. J 1:13, 1:14, 3:6 (2×), 6:51, 6:52, 6:53, 6:54, 6:55, 6:56, 6:63, 8:15, 17:2 Jedno słowo od prologu do mowy o chlebie: „Słowo stało się ciałem” (J 1:14) i „Ciało moje bowiem jest pokarmem prawdziwym” (J 6:55); rozdział 6 komentuje prolog. Wielka litera w J 6:55 to tylko początek zdania. Zob. hasło σῶμα (sōma).
- Ga ciało ww. Ga 1:16, 2:16, 2:20, 3:3, 4:13, 4:14, 4:23, 4:29, 5:13, 5:16, 5:17 (2×), 5:19, 5:24, 6:8 (2×), 6:12, 6:13 Jedno słowo, kilka znaczeń: „ciała i krwi” (Ga 1:16) to ludzie, „żadne ciało” (Ga 2:16) to nikt, „w ciele” (Ga 2:20) to życie doczesne, „ciałem” (Ga 3:3) to ludzki wysiłek. Oddanie trzyma obraz, sens objaśniają przypisy przy Ga 1:16, 2:16, 2:20 i 3:3.
- Kol ludzki (przymiotnikowo) ww. Kol 1:22 W Kol 1:22 to słowo stoi w jednym zwrocie z σῶμα (sōma) i dosłownie wyszłoby „w ciele Jego ciała”. Dlatego σῶμα zostaje „ciałem”, a to słowo oddaje przymiotnik: „w Jego ludzkim ciele”. Podobnie w Kol 2:11.
- ciało (o obecności w ciele) ww. Kol 1:24, 2:1, 2:5 Te trzy miejsca łączy obecność w ciele: cierpienia apostoła „w moim ciele” (Kol 1:24), ci, którzy nie widzieli jego twarzy (Kol 2:1), i „ciałem jestem nieobecny” (Kol 2:5).
- ciało (o człowieku z jego skłonnościami) ww. Kol 2:11, 2:13, 2:18, 2:23 Ciało jako człowiek z jego skłonnościami; ujemny znak daje kontekst, nie samo słowo. W Kol 2:11 stoi w jednym zwrocie z σῶμα (sōma), więc oddaje je przymiotnik: „ciała cielesnego”, jak „ludzkim ciele” w Kol 1:22.
- ciało (w zwrocie „według ciała”) ww. Kol 3:22 Zwrot κατὰ σάρκα (kata sarka) zostaje dosłowny: „panami według ciała” (Kol 3:22). „Ziemscy panowie” byłoby już wykładnią, a werset stoi na zestawieniu: obok panów według ciała jest Pan.
- Hbr σάρξ / σῶμαsarx / sōma ciało ww. σάρξ – Hbr 2:14, 5:7, 9:10, 9:13, 10:20, 12:9; σῶμα – Hbr 10:5, 10:10, 10:22, 13:3, 13:11 Dwa greckie słowa, jedno polskie, bo list każe im wskazywać na siebie: „przygotowałeś Mi ciało” (Hbr 10:5, σῶμα) i „przez zasłonę, to jest przez swoje ciało” (Hbr 10:20, σάρξ) mówią o tym samym ciele. „Cielesność” albo „człowiek” zerwałyby tę nić.
- σημαίνωsēmainōG4591
- J wskazywać ww. J 12:33, 18:32, 21:19 Wtrącenie narratora, że słowa Jezusa mówiły o rodzaju śmierci: dwa razy Jego własnej (J 12:33, 18:32), raz Piotra: „wskazując, jaką śmiercią uwielbi Boga” (J 21:19). Powtórzenie wiąże śmierć Jezusa ze śmiercią ucznia. Zob. przypis przy J 21:19.
- σημεῖονsēmeionG4592
- J znak ww. J 2:11, 2:18, 2:23, 3:2, 4:48, 4:54, 6:2, 6:14, 6:26, 6:30, 7:31, 9:16, 10:41, 11:47, 12:18, 12:37, 20:30 Słowo-klucz księgi, od „Ten początek znaków” (J 2:11) do zakończenia, które podaje cel księgi: „abyście wierzyli” (J 20:31).
- σήμερονsēmeronG4594
- Hbr dziś (Dziś – gdy jest przywołaniem słowa z Psalmu) ww. Dziś: Hbr 3:7, 3:13, 3:15, 4:7 (2×); dziś: Hbr 1:5, 5:5, 13:8 Wielka litera tam, gdzie słowo z Psalmu 95 staje się nazwą chwili wezwania: „dopóki nazywa się «Dziś»” (Hbr 3:13), „znowu wyznacza pewien dzień, «Dziś»” (Hbr 4:7). W zwykłym zdaniu mała, także w cytacie z Psalmu 2 (Hbr 1:5, 5:5). Zob. przypis przy Hbr 3:13.
- σκανδαλίζωskandalizōG4624
- Rz gorszyć się ww. Rz 14:21
- σκάνδαλονskandalonG4625
- Rz przeszkoda ww. Rz 9:33; 11:9; 14:13 Pułapka, potem wszystko, o co człowiek upada. W Rz 9:33 „skała przeszkody” z Iz 8:14, w Rz 11:9 stół, który staje się przeszkodą (Ps 69:23). Tak samo „przeszkoda” w 1 J 2:10.
- Ga zgorszenie ww. Ga 5:11 Tu chodzi o krzyż, który ludzi odpycha: „zgorszenie krzyża” (Ga 5:11). W 1 J 2:10 („nie ma w nim przeszkody”) to samo słowo mówi o tym, co prowadzi do upadku, dlatego brzmi tam inaczej. Zob. przypis przy Ga 5:11.
- 1 J przeszkoda ww. 1 J 2:10 Tu o tym, co prowadzi do upadku: „nie ma w nim przeszkody” (1 J 2:10). W Liście do Galatów to samo słowo mówi o krzyżu, który odpycha, i brzmi „zgorszenie krzyża” (Ga 5:11). Zob. przypis przy 1 J 2:10.
- σκέλοςskelosG4628
- J nogi ww. J 19:31, 19:32, 19:33 W scenie pod krzyżem ważne jest to, że Jezusowi nóg nie połamano (J 19:33), a tekst zaraz przywołuje Pismo: „Kość jego nie będzie złamana” (J 19:36). Stąd słowo zwykłe i szerokie, nie „golenie”.
- σκεῦοςskeuosG4632
- Rz naczynie ww. Rz 9:21; 9:22; 9:23 W Rz 9:21 naczynie garncarza; w Rz 9:22–23 obraz przechodzi na ludzi: „naczynia gniewu” i „naczynia miłosierdzia”. Zob. przypis przy Rz 9:22.
- σκηνόωskēnoōG4637
- J zamieszkać ww. J 1:14 Czasownik od rzeczownika namiot, σκηνή (skēnē), a tym rzeczownikiem grecki Stary Testament nazywa Przybytek. Polszczyzna nie ma czasownika z tym rdzeniem, więc stoi „zamieszkało” (J 1:14), a obraz niesie drugi przypis przy J 1:14. Tym samym czasownikiem zamyka się Biblia (Ap 21:3).
- σκιάskiaG4639
- Hbr cień ww. Hbr 8:5, 10:1 Cień stoi w parze z zarysem: „przy zarysie i cieniu rzeczy niebiańskich” (Hbr 8:5); w Hbr 9:24 dołącza „odbicie” (ἀντίτυπος, antitypos). To słownictwo kopii. Zob. hasło ὑπόδειγμα (hypodeigma).
- σκληρόςsklērosG4642
- J twardy ww. J 6:60 Twarde bywa to, co ktoś mówi surowo, i to, co trudno przyjąć; tu drugie, bo zaraz pada: „Kto może tego słuchać?” (J 6:60). W Liście Jakuba ten przymiotnik mówi o wichrach: „gwałtownymi wiatrami” (Jk 3:4). Zob. przypis przy J 6:60.
- σκληρότηςsklērotēsG4643
- Rz zatwardziałość ww. Rz 2:5
- σκληρύνωsklērynōG4645
- Rz zatwardzać ww. Rz 9:18 Czynić twardym, nieczułym i upartym. W Rz 9:18 Bóg zatwardza, kogo chce; o sercu faraona mówi przypis przy Rz 9:18. To samo słowo w Hbr 3:8, 3:15 i 4:7.
- σκοτίαskotiaG4653
- J ciemność ww. J 1:5 (2×), 6:17, 8:12, 12:35 (2×), 12:46, 20:1 Jedno słowo i na ciemność moralną, i na zwykły brak światła, bo Jan przechodzi między nimi w jednym wersecie (J 12:35). Ciemność w opowiadaniu (J 6:17, 20:1) jest czymś więcej niż porą doby i spina się z prologiem (J 1:5).
- 1 J σκοτία / σκότοςskotia / skotos ciemność ww. 1 J 1:5, 2:8, 2:9, 2:11 (3×) / 1:6 Dwa greckie słowa, po polsku jedno „ciemność”. Zob. pierwszy przypis przy 1 J 1:6.
- σκότοςskotosG4655
- Rz ciemność ww. Rz 2:19; 13:12
- Ef ciemność ww. Ef 5:8, 5:11, 6:12 Ciemność moralna: życie z dala od Boga; w Ef 5:8 ludzie sami byli ciemnością. Tak samo w Kol 1:13: „z władzy ciemności”.
- 1 J zob. σκοτία / σκότοςskotia / skotos
- σουδάριονsoudarionG4676
- J chusta ww. J 11:44, 20:7 Słowo pożyczone z łaciny (sudarium). Wróci przy pustym grobie Jezusa (J 20:7). Zob. przypis przy J 11:44.
- σοφίαsophiaG4678
- Rz mądrość ww. Rz 11:33
- Jk mądrość ww. Jk 1:5, 3:13, 3:15, 3:17
- σοφόςsophosG4680
- Ef mądry ww. Ef 5:15 Jak w Jk 3:13. W Ef 5:15 w parze z przeczeniem ἄσοφος (asophos): „nie jak niemądrzy, lecz jak mądrzy”.
- σπείρωspeirōG4687
- Ga σπείρω / θερίζωspeirō / therizō siać / żąć ww. Ga 6:7, 6:8 (2×) / 6:7, 6:8 (2×), 6:9 Przysłowie żniwne: „Co bowiem człowiek sieje, to i żąć będzie” (Ga 6:7). Werset Ga 6:8 stosuje je do ciała i Ducha, a w Ga 6:9 „we właściwym czasie bowiem żąć będziemy”. Wszędzie „żąć”, nie „zbierać”: to ścinanie zboża. Zob. przypis przy Ga 6:8.
- σπέρμαspermaG4690
- J potomstwo ww. J 7:42, 8:33, 8:37 Chodzi o pokrewieństwo, nie o ziarno: „nasienie” przeniosłoby zdanie z rodowodu na botanikę. W J 8:33–37 spór idzie o to, czyimi potomkami są rozmówcy, a pochodzenie od Abrahama jest tytułem prawnym: „Jesteśmy potomstwem Abrahama” (J 8:33).
- Rz potomstwo ww. Rz 1:3; 4:13; 4:16; 4:18; 9:7 (2×); 9:8; 9:29; 11:1 Dosłownie „nasienie”. W rozdziale 4 obietnica dla Abrahama i jego potomstwa; w Rz 9:7–8 Paweł pokazuje, kogo Bóg liczy za potomstwo: dzieci obietnicy. Tak samo w Ga 3:29 i Hbr 11:18.
- Ga potomek (jednostkowo) ww. Ga 3:16 (3×), 3:19 Dowód z Ga 3:16 stoi na liczbie pojedynczej: „potomkowi”, nie „potomkom”, bo chodzi o jednego, o Chrystusa. Ci, którzy są Chrystusa, są zaś „potomstwem Abrahama” (Ga 3:29): to samo słowo stoi zbiorowo. Zob. przypis przy Ga 3:16.
- potomstwo (zbiorowo) ww. Ga 3:29
- Hbr potomstwo ww. Hbr 2:16, 11:11, 11:18 Chodzi o potomków Abrahama (Hbr 2:16); tak też w Hbr 11:11 i 11:18. W 1 J 3:9 to samo słowo brzmi „nasienie”, bo niesie obraz zrodzenia z Boga.
- 1 J nasienie ww. 1 J 3:9
- σπίλοςspilosG4696
- Ef plama ww. Ef 5:27 Plama, zabrudzenie; ta sama rodzina słów co „niesplamionym” (Jk 1:27) i „plami” (Jk 3:6). „Bez skazy” w tym samym wierszu oddaje inne słowo.
- σπλάγχναsplanchnaG4698
- Flm serce ww. Flm 7, 12, 20 dosł. wnętrzności; tn przy Flm 7.
- 1 J serce ww. 1 J 3:17 Dosłownie wnętrzności. Po polsku serce, tak samo jak w Liście do Filemona (Flm 7, 12, 20). Zob. przypis przy 1 J 3:17.
- σπουδάζωspoudazōG4704
- Ef gorliwie się starać ww. Ef 4:3 Słowo mówi i o zapale, i o wysiłku, a nie o próbie, która może się nie udać; stąd dwa polskie słowa: „gorliwie się starać”, tak jak w Ga 2:10. W Hbr 4:11 to samo słowo brzmi: „Dołóżmy więc starań”.
- σπουδήspoudēG4710
- Rz zapał ww. Rz 12:8; 12:11
- σταυρόωstauroōG4717
- J ukrzyżować ww. J 19:6 (3×), 19:10, 19:15 (2×), 19:16, 19:18, 19:20, 19:23, 19:41 Słowo tylko rozdziału 19, gdzie wraca jak uderzenie, od „Ukrzyżuj! Ukrzyżuj!” (J 19:6). Powtórzenie jest rytmem sceny, więc wszędzie to samo słowo, bez omówień.
- στεναγμόςstenagmosG4726
- Rz wzdychanie ww. Rz 8:26 W Rz 8:26 Duch wstawia się za nami wzdychaniami niewypowiedzianymi: trzecie wzdychanie po wzdychaniu stworzenia (Rz 8:22) i naszym (Rz 8:23). Zob. przypis przy Rz 8:26.
- στενάζωstenazōG4727
- Rz wzdychać ww. Rz 8:23 Jęczeć pod ciężarem. W Rz 8:23 wzdychamy my, którzy mamy pierwociny Ducha, wyczekując odkupienia naszego ciała.
- στενοχωρίαstenochōriaG4730
- Rz udręka ww. Rz 2:9; 8:35 Dosłownie „ciasne miejsce”. Para z „uciskiem” z Iz 8:22; wraca w Rz 8:35.
- στήκωstēkōG4739
- Rz stać ww. Rz 14:4
- στοάstoaG4745
- J krużganek ww. J 5:2, 10:23 Kryty portyk: sadzawka Betesda ma „pięć krużganków” (J 5:2). To samo słowo wraca na terenie świątyni: „w krużganku Salomona” (J 10:23).
- στοιχεῖονstoicheionG4747
- Ga żywioły ww. Ga 4:3, 4:9 Sporne wyrażenie „żywiołom świata” (Ga 4:3) brzmi tak samo w Liście do Kolosan: „żywiołów świata” (Kol 2:8, 2:20). W Liście do Hebrajczyków to samo słowo stoi w innym zwrocie i brzmi „elementarnych zasad” (Hbr 5:12). Zob. przypis przy Ga 4:3.
- Kol żywioły ww. Kol 2:8, 2:20 W obu miejscach stoi zwrot „żywiołów świata” (στοιχεῖα τοῦ κόσμου, stoicheia tou kosmou), tak samo jak w Liście do Galatów (Ga 4:3). Z innym dopełniaczem to samo słowo znaczy abecadło: „elementarnych zasad” w Hbr 5:12.
- Hbr elementarne zasady ww. Hbr 5:12 Tu słowo znaczy abecadło, pierwsze litery. W zwrocie „żywiołów świata” (Kol 2:8, 2:20; tak też Ga 4:3) mówi o czymś innym i brzmi „żywioły”, podobnie w Ga 4:9. Różnicę robi inna konstrukcja grecka. Zob. przypis przy Hbr 5:12.
- στοιχέωstoicheōG4748
- Ga trzymać szereg ww. Ga 5:25, 6:16 Obraz wojskowy: stać i iść w szeregu, jeden obok drugiego. „Duchem też trzymajmy szereg” (Ga 5:25); w drugim miejscu dochodzi miara, linia, do której się równa: „według tej miary trzymają szereg” (Ga 6:16). Zob. przypis przy Ga 5:25.
- στρέφωstrephōG4762
- J odwrócić się ww. J 1:38, 20:14, 20:16 Jeden ruch ciała, jedno polskie słowo: Maria odwraca się od grobowca (J 20:14), a potem ku Jezusowi (J 20:16). Tak samo „Odwróciwszy się zaś Jezus” (J 1:38). Tym samym słowem oddany jest ἐπιστρέφω (epistrephō) w J 21:20.
- zawrócić ww. J 12:40
- συγκαθίζωsynkathizōG4776
- Ef razem posadzić ww. Ef 2:6 Posadzić kogoś razem z kimś. Trzeci z trzech czasowników z przedrostkiem συν- (syn-, „razem z”): „ożywił razem” (Ef 2:5), „razem wzbudził” (Ef 2:6) i „razem posadził” (Ef 2:6); zob. przypis przy Ef 2:6.
- συγκάμπτωsynkamptōG4781
- Rz zginać ww. Rz 11:10
- συγκλείωsynkleiōG4788
- Rz zamknąć ww. Rz 11:32 Zamknąć jak w więzieniu. W Rz 11:32 Bóg zamknął wszystkich w oporze, aby nad wszystkimi się zmiłować. Tak samo w Ga 3:22.
- συγκοινωνέωsynkoinōneōG4790
- Ef mieć udział ww. Ef 5:11 Z tej samej rodziny co κοινωνέω (koinōneō), w 2 J 11 „ma udział” w złych czynach.
- συγκοινωνόςsynkoinōnosG4791
- Rz współuczestnik ww. Rz 11:17
- σύμβουλοςsymboulosG4825
- Rz doradca ww. Rz 11:34
- συμμαρτυρέωsymmartyreōG4828
- Rz razem świadczyć ww. Rz 2:15; 8:16; 9:1 Świadczyć obok kogoś, na poparcie. Sumienie staje jako drugi świadek. Wraca w Rz 8:16 i 9:1.
- συμμέτοχοςsymmetochosG4830
- Ef współuczestnik ww. Ef 3:6, 5:7 Ten, kto razem z innymi w czymś uczestniczy. Słowa „wspólnik” i „towarzysz” oddają w innych księgach inne wyrazy greckie: κοινωνός (koinōnos, Flm 17) i μέτοχος (metochos, Hbr 3:14).
- σύμμορφοςsymmorphosG4832
- Rz ukształtowany ww. Rz 8:29 Mający ten sam kształt. W Rz 8:29 wierzący mają być ukształtowani na obraz Syna. Por. Ga 4:19: „aż Chrystus w was się ukształtuje”.
- συμπαρακαλέομαιsymparakaleomaiG4837
- Rz razem doznać zachęty ww. Rz 1:12
- συμπάσχωsympaschōG4841
- Rz razem cierpieć ww. Rz 8:17 Dosłownie „cierpieć z kimś”. W Rz 8:17 wierzący cierpią razem z Chrystusem, aby razem z Nim zostać uwielbieni.
- συμπολίτηςsympolitēsG4847
- Ef współobywatel ww. Ef 2:19 Obywatel razem z innymi: „już nie jesteście obcymi i przybyszami, lecz jesteście współobywatelami świętych” (Ef 2:19). Ten sam rdzeń grecki ma πολιτεία (politeia), w Ef 2:12 „ze społeczności Izraela”; zob. przypis przy Ef 2:19.
- σύμφημιsymphēmiG4852
- Rz zgadzać się z ww. Rz 7:16 Dosłownie „mówić razem z kimś”. W Nowym Testamencie tylko w Rz 7:16: kto nie chce zła, które czyni, przyznaje Prawu, że jest dobre.
- σύμφυτοςsymphytosG4854
- Rz zrośnięty ww. Rz 6:5 Obraz roślin, które zrosły się w jedno. W Nowym Testamencie tylko w Rz 6:5. Zob. przypis przy Rz 6:5.
- συνάγωsynagōG4863
- J zgromadzić ww. J 4:36, 11:52 Dwa zgromadzenia jednej sceny i ten sam czasownik: rada zwołana w J 11:47 i dzieci Boże, które mają zostać zgromadzone „w jedno” (J 11:52). Zob. przypis przy J 11:52.
- zebrać ww. J 6:12, 6:13, 15:6
- zwołać ww. J 11:47
- zbierać się ww. J 18:2
- συναγωγήsynagōgēG4864
- J synagoga ww. J 6:59, 18:20 Tu budynek, w którym Jezus uczy w Kafarnaum (J 6:59). W Liście Jakuba to samo słowo znaczy zebranie ludzi: „do waszego zgromadzenia” (Jk 2:2).
- συναντιλαμβάνομαιsynantilambanomaiG4878
- Rz przychodzić z pomocą ww. Rz 8:26 Dosłownie „chwytać razem z kimś”, brać na siebie część ciężaru. W Rz 8:26 Duch przychodzi z pomocą naszej słabości.
- συναπάγομαιsynapagomaiG4879
- Rz skłaniać się ku ww. Rz 12:16 W Rz 12:16 ku ludziom niskiego stanu. W Ga 2:13 to samo słowo w złym sensie: Barnaba „dał się pociągnąć”.
- συναρμολογέομαιsynarmologeomaiG4883
- Ef dopasowywać ww. Ef 2:21, 4:16 Dopasowywać do siebie części tak, by tworzyły całość: w Ef 2:21 o budowie, która wzrasta w świątynię, w Ef 4:16 o ciele. W Nowym Testamencie słowo pada tylko w tych dwóch miejscach. Zob. przypis przy Ef 4:16.
- σύνδεσμοςsyndesmosG4886
- Kol wiązadło ww. Kol 2:19 (wiązadła) W tym znaczeniu używali tego słowa greccy lekarze: to, czym ciało trzyma się w całości. W Kol 3:14 to samo słowo mówi o miłości i brzmi „więź”; słownik LSJ rozdziela oba użycia. Zob. przypis przy Kol 2:19.
- więź ww. Kol 3:14 (więzią)
- σύνδουλοςsyndoulosG4889
- Kol współniewolnik ww. Kol 1:7, 4:7 Złożenie z δοῦλος (doulos), które w Liście do Filemona brzmi „niewolnik”; stąd ten sam rdzeń. „Współsługa” zderzyłby się w Kol 1:7 ze „sługą” (διάκονος, diakonos) stojącym kilka słów dalej.
- συνέδριονsynedrionG4892
- J rada ww. J 11:47 To sanhedryn, jedyny raz w tej Ewangelii. Zob. przypis przy J 11:47.
- συνείδησιςsyneidēsisG4893
- Rz sumienie ww. Rz 2:15; 9:1; 13:5
- Hbr sumienie ww. Hbr 9:9, 9:14, 10:22, 13:18 Oś rozdziałów 9–10: sumienie to miejsce, dokąd nie sięgała krew zwierząt (Hbr 9:9, 9:14, 10:22). Wraca w Hbr 13:18. W Hbr 10:2 to samo słowo oznacza wiedzę, stąd „żadnej świadomości grzechów”.
- świadomość ww. Hbr 10:2
- συνεργόςsynergosG4904
- Flm współpracownik ww. Flm 1, 24 klamra listu.
- 3 J współpracownik ww. 3 J 8 To samo słowo i to samo oddanie co w Liście do Filemona (Flm 1, 24). Zob. przypis przy wersecie 8.
- σύνεσιςsynesisG4907
- Ef rozeznanie ww. Ef 3:4 Umiejętność rozpoznania, jak się rzeczy mają: „moje rozeznanie w tajemnicy Chrystusa” (Ef 3:4). Tak samo w Kol 1:9 i 2:2.
- Kol rozeznanie ww. Kol 1:9, 2:2 Obok mądrości (Kol 1:9) to umiejętność rozpoznania, jak się rzeczy mają; tak rozróżnia Lightfoot za Arystotelesem. „Zrozumienie” odpada, bo w 1 J 5:20 oddaje inne greckie słowo, διάνοια (dianoia): „dał nam zrozumienie”.
- συνήδομαιsynēdomaiG4913
- Rz cieszyć się ww. Rz 7:22 Dosłownie „radować się razem z”. W Nowym Testamencie tylko w Rz 7:22: wewnętrzny człowiek cieszy się Prawem Boga, choć w członkach działa inne prawo (Rz 7:23).
- συνθάπτομαιsynthaptomaiG4916
- Rz pogrzebać z kimś ww. Rz 6:4 Jedno z kilku słów z przedrostkiem „razem” w tym rozdziale: wierzący dzielą z Chrystusem śmierć, pogrzeb i życie. Tak samo w Kol 2:12. Zob. przypis przy Rz 6:4.
- συνίημιsyniēmiG4920
- Ef rozumieć ww. Ef 5:17 Pojąć, ogarnąć rozumem; w Ef 5:17 naprzeciw „bezmyślni”. Pokrewny rzeczownik σύνεσις (synesis) brzmi w Kol 1:9: „duchowym rozeznaniu”.
- συνίστημιsynistēmiG4921
- Rz ukazywać ww. Rz 3:5 Pokazać jasno, dowieść. W Kol 1:17 to samo słowo znaczy co innego („trzyma się razem”). Wraca w Rz 5:8.
- συνοικοδομέωsynoikodomeōG4925
- Ef razem budować ww. Ef 2:22 (jesteście razem budowani) Budować razem, z wielu części w jedną całość: „jesteście razem budowani na mieszkanie Boga” (Ef 2:22); zob. przypis przy Ef 2:22.
- συντέμνωsyntemnōG4932
- Rz skracać ww. Rz 9:28 W Nowym Testamencie tylko w Rz 9:28, o wyroku, który Pan wykona nagle, bez zwłoki. Zob. przypis przy Rz 9:28.
- σύντριμμαsyntrimmaG4938
- Rz ruina ww. Rz 3:16 Dosłownie „złamanie, zgruchotanie”.
- συνωδίνωsynōdinōG4944
- Rz razem rodzić w bólach ww. Rz 8:22 W Nowym Testamencie tylko w Rz 8:22: stworzenie razem rodzi w bólach, jak kobieta przed narodzinami dziecka. Ból zapowiada nowe życie.
- σύρωsyrōG4951
- J wlec ww. J 21:8 Własne słowo obok ἕλκω (helkō), „wyciągnąć” (J 21:6): oba czasowniki padają dwa wersety od siebie i brzmią różnie, żeby scena się nie zlała.
- σύσσωμοςsyssōmosG4954
- Ef współczłonek ciała ww. Ef 3:6 Należący do tego samego ciała; w słowie tkwi σῶμα (sōma), „ciało”. W Nowym Testamencie tylko tutaj, środkowe z trzech słów z przedrostkiem συν- (syn-, „współ-”). Inne słowo niż μέλος (melos), „członek”, w Ef 4:25 i 5:30. Zob. przypis przy Ef 3:6.
- συσταυρόομαιsystauroomaiG4957
- Rz zostać współukrzyżowanym ww. Rz 6:6 Zostać ukrzyżowanym razem z kimś. W Rz 6:6 stary człowiek wierzących, w Ga 2:19 sam Paweł: „Z Chrystusem jestem współukrzyżowany”.
- συστενάζωsystenazōG4959
- Rz razem wzdychać ww. Rz 8:22 W Nowym Testamencie tylko w Rz 8:22: całe stworzenie razem wzdycha. Pierwsze z trzech wzdychań (Rz 8:22, 8:23, 8:26).
- συσχηματίζομαιsyschēmatizomaiG4964
- Rz dostosowywać się ww. Rz 12:2
- σφραγίζωsphragizōG4972
- Ef opieczętować ww. Ef 1:13, 4:30 Pieczęć jako znak, do kogo ktoś należy (Ef 4:30; tak samo Ef 1:13). W J 3:33 i 6:27 ten sam czasownik znaczy poświadczyć i brzmi „przypieczętował”. Zob. przypis przy Ef 4:30.
- σφραγίςsphragisG4973
- Rz pieczęć ww. Rz 4:11 Odcisk, który potwierdza to, co już napisane. Pokrewny czasownik: „przypieczętował” (J 3:33), „opieczętowani” (Ef 1:13).
- σχίσμαschismaG4978
- J podział ww. J 7:43, 9:16, 10:19 Dosłownie rozdarcie, jak w tkaninie; tu o ludziach, którzy dzielą się w sporze o Jezusa. Nie „rozłam”: brzmi on dziś jak trwała schizma we wspólnocie, a tu podział powstaje na miejscu.
- σῴζωsōzōG4982
- J zbawić / zostać zbawionym ww. J 3:17, 5:34, 10:9, 12:47 To samo słowo mówi o zbawieniu świata (J 3:17) i o wyjściu z choroby: „jeśli zasnął, wyzdrowieje” (J 11:12). Zob. przypis przy J 11:12.
- wyzdrowieć ww. J 11:12
- zbawić (od zagrożenia) ww. J 12:27
- Rz zbawić ww. Rz 5:9; 5:10; 8:24; 9:27; 10:9; 10:13; 11:14; 11:26
- σῶμαsōmaG4983
- J ciało ww. J 2:21, 19:31, 19:38 (2×), 19:40, 20:12 W tej Ewangelii słowo pogrzebu: ciała zdejmowane z krzyża i ciało Jezusa składane w grobowcu (J 19:31–40, 20:12). Wcześniej raz, jako zapowiedź: „mówił o świątyni swojego ciała” (J 2:21). Słowo σάρξ (sarx), także „ciało”, biegnie osobną nicią (J 1:14, 6:51–56).
- Kol ciało ww. Kol 1:18, 1:22, 1:24, 2:11, 2:17, 2:19, 2:23, 3:15 Jedno słowo dla ciała człowieka (Kol 1:22) i dla wspólnoty jako ciała Chrystusa (Kol 1:18, 1:24, 2:19, 3:15). W Kol 2:17 Lightfoot czyta „istotę”, Abbott „ciało”, które rzuca cień, i za nim idzie tekst; zwrot brzmi przez to podwójnie. Zob. przypis przy Kol 2:17.
- Hbr zob. σάρξ / σῶμαsarx / sōma
- Jk ciało ww. Jk 2:16, 2:26, 3:2, 3:3, 3:6 Dwa znaczenia, jedno słowo: człowiek w potrzebie, gdy „nie dacie im tego, czego potrzebuje ciało” (Jk 2:16), i organizm, którym kieruje wędzidło (Jk 3:2–3). Dwa polskie słowa rozbiłyby obraz języka, który „plami całe ciało” (Jk 3:6).
- σωρεύωsōreuōG4987
- Rz nasypać ww. Rz 12:20 W Rz 12:20 obraz z Prz 25:22: nasypać rozżarzonych węgli na głowę wroga. Najpewniej chodzi o palący wstyd, który może prowadzić do skruchy; zob. przypis przy Rz 12:20.
- σωτήρsōtērG4990
- Ef Zbawiciel ww. Ef 5:23 W tym liście tylko tu, o Chrystusie; tak samo w J 4:42 i 1 J 4:14.
- 1 J Zbawiciel ww. 1 J 4:14 W Nowym Testamencie ten tytuł pada tylko tu i w Ewangelii Jana: „Zbawiciel świata” (J 4:42). Zob. drugi przypis przy 1 J 4:14.
- σωτηρίαsōtēriaG4991
- Rz zbawienie ww. Rz 1:16; 10:1; 10:10; 11:11; 13:11
- Hbr zbawienie ww. Hbr 1:14, 2:3.10, 5:9, 6:9, 9:28, 11:7 We wszystkich miejscach „zbawienie”, także przy arce Noego: „dla zbawienia swojego domu” (Hbr 11:7). Naturalniejsze tam „ocalenie” bierze wydanie czytelnicze. Zob. przypis przy Hbr 11:7.
- σωφρονέωsōphroneōG4993
- Rz myśleć trzeźwo ww. Rz 12:3
Τ τ
- ταλαιπωρίαtalaipōriaG5004
- Rz nieszczęście ww. Rz 3:16 Jak w Jk 5:1. Pokrewny czasownik w Jk 4:9, przymiotnik w Rz 7:24.
- ταλαίπωροςtalaipōrosG5005
- Rz nieszczęsny ww. Rz 7:24 Udręczony, w położeniu bez wyjścia: okrzyk z Rz 7:24. Ten sam rdzeń co „nieszczęście” w Rz 3:16.
- τάξιςtaxisG5010
- Hbr porządek ww. Hbr 5:6, 5:10, 6:20, 7:11 (2×), 7:17 Formuła z Ps 110:4, „według porządku Melchizedeka”, wraca w Hbr 5:6, 5:10, 6:20, 7:11 i 7:17; czytelnik ma rozpoznać ten sam werset. Nie „obrządek” (sposób kultu) ani „ranga” (stopień): psalm mówi o linii, do której kapłan należy.
- ταπεινόςtapeinosG5011
- Rz niskiego stanu ww. Rz 12:16 Słowo można odnieść do ludzi albo do skromnych spraw; zob. przypis przy Rz 12:16.
- Jk ταπεινός / ταπεινόωtapeinos / tapeinoō niskiego stanu / uniżyć się ww. Jk 1:9 / 4:10 Jeden ruch listu: w dół przed Bogiem, w górę od Boga. Brat „niskiego stanu” (Jk 1:9) ma się chlubić wywyższeniem, Bóg „pokornym daje łaskę” (Jk 4:6), a w Jk 4:10 „Uniżcie się przed Panem, a On was wywyższy”. Zob. przypis przy Jk 4:10.
- pokorny ww. Jk 4:6
- ταπεινοφροσύνηtapeinophrosynēG5012
- Kol pokora ww. Kol 2:18, 2:23, 3:12 Jedno słowo w trzech miejscach, choć dwa razy to zarzut (Kol 2:18, 2:23), a raz cnota (Kol 3:12). Znak daje kontekst, nie samo słowo (tak Abbott); dwa różne polskie słowa zatarłyby grę autora.
- ταπεινόωtapeinoōG5013
- Jk zob. ταπεινός / ταπεινόωtapeinos / tapeinoō
- ταράσσωtarassōG5015
- J poruszyć ww. J 5:7 W J 11:33 Jezus „wstrząsnął samym sobą”: sam to czyni. Potem strona bierna: „moja dusza jest wstrząśnięta” (J 12:27), „został wstrząśnięty w duchu” (J 13:21); do uczniów: „Niech nie będzie wstrząśnięte wasze serce” (J 14:1, 14:27). Zob. drugi przypis przy J 11:33.
- wstrząsnąć ww. J 11:33, 12:27, 13:21, 14:1, 14:27
- τάσσωtassōG5021
- Rz ustanowić ww. Rz 13:1 W Rz 13:1–2 ten sam rdzeń w czterech słowach: „poddawać się”, „ustanowione”, „sprzeciwiać się”, „ustanowienie”. Zob. przypis przy Rz 13:2.
- τάφοςtaphosG5028
- Rz grób ww. Rz 3:13 Inne słowo niż „grobowiec” u Jana (μνημεῖον, mnēmeion).
- τεκνίαtekniaG5040
- 1 J dzieci (czułe zdrobnienie) ww. 1 J 2:1, 2:12, 2:28, 3:7, 3:18, 4:4, 5:21 Czułe zdrobnienie, jakby „dzieciaczki”; tę czułość niesie pierwszy przypis przy 1 J 2:1. Z zaimkiem tylko raz: „Moje dzieci” (1 J 2:1); dalej samo „dzieci”, bo tak różnicuje sam autor.
- τέκνονteknonG5043
- J dziecko ww. J 1:12, 8:39, 11:52 Zwrot „dzieci Boże” (J 11:52) stoi tak samo w Pierwszym Liście Jana (1 J 3:1–2). Zob. przypis przy J 11:52.
- Rz dziecko ww. Rz 8:16; 8:17; 8:21; 9:7; 9:8 (3×) W Rz 8:16–21 wierzący są dziećmi Bożymi. W Rz 9:8 Paweł odróżnia „dzieci ciała” od „dzieci obietnicy”: o tym, kto jest dzieckiem Boga, nie rozstrzyga samo pochodzenie. Zob. przypis przy Rz 9:8.
- Ga dziecko ww. Ga 4:19.25.27-28.31 Słowo od τίκτω (tiktō), rodzić: dziecko zrodzone, nie naśladowca. Bracia są „dziećmi obietnicy” (Ga 4:28), nie „dziećmi niewolnicy” (Ga 4:31). Paweł trzyma to słowo osobno od syna i potomstwa. Zob. hasło υἱός (hyios).
- 1 J dziecko ww. 1 J 3:1, 3:2, 3:10 (2×), 5:2 Słowo o dzieciach Bożych: „dziećmi Bożymi” (1 J 3:1), a naprzeciw nich „dzieci diabła” (1 J 3:10). Czułe τεκνία (teknia), którym autor zwraca się do czytelników, to inne słowo. Zob. hasło τεκνία (teknia).
- 2 J dziecko ww. 2 J 1, 4, 13 To inne słowo niż υἱός (huios), „syn”, tak samo jak w Ga 4:19 i Flm 10. Kim są „jej dzieci” (2 J 1), dzieci wybranej pani, wykłada drugi przypis przy wersecie 1.
- τέλειοςteleiosG5046
- Rz doskonały ww. Rz 12:2
- Ef dojrzały ww. Ef 4:13 Dorosły, już nie dziecko (por. Ef 4:14); tak samo w Kol 1:28 i Hbr 5:14. W Jk 1:4, gdzie mowa o doskonałości, to samo słowo brzmi „doskonali”. Zob. przypis przy Ef 4:13.
- Kol dojrzały ww. Kol 1:28, 4:12 Tu: dorosły, już nie dziecko (por. 1 Kor 14:20); tak samo w Hbr 5:14. O miłości i o przybytku brzmi „pełny” (1 J 4:18; Hbr 9:11), a o ludziach u Jakuba „doskonały” (Jk 1:4; 3:2). Zob. przypis przy Kol 1:28.
- Jk pełny (o rzeczach) ww. Jk 1:4 (dzieło), 1:17, 1:25 O rzeczy znaczy: doprowadzony do końca; o człowieku: taki, jaki być powinien, bez braku, nie dojrzały wiekiem. Stąd „dzieło pełne” (Jk 1:4), ale „doskonali” (Jk 1:4) i „mężem doskonałym” (Jk 3:2). Po polsku „pełny” o człowieku znaczy raczej najedzony. Zob. przypis przy Jk 1:4.
- doskonały (o ludziach) ww. Jk 1:4 (o ludziach), 3:2
- 1 J pełny ww. 1 J 4:18 Przymiotnik z tej samej rodziny co czasownik τελειόω (teleioō): miłość „osiągnęła z nami pełnię” (1 J 4:17), a zaraz potem „pełna miłość wyrzuca strach precz” (1 J 4:18). Zob. pierwszy przypis przy 1 J 4:18.
- τελειότηςteleiotēsG5047
- Kol doskonałość ww. Kol 3:14 (doskonałości) Dojście do celu, nie bezbłędność: miłość spina cnoty w całość. W Hbr 6:1 to samo słowo stoi w zwrocie „ku dojrzałości”, bo mowa tam o dorosłych wobec niemowląt. Zob. przypis przy Kol 3:14.
- τελειόωteleioōG5048
- Hbr rodzina τελει- (τελειόω…)telei- (teleioō) rdzeń pełn-: uczynić pełnym / pełnia / pełny / dopełnienie ww. Hbr 2:10, 5:9.14, 6:1, 7:11.19.28 Słowo-program listu. Czasownik brzmi „uczynić pełnym” (Hbr 2:10, 5:9, 7:19, 7:28, 9:9, 10:1, 10:14, 11:40, 12:23); przymiotnik o ludziach „dojrzały” (Hbr 5:14), rzeczownik „dojrzałość” (Hbr 6:1), a w Liście Jakuba ten przymiotnik brzmi „doskonały” (Jk 1:4, 3:2). Zob. przypis przy Hbr 2:10.
- τελευτάωteleutaōG5053
- J zmarły ww. J 11:39 Zob. hasło θνῄσκω (thnēskō).
- τελέωteleōG5055
- Rz spełniać ww. Rz 2:27 Doprowadzić do końca, wykonać: w Rz 2:27 nieobrzezany „spełniając Prawo”. W Rz 13:6 to samo słowo znaczy „płacić” podatki.
- płacić ww. Rz 13:6
- τέλοςtelosG5056
- Rz kres ww. Rz 6:21; 6:22; 10:4 To, do czego coś prowadzi, i jego skutek. W Rz 6:21–22 dwie drogi mają dwa kresy: śmierć i życie wieczne. W Rz 10:4 Chrystus jest kresem Prawa; zob. przypis przy Rz 10:4. Tak samo „kresem” w Hbr 6:8.
- cło ww. Rz 13:7 (2×)
- τηρέωtēreōG5083
- J zachować ww. J 2:10, 8:51, 8:52, 8:55, 9:16, 12:7, 14:15, 14:21, 14:23, 14:24, 15:10 (2×), 15:20 (2×), 17:6 Polski wybiera czasownik według dopełnienia: wino, olejek, przykazania i słowo się zachowuje (J 2:10, 12:7, 14:15), ludzi zagrożonych się strzeże (J 17:11, 17:15). W J 17:12 obok stoi φυλάσσω (phylassō), „ustrzegłem”: dwa czasowniki strzeżenia w jednym wersecie.
- strzec ww. J 17:11, 17:12, 17:15
- Jk zachowywać ww. Jk 1:27, 2:10 To samo słowo i to samo oddanie w Pierwszym Liście Jana: „jeśli zachowujemy Jego przykazania” (1 J 2:3). Zob. przypis przy Jk 1:27.
- 1 J zachowywać ww. 1 J 2:3, 2:4, 2:5, 3:22, 3:24, 5:3 Zachowuje się przykazania i słowo: „jeśli zachowujemy Jego przykazania” (1 J 2:3), „Kto zaś zachowuje Jego słowo” (1 J 2:5). To samo słowo brzmi też „strzeże go” (1 J 5:18): różnicę robi połączenie słów, nie sens. Zob. przypis przy 1 J 5:18.
- strzec ww. 1 J 5:18
- τίθημιtithēmiG5087
- Rz ustanowić ww. Rz 4:17 Nadać komuś pozycję, jak w Hbr 1:2; obok znaczenia „położyć”.
- kłaść ww. Rz 9:33; 14:13
- τιμάωtimaōG5091
- J zob. τιμή / τιμάωtimē / timaō
- τιμήtimēG5092
- J τιμή / τιμάωtimē / timaō cześć / czcić ww. J 4:44 / 5:23 (4×), 8:49, 12:26 Cześć biegnie w obie strony: mowa o czci proroka (J 4:44), Syna i Ojca (J 5:23), a Ojciec „uczci” sługę (J 12:26). W J 5:23 Syn odbiera to samo, co Ojciec; „szanować” mówiłoby za mało. Kult to „oddawać cześć” (J 4:20–24), inne słowo, προσκυνέω (proskyneō).
- Kol wartość ww. Kol 2:23 W Ewangelii Jana to słowo brzmi „cześć”; tu stoi wśród słów o wartości (słownik Louw i Nidy, Vincent). Abbott-Smith czyta w tym miejscu cześć, więc wybór nie jest pewny. Zob. przypis przy Kol 2:23.
- τολμάωtolmaōG5111
- J śmieć ww. J 21:12 O odwadze pytania: „Nikt zaś z uczniów nie śmiał Go wypytać” (J 21:12). Ten sam rdzeń ma „śmiałość” w Liście do Hebrajczyków i w Pierwszym Liście Jana, gdzie oddaje inne słowo, παρρησία (parrēsia): tam otwartość mowy, tu odwaga.
- τόποςtoposG5117
- J miejsce ww. J 4:20, 5:13, 6:10, 6:23, 10:40, 11:6, 11:30, 11:48, 14:2, 14:3, 18:2, 19:13, 19:17, 19:20, 19:41, 20:7 W ustach rady miejsce to świątynia: Rzymianie „zabiorą nam i to miejsce, i naród” (J 11:48). Jezus idzie „przygotować wam miejsce” (J 14:2): to, co tracą, i to, co zostaje przygotowane, nazywa się tak samo. Zob. przypis przy J 11:48.
- τρέχωtrechōG5143
- Rz biec ww. Rz 9:16 Obraz biegacza na zawodach, którym Paweł mówi o wysiłku. W Rz 9:16 miłosierdzie nie zależy od tego, „kto biegnie”; obraz wraca w Rz 9:30–31. Tak samo w Ga 2:2 i 5:7. Zob. przypis przy Rz 9:16.
- τρόμοςtromosG5156
- Ef drżenie ww. Ef 6:5 W parze ze strachem: „ze strachem i drżeniem” (Ef 6:5). To utarta para greckiego Starego Testamentu (Rdz 9:2; Wj 15:16), którą Paweł ma też w 1 Kor 2:3, 2 Kor 7:15 i Flp 2:12.
- τρώγωtrōgōG5176
- J zob. ἐσθίω / τρώγωesthiō / trōgō
- τύποςtyposG5179
- J ślad ww. J 20:25 (2×) Odcisk, „ślad po gwoździach” (J 20:25). W Liście do Hebrajczyków to samo słowo znaczy wzór pokazany Mojżeszowi na górze i brzmi tam „według wzoru” (Hbr 8:5).
- Rz wzór ww. Rz 5:14; 6:17 Najpierw odcisk (J 20:25 „ślad”), potem wzór (Hbr 8:5). W Rz 5:14 Adam zapowiada kształt Tego, który miał przyjść. Zob. przypis przy Rz 5:14.
- τυφλόςtyphlosG5185
- J ślepy ww. J 5:3, 9:1, 9:2, 9:13, 9:17, 9:18, 9:19, 9:20, 9:24, 9:25, 9:32, 9:39, 9:40, 9:41, 10:21, 11:37 Obraz z J 9:39–41 wymaga słowa „ślepy”: Jezus przyszedł, „aby ci, którzy nie widzą, widzieli, a ci, którzy widzą, stali się ślepi” (J 9:39). Pokrewny czasownik τυφλόω (typhloō) w Pierwszym Liście Jana: ciemność „oślepiła jego oczy” (1 J 2:11).
Υ υ
- ὑγιήςhygiēsG5199
- J ὑγιής / θεραπεύωhygiēs / therapeuō zdrowy / uzdrawiać ww. J 5:6, 5:9, 5:11, 5:14, 5:15, 7:23 / 5:10 Oba słowa dzielą polski rdzeń „zdrow-” z σῴζω (sōzō) w J 11:12, bo polszczyzna nie ma trzech osobnych słów. ὑγιής mówi o stanie: „stał się ten człowiek zdrowy” (J 5:9); θεραπεύω o leczeniu.
- ὑδρίαhydriaG5201
- J stągiew ww. J 2:6, 2:7 Jedno greckie słowo na naczynie do wody, w Nowym Testamencie tylko u Jana. Polski rozdziela je wielkością: w Kanie stągwie mieszczą „po dwa albo trzy metrety” (J 2:6), przy studni kobieta zostawia „swój dzban” (J 4:28). Zob. przypis przy J 2:6 o metrecie.
- dzban ww. J 4:28
- ὕδωρhydōrG5204
- J woda ww. J 1:26, 1:31, 1:33, 2:7, 2:9 (2×), 3:5, 3:23, 4:7, 4:10, 4:11, 4:13, 4:14 (3×), 4:15, 4:46, 5:7, 7:38, 13:5, 19:34 Jedna nić od chrztu do krzyża: woda chrztu (J 1:26), woda, która stała się winem (J 2:9), zrodzenie „z wody i Ducha” (J 3:5), przy studni obietnica: „wodę żywą” (J 4:10), umycie stóp (J 13:5), wreszcie z boku: „krew i woda” (J 19:34).
- υἱοθεσίαhyiothesiaG5206
- Rz usynowienie ww. Rz 8:15; 8:23; 9:4 Przyjęcie za syna z prawem do dziedzictwa. W Rz 8:15 wierzący otrzymali Ducha usynowienia, w którym wołają „Abba, Ojcze!”; w Rz 8:23 usynowienie dopełni się w odkupieniu ciała. Tak samo w Ga 4:5 i Ef 1:5.
- Ga usynowienie ww. Ga 4:5 Termin adopcji. „Usynowienie” trzyma rdzeń „syn”, a na nim stoi wniosek z Ga 4:7 „a jeśli synem, to i dziedzicem”. Zob. przypis przy Ga 4:5.
- Ef usynowienie ww. Ef 1:5 Grecki termin adopcji, częsty w inskrypcjach: przyjęcie kogoś za syna. Paweł używa go o Izraelu (Rz 9:4) i o wierzących (Rz 8:15; Ga 4:5), a w Rz 8:23 o usynowieniu, na które wierzący jeszcze czekają.
- υἱόςhyiosG5207
- J υἱὸς τοῦ ἀνθρώπουhyios tou anthrōpou Syn Człowieczy (tytuł, wielką literą) ww. J 1:51, 3:13, 3:14, 6:27, 6:53, 6:62, 8:28, 9:35, 12:23, 12:34 (2×), 13:31 Tytuł, którym Jezus mówi o sobie, stąd wielka litera. Grecki dopełniacz oddany przymiotnikiem, jak w utrwalonym polskim brzmieniu.
- syn człowieczy (małą literą) ww. J 5:27 Jedyne miejsce, w którym grecki zwrot stoi bez rodzajników; mała litera, jak w Liście do Hebrajczyków (Hbr 2:6), nie przesądza, czy to tytuł. Zob. przypis przy J 5:27.
- Ga Syn (Boży) ww. Ga 1:16, 2:20, 4:4, 4:6 Paweł trzyma to słowo osobno od potomstwa i dzieci. Zob. hasła σπέρμα (sperma) i τέκνον (teknon).
- syn ww. Ga 3:7, 3:26, 4:6, 4:7 (2×), 4:22, 4:30 (3×) Zwrot „synami Abrahama” (Ga 3:7) jest semicki: syn kogoś należy do niego i ma jego cechę; nie „naśladowca”. Zob. przypis przy Ga 3:7.
- Hbr Syn (wielką literą) ww. Hbr 1:2, 1:5, 1:8, 3:6, 4:14, 5:5, 5:8, 6:6, 7:3, 7:28, 10:29 Syn, w którym Bóg przemówił (Hbr 1:2), i synowie, których Bóg karci jak ojciec (Hbr 12:7): na tym zestawieniu stoją rozdziały 1–2 i 12. W Hbr 1:5 „syna” zostaje małą literą, bo cytat z 2 Sm 7:14 dopiero dowodzi, o kim mowa.
- syn (pokrewieństwo i przenośnia, małą) ww. Hbr 1:5, 2:6, 2:10, 7:5, 11:21, 11:22, 11:24, 12:5 (2×), 12:6, 12:7 (2×), 12:8
- 1 J Syn (wielką literą) ww. 1 J 1:3, 1:7, 2:22, 2:23 (2×), 2:24, 3:8, 3:23, 4:9, 4:10, 4:14, 4:15, 5:5, 5:9, 5:10 (2×), 5:11, 5:12 (2×), 5:13, 5:20 (2×) W tym liście słowo nazywa wyłącznie Syna Bożego, więc zawsze wielką literą; inaczej w Liście do Hebrajczyków, gdzie mówi też o synach karconych przez ojca (Hbr 12:5–8). O wierzących list mówi „dzieci” (1 J 5:2). Zob. hasło τέκνον (teknon).
- ὑπάγωhypagōG5217
- J iść ww. J 3:8, 4:16, 7:3, 8:14 (2×), 8:21, 8:22, 9:7, 9:11, 11:8, 11:31, 11:44, 12:35, 13:33, 13:36 (2×), 14:4, 14:5, 14:28, 15:16, 16:5 (2×), 16:10, 16:17, 21:3 Czasownik drogi: „iść”, gdy droga ma cel; „odejść”, gdy sens leży w opuszczeniu (J 6:67). Tak Jezus mówi o swoim odejściu: „odchodzę do Tego, który Mnie posłał” (J 7:33), a słuchacze pytają, czy „zabije samego siebie” (J 8:22).
- zmierzać ww. J 6:21
- odejść ww. J 6:67, 7:33, 8:21, 12:11, 13:3, 18:8
- ὑπακοήhypakoēG5218
- Rz posłuszeństwo ww. Rz 1:5; 5:19; 6:16 (2×)
- ὑπακούωhypakouōG5219
- Rz być posłusznym ww. Rz 6:12; 6:16 Dosłownie „słuchać kogoś”; ten sam rdzeń co „posłuszeństwo” (ὑπακοή, hypakoē) w Rz 1:5 i 6:16.
- usłuchać ww. Rz 6:17; 10:16 Posłuszeństwo jako jeden czyn: w Rz 6:17 „usłuchaliście z serca”, w Rz 10:16 nie wszyscy usłuchali ewangelii.
- ὕπανδροςhypandrosG5220
- Rz zamężna ww. Rz 7:2 Dosłownie „poddana mężowi”. W Nowym Testamencie tylko w Rz 7:2, w przykładzie z małżeństwa: śmierć męża zwalnia żonę od prawa, które ją z nim wiązało.
- ὑπαντάωhypantaōG5221
- J wyjść na spotkanie ww. J 4:51, 11:20, 11:30, 12:18
- ὑπέρhyperG5228
- J o ww. J 1:30 Ten sam przyimek łączy pasterza, który oddaje życie „za owce” (J 10:11, 10:15), z radą Kajfasza, by jeden człowiek umarł „za lud” (J 11:50, 18:14). Tak samo w Pierwszym Liście Jana: „za nas” (1 J 3:16). Inaczej w J 11:4: „dla chwały Boga”.
- za ww. J 6:51, 10:11, 10:15, 11:50, 11:51, 11:52, 13:37, 13:38, 15:13, 17:19, 18:14
- dla ww. J 11:4
- ὑπερβάλλωhyperballōG5235
- Ef niezmierny ww. Ef 1:19, 2:7 O tym, co przekracza wszelką miarę. Gdzie stoi samo, brzmi „niezmierny” (Ef 1:19; 2:7); gdzie ma dopełnienie, „przewyższający” (Ef 3:19). Zob. przypis przy Ef 3:19.
- przewyższający ww. Ef 3:19 O tym, co przekracza wszelką miarę. Gdzie stoi samo, brzmi „niezmierny” (Ef 1:19; 2:7); gdzie ma dopełnienie, „przewyższający” (Ef 3:19). Zob. przypis przy Ef 3:19.
- ὑπερεκπερισσοῦhyperekperissouG6087
- Ef nieporównanie więcej ww. Ef 3:20 Przysłówek złożony z „ponad” i „w nadmiarze”, w Nowym Testamencie tylko u Pawła (Ef 3:20; 1 Tes 3:10; 5:13).
- ὑπερεντυγχάνωhyperentynchanōG5241
- Rz wstawiać się ww. Rz 8:26 W Nowym Testamencie tylko w Rz 8:26: Duch wstawia się za nami. To samo słowo co w Rz 8:27 i 8:34, z przedrostkiem „za”.
- ὑπερέχωhyperechōG5242
- Rz stać wyżej ww. Rz 13:1
- ὑπερνικάωhypernikaōG5245
- Rz zwyciężać z nawiązką ww. Rz 8:37 W Nowym Testamencie tylko w Rz 8:37: „zwyciężać” z przedrostkiem „ponad”, dosłownie „więcej niż zwyciężać”. Zob. przypis przy Rz 8:37.
- ὑπερπερισσεύωhyperperisseuōG5248
- Rz zaobfitować ponad miarę ww. Rz 5:20 „Obfitować” z przedrostkiem „ponad”: łaska przerasta grzech. Zob. przypis przy Rz 5:20.
- ὑπερφρονέωhyperphroneōG5252
- Rz myśleć wyżej ww. Rz 12:3 W Rz 12:3 gra słów z jednym rdzeniem: „żeby nie myślał … wyżej, niż należy myśleć, lecz myślał tak, by myśleć trzeźwo”.
- ὑπηρέτηςhypēretēsG5257
- J podwładny ww. J 7:32, 7:45, 7:46, 18:3, 18:12, 18:18, 18:22, 18:36, 19:6 Ktoś, kto działa na czyjś rozkaz; słowo mówi o podległości, nie o pilnowaniu, i spina dwie sceny: podwładni wracają bez Jezusa, „Nigdy żaden człowiek tak nie mówił” (J 7:46), a Jezus mówi Piłatowi: „moi podwładni walczyliby” (J 18:36). Zob. przypis przy J 7:32.
- ὕπνοςhypnosG5258
- Rz sen ww. Rz 13:11
- ὑπόδειγμαhypodeigmaG5262
- Hbr przykład ww. Hbr 4:11 W Hbr 4:11 to przykład ku przestrodze („według tego samego przykładu oporu”), w Hbr 8:5 i 9:23 zarys rzeczy niebiańskich; tak dzieli sensy Abbott-Smith. „Zarys” jest celowo dwuznaczny: kontur tego, co istnieje, albo wstępny szkic. Zob. przypis przy Hbr 8:5.
- zarys ww. Hbr 8:5, 9:23
- ὑπόδικοςhypodikosG5267
- Rz podsądny ww. Rz 3:19 Słowo prawnicze, tylko tu: ten, kto musi odpowiadać przed sądem.
- ὑπόλειμμαhypoleimmaG2640
- Rz reszta ww. Rz 9:27 W Nowym Testamencie tylko w Rz 9:27: z wielkiego ludu zostanie zbawiona reszta (Iz 10:22). Zob. przypis przy Rz 9:27.
- ὑπολείπωhypoleipōG5275
- Rz zostać ww. Rz 11:3
- ὑπομένωhypomenōG5278
- Rz wytrwać ww. Rz 12:12
- ὑπομονήhypomonēG5281
- Rz wytrwałość ww. Rz 2:7; 5:3; 5:4; 8:25; 15:4; 15:5 Wytrzymałość, która nie ustępuje pod ciężarem. W Rz 5:3–4 ucisk wypracowuje wytrwałość; w Rz 8:25 z wytrwałością wyczekujemy tego, czego nie widzimy. Tak samo w Jk 1:3.
- Jk wytrwałość ww. Jk 1:3, 1:4, 5:11
- ὑπόστασιςhypostasisG5287
- Hbr istota ww. Hbr 1:3 W liście trzy razy: „Jego istoty” (Hbr 1:3), „pierwotną podstawę” (Hbr 3:14) i „podstawą” (Hbr 11:1). Jedno greckie słowo, dwa polskie; trzy miejsca wiążą przypisy przy Hbr 1:3 i 3:14.
- podstawa ww. Hbr 3:14, 11:1
- ὑποτάσσωhypotassōG5293
- Rz poddać ww. Rz 8:7; 8:20 (2×); 10:3; 13:1; 13:5 W Rz 8:7 zamysł ciała nie poddaje się Prawu Boga; w Rz 8:20 stworzenie zostało poddane marności ze względu na Tego, który je poddał, w nadziei.
- Ef poddać ww. Ef 1:22, 5:21, 5:22 (dopowiedziane), 5:24 Ten sam rdzeń co w Kol 3:18 („bądźcie poddane”) i Hbr 2:8 (Ps 8, jak w Ef 1:22). W Ef 5:21 „jedni drugim” dosłownie, bez rozstrzygania, jak daleko sięga ta wzajemność; odczytania podaje przypis przy Ef 5:21.
- Hbr poddać ww. Hbr 2:5, 2:8 (3×), 12:9 Słowo gęste w Hbr 2:5–8, przy cytacie z Psalmu 8. Inne słowo w Hbr 2:15, ἔνοχος (enochos), brzmi „podlegali”, nie „poddani”: tych dwóch słów greckich polski tekst nie zlewa.
- ὑστερέωhystereōG5302
- Hbr spóźnić się ww. Hbr 4:1 Wraca w Hbr 12:15: „aby nikt nie pozostał w tyle za łaską Boga”. Ta sama troska co w Hbr 4:1, o tych, którzy zostają w tyle.
- pozbawiony ww. Hbr 11:37
- pozostać w tyle ww. Hbr 12:15
- ὑστέρημαhysterēmaG5303
- Kol to, czego brakuje ww. Kol 1:24 W pozostałych miejscach Nowego Testamentu to słowo nazywa brak po stronie ludzi, uzupełniany przez innych ludzi (1 Kor 16:17; Flp 2:30), nigdy brak w dziele Boga. Słownik Louw i Nidy stawia je w dziedzinie posiadania, nie winy.
- ὕψοςhypsosG5311
- Ef wysokość ww. Ef 3:18, 4:8 W Ef 3:18 jeden z czterech wymiarów; grecki nie mówi, czego są to wymiary. W Ef 4:8, w słowach Ps 68, wysokość to miejsce: „Wstąpiwszy na wysokość”. Zob. przypisy przy Ef 3:18 i 4:8.
- ὑψόωhypsoōG5312
- J wywyższyć ww. J 3:14 (2×), 8:28, 12:32, 12:34 Czasownik znaczy naraz podnieść w górę i wywyższyć w chwale; Jan mówi nim o podniesieniu na krzyż. Polskie „wywyższyć” niesie oba sensy: „podnieść” zgubiłoby chwałę, „uwielbić” – krzyż. Zob. drugi przypis przy J 3:14 i pierwszy przy J 12:32.
- ὕψωμαhypsōmaG5313
- Rz wysokość ww. Rz 8:39 To, co wysoko. W Rz 8:39 razem z „głębokością” obejmuje całą przestrzeń stworzenia. Zob. przypis przy Rz 8:39.
Φ φ
- φανερόωphaneroōG5319
- J objawić (się) ww. J 1:31, 2:11, 3:21, 7:4, 9:3, 17:6, 21:1 (2×), 21:14 Tu o ukazaniu się Zmartwychwstałego nad morzem (J 21:1, 21:14). Tym samym słowem tekst mówi o tym, co wychodzi na jaw: o chwale w Kanie (J 2:11) i dziełach Boga w ślepcu (J 9:3). Tak samo w Pierwszym Liście Jana.
- 1 J objawić (się) ww. 1 J 1:2 (2×), 2:19, 2:28, 3:2 (2×), 3:5, 3:8, 4:9 Słowo-klucz listu: po prologu wraca w 1 J 2:19, 2:28, 3:2, 3:5, 3:8 i 4:9. Zob. pierwszy przypis przy 1 J 1:2.
- φείδομαιpheidomaiG5339
- Rz oszczędzić ww. Rz 8:32; 11:21 (2×) W Rz 8:32 Bóg nie oszczędził własnego Syna; tym samym słowem grecki przekład Księgi Rodzaju mówi o Abrahamie i Izaaku (Rdz 22:12, 16). Zob. przypis przy Rz 8:32.
- φέρωpherōG5342
- J nieść ww. J 2:8, 19:39 W rozdziale 21 jeden rdzeń z dwoma przedrostkami, bo dwa kierunki: uczniowie przynoszą ryby do Jezusa (J 21:10), a Piotra kto inny poniesie tam, dokąd on nie chce (J 21:18).
- zanieść ww. J 2:8
- przynieść ww. J 4:33, 12:24, 15:2 (3×), 15:4, 15:5, 15:8, 15:16, 21:10
- wnosić ww. J 18:29
- przyłożyć ww. J 20:27 (2×)
- ponieść ww. J 21:18
- φθαρτόςphthartosG5349
- Rz zob. ἄφθαρτος / φθαρτόςaphthartos / phthartos
- φθόγγοςphthongosG5353
- Rz głos ww. Rz 10:18
- φθοράphthoraG5356
- Rz rozkład ww. Rz 8:21 Rozpad tego, co żyje. W Rz 8:21 stworzenie zostanie wyzwolone od niewoli rozkładu ku wolności chwały dzieci Bożych.
- Kol zniszczenie ww. Kol 2:22 W Ga 6:8 to słowo brzmi „przemijanie i rozkład”, bo mówi o człowieku i jego czynach. Tu chodzi o rzeczy, które znikają, gdy się ich używa, więc wystarcza jedno słowo.
- φιλαδελφίαphiladelphiaG5360
- Rz miłość braterska ww. Rz 12:10
- φιλέωphileōG5368
- J kochać ww. J 5:20, 11:3, 11:36, 12:25, 15:19, 16:27 (2×), 20:2, 21:15, 21:16, 21:17 (3×) Para z ἀγαπάω (agapaō), „miłować”, i przekład ją rozróżnia. Oba czasowniki stoją obok siebie w rozmowie z Piotrem: „miłujesz Mnie?” i „Ty wiesz, że Cię kocham” (J 21:16; tak samo J 21:15). Pokrewne φίλος (philos), „przyjaciel”.
- φιλίαphiliaG5373
- Jk zob. φίλος / φιλίαphilos / philia
- φιλοξενίαphiloxeniaG5381
- Rz miłość do obcych ww. Rz 12:13 Gościnność. W Rz 12:10 miłość braterska, w Rz 12:13 miłość do obcych, w Rz 12:14 prześladowcy. Tak samo w Hbr 13:2.
- φιλοπρωτεύωphiloprōteuōG5383
- 3 J lubić być pierwszym ww. 3 J 9 W Nowym Testamencie tylko tu, o Diotrefesie: „lubi być wśród nich pierwszy” (3 J 9). Zob. przypis przy wersecie 9.
- φίλοςphilosG5384
- J przyjaciel ww. J 3:29, 11:11, 15:13, 15:14, 15:15, 19:12 Tak samo w Trzecim Liście Jana: „Pozdrawiają cię przyjaciele” (3 J 15).
- Jk φίλος / φιλίαphilos / philia przyjaciel / przyjaźń ww. Jk 2:23, 4:4 / 4:4 Dwie przyjaźnie listu: z Bogiem albo ze światem. Abraham „przyjacielem Boga został nazwany” (Jk 2:23), a kto chciałby być „przyjacielem świata” (Jk 4:4), staje się wrogiem Boga. Zob. przypis przy Jk 4:4 o przyjacielu świata.
- 3 J przyjaciel ww. 3 J 15 (2×) Jedyne takie pożegnanie w listach Nowego Testamentu: „Pozdrawiają cię przyjaciele” (3 J 15). Zob. przypis przy wersecie 15.
- φιλόστοργοςphilostorgosG5387
- Rz serdeczny ww. Rz 12:10 Słowo o czułości, jaką mają do siebie najbliżsi w rodzinie. Zob. przypis przy Rz 12:10.
- φλυαρέωphlyareōG5396
- 3 J obgadywać pustymi słowami ww. 3 J 10 W Nowym Testamencie tylko tu. Dosłownie „pleść niedorzeczności”. Zob. pierwszy przypis przy wersecie 10.
- φοβέομαιphobeomaiG5399
- Rz bać się ww. Rz 11:20; 13:3; 13:4
- Ef mieć respekt ww. Ef 5:33 Grecki mówi dosłownie „niech się boi”, tym samym rdzeniem co „bojaźń Chrystusa” w Ef 5:21. Po polsku „bać się” kogoś znaczy strach, a chodzi o poważanie i szacunek, nie o lęk; zob. przypis przy Ef 5:33.
- φόβοςphobosG5401
- J strach ww. J 7:13, 19:38, 20:19 Za każdym razem ten sam zwrot, „z powodu strachu przed Żydami” (J 7:13, 19:38, 20:19): nikt nie mówi o Nim otwarcie, Józef jest uczniem ukrytym, uczniowie siedzą za zamkniętymi drzwiami. Strach zamyka usta i drzwi. Zob. przypis przy J 19:38.
- Rz bojaźń ww. Rz 3:18; 13:7 (2×) Jak w Ef 5:21. W Rz 13:7 bojaźń, którą jest się winnym władzy. To samo słowo o zwykłym strachu stoi w J 20:19 i 1 J 4:18. Zob. przypis przy Rz 3:18.
- lęk ww. Rz 8:15 Strach, który zniewala. W Rz 8:15 oddany czasownikiem: „by znowu się lękać”; niewola i lęk stoją razem także w Hbr 2:15. Inne znaczenie w Rz 3:18: „Nie ma bojaźni Boga”.
- postrach ww. Rz 13:3 W Rz 13:3 to, co budzi strach: przywódcy są postrachem dla złego uczynku, nie dla dobrego.
- Ef bojaźń ww. Ef 5:21 „W bojaźni Chrystusa”: cześć i poważanie, które Stary Testament nazywa bojaźnią Pana, nie niewolniczy strach. Ten sam grecki rdzeń wraca w Ef 5:33 („respekt dla męża”).
- strach ww. Ef 6:5 W Ef 6:5 w utartej parze: „ze strachem i drżeniem”, którą Paweł odnosi też do siebie i do wierzących; zob. przypis przy Ef 6:5.
- φονεύωphoneuōG5407
- Rz zabijać ww. Rz 13:9
- φορέωphoreōG5409
- Rz nosić ww. Rz 13:4
- φόροςphorosG5411
- Rz podatek ww. Rz 13:6; 13:7 (2×)
- φραγμόςphragmosG5418
- Ef przegroda ww. Ef 2:14 Dosłownie płot, ogrodzenie; w Ef 2:14 w przenośni to, co oddziela jednych od drugich: „mur przegrody”, czyli mur, który jest przegrodą.
- φρονέωphroneōG5426
- Rz myśleć ww. Rz 8:5; 12:3 (2×) W Rz 8:5 nie samo myślenie, lecz to, czym człowiek się zajmuje i do czego dąży: „myślą o tym, co należy do ciała”. Od tego słowa pochodzi „zamysł” (Rz 8:6).
- myśleć wyniośle ww. Rz 11:20; 12:16 Z przymiotnikiem „wysoki”: myśleć o sobie z wyższością. W Rz 11:20 przestroga dla wszczepionych gałęzi: „Nie myśl wyniośle, ale się bój”.
- myśleć jednakowo ww. Rz 12:16; 15:5
- wyróżniać ww. Rz 14:6 (2×) Z dopełnieniem „dzień”: obchodzić dzień, darzyć go szczególnym szacunkiem. W Rz 8:5 i 12:3 to samo słowo oddajemy „myśleć”. Zob. przypis przy Rz 14:6.
- φρόνημαphronēmaG5427
- Rz zamysł ww. Rz 8:6 (2×); 8:7; 8:27 To, ku czemu zwraca się myślenie i dążenie człowieka. W Rz 8:6–7 zamysł ciała prowadzi do śmierci, a zamysł Ducha do życia i pokoju; w Rz 8:27 Bóg zna zamysł Ducha.
- φρόνησιςphronēsisG5428
- Ef roztropność ww. Ef 1:8 Mądrość praktyczna, która rozpoznaje, co robić. W Ef 3:4 „rozeznanie” to inne słowo, σύνεσις (synesis). Zob. przypis przy Ef 1:8.
- φρόνιμοςphronimosG5429
- Rz mądry ww. Rz 11:25; 12:16
- φυλήphylēG5443
- Rz pokolenie ww. Rz 11:1
- φύραμαphyramaG5445
- Rz bryła ww. Rz 9:21 Masa gliny albo ciasta, z której się coś robi. W Rz 9:21 z tej samej bryły gliny garncarz robi dwa różne naczynia. W Ga 5:9 to samo słowo: „całe ciasto”.
- ciasto ww. Rz 11:16 W Rz 11:16 ciasto, z którego pierwszą część oddawano Panu (Lb 15:19–21). W Rz 9:21 to samo słowo oznacza bryłę gliny.
- φύσιςphysisG5449
- Ef natura ww. Ef 2:3 (z natury) Przyrodzone właściwości człowieka albo rzeczy: „z natury dziećmi gniewu” (Ef 2:3), jak „z natury bogami nie są” (Ga 4:8). O pochodzeniu to samo słowo brzmi „z urodzenia” (Ga 2:15); zob. przypis przy Ef 2:3.
- φωνήphōnēG5456
- J głos ww. J 1:23, 3:8, 3:29, 5:25, 5:28, 5:37, 10:3, 10:4, 10:5, 10:16, 10:27, 11:43, 12:28, 12:30, 18:37 Także o wietrze: „głos jego słyszysz” (J 3:8). Tym samym wyrazem nazwany jest głos Pasterza, którego słuchają owce (J 10:3, 10:16, 10:27), i głos Syna, który usłyszą umarli w grobowcach (J 5:28). Zob. przypis przy J 3:8.
- Hbr głos ww. Hbr 3:7, 3:15, 4:7, 12:19, 12:26 Trzy razy ten sam wers Psalmu 95, „jeśli usłyszycie Jego głos” (Hbr 3:7, 3:15, 4:7): słowo się nie zmienia. Dwa pozostałe to głos z Synaju, którego nie chciano słuchać (Hbr 12:19), a który wstrząśnie jeszcze raz ziemią i niebem (Hbr 12:26).
- φῶςphōsG5457
- J światłość (Boża) ww. J 1:4, 1:5, 1:7, 1:8 (2×), 1:9, 3:19 (2×), 3:20 (2×), 3:21, 8:12 (2×), 9:5, 12:35 (2×), 12:36 (3×), 12:46 Greka ma jedno słowo na światło i światłość; przekład rozróżnia: „światłość” o świetle Bożym, „światło” o stworzonym. Rozróżnienie podsuwa sam Jan: o Chrzcicielu pisze „Nie był on światłością” (J 1:8), choć „był lampą” (J 5:35). Zob. przypis przy J 3:19.
- światło (stworzone) ww. J 5:35, 11:9, 11:10
- Rz światłość ww. Rz 2:19; 13:12
- 1 J światłość ww. 1 J 1:5, 1:7 (2×), 2:8, 2:9, 2:10
Χ χ
- χαίρωchairōG5463
- Rz radować się ww. Rz 12:12; 12:15 (2×)
- 2 J χαίρεινchairein «Witaj» ww. 2 J 10, 11 To formuła powitania. Zob. przypis przy wersecie 10.
- χαλιναγωγέωchalinagōgeōG5468
- Jk χαλιναγωγέω / χαλινόςchalinagōgeō / chalinos trzymać na wodzy / wędzidło ww. Jk 1:26, 3:2 (utrzymać) / 3:3 Czasownik znaczy dosłownie prowadzić przy wędzidle i ma jeden rdzeń z rzeczownikiem. Przenośnia z Jk 1:26 i 3:2 staje się dosłowna: „koniom wkładamy wędzidła w pyski” (Jk 3:3). Zob. przypisy przy Jk 1:26 i 3:3.
- χαλινόςchalinosG5469
- Jk zob. χαλιναγωγέω / χαλινόςchalinagōgeō / chalinos
- χαράcharaG5479
- J radość ww. J 3:29 (2×), 15:11 (2×), 16:20, 16:21, 16:22, 16:24, 17:13 Najpierw u Jana Chrzciciela: „Ta więc moja własna radość jest pełna” (J 3:29). W mowie pożegnalnej słowo idzie od obietnicy, „aby moja radość była w was” (J 15:11), przez rodzącą kobietę (J 16:21) do szczytu: „waszej radości nikt od was nie zabiera” (J 16:22).
- Rz radość ww. Rz 14:17; 15:13
- χαρίζομαιcharizomaiG5483
- Rz darować ww. Rz 8:32 Dać z łaski. W Rz 8:32 Bóg, który wydał Syna, daruje nam z Nim wszystko. Tak samo w Ga 3:18; w Kol 2:13 i 3:13 to słowo mówi o darowaniu win.
- Kol darować ww. Kol 2:13, 3:13 (2×) Klamra: Bóg darował nam (Kol 2:13), więc darujcie sobie nawzajem (Kol 3:13). „Darować”, a nie „przebaczyć”, bo Kol 2:13 wchodzi w obraz długu, który Kol 2:14 rozwija zapisem dłużnym. Odpuszczenie w Kol 1:14 oddaje inne słowo.
- Flm darować ww. Flm 22 rodzina χάρις (charis).
- χάριςcharisG5485
- J łaska ww. J 1:14, 1:16 (2×), 1:17 Słowo tylko prologu: po J 1:17 nie wraca w Ewangelii ani razu. Zwrot „łaskę za łaską” (J 1:16) mówi o następstwie, nie o wymianie: jedno udzielenie łaski ustępuje miejsca kolejnemu. Zob. przypis przy J 1:16.
- Ga łaska ww. Ga 1:3, 1:6, 1:15, 2:9, 2:21, 5:4, 6:18 Nić listu: łaska stoi naprzeciw Prawa, jak w Ga 2:21 („Nie odrzucam łaski Boga”) i Ga 5:4 („wypadliście z łaski”). Tak samo „łaska” w Liście do Filemona (3, 25).
- Kol łaska ww. Kol 1:2, 1:6, 4:18 Słowo ma kilka znaczeń, a w tym liście trzy oddania: „łaska”, „wdzięczność” (Kol 3:16) i „wdzięk” mowy (Kol 4:6). Tak samo „łaska” w Liście do Galatów i do Filemona. Zob. przypis przy Kol 4:6.
- wdzięczność ww. Kol 3:16 (z wdzięcznością)
- wdzięk ww. Kol 4:6 (pełne wdzięku)
- Flm łaska ww. Flm 3, 25
- χάρισμαcharismaG5486
- Rz dar łaski ww. Rz 1:11; 5:15; 5:16; 6:23; 11:29; 12:6 Jedno słowo greckie, zbudowane na „łasce”; zob. przypis przy Rz 1:11.
- χαριτόωcharitoōG5487
- Ef obdarzyć ww. Ef 1:6 (łaski, którą nas obdarzył) Czasownik utworzony od słowa „łaska” (χάρις, charis), więc zdanie mówi o łasce dwa razy. W Nowym Testamencie jeszcze tylko w Łk 1:28. Zob. przypis przy Ef 1:6.
- χάρτηςchartēsG5489
- 2 J χάρτης / μέλανchartēs / melan papirus / atrament ww. 2 J 12 Arkusz papirusu (stąd polskie słowo „karta”) i atrament, dosłownie „czerń”; atrament wraca w 3 J 13. Dawny materiał piśmienny zostaje, bo „papier” przeniósłby scenę w inne stulecie. Zob. pierwszy przypis przy wersecie 12.
- χρείαchreiaG5532
- Rz potrzeba ww. Rz 12:13
- χρηματισμόςchrēmatismosG5538
- Rz Boża odpowiedź ww. Rz 11:4 W Nowym Testamencie tylko w Rz 11:4: odpowiedź, którą Bóg dał Eliaszowi (1 Krl 19:18).
- χρηστόςchrēstosG5543
- Ef dobry ww. Ef 4:32 (dobrzy) Dobry dla innych, życzliwy: „Bądźcie jedni dla drugich dobrzy”. Ta sama rodzina co „dobroć” w Kol 3:12 i Ga 5:22. W Ef 4:28-29 „dobro” i „dobre” oddają inne słowo, ἀγαθός (agathos).
- χρηστότηςchrēstotēsG5544
- Rz dobroć ww. Rz 2:4; 3:12; 11:22 (3×)
- χρῖσμαchrismaG5545
- 1 J namaszczenie ww. 1 J 2:20, 2:27 (2×) W Nowym Testamencie słowo stoi tylko w tym liście. Gra słów z Χριστός (Christos) i ἀντίχριστος (antichristos) objaśnia pierwszy przypis przy 1 J 2:20.
- ΧριστόςChristosG5547
- J Chrystus ww. J 1:17, 1:20, 1:25, 1:41, 3:28, 4:25, 4:29, 7:26, 7:27, 7:31, 7:41 (2×), 7:42, 9:22, 10:24, 11:27, 12:34, 17:3, 20:31 Tytuł w wyznaniu Marty: „Ty jesteś Chrystusem” (J 11:27), jak w zdaniu, dla którego księga została napisana (J 20:31). Ten sam wyraz stoi w pełnym imieniu „Jezusa Chrystusa” (J 17:3). Zob. przypisy przy J 11:27 i 17:3.
- χωρίζωchōrizōG5563
- Rz odłączyć ww. Rz 8:35; 8:39 Rozdzielić to, co złączone. W Rz 8:35 i 8:39 nic nie odłączy wierzących od miłości Boga w Chrystusie. W Flm 15 i Hbr 7:26 to samo słowo mówi o oddaleniu i odrębności: „oddzielić”.
Ψ ψ
- ψάλλωpsallōG5567
- Rz śpiewać ww. Rz 15:9
- Ef grać ww. Ef 5:19 W Ef 5:19 stoi obok ᾄδω (adō, „śpiewać”): dwa greckie czasowniki, więc dwa polskie słowa, „śpiewając i grając”, jak w stałym zwrocie Psałterza (Ps 27:6; 57:8; 108:2); zob. przypis przy Ef 5:19. Gdzie stoi sam (Jk 5:13), brzmi „śpiewać”.
- ψεῦδοςpseudosG5579
- 1 J kłamstwo ww. 1 J 2:21, 2:27
- ψεῦσμαpseusmaG5586
- Rz kłamstwo ww. Rz 3:7 W Nowym Testamencie tylko tu. Ten sam rdzeń co „kłamstwo” w Rz 1:25 i „kłamca” w Rz 3:4.
- ψυχήpsychēG5590
- Hbr dusza ww. Hbr 4:12, 6:19, 10:38, 10:39, 12:3, 13:17 Po polsku „dusza” jest równie pojemna jak słowo greckie: ma kotwicę sięgającą za zasłonę (Hbr 6:19), zostaje zachowana albo ginie (Hbr 10:39), słabnie ze zmęczenia (Hbr 12:3). W 1 J 3:16 to słowo brzmi „życie”, bo stoi w zwrocie o oddaniu życia.
- Jk dusza ww. Jk 1:21, 5:20 Oddane tak samo jak w Trzecim Liście Jana: „tak jak dobrze się wiedzie twojej duszy” (3 J 2). Inaczej w idiomie, w którym to samo słowo znaczy życie: „oddał za nas swoje życie” (1 J 3:16).
- 1 J życie (które się oddaje) ww. 1 J 3:16 (2×) Trzecie słowo listu na życie: to, które się oddaje, jak Chrystus, który „oddał za nas swoje życie” (1 J 3:16). Nie ζωή (zōē), życie od Boga, ani βίος (bios), doczesne środki. Ten sam zwrot w J 10:11. Zob. przypis przy 1 J 3:16.
- 3 J dusza ww. 3 J 2 Tu życie wewnętrzne: „tak jak dobrze się wiedzie twojej duszy” (3 J 2). Inaczej w idiomie, w którym to samo słowo znaczy życie: „oddał za nas swoje życie” (1 J 3:16).
- ψωμίζωpsōmizōG5595
- Rz nakarmić ww. Rz 12:20
- ψωμίονpsōmionG5596
- J kęs ww. J 13:26 (2×), 13:27, 13:30 Kawałek do zanurzenia w misie, nie „chleb”, którego greka tu nie ma. Słowo niesie scenę: Jezus podaje kęs, „po tym kęsie” wchodzi Szatan (J 13:27), z kęsem Judasz wychodzi w noc (J 13:30). Zob. pierwszy przypis przy J 13:26.