Słowniczek grecko-polski

Słowa klucze wszystkich wydanych ksiąg w jednym miejscu: słowniczki z końca każdej księgi zebrane pod wspólnymi hasłami. To nie jest słownik wszystkich słów tekstu, tylko tych, które niosą myśl księgi i które oddajemy konsekwentnie.

Hasła stoją w porządku alfabetu greckiego, z transliteracją i numerem Stronga. Pod słowem stoi każda księga, w której jest ono słowem kluczem: polskie oddanie, miejsca i krótka notka. Gdy słowo ma w różnych księgach różne oddania, widać to od razu; skrót księgi prowadzi do jej słowniczka, a przypis przy wersecie mówi, dlaczego tak. Słowo, które w haśle stoi w parze z innym, ma pod swoją literą odsyłacz „zob.”.

981 słów z ksiąg: Ewangelia według Jana, List do Rzymian, List do Galatów, List do Efezjan, List do Kolosan, List do Filemona, List do Hebrajczyków, List Jakuba, 1 List Jana, 2 List Jana, 3 List Jana. W księgach, które dopiero tłumaczymy, słowniczek rośnie razem z przekładem: hasła o wersetach jeszcze nieprzełożonych dojdą razem z nimi.

Α α

ἄβυσσοςabyssosG12
Rz otchłań ww. Rz 10:7 Głębia, w której przebywają umarli. W Rz 10:7 Paweł mówi o zejściu do otchłani tam, gdzie Mojżesz mówi o przeprawie przez morze (Pwt 30:13). Zob. przypis przy Rz 10:7.
ἀγαθόςagathosG18
Hbr zob. καλός / ἀγαθόςkalos / agathos
ἀγαλλιάωagalliaōG21
J weselić się ww. J 5:35, 8:56 Wraca obok drugiego czasownika radości, χαίρω (chairō): Abraham „rozweselił się, że miał zobaczyć mój dzień; i zobaczył, i ucieszył się” (J 8:56). Dwa czasowniki w jednym zdaniu, więc po polsku też dwa. Zob. przypis przy J 8:56.
ἀγαπάωagapaōG25
J miłować ww. J 3:16, 3:19, 3:35, 8:42, 10:17, 11:5, 12:43, 13:1 (2×), 13:23, 13:34 (3×), 14:15, 14:21 (4×), 14:23 (2×), 14:24, 14:28, 14:31, 15:9 (2×), 15:12 (2×), 15:17, 17:23 (2×), 17:24, 17:26, 19:26, 21:7, 21:15, 21:16, 21:20 Tak samo w Pierwszym Liście Jana: „miłujmy się wzajemnie” (1 J 4:7). Zob. hasło φιλέω (phileō).
Rz miłować ww. Rz 8:28; 8:37; 9:13; 9:25 (2×); 13:8 (2×); 13:9 W Rz 8:28 o tych, „którzy miłują Boga”, w Rz 8:37 o Chrystusie, „który nas umiłował”. W Rz 9:13 para „umiłowałem – znienawidziłem” z Ml 1:2–3 wyraża wybór jednego i odrzucenie drugiego. Zob. przypis przy Rz 9:13.
1 J miłować ww. 1 J 2:10, 2:15 (2×), 3:10, 3:11, 3:14 (2×), 3:18, 3:23, 4:7 (2×), 4:8, 4:10 (2×), 4:11 (2×), 4:12, 4:19 (2×), 4:20 (3×), 4:21 (2×), 5:1 (2×), 5:2 (2×)
ἀγάπηagapēG26
J miłość ww. J 5:42, 13:35, 15:9, 15:10 (2×), 15:13, 17:26 Rzeczownik rzadszy niż czasownik ἀγαπάω (agapaō), „miłować”, i poza J 5:42 stoi tylko w mowie pożegnalnej. Jeden polski rdzeń trzyma ich więź: „Jak Mnie umiłował Ojciec, tak i Ja umiłowałem was; trwajcie w mojej miłości” (J 15:9).
Rz miłość ww. Rz 5:5; 5:8; 8:35; 8:39; 12:9; 13:10 (2×); 14:15 W Rz 5:5 miłość Boga została wylana w naszych sercach, w Rz 5:8 Bóg ukazuje ją w śmierci Chrystusa; w Rz 8:35 i 8:39 nic nie odłączy nas od tej miłości.
Ga miłość ww. Ga 5:6, 5:13, 5:22 Rzeczownik pada dopiero w Ga 5:6, „wiara działająca przez miłość”; cały wcześniejszy spór o Prawo obywa się bez niego. Czasownik ἀγαπάω (agapaō) stoi wcześniej raz: „który mnie umiłował” (Ga 2:20); potem w cytacie z Kpł 19:18 (Ga 5:14).
1 J miłość ww. 1 J 2:5, 2:15, 3:1, 3:16, 3:17, 4:7, 4:8, 4:9, 4:10, 4:12, 4:16 (3×), 4:17, 4:18 (3×), 5:3 Wszędzie „miłość”, nie greckie „agape”: w 1 J 4:8 i 4:16 list mówi tym słowem o samym Bogu, „Bóg jest miłością” (1 J 4:16), a takie zdanie nie może wisieć na obcym wyrazie. Odrzucone „umiłowanie”: nazywa akt, nie to, czym Bóg jest.
ἀγαπητόςagapētosG27
Rz umiłowany ww. Rz 1:7; 11:28; 12:19
Flm umiłowany ww. Flm 1, 16
1 J umiłowany ww. 1 J 2:7, 3:2, 3:21, 4:1, 4:7, 4:11 W tym liście zawsze w wołaczu, do czytelników: „Umiłowani” (1 J 4:7). To samo oddanie w Liście do Filemona (Flm 1, 16) i w Trzecim Liście Jana (3 J 2). Zob. przypis przy 1 J 2:7.
3 J umiłowany ww. 3 J 1, 2, 5, 11 Cztery razy do jednej osoby, do Gajusa: od „do umiłowanego Gajusa” (3 J 1) po „Umiłowany, nie naśladuj zła” (3 J 11).
ἀγγελίαangeliaG31
1 J wieść ww. 1 J 1:5, 3:11 W Nowym Testamencie tylko te dwa miejsca, oba z formułą „to jest wieść” (1 J 1:5, 3:11): klamra listu. Zob. przypis przy 1 J 3:11.
ἀγγέλλωangellōG518
J oznajmiać ww. J 20:18 Czasownik bez przedrostka, w Nowym Testamencie tylko tu: Maria Magdalena przychodzi, „oznajmiając uczniom” (J 20:18); część rękopisów ma formę z przedrostkiem. Tym samym polskim słowem oddane są ἀναγγέλλω (anangellō), „oznajmił” (J 5:15), i ἀπαγγέλλω (apangellō), „oznajmię” (J 16:25).
ἄγγελοςangelosG32
Hbr anioł ww. Hbr 1:4, 1:5, 1:6, 1:7 (2×), 1:13, 2:2, 2:5, 2:7, 2:9, 2:16, 12:22, 13:2 Greckie słowo znaczy po prostu „posłaniec” i w Hbr 1:7 czy Hbr 13:2 dałoby się tak napisać. W tym liście wszędzie chodzi jednak o istoty nadprzyrodzone: rozdziały 1–2 dowodzą, że Syn jest „o tyle lepszy od aniołów” (Hbr 1:4), nie od posłańców.
ἁγιασμόςhagiasmosG38
Rz uświęcenie ww. Rz 6:19; 6:22 Stawanie się świętym, oddanym Bogu: to, do czego prowadzi nowa służba (Rz 6:19, 6:22). To samo słowo w Hbr 12:14. Zob. przypis przy Rz 6:19.
ἅγιοςhagiosG39
Hbr τὰ ἅγιαta hagia świątynia ww. Hbr 8:2, 9:1 (liczba pojedyncza), 9:8, 9:12, 9:24, 10:19 Dosłownie „święte miejsca”. Nazwy sal przybytku w Hbr 9:2–3 stoją wielką literą: pierwsza nazywa się „Świętym”, druga „Świętym Świętych”. Zob. przypis przy Hbr 8:2.
Święte (nazwa sali) ww. Hbr 9:2
Święte Świętych (nazwa sali) ww. Hbr 9:3
Miejsce Najświętsze ww. Hbr 9:25, 13:11 Ta sama sala za drugą zasłoną, którą Hbr 9:3 nazywa „Świętym Świętych”: arcykapłan wchodził do niej „raz w roku” i „nie bez krwi” (Hbr 9:7). Zob. przypis przy Hbr 13:11.
ἅγιοςhagiosG40
J Święty (imię i tytuł, wielką literą) ww. J 1:33, 6:69, 14:26, 20:22 Wielka litera idzie za składnią, nie za pobożnością: stoi tam, gdzie słowo należy do imienia albo tytułu, jak „Duch Święty” (J 14:26) i „Świętym Bożym” (J 6:69) w wyznaniu Piotra. Mała stoi tam, gdzie słowo tylko określa Ojca: „Ojcze święty” (J 17:11).
święty (małą) ww. J 17:11
ἁγιωσύνηhagiōsynēG42
Rz świętość ww. Rz 1:4
ἁγνίζωhagnizōG48
1 J oczyszczać (siebie) ww. 1 J 3:3 Drugie słowo o oczyszczeniu w tym liście: krew Jezusa „oczyszcza nas” (1 J 1:7) słowem καθαρίζω (katharizō), a tu człowiek „oczyszcza samego siebie” (1 J 3:3). Zob. przypis przy 1 J 3:3.
ἀγριέλαιοςagrielaiosG65
Rz dzika oliwka ww. Rz 11:17; 11:24 W Rz 11:17 obraz pogan wszczepionych w szlachetną oliwkę, choć zwykle szczepi się odwrotnie. Zob. przypis przy Rz 11:17.
ἀδελφήadelphēG79
J siostra ww. J 11:1, 11:3, 11:5, 11:28, 11:39, 19:25 W rozdziale 11 Maria i Marta posyłają po Jezusa (J 11:3), a „Marta, siostra zmarłego” mówi o czterech dniach (J 11:39). Pod krzyżem stoi „siostra Jego matki” (J 19:25); ile kobiet wymienia to zdanie, tekst nie przesądza. Zob. przypis przy J 19:25.
Flm zob. ἀδελφός/ἀδελφήadelphos/adelphē
ἀδελφόςadelphosG80
J brat / bracia (rodzeństwo) ww. J 1:40, 1:41, 2:12, 6:8, 7:3, 7:5, 7:10, 11:2, 11:19, 11:21, 11:23, 11:32 Słowo to samo co o wspólnocie wierzących (J 20:17, 21:23), bo greka ma tę samą rozpiętość; nowe znaczenie niesie kontekst.
brat / bracia (wspólnota wierzących) ww. J 20:17, 21:23 Tu nie rodzeństwo, lecz wspólnota wierzących: „Idź zaś do moich braci” (J 20:17). Zob. drugi przypis przy J 20:17 i przypis przy J 21:23.
Ga brat ww. Ga 1:2, 1:11, 1:19, 3:15, 4:12, 4:28, 4:31, 5:11, 5:13, 6:1, 6:18 Słowo ma po grecku i po polsku ten sam zasięg: rodzeństwo, jak „brata Pańskiego” (Ga 1:19), i wspólnota wierzących. Sens niesie zdanie, nie samo słowo.
Flm ἀδελφός/ἀδελφήadelphos/adelphē brat / siostra ww. Flm 1, 2, 7, 16, 20
Hbr brat ww. Hbr 2:11, 2:12, 2:17, 3:1, 3:12, 7:5, 8:11, 10:19, 13:22, 13:23 Słowo ma po grecku i po polsku ten sam zasięg: rodzeństwo, współwierzący, rodak. W Hbr 7:5 „swoich braci” to Izraelici, a „swojego brata” w Hbr 8:11 stoi w cytacie z Jeremiasza (Jr 31:34).
Jk brat ww. Jk 1:2, 1:9, 1:16, 1:19, 2:1, 2:5, 2:14, 2:15, 3:1, 3:10, 3:12, 4:11 (3×), 5:7, 5:9, 5:10, 5:12, 5:19 Tym słowem Jakub zwraca się do adresatów przez cały list. Siostrę tekst grecki wymienia sam tylko w Jk 2:15 „brat albo siostra”; gdzie indziej stoi samo „bracia”, jak w grece.
1 J brat ww. 1 J 2:9, 2:10, 2:11, 3:10, 3:12 (2×), 3:13, 3:14, 3:15, 3:16, 3:17, 4:20 (2×), 4:21, 5:16 Tak samo w Liście do Filemona: „brata umiłowanego” (Flm 16).
3 J brat ww. 3 J 3, 5, 10 Słowo nazywa członków wspólnoty wierzących, jak w 1 J 2:9–11. W wersetach 5 i 10 to wędrowni głosiciele: Gajus ich przyjmuje, a Diotrefes „sam braci nie przyjmuje” (3 J 10).
ἀδιαλείπτωςadialeiptōsG89
Rz nieustannie ww. Rz 1:9
ἀδικίαadikiaG93
Rz nieprawość ww. Rz 1:18 (2×); 1:29; 2:8; 3:5; 9:14 Po grecku przeczenie słowa „sprawiedliwość”; te dwa słowa stają naprzeciw siebie w Rz 3:5 i 6:13. Zob. przypis przy Rz 1:18.
1 J nieprawość ww. 1 J 1:9, 5:17
ἀδύνατοςadynatosG102
Rz niemożliwy ww. Rz 8:3
bezsilny ww. Rz 15:1
ἀήρaērG109
Ef powietrze ww. Ef 2:2 Powietrze otaczające ziemię. W zwrocie „władcy władzy powietrza” (Ef 2:2) Abbott-Smith widzi w nim dziedzinę demonów; zob. przypis przy Ef 2:2.
ἄθεοςatheosG112
Ef bez Boga ww. Ef 2:12 Bez Boga, nie znając prawdziwego Boga; w Nowym Testamencie słowo pada tylko tutaj, o poganach, którzy mieli wielu bogów. Nie „ateista” w dzisiejszym znaczeniu.
ἀθετέωatheteōG114
Hbr zob. ἀθέτησις / ἀθετέωathetēsis / atheteō
ἀθέτησιςathetēsisG115
Hbr ἀθέτησις / ἀθετέωathetēsis / atheteō uchylenie / uchylić ww. Hbr 7:18, 9:26, 10:28 Termin prawny. Wraca w Hbr 9:26, gdzie uchylony zostaje sam grzech („dla uchylenia grzechu”), i w Hbr 10:28: „Kto uchylił Prawo Mojżesza”. Zob. przypis przy Hbr 7:18.
αἰγιαλόςaigialosG123
J brzeg ww. J 21:4 Plaża, na której staje Jezus: „stanął Jezus na brzegu” (J 21:4). Ląd naprzeciw wody to inne słowo, γῆ (gē): „na ląd” (J 21:9, 21:11). W Liście do Hebrajczyków „brzeg” oddaje jeszcze inne słowo, χεῖλος (cheilos): „piasek na brzegu morza” (Hbr 11:12).
αἷμαhaimaG129
J krew ww. J 1:13, 6:53, 6:54, 6:55, 6:56, 19:34 Raz o narodzeniu „nie z krwi” (J 1:13), w mowie o chlebie krew, którą się pije (J 6:53–56), i pod krzyżem, gdzie z boku wypływa „krew i woda” (J 19:34): to samo słowo wiąże scenę pod krzyżem z mową w Kafarnaum.
Hbr krew ww. Hbr 2:14, 9:7, 9:12 (2×), 9:13, 9:14, 9:18, 9:19, 9:20, 9:21, 9:22, 9:25, 10:4, 10:19, 10:29, 11:28, 12:4, 12:24, 13:11, 13:12, 13:20 Słowo nośne wywodu o ofierze, więc wszędzie „krew”, także w zwrotach: udział „we krwi i ciele” (Hbr 2:14) i opór „aż do krwi” (Hbr 12:4). Inne oddanie zwrotów zerwałoby nić od krwi zwierząt (Hbr 9:13) przez krew Chrystusa (Hbr 9:14) do krwi przymierza (Hbr 13:20).
αἰνέωaineōG134
Rz chwalić ww. Rz 15:11
αἴρωairōG142
J zabrać ww. J 1:29, 10:18, 11:39, 11:41, 11:48, 15:2, 16:22, 17:15, 19:31, 19:38 (2×), 20:1, 20:2, 20:13, 20:15 Czasownik uniesienia i zabrania. Po polsku „podnieść”, gdy rzecz zostaje przy podnoszącym (mata, oczy), a „zabrać”, gdy uniesienie jest zabraniem (kamień); w J 11:41 oba obok siebie (zob. przypis przy J 11:41). W J 2:16 „Wynieście”: unieść i wynieść precz.
wynieść ww. J 2:16
podnieść ww. J 5:8, 5:9, 5:10, 5:11, 5:12, 8:59, 11:41
trzymać w niepewności ww. J 10:24
precz ww. J 19:15 (2×)
αἰσχρόςaischrosG150
Ef wstyd ww. Ef 5:12 (wstyd jest) W Ef 5:12 orzecznik: „wstyd jest nawet mówić”; dosłownie „haniebne”. Z tej samej rodziny greckiej co αἰσχρότης (aischrotēs), „sprośność” w Ef 5:4.
αἰσχρότηςaischrotēsG151
Ef sprośność ww. Ef 5:4 Nieprzyzwoitość w mowie i w postępowaniu; ten sam rdzeń co „sprośną mowę” w Kol 3:8. Zob. przypis przy Ef 5:4.
αἰτέωaiteōG154
J prosić ww. J 4:9, 4:10, 11:22, 14:13, 14:14, 15:7, 15:16, 16:23, 16:24 (2×), 16:26 Drugi obok ἐρωτάω (erōtaō) czasownik prośby; w prośbie po polsku oba brzmią „prosić”. O swojej prośbie do Ojca Jezus nigdy nie mówi αἰτέω; tak mówi o niej tylko Marta: „o cokolwiek poprosisz Boga” (J 11:22). Zob. pierwszy przypis przy J 16:23.
Jk prosić ww. Jk 1:5, 1:6, 4:2, 4:3 (2×) W Jk 4:2–3 greka dwa razy stawia ten czasownik w stronie zwrotnej, raz w czynnej, a po polsku zawsze „prosicie”. Formę zwrotną czyta się czasem jako proszenie dla siebie, ale w grece tamtych czasów bywała prawie tym samym co czynna.
αἰχμαλωτίζωaichmalōtizōG163
Rz czynić jeńcem ww. Rz 7:23 Brać jeńca na wojnie. W Rz 7:23 obraz bitwy idzie dalej: prawo grzechu zwycięża i uprowadza człowieka. Zob. przypis przy Rz 7:23.
αἰώνaiōnG165
J wiek / wieki ww. J 4:14, 6:51, 6:58, 8:35 (2×), 8:51, 8:52, 9:32, 10:28, 11:26, 12:34, 13:8, 14:16 Zwrot „na wieki” powtarza się w obietnicach tymi samymi słowami: „nie będzie pragnął na wieki” (J 4:14), „nie zginą na wieki” (J 10:28), „nie umrze na wieki” (J 11:26). Inaczej tylko „Od wieków nie słyszano” (J 9:32), o czasie minionym.
Ga wiek / wieki ww. Ga 1:4, 1:5 (2×) Dwa znaczenia w sąsiednich wersetach: „z obecnego wieku złego” (Ga 1:4) to doczesny porządek, a „na wieki wieków” (Ga 1:5) to wieczność. Zob. przypis przy Ga 1:4.
Hbr wiek / wieki ww. Hbr 1:2, 1:8 (2×), 5:6, 6:5, 6:20, 7:17, 7:21, 7:24, 7:28, 9:26, 11:3, 13:8, 13:21 W Hbr 1:2 „uczynił wieki”, w Hbr 1:8 „na wiek wieku”. Inny zwrot niż εἰς τὸ διηνεκές (eis to diēnekes), który brzmi „nieprzerwanie” (Hbr 7:3, 10:1, 10:14). Zob. przypis przy Hbr 1:2.
ἀκάθαρτοςakathartosG169
Ef nieczysty ww. Ef 5:5 Człowiek nieczysty moralnie; ta sama rodzina co „nieczystość” (Ef 5:3; 4:19).
ἄκαρποςakarposG175
Ef bezowocny ww. Ef 5:11 Przeczenie słowa „owoc”: naprzeciw „owoc bowiem światłości” (Ef 5:9) stoi „w bezowocnych uczynkach ciemności” (Ef 5:11); grecki i polski mają tu ten sam rdzeń.
ἀκαταστασίαakatastasiaG181
Jk zob. ἀκατάστατος / ἀκαταστασίαakatastatos / akatastasia
ἀκατάστατοςakatastatosG182
Jk ἀκατάστατος / ἀκαταστασίαakatastatos / akatastasia niestały (niestałe) / nieład ww. Jk 1:8, 3:8 / 3:16 Jedna rodzina słów w trzech miejscach: niestały jest człowiek rozdwojony (Jk 1:8), język to „zło niestałe” (Jk 3:8), a we wspólnocie panuje „nieład” (Jk 3:16). Zob. przypis przy Jk 3:16.
ἀκοήakoēG189
Rz słuchanie ww. Rz 10:16; 10:17 (2×) To, co się słyszy, i samo słuchanie. W Rz 10:16 (Iz 53:1): „temu, co usłyszeliśmy”; w Rz 10:17 wiara jest ze słuchania, a słuchanie przez słowo Chrystusa.
Ga ἀκοὴ πίστεωςakoē pisteōs słuchanie z wiarą ww. Ga 3:2, 3:5 Słowo ἀκοή (akoē) znaczy słuchanie albo to, co słyszane, czyli wieść. W tekście jest słuchanie, bo zwrot stoi naprzeciw uczynków Prawa (Ga 3:2, 3:5). Drugie odczytanie, „przesłanie wiary” (jak w Rz 10:17), wykłada przypis przy Ga 3:2.
ἀκριβῶςakribōsG199
Ef pilnie ww. Ef 5:15 O dokładności i staranności. W Ef 5:15 należy do rozkazu: „Uważajcie więc pilnie”, czyli pilna ma być uwaga; zob. przypis przy Ef 5:15.
ἀκροατήςakroatēsG202
Jk zob. ποιητής / ἀκροατήςpoiētēs / akroatēs
ἀκροβυστίαakrobystiaG203
Ga zob. περιτομή / περιτέμνω / ἀκροβυστίαperitomē / peritemnō / akrobystia
ἀκρογωνιαῖοςakrogōniaiosG204
Ef kamień węgielny ww. Ef 2:20 Kamień narożny w fundamencie budowli. W greckim Starym Testamencie słowo stoi tylko w Iz 28:16, gdzie Bóg kładzie taki kamień w fundamenty Syjonu; zob. przypis przy Ef 2:20.
ἀλαζονείαalazoneiaG212
Jk przechwałki ww. Jk 4:16 W Nowym Testamencie tylko tu i w Pierwszym Liście Jana: „chełpliwość doczesnego życia” (1 J 2:16). U Jakuba to przechwałki: „chlubicie się w swoich przechwałkach” (Jk 4:16). Zob. przypis przy Jk 4:16.
1 J chełpliwość ww. 1 J 2:16 W Nowym Testamencie tylko tu i w Liście Jakuba, gdzie brzmi „przechwałkach” (Jk 4:16). Zob. przypis przy 1 J 2:16.
ἀλήθειαalētheiaG225
J prawda ww. J 1:14, 1:17, 3:21, 4:23, 4:24, 5:33, 8:32 (2×), 8:40, 8:44 (2×), 8:45, 8:46, 14:6, 14:17, 15:26, 16:7, 16:13 (2×), 17:17 (2×), 17:19, 18:37 (2×), 18:38 Wszędzie jedno słowo, także tam, gdzie znaczy raczej „naprawdę”: „uświęceni w prawdzie” (J 17:19). Tak trzyma się nić od „pełen łaski i prawdy” (J 1:14) przez „Ja jestem drogą i prawdą, i życiem” (J 14:6) do „prawdą jest Twoje słowo” (J 17:17).
1 J prawda ww. 1 J 1:6, 1:8, 2:4, 2:21 (2×), 3:18, 3:19, 4:6, 5:6
2 J prawda ww. 2 J 1 (2×), 2, 3, 4 To samo greckie słowo i to samo oddanie co w Pierwszym Liście Jana (1 J 1:6, 1:8). Zob. przypis przy wersecie 2.
3 J prawda ww. 3 J 1, 3 (2×), 4, 8, 12 Słowo prowadzi przez cały list, aż po „współpracownikami prawdy” (3 J 8) i prawdę, która sama świadczy: „od samej prawdy” (3 J 12). O zwrocie „w prawdzie” (3 J 1) mówi drugi przypis przy wersecie 1.
ἀληθινόςalēthinosG228
J prawdziwy ww. J 1:9, 4:23, 4:37, 6:32, 7:28, 8:16, 15:1, 17:3, 19:35 Jedno słowo na trzy odcienie: rzeczywisty wobec pozornego („Ja jestem prawdziwą winoroślą” J 15:1), zgodny z faktami („mój sąd jest prawdziwy” J 8:16) i autentyczny. Światłość w J 1:9 jest naraz rzeczywista i autentyczna. Zob. drugi przypis przy J 7:28.
1 J prawdziwy ww. 1 J 2:8, 5:20 (3×) Prawdziwy znaczy tu rzeczywisty, nie tylko prawdomówny. Zaraz po 1 J 5:20 pada kontrast: „ustrzeżcie się bożków” (1 J 5:21). Zob. przypis przy 1 J 5:20.
ἀληθῶςalēthōsG230
J naprawdę ww. J 1:47, 4:42, 6:14, 7:26, 7:40, 8:31, 17:8 Z tej samej rodziny co „prawda” i „prawdziwy”, ale „prawdziwie” brzmiałoby uroczyście, a to zdania z rozmowy: „Ten jest naprawdę tym prorokiem” (J 7:40) mówi tłum. Zob. hasła ἀλήθεια (alētheia) i ἀληθινός (alēthinos).
ἁλιεύωhalieuōG232
J łowić ryby ww. J 21:3 Jeden czasownik grecki, dwa słowa polskie, bo polszczyzna nie ma tu jednego słowa w zwykłym rejestrze: „Idę łowić ryby” (J 21:3). Słowo „ryby” należy więc do czasownika; rybę jako rzeczownik niosą w tym rozdziale ἰχθύς (ichthys) i ὀψάριον (opsarion).
ἀλλάσσωallassōG236
Rz ἀλλάσσω / μεταλλάσσωallassō / metallassō zamienić ww. ἀλλάσσω – Rz 1:23; μεταλλάσσω – Rz 1:25; 1:26 Nić tej części listu: ludzie zamieniają chwałę Boga, prawdę Boga i porządek natury. W Hbr 1:12 ἀλλάσσω znaczy „zostaną zmienione”, bo mowa tam o przemianie, nie o wymianie.
ἀλλότριοςallotriosG245
Rz cudzy ww. Rz 14:4
ἁμαρτίαhamartiaG266
J grzech ww. J 1:29, 8:21, 8:24 (2×), 8:34 (2×), 8:46, 9:34, 9:41 (2×), 15:22 (2×), 15:24, 16:8, 16:9, 19:11, 20:23 Jedno słowo na grzech, który się czyni, grzech, w którym się jest, i grzech zarzucany (J 9:34). Na powtórzeniu stoi pointa: „każdy, kto czyni grzech, jest niewolnikiem grzechu” (J 8:34). „Przewinienie” i „wina” przeniosłyby rzecz na skutek prawny.
Hbr grzech ww. Hbr 1:3, 2:17, 3:13, 4:15, 5:1, 5:3, 7:27, 8:12, 9:26, 9:28 (2×), 10:2, 10:3, 10:4, 10:6, 10:8, 10:11, 10:12, 10:17, 10:18, 10:26, 11:25, 12:1, 12:4, 13:11 Jedno słowo na trzy odcienie: czyn („ofiary za grzechy”, Hbr 5:1), skłonność („zwodzeniem grzechu”, Hbr 3:13) i winę, która zostaje (Hbr 10:17). Rozdzielenie na „grzech”, „grzeszność” i „winę” zamieniłoby wywód w wyliczenie trzech rzeczy, a list mówi wciąż o tym samym.
Jk grzech ww. Jk 1:15 (2×), 2:9, 4:17, 5:15, 5:16, 5:20 Wszędzie „grzech”, jak w Liście do Hebrajczyków. Grzech rodzi się z pożądania i sam „wydaje na świat śmierć” (Jk 1:15); podział na „grzech” i „przewinienie” zerwałby ten łańcuch. „Wina” przeniosłaby rzecz na skutek prawny, a Jakub mówi o czynie.
1 J grzech ww. 1 J 1:7, 1:8, 1:9 (2×), 2:2, 2:12, 3:4 (2×), 3:5 (2×), 3:8, 3:9, 4:10, 5:16 (2×), 5:17 (2×)
ἀμελέωameleōG272
Hbr zaniedbać ww. Hbr 2:3, 8:9 Bóg mówi w Hbr 8:9: „Ja ich zaniedbałem”. To samo słowo padło w Hbr 2:3 o nas: „jeśli zaniedbamy tak wielkie zbawienie”. Zaniedbanie za zaniedbanie. Zob. przypis przy Hbr 8:9.
ἀμεταμέλητοςametamelētosG278
Rz nieodwołalny ww. Rz 11:29 Dosłownie „taki, którego się nie żałuje”. W Rz 11:29 Bóg nie cofa swoich darów łaski ani powołania. Zob. przypis przy Rz 11:29.
ἀμφότεροιamphoteroiG297
Ef oboje ww. Ef 2:14 (z obojga) Jeden i drugi z dwóch. Po nijakim „z obojga uczynił jedno” (Ef 2:14) to samo słowo mówi o ludziach, Żydach i poganach jako dwóch grupach: „jednych i drugich” (Ef 2:16), „jedni i drudzy” (Ef 2:18).
jedni i drudzy ww. Ef 2:16 (jednych i drugich), 2:18
ἄμωμοςamōmosG299
Hbr bez skazy ww. Hbr 9:14 Słowo z przepisów o zwierzętach ofiarnych: Septuaginta tak nazywa zwierzę bez skazy (Kpł 1:3). Zob. przypis przy Hbr 9:14.
ἀναβαίνωanabainōG305
J wejść ww. J 2:13, 5:1, 7:14, 11:55, 21:11 Greka nie mówi, dokąd Piotr wszedł, i tekst tego nie dopowiada: „Wszedł więc Szymon Piotr” (J 21:11). Tym samym słowem polskim ten czasownik mówi o drodze do Jerozolimy (J 2:13, 5:1). Zob. hasło ἀναβαίνω / καταβαίνω (anabainō / katabainō).
wyruszyć ww. J 7:8 (2×), 7:10 (2×)
wspiąć się ww. J 10:1
iść w górę ww. J 12:20
ἀναβαίνω / καταβαίνωanabainō / katabainō wstąpić / zstąpić (między niebem a ziemią) ww. J 1:51, 3:13, 6:62, 20:17 (2×) / 1:32, 1:33, 1:51, 3:13, 6:33, 6:38, 6:41, 6:42, 6:50, 6:51, 6:58 Para czasowników ruchu między niebem a ziemią: aniołowie „wstępujących i zstępujących” (J 1:51), chleb, „który zstępuje z nieba” (J 6:33). Przy zwykłej drodze czasowniki potoczne: „zeszli do Kafarnaum” (J 2:12), „wszedł do Jerozolimy” (J 2:13).
ἀναγγέλλωanangellōG312
J ogłosić ww. J 4:25, 16:13, 16:14, 16:15 Jeden czasownik, dwa polskie, według kierunku w czasie: o Mesjaszu, który ma przyjść, „ogłosi nam wszystko” (J 4:25), a o tym, co się stało, „oznajmił Żydom” (J 5:15). Słownik Abbotta-Smitha też stawia te dwa miejsca w dwóch znaczeniach.
oznajmić ww. J 5:15
ἀναγκάζωanankazōG315
Ga zmuszać ww. Ga 2:3, 2:14, 6:12 Nić listu w trzech scenach: Tytusa „nie zmuszono do obrzezania” (Ga 2:3), Paweł pyta Kefasa, „jak możesz zmuszać pogan” (Ga 2:14), a przeciwnicy „zmuszają was do obrzezania” (Ga 6:12). Zob. przypis przy Ga 2:3.
ἀνάγκηanankēG318
Rz konieczność ww. Rz 13:5
ἀνάγωanagōG321
Rz wyprowadzić ww. Rz 10:7
ἀναζάωanazaōG326
Rz ożyć ww. Rz 7:9 Wrócić do życia. Bez Prawa grzech był jak martwy (Rz 7:8); gdy przyszło przykazanie, ożył (Rz 7:9).
ἀνάθεμαanathemaG331
Rz przeklęty ww. Rz 9:3 W greckim przekładzie Starego Testamentu to, co oddane Bogu na zagładę (Kpł 27:28–29). W Rz 9:3 Paweł pragnąłby sam być przeklęty za swoich rodaków. To samo słowo w Ga 1:8–9. Zob. przypis przy Rz 9:3.
ἀνακαίνωσιςanakainōsisG342
Rz odnowienie ww. Rz 12:2
ἀνάκειμαιanakeimaiG345
J zob. ἀναπίπτω / ἀνάκειμαιanapiptō / anakeimai
ἀνακεφαλαιόωanakephalaioōG346
Rz scalić ww. Rz 13:9 W Rz 13:9 wszystkie przykazania scalają się w jednym słowie: „Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego”. W Ef 1:10 to samo słowo: „scalić wszystko w Chrystusie”.
Ef scalić ww. Ef 1:10 Dosłownie „podsumować, zebrać w całość”; czasownik pochodzi od słowa „suma, rzecz główna” (κεφάλαιον, kephalaion). Zob. przypis przy Ef 1:10.
ἀναλαμβάνωanalambanōG353
Ef wziąć ww. Ef 6:13, 6:16 Złożenie od λαμβάνω (lambanō), „wziąć”. Grecki zmienia przy zbroi czasowniki i każdy ma po polsku własne słowo: „Przyobleczcie się” (Ef 6:11), „weźcie” (Ef 6:13), „wziąwszy tarczę wiary” (Ef 6:16), „przyjmijcie” (Ef 6:17).
ἀναλογίαanalogiaG356
Rz stosownie do ww. Rz 12:6 W Rz 12:6 prorok ma mówić „stosownie do wiary”: na tyle, na ile sięga jego wiara. Zob. przypis przy Rz 12:6.
ἀναπαύωanapauōG373
Flm pokrzepić / być pokrzepionym ww. Flm 7, 20 klamra listu; w Flm 7 „są pokrzepione” mówi o stanie, który trwa.
ἀναπίπτωanapiptōG377
J ἀναπίπτω / ἀνάκειμαιanapiptō / anakeimai spocząć / spoczywać ww. J 6:10 (2×), 13:12, 13:25, 21:20 / 6:11, 12:2, 13:23, 13:28 Para w jednej scenie: pierwszy czasownik mówi o zajęciu miejsca przy posiłku, drugi o trwaniu w nim. Polska para dokonany i niedokonany oddaje to bez dokładania słów: „Spoczęli” (J 6:10), „spoczywającym” (J 6:11).
ἀναπολόγητοςanapologētosG379
Rz nie mieć wymówki ww. Rz 1:20; 2:1 W Nowym Testamencie tylko te dwa miejsca: ta sama ocena spada na ludzi z Rz 1:18–32 i na tego, kto ich sądzi.
ἀνάστασιςanastasisG386
J zmartwychwstanie ww. J 5:29 (2×), 11:24, 11:25 Rzeczownik od czasownika ἀνίστημι (anistēmi); oba stoją w jednym zdaniu Marty: „powstanie w zmartwychwstaniu” (J 11:24). Zob. hasło ἀνίστημι.
ἀνέγκλητοςanenklētosG410
Kol bez zarzutu ww. Kol 1:22 Słowo sądowe: bez oskarżenia (Abbott-Smith). Stoi w parze z „bez skazy”, słowem z ofiar, i para rośnie: nie tylko nie ma skazy, ale nikt nie wnosi zarzutu (Lightfoot). Polski zwrot trzyma oba porządki.
ἀνεξεραύνητοςanexeraunētosG419
Rz niezgłębiony ww. Rz 11:33 Taki, którego nie da się przeszukać do dna. W Rz 11:33 o wyrokach Boga.
ἀνεξιχνίαστοςanexichniastosG421
Rz niezbadany ww. Rz 11:33 Dosłownie: taki, którego śladów nie da się wyśledzić. W Rz 11:33 o drogach Boga, w Ef 3:8 o bogactwie Chrystusa.
Ef niezbadany ww. Ef 3:8 Dosłownie: taki, którego tropu nie da się wyśledzić (ἴχνος, ichnos, „ślad stopy”). W greckim Starym Testamencie mówi o dziełach Boga (Hi 5:9; 9:10), w Nowym jeszcze w Rz 11:33, o Jego drogach. Zob. przypis przy Ef 3:8.
ἀνεψιόςanepsiosG431
Kol kuzyn ww. Kol 4:10 Syn stryja, wuja albo ciotki; znaczenie „bratanek” pojawia się w grece dopiero bardzo późno. Pokrewieństwo tłumaczy, skąd u Barnaby więcej wyrozumiałości dla Marka (Dz 15:37–39). Zob. przypis przy Kol 4:10.
ἀνήρanērG435
J mąż ww. J 1:13, 4:16, 4:17 (2×), 4:18 (2×) W J 6:10 stoją obok siebie dwa słowa: ἄνθρωπος (anthrōpos), „Każcie ludziom spocząć”, i to, którym liczy się dorosłych mężczyzn: „Spoczęli więc mężczyźni w liczbie około pięciu tysięcy”.
mężczyzna ww. J 1:30, 6:10
Ef człowiek ww. Ef 4:13 Po grecku słowo na dorosłego mężczyznę w przeciwieństwie do dziecka (por. Ef 4:14). Jeden człowiek, choć mowa o wszystkich: cały kościół. W Ef 5:22-33 to samo słowo znaczy męża. Zob. przypis przy Ef 4:13.
mąż ww. Ef 5:22, 5:23, 5:24, 5:25, 5:28, 5:33 Mąż jako małżonek, tak jak w Kol 3:18-19. W Ef 4:13 to samo słowo nazywa dorosłego w przeciwieństwie do dziecka; zob. przypis przy Ef 4:13.
Jk zob. ἄνθρωπος / ἀνήρanthrōpos / anēr
ἀνθίστημιanthistēmiG436
Rz przeciwstawiać się ww. Rz 9:19; 13:2 (2×)
ἀνθρακιάanthrakiaG439
J żar z węgli ww. J 18:18, 21:9 Warstwa rozżarzonych węgli, nie płomień: przy niej ogrzewa się Piotr (J 18:18), na niej leży ryba (J 21:9). „Ognisko” przywołałoby płomień i stos drewna, a na płomieniu ryba nie leży. Zob. przypisy przy J 18:18 i 21:9.
ἄνθρωποςanthrōposG444
J zob. υἱὸς τοῦ ἀνθρώπουhyios tou anthrōpou
Jk ἄνθρωπος / ἀνήρanthrōpos / anēr człowiek / człowiek (w formule mądrościowej: mąż) ww. ἄνθρωπος – Jk 1:7, 1:19, 2:20, 2:24, 3:8, 3:9, 5:17; ἀνήρ – Jk 1:8, 1:12, 1:20, 1:23, 2:2, 3:2 Oba słowa brzmią zwykle „człowiek”, jak „człowiek rozdwojony” (Jk 1:8) i „pusty człowieku” (Jk 2:20). Słowo „mąż” zostaje w dwóch formułach mądrościowych: „Błogosławiony mąż, który wytrzymuje próbę” (Jk 1:12), jak początek Psalmu 1, i „mężem doskonałym” (Jk 3:2), gdzie chodzi o wzór człowieka.
ἀνίημιaniēmiG447
Ef zaprzestawać ww. Ef 6:9 W Ef 6:9 znaczy przestać coś robić: „zaprzestając gróźb”. W Hbr 13:5 to samo słowo znaczy porzucić kogoś: „Nigdy cię nie porzucę”.
ἀνίστημιanistēmiG450
J wzbudzić ww. J 6:39, 6:40, 6:44, 6:54 Trzy sytuacje, trzy słowa: Syn wzbudza człowieka w dniu ostatecznym (J 6:39), umarły sam powstaje (J 11:23), Maria wstaje z miejsca (J 11:31). „Wzbudzić” mówi też o Jezusie w J 2:22, gdzie stoi inny czasownik grecki. Zob. przypis przy J 6:39.
powstać ww. J 11:23, 11:24, 20:9
wstać ww. J 11:31
Rz powstawać ww. Rz 15:12
ἀνομίαanomiaG458
1 J bezprawie ww. 1 J 3:4 (2×)
ἀνόμωςanomōsG460
Rz bez Prawa ww. Rz 2:12 (2×) Mówi o braku samego Prawa, nie o działaniu wbrew prawu: stoi naprzeciw „w Prawie” z tego samego zdania.
ἀνοχήanochēG463
Rz powściągliwość ww. Rz 2:4; 3:26 Dosłownie powstrzymanie się.
ἀνταναπληρόωantanaplēroōG466
Kol ze swojej strony dopełniam ww. Kol 1:24 Przedrostek ἀντ- (ant-) mówi o drugiej stronie i wchodzi do tekstu jako „ze swojej strony”, bo samo „dopełniam” go nie unosi. W Flp 2:30 ten sam brak dopełnia czasownik bez tego przedrostka. Zob. przypis przy Kol 1:24.
ἀνταποδίδωμιantapodidōmiG467
Rz odpłacić ww. Rz 11:35; 12:19
ἀνταπόδομαantapodomaG468
Rz odpłata ww. Rz 11:9
ἀνταποκρίνομαιantapokrinomaiG470
Rz spierać się ww. Rz 9:20 Dosłownie „odpowiadać przeciw”: odpowiadać tak, by się sprzeciwić. W Rz 9:20 człowiek spiera się z Bogiem jak naczynie z garncarzem.
ἀντίantiG473
J ἀντί (χάριν ἀντὶ χάριτος)anti (charin anti charitos) za ww. J 1:16 Przyimek w zwrocie „łaskę za łaską” (J 1:16) mówi o następstwie, nie o wymianie: nie o łaskę oddaną za otrzymaną, lecz o łaskę, która wciąż napływa. Zob. przypis przy J 1:16.
ἀντιστρατεύομαιantistrateuomaiG497
Rz prowadzić wojnę przeciw ww. Rz 7:23 Słowo z wojska: wystawić wojsko przeciw komuś. W Nowym Testamencie tylko w Rz 7:23. Pokrewne słowo w Jk 4:1 mówi o namiętnościach, które „prowadzą wojnę” w członkach. Zob. przypis przy Rz 7:23.
ἀντιτάσσομαιantitassomaiG498
Rz sprzeciwiać się ww. Rz 13:2
ἀντίχριστοςantichristosG500
1 J antychryst ww. 1 J 2:18 (2×), 2:22, 4:3 W Nowym Testamencie słowo stoi tylko w listach Jana: poza tym listem jeszcze w 2 J 7. Zob. przypis przy 1 J 2:18.
2 J antychryst ww. 2 J 7 To samo słowo i to samo oddanie co w Pierwszym Liście Jana (1 J 2:18, 2:22, 4:3). Zob. przypis przy wersecie 7.
ἀνυπόκριτοςanypokritosG505
Rz nieobłudny ww. Rz 12:9 Bez udawania. Tak samo „nieobłudna” w Jk 3:17.
ἄνωanōG507
Kol w górze ww. Kol 3:1, 3:2 Przysłówek użyty jak rzeczownik: to, „co w górze”, naprzeciw tego, „co na ziemi” (Kol 3:2). W J 8:23 ten sam zwrot brzmi „tego, co wyżej”, w parze z „tego, co niżej”. Zob. przypis przy Kol 3:1.
ἄνωθενanōthenG509
Jk z góry ww. Jk 1:17, 3:15, 3:17
ἀπαλλοτριόομαιapallotrioomaiG526
Kol wyobcowany ww. Kol 1:21 Stan, nie zdarzenie: „byliście wyobcowani”, a nie „wyobcowaliście się”. Nie „obcy”, bo to słowo oddaje ξένος (xenos); Lightfoot odróżnia wyobcowanych od obcych. Przedrostek ἀπο- (apo-) wskazuje kierunek: od Boga (Abbott). Para z „zostaliście pojednani” (Kol 1:22).
ἅπαξhapaxG530
Hbr ἅπαξ / ἐφάπαξhapax / ephapax raz / raz na zawsze ww. Hbr 6:4, 9:7, 9:26, 9:27, 9:28, 10:2, 12:26, 12:27 / 7:27, 9:12, 10:10 Słowo-pieczęć drugiej połowy listu. „Raz na zawsze” stoi w Hbr 7:27, 9:12 i 10:10, samo „raz” w Hbr 6:4, 9:7, 9:26, 9:27, 9:28, 10:2, 12:26 i 12:27.
ἀπαρχήaparchēG536
Rz pierwociny ww. Rz 8:23; 11:16 Pierwsze plony oddawane Bogu jako zapowiedź całych zbiorów (Kpł 23:10). W Rz 8:23 Duch jest pierwocinami tego, co Bóg da w pełni; w Rz 11:16 pierwsza część ciasta oddana Panu (Lb 15:19–21). Tak samo w Jk 1:18. Zob. przypis przy Rz 8:23.
ἀπείθειαapeitheiaG543
Rz opór ww. Rz 11:30; 11:32
Kol opór ww. Kol 3:6 Czynna odmowa dania się przekonać, jak w Liście do Hebrajczyków. Ten sam zwrot o synach oporu stoi w Ef 2:2 i 5:6; tutaj nie mają go dwaj najstarsi świadkowie. Zob. przypis przy Kol 3:6.
Hbr ἀπείθεια / ἀπειθέωapeitheia / apeitheō opór / stawić opór ww. Hbr 4:6, 4:11 / 3:18, 11:31 Czynna odmowa dania się przekonać. Inne słowo niż παρακοή (parakoē), „nieposłuszeństwo” w Hbr 2:2, i niż ἀπιστία (apistia), „niewiara” w Hbr 3:12 i 3:19. Zob. przypis przy Hbr 3:18.
ἀπειθέωapeitheōG544
Rz stawiać opór ww. Rz 2:8; 10:21; 11:30; 11:31 Nie dać się przekonać, odmówić posłuszeństwa; inne słowo niż „nieposłuszeństwo” w Rz 5:19. W Rz 11:30–32 opór pogan i opór Izraela stają się okazją do miłosierdzia. Tak samo w Hbr 3:18.
Hbr zob. ἀπείθεια / ἀπειθέωapeitheia / apeitheō
ἀπειλήapeilēG547
Ef groźba ww. Ef 6:9
ἀπεκδέχομαιapekdechomaiG553
Rz wyczekiwać ww. Rz 8:19; 8:23; 8:25 Czekać wytrwale na to, co ma przyjść. W Rz 8:19, 8:23 i 8:25 wyczekuje stworzenie i wyczekujemy my. Tak samo w Ga 5:5: „wyczekujemy nadziei sprawiedliwości”.
ἀπεκδύομαιapekdyomaiG554
Kol zob. ἀπέκδυσις / ἀπεκδύομαιapekdysis / apekdyomai
ἀπέκδυσιςapekdysisG555
Kol ἀπέκδυσις / ἀπεκδύομαιapekdysis / apekdyomai zwleczenie / zwlec ww. Kol 2:11 / 3:9 Jeden grecki rdzeń w dwóch użyciach, które rozdziela już LSJ: zdjąć z siebie („zwlekliście z siebie starego człowieka”, Kol 3:9) i zedrzeć z kogoś („Złupiwszy zwierzchności i władze”, Kol 2:15). Zob. przypis przy Kol 2:15.
złupić ww. Kol 2:15
ἀπιστέωapisteōG569
Rz nie uwierzyć ww. Rz 3:3 Czasownik do „niewiary”. Można go też czytać „być niewiernym”; zob. przypis przy Rz 3:3.
ἀπιστίαapistiaG570
Hbr niewiara ww. Hbr 3:12.19 Tworzy parę z oporem (Hbr 3:18–19): opór i niewiara to dwie twarze tego samego. Zob. hasło ἀπείθεια / ἀπειθέω (apeitheia / apeitheō) i przypis przy Hbr 3:18.
ἁπλότηςhaplotēsG572
Rz prostota ww. Rz 12:8 Dawanie bez ukrytych pobudek. To samo słowo bywa też hojnością; zob. przypis przy Rz 12:8. Tak samo „prostota” w Ef 6:5 i Kol 3:22.
ἀποβαίνωapobainōG576
J wysiąść ww. J 21:9 Para z ἐμβαίνω (embainō): „wsiedli” (J 21:3) i „wysiedli” (J 21:9). Grecką parę przedrostkową oddaje polska para przedrostkowa.
ἀποβάλλωapoballōG577
Rz zrzucić ww. Rz 13:12
ἀποβολήapobolēG580
Rz odtrącenie ww. Rz 11:15 Inne słowo niż „odrzucić” w Rz 11:1–2. W Rz 11:15 odtrącenie Izraela stoi naprzeciw jego „przyjęcia”. Zob. przypis przy Rz 11:15.
ἀποδεκατόωapodekatoōG586
Hbr zob. δεκάτη / δεκατόω / ἀποδεκατόωdekatē / dekatoō / apodekatoō
ἀποδίδωμιapodidōmiG591
Rz oddawać ww. Rz 2:6; 12:17; 13:7 W Rz 12:17 „Nikomu nie oddawajcie zła za zło”, w Rz 13:7 „Oddajcie wszystkim należności”. Inne słowo niż „odpłacić” w Rz 12:19.
ἀποθνῄσκωapothnēskōG599
J umrzeć ww. J 4:47, 4:49, 6:49, 6:50, 6:58, 8:21, 8:24 (2×), 8:52, 8:53 (2×), 11:14, 11:16, 11:21, 11:25, 11:26, 11:32, 11:37, 11:50, 11:51, 12:24 (2×), 12:33, 18:14, 18:32, 19:7, 21:23 (2×) Rzeczownik tej rodziny, θάνατος (thanatos), oddany „śmierć”: „Ta choroba nie jest ku śmierci” (J 11:4).
ἀποκαλύπτωapokalyptōG601
Rz objawić ww. Rz 1:17; 1:18; 8:18 Odsłonić to, co było ukryte. W Rz 1:17–18 objawia się sprawiedliwość Boga i Jego gniew; w Rz 8:18 chwała, która ma się objawić w wierzących.
Ga zob. ἀποκάλυψις / ἀποκαλύπτωapokalypsis / apokalyptō
ἀποκάλυψιςapokalypsisG602
Ga ἀποκάλυψις / ἀποκαλύπτωapokalypsis / apokalyptō objawienie / objawić ww. Ga 1:12, 2:2 / 1:16, 3:23 Nić rozdziałów 1–2, naprzeciw przekazu od ludzi: ewangelia „przez objawienie Jezusa Chrystusa” (Ga 1:12), „objawić we mnie swojego Syna” (Ga 1:16), podróż do Jerozolimy „wskutek objawienia” (Ga 2:2). Zob. przypis przy Ga 1:12.
ἀποκαραδοκίαapokaradokiaG603
Rz utęsknienie ww. Rz 8:19 Wypatrywanie z wyciągniętą szyją. W Rz 8:19 stworzenie z utęsknieniem wyczekuje objawienia synów Boga.
ἀποκαταλλάσσωapokatallassōG604
Kol pojednać ww. Kol 1:20, 1:22 Przedrostek ἀπο- (apo-) mówi o przywróceniu zgody, z której się wypadło, i odpowiada słowom „byliście wyobcowani” z Kol 1:21 (Lightfoot). Tertulian: pogodzić można się z obcym, pojednać na powrót tylko ze swoim. Polskie „pojednać” niesie to samo.
ἀποκτείνωapokteinōG615
J zabić ww. J 5:18, 7:1, 7:19, 7:20, 7:25, 8:22, 8:37, 8:40, 11:53, 12:10, 16:2, 18:31 Czasownik narastającego zamiaru: od „tym bardziej Żydzi usiłowali Go zabić” (J 5:18) przez rozdziały 7 i 8 do postanowienia rady (J 11:53) i planu wobec Łazarza (J 12:10); w J 16:2 to samo zapowiedziane uczniom. Dlatego wszędzie jedno słowo.
ἀποκυέωapokyeōG616
Jk wydać na świat ww. Jk 1:15, 1:18 Czasownik porodu. Rozdział ma dwa porody: grzech „wydaje na świat śmierć” (Jk 1:15), a Bóg „wydał nas na świat słowem prawdy” (Jk 1:18). Zob. przypis przy Jk 1:15.
ἀπόλλυμιapollymiG622
J zginąć ww. J 3:16, 6:27, 10:28, 11:50, 17:12 Jedno słowo greckie, cztery polskie, bo polszczyzna nie ma jednego na ginięcie, przepadanie, tracenie i niszczenie. Nić tego słowa biegnie przez J 6:12, 6:27 i 6:39, a dalej przez J 17:12 i 18:9. Zob. przypis przy J 6:12.
przepaść ww. J 6:12
stracić ww. J 6:39, 12:25, 18:9
zniszczyć ww. J 10:10
Rz zginąć ww. Rz 2:12
gubić ww. Rz 14:15 Doprowadzić do zguby, przeciwieństwo zbawienia. W Rz 2:12 to samo słowo znaczy „zginąć”.
ἀπολογέομαιapologeomaiG626
Rz bronić ww. Rz 2:15 Słowo z sali sądowej, para do „oskarżać”. Ten sam rdzeń ma „nie mieć wymówki” w Rz 1:20 i 2:1.
ἀπολύτρωσιςapolytrōsisG629
Rz odkupienie ww. Rz 3:24; 8:23 Pierwotnie uwolnienie jeńca albo niewolnika; tak Ef 1:7, Kol 1:14, Hbr 9:15. Wraca w Rz 8:23. Zob. przypis przy Rz 3:24.
Kol odkupienie ww. Kol 1:14 Obraz przesuwa się między Kol 1:13 a Kol 1:14: od wyrwania jeńca siłą do uwolnienia go zapłatą (Lightfoot). Dlatego „odkupienie”, jak w Hbr 9:15; w Hbr 11:35, gdzie o zapłacie mowy nie ma, to samo słowo brzmi „uwolnienia”.
Hbr zob. λύτρωσις / ἀπολύτρωσιςlytrōsis / apolytrōsis
ἀποστέλλωapostellōG649
J ἀποστέλλω / πέμπωapostellō / pempō posłać ww. J 1:6, 1:19, 1:24, 3:17, 3:28, 3:34, 4:38, 5:33, 5:36, 5:38, 6:29, 6:57, 7:29, 7:32, 8:42, 9:7, 10:36, 11:3, 11:42, 17:3, 17:8, 17:18 (2×), 17:21, 17:23, 17:25, 18:24, 20:21 / 1:22, 1:33, 4:34, 5:23, 5:24, 5:30, 5:37, 6:38, 6:39, 6:44, 7:16, 7:18, 7:28, 7:33, 8:16, 8:18, 8:26, 8:29, 9:4, 12:44, 12:45, 12:49, 13:16, 13:20 (2×), 14:24, 14:26, 15:21, 15:26, 16:5, 16:7, 20:21 Dwa czasowniki posłania, wymienne: o posłaniu Syna przez Ojca i o posłaniu uczniów. Dlatego jedno polskie słowo. Obok siebie stoją tylko raz: „Jak Mnie posłał Ojciec, tak i Ja posyłam was” (J 20:21); zob. przypis przy J 20:21.
ἀποστρέφωapostrephōG654
Rz odwrócić ww. Rz 11:26
ἀποστυγέωapostygeōG655
Rz brzydzić się ww. Rz 12:9
ἀποτολμάωapotolmaōG662
Rz zdobyć się na odwagę ww. Rz 10:20
ἀποτομίαapotomiaG663
Rz surowość ww. Rz 11:22 (2×) Dosłownie „odcięcie”: stanowczość, która nie ustępuje. W Rz 11:22 surowość Boga stoi obok Jego dobroci.
ἀπόχρησιςapochrēsisG671
Kol zużywanie ww. Kol 2:22 Przedrostek ἀπο- (apo-) znaczy „do końca”: nie używanie, lecz zużycie, a na tym stoi argument, że rzecz znika w chwili użycia. „Zużywanie”, nie „zużycie”, bo „zużycie” to najpierw ilość. Zob. przypis przy Kol 2:22.
ἅπτωhaptōG680
J trzymać ww. J 20:17 W tej formie czasownik znaczy uchwycić się, trzymać się, a nie samo dotknięcie: „Nie trzymaj Mnie” (J 20:17). W Pierwszym Liście Jana stoi w innym znaczeniu, o szkodzie, i brzmi „dotyka” (1 J 5:18).
Kol chwytać ww. Kol 2:21 Trzy zakazy Kol 2:21 zaciskają się jak pętla: „Nie chwytaj ani nie kosztuj, ani nie dotykaj”. „Dotykać” oddaje tu inne słowo, więc to dostaje „chwytać”. W J 20:17 brzmi „Nie trzymaj Mnie”, bo ma dopełnienie: uchwycenie się kogoś, kto odchodzi.
ἀπωθέομαιapōtheomaiG683
Rz odrzucić ww. Rz 11:1; 11:2 Odepchnąć od siebie. W Rz 11:1 pytanie, czy Bóg odrzucił swój lud; odpowiedź w Rz 11:2: „Nie odrzucił”.
ἀπώλειαapōleiaG684
Rz zguba ww. Rz 9:22
ἀράaraG685
Rz przekleństwo ww. Rz 3:14 Słowo pokrewne temu z Jk 3:10 i Ga 3:13.
ἀρέσκωareskōG700
Rz podobać się ww. Rz 8:8; 15:1; 15:2; 15:3 Zabiegać o to, co komuś miłe. W Rz 15:1–3 trzy razy: nie sobie się podobać, lecz bliźniemu, jak Chrystus. Zob. przypis przy Rz 15:1.
ἀριστάωaristaōG709
J zjeść śniadanie ww. J 21:12, 21:15 Polskie „śniadać” jest potoczne, dlatego oddanie ma dwa słowa: „Chodźcie, zjedzcie śniadanie” (J 21:12).
ἀρνέομαιarneomaiG720
1 J przeczyć (że) ww. 1 J 2:22 Jedno greckie słowo, dwa oddania: ze zdaniem „kto przeczy, że Jezus jest Chrystusem” (1 J 2:22), z osobą „kto wypiera się Ojca i Syna” (1 J 2:22). Zob. przypis przy 1 J 2:22.
wypierać się (kogoś) ww. 1 J 2:22, 2:23
ἁρπάζωharpazōG726
J porwać ww. J 6:15, 10:12 Zabranie siłą. Po polsku dwa czasowniki: „porwać”, gdy ktoś zabiera (J 6:15), i „wyrwać”, gdy mowa o wydarciu z ręki. Ten sam rdzeń trzyma kontrast rozdziału 10: wilk owce „porywa” (J 10:12), a z ręki Pasterza „nikt ich nie wyrwie” (J 10:28).
wyrwać ww. J 10:28, 10:29
ἀρραβώνarrabōnG728
Ef zadatek ww. Ef 1:14 Słowo z handlu: część zapłaty dana wcześniej jako gwarancja całości. Tak Paweł nazywa też Ducha w 2 Kor 1:22 i 5:5. Zob. przypis przy Ef 1:14.
ἄρτοςartosG740
J chleb ww. J 6:5, 6:7, 6:9, 6:11, 6:13, 6:23, 6:26, 6:31, 6:32 (2×), 6:33, 6:34, 6:35, 6:41, 6:48, 6:50, 6:51 (3×), 6:58 (2×), 13:18, 21:9, 21:13 Rozdział 6 idzie od chlebów, które się liczy („pięć chlebów jęczmiennych” J 6:9), do chleba, którym jest sam mówiący: „Ja jestem chlebem życia” (J 6:35). Jedno słowo trzyma nieporozumienie tłumu: „zawsze dawaj nam ten chleb” (J 6:34).
ἀρχήarchēG746
Kol początek ww. Kol 1:18 W Kol 1:18 Chrystus jest „początkiem”: pierwszym w czasie i mocą, która daje początek (przypis przy Kol 1:18). W Kol 1:16, 2:10 i 2:15 to samo słowo znaczy zwierzchności: Chrystus je stworzył i sam jest „początkiem”. Tej gry polski nie uniesie.
zob. θρόνος / κυριότης / ἀρχή / ἐξουσίαthronos / kyriotēs / archē / exousia
1 J początek ww. 1 J 1:1, 2:7, 2:13, 2:14, 2:24 (2×), 3:8, 3:11 Zawsze w zwrocie „od początku”, refrenie listu. Raz jest to początek świata („diabeł grzeszy od początku” 1 J 3:8), raz początek słuchania („wieść, którą usłyszeliście od początku” 1 J 3:11). Zob. trzeci przypis przy 1 J 1:1.
ἀρχηγόςarchēgosG747
Hbr przewodnik ww. Hbr 2:10, 12:2 Ten, kto idzie pierwszy i otwiera drogę. Most do Hbr 12:2: „przewodnika i dopełniciela wiary”. Zob. przypis przy Hbr 2:10.
ἀρχιερεύςarchiereusG749
J arcykapłan ww. J 7:32, 7:45, 11:47, 11:49, 11:51, 11:57, 12:10, 18:3, 18:10, 18:13, 18:15 (2×), 18:16, 18:19, 18:22, 18:24, 18:26, 18:35, 19:6, 19:15, 19:21 W liczbie pojedynczej jeden człowiek, ale nie zawsze ten sam: Kajfasz, „arcykapłan owego roku” (J 11:49), a przy przesłuchaniu Annasz (J 18:19). W liczbie mnogiej stronnictwo kapłanów działające razem z faryzeuszami: „arcykapłani i faryzeusze posłali podwładnych” (J 7:32). Zob. przypis przy J 18:19.
Hbr arcykapłan ww. Hbr 2:17, 3:1, 4:14, 4:15, 5:1, 5:5, 5:10, 6:20, 7:26, 7:27, 7:28, 8:1, 8:3, 9:7, 9:11, 9:25, 13:11 Słowo jest osią listu: pada w nim 17 razy. Zob. przypis przy Hbr 2:17.
ἄρχωarchōG757
Rz rządzić ww. Rz 15:12
ἄρχωνarchōnG758
J przywódca ww. J 3:1, 7:26, 7:48, 12:42 Ten sam wyraz nazywa ludzi z władz żydowskich, „przywódca Żydów” (J 3:1), i Szatana: „władca tego świata” (J 12:31). Polszczyzna nie ma jednego słowa na obie role. Zob. przypis przy J 3:1.
władca ww. J 12:31, 14:30, 16:11
Rz przywódca ww. Rz 13:3
Ef władca ww. Ef 2:2 Ten, kto rządzi, tu władca złych mocy: „według władcy władzy powietrza” (Ef 2:2). Tak samo w J 12:31: „władca tego świata”. Zob. przypis przy Ef 2:2.
ἀσέβειαasebeiaG763
Rz bezbożność ww. Rz 1:18; 11:26
ἀσεβήςasebēsG765
Rz bezbożny ww. Rz 4:5 Człowiek, który nie oddaje Bogu czci; ta sama rodzina co „bezbożność” (Rz 1:18).
ἀσέλγειαaselgeiaG766
Rz rozpasanie ww. Rz 13:13
ἀσθένειαastheneiaG769
Rz słabość ww. Rz 6:19; 8:26 Brak sił. W Rz 6:19 „słabość waszego ciała”; w Rz 8:26 Duch przychodzi z pomocą naszej słabości, bo nie wiemy, o co się modlić.
ἀσθενέωastheneōG770
J chorować ww. J 4:46, 5:3, 5:7, 6:2, 11:1, 11:2, 11:3, 11:6 Rzeczownik tej rodziny, ἀσθένεια (astheneia), oddany „choroba” (J 11:4).
Rz być słabym ww. Rz 4:19; 8:3; 14:1; 14:2; 14:21 Brak sił. W Rz 14:1–2 słaby w wierze to ten, kto z sumienia nie je mięsa i wyróżnia niektóre dni; nie chodzi o to, że mało wierzy w Chrystusa. Zob. przypis przy Rz 14:1.
ἀσθένημαasthenēmaG771
Rz słabość ww. Rz 15:1 Skrupuły słabych w wierze: wahania sumienia w sprawie pokarmów i dni. Zob. przypis przy Rz 15:1.
ἀσθενήςasthenēsG772
Rz słaby ww. Rz 5:6 Bez siły, tu bez siły, by samemu się ratować. Ten sam rdzeń co „nie osłabłszy” w Rz 4:19.
ἄσοφοςasophosG781
Ef niemądry ww. Ef 5:15 Przeczenie słowa „mądry” (σοφός, sophos), stąd „niemądrzy” obok „mądrzy”. Inne słowo niż „bezmyślni” w Ef 5:17.
ἀσπίςaspisG785
Rz żmija ww. Rz 3:13 Jadowity wąż z Ps 140:4. Słowo „jad” z tego wersetu stoi też w Jk 3:8.
ἀσύνετοςasynetosG801
Rz bezrozumny ww. Rz 1:21; 1:31; 10:19 Inne słowo niż „nierozumny” z Rz 1:14 (ἀνόητος, anoētos). Wraca w cytacie w Rz 10:19.
ἀσωτίαasōtiaG810
Ef hulaszczość ww. Ef 5:18 Trwonienie siebie i swojego: życie, które nie liczy się ze skutkami; tym samym rdzeniem Łk 15:13 opisuje młodszego syna. W Ef 4:19 „rozpasaniu” to inne słowo greckie, ἀσέλγεια (aselgeia); zob. przypis przy Ef 5:18.
αὐτόςautosG846
Hbr ὁ αὐτόςho autos ten sam ww. Hbr 1:12 Pierwsze miejsce, Hbr 1:12 („ty jesteś ten sam”), i Hbr 13:8 („Jezus Chrystus wczoraj i dziś ten sam”) spinają klamrą cały list.
ἀφαιρέωaphaireōG851
Rz usunąć ww. Rz 11:27
ἀφειδίαapheidiaG857
Kol surowość wobec ciała ww. Kol 2:23 Dosłownie „nieoszczędzanie”, ale nazywa postawę czynną: obchodzenie się z ciałem bez pobłażania, nie zaniedbanie (tak Vincent). „Nieoszczędzanie ciała” kojarzyłoby się po polsku z pieniędzmi. Zob. przypis przy Kol 2:23.
ἀφθαρσίαaphtharsiaG861
Ef niezniszczalność ww. Ef 6:24 Stan tego, co nie ulega rozkładowi. W Ef 4:22 ten sam rdzeń mówi o starym człowieku, który „ulega rozkładowi”. Ten sam zwrot stoi w 1 Kor 15:42, o ciele wskrzeszonym. Zob. przypis przy Ef 6:24.
ἄφθαρτοςaphthartosG862
Rz ἄφθαρτος / φθαρτόςaphthartos / phthartos niezniszczalny / zniszczalny ww. Rz 1:23 To samo słowo z przeczeniem i bez niego; rzeczownik „niezniszczalność” stoi w Rz 2:7.
ἀφίημιaphiēmiG863
J opuścić ww. J 4:3, 4:52, 16:28 W J 20:23 o odpuszczeniu grzechów, jak w Jk 5:15, 1 J 1:9 i 1 J 2:12. W innych znaczeniach ten sam czasownik brzmi w Ewangelii „zostawić”, „pozwolić” albo „opuścić”. Zob. przypis przy J 20:23.
zostawić ww. J 4:28, 8:29, 10:12, 11:48, 12:7, 14:18, 14:27, 16:32
pozwolić ww. J 11:44, 18:8
odpuścić ww. J 20:23 (2×)
ἀφορίζωaphorizōG873
Rz odłączyć ww. Rz 1:1
Ga odłączyć ww. Ga 1:15, 2:12 Ironiczne echo: Bóg odłączył Pawła, by głosił Syna wśród pogan (Ga 1:15–16), a od pogan Kefas „zaczął się wycofywać i odłączać” (Ga 2:12). To samo słowo, przeciwny ruch.
ἀφορμήaphormēG874
Rz okazja ww. Rz 7:8; 7:11 Dosłownie punkt wyjścia do działania. W Rz 7:8 i 7:11 grzech chwyta okazję, którą daje mu przykazanie. To samo słowo w Ga 5:13.
ἄφρωνaphrōnG878
Ef bezmyślny ww. Ef 5:17 Ktoś, kto działa bez namysłu i nie używa rozumu. Inne słowo niż „niemądrzy” w Ef 5:15.
ἀχρειόομαιachreioomaiG889
Rz zepsuć się ww. Rz 3:12 Rdzeń „bezużyteczny”, hebrajski psalm mówi o zepsuciu; polskie słowo unosi oba odcienie.
ἄχρηστοςachrēstosG890
Flm ἄχρηστος / εὔχρηστος / ὀνίνημιachrēstos / euchrēstos / oninēmi nieużyteczny / bardzo użyteczny / mieć pożytek ww. Flm 11, 20 sieć gry słów z imieniem Ὀνήσιμος (Onēsimos) oddana rodziną „użyt-/pożyt-”.

Β β

βάθοςbathosG899
Rz głębokość ww. Rz 8:39 To, co głęboko. W Rz 8:39 razem z „wysokością” obejmuje całą przestrzeń stworzenia. Zob. przypis przy Rz 8:39.
głębia ww. Rz 11:33 Miara bez dna. W Rz 11:33 głębia bogactwa, mądrości i wiedzy Boga. W Rz 8:39 to samo słowo jako wymiar przestrzeni: „głębokość”.
Ef głębokość ww. Ef 3:18 Jeden z czterech wymiarów w Ef 3:18; grecki nie mówi, czego są to wymiary. Zob. przypis przy Ef 3:18.
βαπτίζωbaptizōG907
J chrzcić ww. J 1:25, 1:26, 1:28, 1:31, 1:33 (2×), 3:22, 3:23 (2×), 3:26, 4:1, 4:2, 10:40 Słowo znaczy: zanurzać, ale tu to nazwa obrzędu; pytanie „Czemu więc chrzcisz” (J 1:25) ma sens, gdy obrzęd jest znany. Ostatnie miejsce wraca tam, „gdzie Jan z początku chrzcił” (J 10:40), i zamyka klamrę z J 1:28. Zob. przypis przy J 10:40.
Rz chrzcić ww. Rz 6:3 (2×) W Rz 6:3 chrzest „w Chrystusa Jezusa” i „w Jego śmierć”: obrzęd łączy z Chrystusem i z tym, co On przeszedł. Zob. przypis przy Rz 6:3.
βάπτισμαbaptismaG908
Rz chrzest ww. Rz 6:4 Rzeczownik od „chrzcić” (Rz 6:3). Jak w Ef 4:5 i Kol 2:12.
Ef chrzest ww. Ef 4:5 Obrzęd chrztu; w Ef 4:5 jeden z członów szeregu „jeden Pan, jedna wiara, jeden chrzest”. W Kol 2:12 pod tym samym polskim słowem stoi wyraz pokrewny βαπτισμός (baptismos), o tym samym obrzędzie; zob. przypis przy Kol 2:12.
βάρβαροςbarbarosG915
Rz barbarzyńca ww. Rz 1:14
βασιλείαbasileiaG932
J królestwo ww. J 3:3, 3:5, 18:36 (3×) Rzadkie w tej Ewangelii i skupione w dwóch scenach: Nikodem słyszy, że kto nie zostanie zrodzony na nowo, „nie może zobaczyć królestwa Bożego” (J 3:3), a Piłat słyszy: „Moje królestwo nie jest z tego świata” (J 18:36). Zob. hasło βασιλεύς (basileus).
Rz królestwo ww. Rz 14:17
βασιλεύςbasileusG935
J król ww. J 1:49, 6:15, 12:13, 12:15, 18:33, 18:37 (2×), 18:39, 19:3, 19:12, 19:14, 19:15 (2×), 19:19, 19:21 (2×) Słowo przechodzi z ust wyznających, „Ty jesteś królem Izraela” (J 1:49), w usta szyderców, „Witaj, królu Żydów!” (J 19:3), i w napis na krzyżu: „Jezus Nazarejczyk, król Żydów” (J 19:19). Na tym powtórzeniu stoi ironia rozdziałów 18–19; „władca” by ją rozbił.
Hbr król ww. Hbr 7:1 (2×), 7:2 (3×), 11:23, 11:27 W Hbr 7:1–2 autor wykłada imię Melchizedeka i nazwę miasta: „król Szalemu” (Hbr 7:1), a w Hbr 7:2 „król sprawiedliwości” i „królem pokoju”. Jedno słowo powtórzone, więc „władca” gdziekolwiek zerwałby ten wykład. W Hbr 11:23 i 11:27 królem jest faraon. Zob. przypis przy Hbr 7:2.
βασιλεύωbasileuōG936
Rz królować ww. Rz 5:14; 5:17 (2×); 5:21 (2×) Rządzić jak król. W Rz 5:14–21 królują śmierć, grzech i łaska, a w Rz 5:17 sami ludzie, którzy otrzymują łaskę. Wraca w Rz 6:12.
βαστάζωbastazōG941
Rz dźwigać ww. Rz 11:18; 15:1 Tak samo w Ga 6:2.
Ga ponieść ww. Ga 5:10, 6:5 Jedno greckie słowo, trzy polskie, zależnie od formy: „poniesie wyrok” (Ga 5:10), „brzemiona dźwigajcie” (Ga 6:2), „poniesie własny ładunek” (Ga 6:5), „noszę na swoim ciele piętna Jezusa” (Ga 6:17). Burton odróżnia chętne dzielenie ciężaru w Ga 6:2 od wymuszonego znoszenia w Ga 5:10.
dźwigać ww. Ga 6:2
nosić ww. Ga 6:17
βδελύσσομαιbdelyssomaiG948
Rz brzydzić się ww. Rz 2:22 Czuć wstręt, tu do bożków; por. Pwt 7:25–26.
βέβαιοςbebaiosG949
Hbr βέβαιος / βεβαιόωbebaios / bebaioō niewzruszony / potwierdzić ww. Hbr 2:2, 3:14, 6:19 / 2:3 Język prawnej gwarancji: „niewzruszone” (Hbr 2:2) i „potwierdzone” (Hbr 2:3) to jedna rodzina słów. Wraca w Hbr 3:14 i 6:19 („niewzruszoną”), w Hbr 6:16 („potwierdzenia”), a także w Hbr 9:17 i 13:9. Zob. przypis przy Hbr 2:3.
prawomocny ww. Hbr 9:17
umacniać ww. Hbr 13:9
βεβαιόωbebaioōG950
Rz potwierdzić ww. Rz 15:8
Hbr zob. βέβαιος / βεβαιόωbebaios / bebaioō
βῆμαbēmaG968
Rz podwyższenie sędziowskie ww. Rz 14:10 Podniesione miejsce, na którym zasiadał sędzia. Na takim podwyższeniu usiadł Piłat, zanim wydał Jezusa na ukrzyżowanie (J 19:13). Zob. przypis przy Rz 14:10.
βίοςbiosG979
1 J doczesne życie ww. 1 J 2:16 Jedno z trzech słów listu na życie: życie doczesne i jego dobra. Inne to ζωή (zōē), trzynaście razy w liście, zawsze życie od Boga, i ψυχή (psychē, 1 J 3:16). Para „doczesnego życia” (1 J 2:16) oddaje jedno gęste słowo. Zob. przypis przy 1 J 2:16.
dobra ww. 1 J 3:17
βλασφημέωblasphēmeōG987
J zob. βλασφημία / βλασφημέωblasphēmia / blasphēmeō
Rz bluźnić ww. Rz 2:24; 3:8; 14:16 O Bogu „bluźnić” (Rz 2:24), o ludziach i o rzeczy to samo greckie słowo brzmi „oczerniać” (Rz 3:8; 14:16).
βλασφημίαblasphēmiaG988
J βλασφημία / βλασφημέωblasphēmia / blasphēmeō bluźnierstwo / bluźnić ww. J 10:33 / 10:36 Rzeczownik i czasownik jednego rdzenia: zarzut „za bluźnierstwo” (J 10:33) wraca w pytaniu Jezusa jako „Bluźnisz” (J 10:36). Powtórzenie słowa niesie sam spór.
Kol oczernianie ww. Kol 3:8 Mowa, która szkodzi czyjemuś dobremu imieniu: tu w wyliczeniu ludzkich win (Kol 3:8), tak samo w Ef 4:31. Ewangelia Jana oddaje to słowo „bluźnierstwo” (J 10:33), bo tam mowa idzie przeciw Bogu. Zob. przypis przy Kol 3:8.
βλέπωblepōG991
J widzieć ww. J 1:29, 5:19, 9:7, 9:15, 9:19, 9:21, 9:25, 9:39 (3×), 9:41, 11:9, 20:1, 20:5, 21:9, 21:20 U Jana ten czasownik stoi tylko w czasie teraźniejszym i przeszłym niedokonanym, więc uzupełnia ὁράω (horaō); polskie niedokonane „widzieć” robi to samo. Na nim stoi scena uzdrowionego ślepca: „teraz widzę” (J 9:25).
patrzeć ww. J 13:22 Polskie widzenie nie unosi kierunku spojrzenia, stąd „Patrzyli po sobie” (J 13:22).
βουλεύομαιbouleuomaiG1011
J postanowić ww. J 11:53, 12:10 Ta sama uchwała wraca i obejmuje Łazarza: arcykapłani „postanowili, że zabiją także Łazarza” (J 12:10). Czasownik spina sceny rozdziałów 11 i 12. Zob. przypis przy J 11:53.
βουλήboulēG1012
Ef postanowienie ww. Ef 1:11 Tak samo w Hbr 6:17. W Ef 2:15 „w postanowieniach” stoi inne słowo greckie, δόγμα (dogma), w innym sensie: przepisy.
βούλημαboulēmaG1013
Rz postanowienie ww. Rz 9:19
βραβεύωbrabeuōG1018
Kol rozstrzygać ww. Kol 3:15 (niech rozstrzyga) Słowo od rozjemcy zawodów: pokój ma wydawać wyrok, gdy w sercu ścierają się dwie rzeczy. Obraz sędziego zawodów niesie też Kol 2:18, „odsądza od nagrody” (καταβραβεύω, katabrabeuō). Zob. przypis przy Kol 3:15.
βρῶμαbrōmaG1033
Rz pokarm ww. Rz 14:15 (2×); 14:20
βρῶσιςbrōsisG1035
J βρῶσις / πόσιςbrōsis / posis pokarm / napój ww. J 4:32, 6:27 (2×), 6:55 / 6:55 Oba słowa stoją obok siebie: „Ciało moje bowiem jest pokarmem prawdziwym, a krew moja jest napojem prawdziwym” (J 6:55). Wcześniej sam pokarm, „trwający ku życiu wiecznemu” (J 6:27).
Rz pokarm ww. Rz 14:17

Γ γ

ΓαλιλαίαGalilaiaG1056
J Galilea ww. J 1:43, 4:3, 4:43, 4:45, 4:47, 4:54, 7:1, 7:9, 7:41, 7:52 (2×) Greka stawia przy nazwie miejsca nazwę krainy, dosłownie Kana Galilei; polska nazwa bierze przymiotnik: „w Kanie Galilejskiej” (J 2:1). O samej krainie stoi „Galilea”.
Galilejski ww. J 2:1, 2:11, 4:46, 6:1, 12:21, 21:2
γεννάωgennaōG1080
J być zrodzonym ww. J 1:13, 3:3, 3:4 (2×), 3:5, 3:6 (2×), 3:7, 3:8, 8:41 Czasownik rodzenia, nie samego przyjścia na świat, stąd „zrodzony”, nie „narodzony”; tak samo w prologu: „z Boga zostali zrodzeni” (J 1:13). O zwykłych narodzinach: „urodził się” (J 9:2), „narodził się” (J 16:21). Zob. drugi przypis przy J 3:3.
urodzić / urodzić się ww. J 9:2, 9:19, 9:20, 9:32, 9:34, 16:21, 18:37
narodzić się ww. J 16:21
1 J być zrodzonym (z) ww. 1 J 2:29, 3:9 (2×), 4:7, 5:1 (3×), 5:4, 5:18 (2×) Czasownik rodzenia, nie „narodzić się”. Sprawcą jest Bóg, więc strona bierna zostaje widoczna: „jest zrodzony z Boga” (1 J 3:9). Forma opisowa oddaje grecki czas dokonany o trwałym skutku: stało się raz i trwa. Od 1 J 2:29 słowo niesie resztę listu.
γεύομαιgeuomaiG1089
Kol kosztować ww. Kol 2:21 Ten sam rdzeń co „skosztował śmierci” w Hbr 2:9, tu jednak o zwykłym smaku. Postać niedokonana, bo zakaz dotyczy czynności powtarzalnej. Nie „jedz”: słowo mówi o wzięciu do ust i spróbowaniu, a o pokarmie mówi już Kol 2:16.
Hbr skosztować ww. Hbr 2:9, 6:4, 6:5 Most do Hbr 6:4–5, gdzie ten sam czasownik mówi o tych, którzy „skosztowali niebiańskiego daru” i „dobrego słowa Boga”.
γῆgēG1093
J ziemia ww. J 3:22, 3:31 (3×), 8:6, 8:8, 12:24, 12:32, 17:4 Tam, gdzie tekst stawia wodę, przy łodzi i brzegu, stoi „ląd” (J 6:21, 21:8–11). Gdzie indziej „ziemia”: naprzeciw nieba („z ziemi mówi” J 3:31), jako gleba pod ziarnem (J 12:24) i jako kraj („do ziemi judejskiej” J 3:22).
ląd ww. J 6:21, 21:8, 21:9, 21:11
Hbr ziemia ww. Hbr 1:10, 6:7, 8:4, 8:9, 11:9, 11:13, 11:29, 11:38, 12:25, 12:26 (2×) Jedno słowo na ziemię przeciwstawioną niebu (Hbr 1:10, 12:25–26), glebę pijącą deszcz (Hbr 6:7) i kraj obietnicy (Hbr 11:9). Także w Hbr 11:29, „po suchej ziemi”: „ląd”, jak w Ewangelii Jana, przeniósłby przejście przez morze na brzeg zamiast w jego środek.
Jk ziemia ww. Jk 5:5, 5:7, 5:12, 5:17, 5:18 Jedno słowo na ziemię jako miejsce ludzi („Żyliście na ziemi w zbytku” Jk 5:5) i na glebę („cennego owocu ziemi” Jk 5:7). Oba sensy stoją obok siebie w jednym obrazie: „nie padało na ziemię” (Jk 5:17), a potem „ziemia wydała swój owoc” (Jk 5:18).
γίνομαιginomaiG1096
J stać się ww. J 1:3 (3×), 1:10, 1:12, 1:14, 1:15, 1:17, 1:28, 1:30, 2:9, 3:9, 4:14, 5:6, 5:9, 5:14 (2×), 8:33, 8:58, 9:27, 9:39, 10:16, 12:36, 13:19 (2×), 14:22, 14:29 (2×), 15:7, 15:8, 19:36, 20:27 Jan stawia to słowo naprzeciw „być”: „Na początku było Słowo” (J 1:1), „Wszystko przez Nie się stało” (J 1:3), „Słowo stało się ciałem” (J 1:14); zob. przypis przy J 8:58. Niektóre zdarzenia mają własne polskie czasowniki: wieczór zapada, spór powstaje, grzmot się rozlega.
pojawić się ww. J 1:6 O człowieku, który wystąpił na widowni: „Pojawił się człowiek posłany od Boga” (J 1:6).
odbyć się ww. J 2:1
powstać ww. J 3:25, 7:43, 10:19
zapaść ww. J 6:16, 6:17
zbliżać się ww. J 6:19
znaleźć się ww. J 6:21, 6:25
zostać (wykluczonym z synagogi) ww. J 9:22, 12:42
nastać ww. J 10:22, 21:4
dojść ww. J 10:35
rozlec się ww. J 12:29, 12:30
trwać (o uczcie) ww. J 13:2
zamienić się ww. J 16:20
γινώσκωginōskōG1097
J poznać ww. J 1:10, 4:53, 6:15, 6:69, 7:26, 8:32, 8:52, 8:55, 10:38 (2×), 13:35, 14:7, 14:9, 14:20, 14:31, 15:18, 16:3, 16:19, 17:7, 17:8, 17:23, 17:25 (3×), 19:4 Przy znajomości ludzi „znać”: Jezus „znał wszystkich” (J 2:24) i to, co w człowieku (J 2:25). Przy pojęciu tego, co powiedziane, „rozumieć”: „Dlaczego mojej mowy nie rozumiecie?” (J 8:43).
znać ww. J 1:48, 2:24, 2:25, 5:42, 7:49, 10:14 (2×), 10:15 (2×), 10:27, 14:7, 14:17 (2×), 17:3
rozumieć ww. J 3:10, 8:27, 8:28, 8:43, 10:6, 12:16, 13:7, 13:12, 13:28
dowiedzieć się ww. J 4:1, 5:6, 7:17, 7:51, 11:57, 12:9
wiedzieć ww. J 7:27, 21:17
1 J poznać ww. 1 J 2:3 (2×), 2:4, 2:5, 2:13, 2:14 (2×), 2:18, 2:29, 3:1, 3:6, 3:16, 3:19, 3:24, 4:2, 4:6, 4:8, 4:13, 4:16, 5:2, 5:20 Jeden z dwóch czasowników poznania: zwykle „poznać”, a drugi, οἶδα (oida), zwykle „wiedzieć”. Oba stoją obok siebie: „Jeśli wiecie, że jest sprawiedliwy, poznajecie” (1 J 2:29). Zob. przypis przy 1 J 2:29 i hasło οἶδα (oida).
znać ww. 1 J 3:1, 4:6, 4:7
wiedzieć ww. 1 J 3:20
γλῶσσαglōssaG1100
Jk język ww. Jk 1:26, 3:5, 3:6 (2×), 3:8 Jedno słowo na narząd i na mowę: język „małym jest członkiem” (Jk 3:5), a w Jk 1:26 „nie trzyma swojego języka na wodzy” mówi o mowie. Ten sam czasownik obejmuje w Jk 3:2 „całe ciało”; dwa polskie słowa zerwałyby tę więź.
γνωρίζωgnōrizōG1107
Kol oznajmić ww. Kol 1:27 Słowo od γινώσκω (ginōskō), „poznać”: sprawić, by ktoś poznał. W Kol 4:7 i 4:9 brzmi „dać poznać”, bo tworzy łańcuch z „abyście poznali” w Kol 4:8; tak samo w Ef 6:21.
dać poznać ww. Kol 4:7, 4:9
γνῶσιςgnōsisG1108
Rz wiedza ww. Rz 2:20; 11:33
γογγύζωgongyzōG1111
J γογγύζω / γογγυσμόςgongyzō / gongysmos szemrać / szemranie ww. J 6:41, 6:43, 6:61, 7:32 / 7:12 Tym gniazdem słów Septuaginta opisuje Izraela, który na pustyni szemrze o jedzenie (Wj 16:7–12). W Ewangelii pada w mowie o chlebie z nieba i po niej: słuchacze zachowują się jak tamto pokolenie. „Narzekać” zgasiłoby to echo. Zob. przypis przy J 6:41.
γογγυσμόςgongysmosG1112
J zob. γογγύζω / γογγυσμόςgongyzō / gongysmos
γονεύςgoneusG1118
J rodzice ww. J 9:2, 9:3, 9:18, 9:20, 9:22, 9:23 Rodzice niewidomego są w rozdziale 9 osobną postacią: pytanie uczniów zaczyna się od nich (J 9:2), Żydzi ich wzywają (J 9:18), a oni ze strachu odsyłają pytających do syna: „Jest pełnoletni, jego zapytajcie” (J 9:23).
γόνυgonyG1119
Rz kolano ww. Rz 11:4; 14:11
γράμμαgrammaG1121
Rz litera ww. Rz 2:27; 2:29; 7:6 Prawo jako zapis, który stoi na zewnątrz człowieka; w parze z Duchem (Rz 2:29; 7:6). W J 5:47 liczba mnoga, „pisma” Mojżesza.
γραπτόςgraptosG1123
Rz zapisany ww. Rz 2:15 W Nowym Testamencie tylko tutaj, o uczynku Prawa zapisanym w sercach. Zob. przypis przy Rz 2:15.
γραφήgraphēG1124
J Pismo ww. J 2:22, 5:39, 7:38, 7:42, 10:35, 13:18, 17:12, 19:24, 19:28, 19:36, 19:37, 20:9 Zawsze Pismo Izraela, nigdy pismo w ogóle, stąd wielka litera. W J 10:35 „Pismo nie może zostać obalone” stoi obok „słowa Boga”. W J 5:39 „Pisma” to cały zbiór, gdzie indziej jedno miejsce Pisma, przy krzyżu cztery razy (J 19:24–37).
γυμνόςgymnosG1131
J rozebrany ww. J 21:7 Rozebrany do pracy, nie nagi: Piotr zdjął tylko wierzchnie ubranie i przed skokiem w morze „przepasał się płaszczem” (J 21:7). W Liście Jakuba ten sam przymiotnik brzmi „nadzy” (Jk 2:15): o ubogich bez odzienia. Zob. przypis przy J 21:7.
γυνήgynēG1135
J kobieta ww. J 2:4, 4:7, 4:9 (2×), 4:11, 4:15, 4:17, 4:19, 4:21, 4:25, 4:27, 4:28, 4:39, 4:42, 8:3, 8:4, 8:9, 8:10, 16:21, 19:26, 20:13, 20:15 Zwrot zwyczajny, więc „kobieto”, nie uroczyste „niewiasto”: tak Jezus mówi do Samarytanki (J 4:21) i do matki, w Kanie „Co Mnie i tobie do tego, kobieto?” (J 2:4) i pod krzyżem „Kobieto, oto twój syn” (J 19:26). Wielka litera to początek zdania.

Δ δ

δαιμόνιονdaimonionG1140
J demon ww. J 7:20, 8:48, 8:49, 8:52, 10:20, 10:21 Pada tylko w sporze o zarzut wobec Jezusa: „Masz demona” (J 7:20), zarzut szaleństwa. U Jana nie ma ani jednej sceny wypędzania demonów; na zarzut odpowiada zdanie „To nie są słowa opętanego” (J 10:21).
δακρύωdakryōG1145
J zapłakać ww. J 11:35 Ronić łzy, nie lamentować. Lament Marii i Judejczyków (J 11:31, 11:33) to inne słowo, κλαίω (klaiō), „płakać”. W Nowym Testamencie ten czasownik stoi tylko tutaj. Zob. przypis przy J 11:35.
δείκνυμιdeiknymiG1166
Jk pokazać ww. Jk 2:18 (2×), 3:13
δεκάτηdekatēG1181
Hbr δεκάτη / δεκατόω / ἀποδεκατόωdekatē / dekatoō / apodekatoō dziesięcina / wziąć dziesięcinę / pobierać dziesięcinę ww. Hbr 7:2, 7:4, 7:8, 7:9 / 7:6 / 7:5
zostać obłożonym dziesięciną ww. Hbr 7:9
δεκατόωdekatoōG1183
Hbr zob. δεκάτη / δεκατόω / ἀποδεκατόωdekatē / dekatoō / apodekatoō
δεξιόςdexiosG1188
Hbr prawica ww. Hbr 1:3, 1:13, 8:1, 10:12, 12:2 Pięć razy, jak refren, wraca obraz z Ps 110:1, „Siądź po mojej prawicy” (Hbr 1:13): przy Synu wyższym od aniołów (Hbr 1:3), przy arcykapłanie (Hbr 8:1), po jednej ofierze (Hbr 10:12), na końcu biegu (Hbr 12:2). „Po prawej stronie” rozbiłoby refren na opis położenia.
δέσμιοςdesmiosG1198
Flm więzień ww. Flm 1, 9
δεσμόςdesmosG1199
Kol kajdany ww. Kol 4:18 Tak samo w Liście do Filemona (10, 13): Paweł przypomina, że pisze jako więzień, a to daje jego słowom wagę. Zob. przypis przy Kol 4:18.
Flm δεσμοίdesmoi kajdany ww. Flm 10, 13
δηλόωdēloōG1213
Kol oznajmić ww. Kol 1:8 W Liście do Hebrajczyków to słowo brzmi „pokazuje” (Hbr 9:8) i „wskazuje” (Hbr 12:27), bo mówi tam rzecz albo tekst. Tu wiadomość przynosi człowiek, a „Epafras pokazał nam waszą miłość” znaczyłoby, że ją zademonstrował.
διάβολοςdiabolosG1228
J diabeł ww. J 6:70, 8:44, 13:2 W J 6:70 zdanie mówi obrazem: „jeden z was jest diabłem” oskarża Judasza o robotę diabła, nie zrównuje go z nim. W J 8:44 i 13:2 słowo mówi o samej osobie diabła. Zob. przypis przy J 6:70.
1 J diabeł ww. 1 J 3:8 (3×), 3:10
διαθήκηdiathēkēG1242
Rz przymierze ww. Rz 9:4; 11:27 W Rz 9:4 w liczbie mnogiej, wśród darów Izraela; w Rz 11:27 przymierze, w którym Bóg usuwa grzechy (Iz 27:9). Tak samo „przymierze” w Ga 4:24 i Hbr 8:8.
Ga przymierze ww. Ga 3:15, 3:17, 4:24 Nie „testament”: testament można za życia zmienić, a zatwierdzonego przymierza „nikt nie unieważnia ani niczego do niego nie dopisuje” (Ga 3:15; tak Burton). Tak samo w Liście do Hebrajczyków; tylko w Hbr 9:16–17 stoi tam „testament”, bo mowa o śmierci sporządzającego.
Hbr przymierze ww. Hbr 7:22, 8:6, 8:8, 8:9 (2×), 8:10, 9:4 (2×), 9:15 (2×), 9:20, 10:16, 10:29, 12:24, 13:20 Słowo pada w liście 17 razy, po raz pierwszy w Hbr 7:22. Wszędzie brzmi „przymierze”, tylko w Hbr 9:16–17 „testament”: po grecku to jedno słowo. Zob. przypis przy Hbr 9:16.
testament ww. Hbr 9:16, 9:17
διακονίαdiakoniaG1248
Rz usługiwanie ww. Rz 11:13; 12:7 (2×)
Kol usługiwanie ww. Kol 4:17 Rzeczownik z rodziny słowa διάκονος (diakonos), którym list nazywa sługami Epafrasa (Kol 1:7), Pawła (Kol 1:23, 1:25) i Tychika (Kol 4:7). To samo oddanie stoi w Ef 4:12 i Hbr 1:14. Zob. przypis przy Kol 4:17.
διάκονοςdiakonosG1249
J sługa ww. J 2:5, 2:9, 12:26 Sługa od strony swojej pracy, a nie niewolnik wobec pana; niewolnika nazywa inne słowo, δοῦλος (doulos). Jedno oddanie wiąże scenę w Kanie (J 2:5, 2:9) ze słowami Jezusa: „tam będzie także mój sługa” (J 12:26).
Rz sługa ww. Rz 13:4 (2×); 15:8
διακρίνωdiakrinōG1252
Rz wątpić ww. Rz 4:20; 14:23
διάκρισιςdiakrisisG1253
Rz rozsądzać ww. Rz 14:1 Rzeczownik oddany czasownikiem: przyjęcie słabego nie ma być okazją, by wydawać wyroki o jego skrupułach. Można też rozumieć „spierać się o poglądy”; zob. przypis przy Rz 14:1.
διαλογισμόςdialogismosG1261
Rz rozważanie ww. Rz 1:21; 14:1 Myśl, często pełna wątpliwości. Tak w Rz 1:21 i 14:1.
διαμένωdiamenōG1265
Hbr zob. μένω / διαμένωmenō / diamenō
διάνοιαdianoiaG1271
Ef umysł ww. Ef 2:3, 4:18 Władza rozumienia: poganie są „zaciemnieni w umyśle” (Ef 4:18). Tak samo Hbr 8:10 i 10:16. Inne słowo niż νοῦς (nous, „myślenie”) w Ef 4:17 i 4:23.
Hbr umysł ww. Hbr 8:10, 10:16 W obu miejscach cytat z Jeremiasza (Jr 31:33): prawa Boga trafiają do umysłu i na serce. „Umysł”, nie „myśli”, bo chodzi o siedzibę, jak przy sercu. W 1 J 5:20 to samo słowo znaczy zdolność rozumienia: „dał nam zrozumienie”.
1 J zrozumienie ww. 1 J 5:20
διασκορπίζωdiaskorpizōG1287
J rozproszyć ww. J 11:52 Pokrewne σκορπίζω (skorpizō) stoi w obrazie wilka, który owce „porywa i rozprasza” (J 10:12). Zob. przypis przy J 11:52.
διαστολήdiastolēG1293
Rz różnica ww. Rz 3:22; 10:12 Wraca w Rz 10:12, też o Żydach i Grekach.
διαταγήdiatagēG1296
Rz ustanowienie ww. Rz 13:2
διάφοροςdiaphorosG1313
Rz różny ww. Rz 12:6
Hbr διαφορώτεροςdiaphorōteros znakomitszy ww. Hbr 1:4, 8:6 Ta sama forma wraca w Hbr 8:6: „dostąpił o tyle znakomitszej posługi”. To most: znakomitsze imię (Hbr 1:4), znakomitsza posługa.
διδασκαλίαdidaskaliaG1319
Rz nauczanie ww. Rz 12:7
nauka ww. Rz 15:4 W Rz 15:4 Pisma spisane „dla naszej nauki”: to, czego się z nich uczymy. W Rz 12:7 to samo słowo znaczy „nauczanie”.
Kol nauka ww. Kol 2:22 Drugie słowo mostu do Iz 29:13 (zob. ἔνταλμα, entalma). „Nauka” oddaje także διδαχή (didachē), jak w 2 Liście Jana. Nie „doktryna”: zarzut dotyczy tego, czego się naucza, nie systemu nauczania.
διδάσκαλοςdidaskalosG1320
J Nauczyciel (zamiast imienia, wielką literą) ww. J 1:38, 8:4, 11:28, 13:13, 13:14, 20:16 Małą literą, gdy słowo mówi, kim ktoś jest: „przyszedłeś jako nauczyciel” (J 3:2), „Ty jesteś nauczycielem Izraela” (J 3:10). Wielką, gdy stoi zamiast imienia, jak w słowach Marty: „Nauczyciel tu jest i woła cię” (J 11:28).
nauczyciel (małą) ww. J 3:2, 3:10
διδαχήdidachēG1322
2 J nauka ww. 2 J 9 (2×), 10
δίδωμιdidōmiG1325
Ga δίδωμι / παραδίδωμιdidōmi / paradidōmi dać / wydać ww. dać: Ga 1:4, 2:9, 3:21, 3:22, 4:15; wydać: Ga 2:20 Dwa czasowniki o tym samym akcie: Chrystus w Ga 1:4 „dał samego siebie” (dar), a w Ga 2:20 „wydał samego siebie” (przekazanie w czyjeś ręce, na sąd). Jednym polskim słowem ta para by znikła. Zob. przypis przy Ga 1:4.
podać (prawicę) ww. Ga 2:9
διηνεκήςdiēnekēsG1336
Hbr εἰς τὸ διηνεκέςeis to diēnekes nieprzerwanie ww. Hbr 7:3 Kluczowy zwrot listu, zawsze odróżniony od εἰς τὸν αἰῶνα (eis ton aiōna), „na wiek”: „nieprzerwanie” w Hbr 7:3, 10:1 i 10:14, a w Hbr 10:12 „na stałe”. Zob. przypis przy Hbr 7:3 i przy Hbr 10:12.
δικαιοκρισίαdikaiokrisiaG1341
Rz sprawiedliwy sąd ww. Rz 2:5
δίκαιοςdikaiosG1342
1 J sprawiedliwy ww. 1 J 1:9, 2:1, 2:29, 3:7 (2×), 3:12 Małą literą także po imieniu w 1 J 2:1: „Jezusa Chrystusa, sprawiedliwego”. Jedno słowo wiąże Boga (1 J 1:9), Chrystusa i człowieka: „kto czyni sprawiedliwość, jest sprawiedliwy, tak jak On jest sprawiedliwy” (1 J 3:7); wielka litera zerwałaby ten łańcuch. Zob. trzeci przypis przy 1 J 2:1.
δικαιοσύνηdikaiosynēG1343
Rz sprawiedliwość ww. Rz 1:17; 3:5; 3:21; 3:22; 3:25; 3:26; 4:3; 4:5; 4:6; 4:9; 4:11 (2×); 4:13; 4:22; 5:17; 5:21; 6:13; 6:16; 6:18; 6:19; 6:20; 8:10; 9:30 (3×); 9:31; 10:3 (2×); 10:4; 10:5; 10:6; 10:10; 14:17 W zwrocie „sprawiedliwość Boża”, tak samo w Jk 1:20. Dopełniacz można czytać trojako: zob. przypis przy Rz 1:17.
Hbr sprawiedliwość ww. Hbr 1:9, 5:13, 7:2, 11:7, 11:33, 12:11 Jedno słowo na szeroki zakres: cecha Syna („Umiłowałeś sprawiedliwość”, Hbr 1:9), imię Melchizedeka („król sprawiedliwości”, Hbr 7:2), owoc karcenia (Hbr 12:11). Trzyma je razem, jak greckie słowo, i zachowuje więź z rodziną słowa δίκαιος (dikaios), „sprawiedliwy”. Tak samo w 1 Liście Jana.
1 J sprawiedliwość ww. 1 J 2:29, 3:7, 3:10 Zwrot „kto czyni sprawiedliwość” (1 J 2:29) stoi w jednym szeregu z „nie czynimy prawdy” (1 J 1:6) i „kto zaś czyni wolę Boga” (1 J 2:17).
δικαιόωdikaioōG1344
Rz uznać za sprawiedliwego ww. Rz 2:13; 3:4; 3:20; 3:24; 3:26; 3:28; 3:30; 4:2; 4:5; 5:1; 5:9; 8:30 (2×); 8:33 Rdzeń ten sam co „sprawiedliwość”; po polsku trzyma go „za sprawiedliwego”. Tak samo Ga 2:16 i Jk 2:24. W Rz 6:7 ten sam czasownik brzmi „uwolnić”.
uwolnić ww. Rz 6:7 To samo słowo co „uznać za sprawiedliwego”, ale z „od”: kto umarł, „został uwolniony od grzechu”, spod jego władzy. Zob. przypis przy Rz 6:7.
Ga uznać za sprawiedliwego ww. Ga 2:16 (3×), 2:17, 3:8.11.24, 5:4 Tak samo w Liście Jakuba (Jk 2:21, 2:24, 2:25). Pokrewny rzeczownik δικαιοσύνη (dikaiosynē) brzmi „sprawiedliwość” (Ga 2:21, 3:6, 3:21, 5:5). Zob. przypis przy Ga 2:16.
Jk uznać za sprawiedliwego ww. Jk 2:21, 2:24, 2:25 Zob. przypis przy Jk 2:21.
δικαίωμαdikaiōmaG1345
Rz przepis ww. Rz 1:32; 2:26; 8:4 To słowo ma w liście kilka znaczeń: „przepis” (Rz 2:26; 8:4), „uniewinnienie” (Rz 5:16), „sprawiedliwy czyn” (Rz 5:18). Zob. przypis przy Rz 1:32.
uniewinnienie ww. Rz 5:16 W Rz 5:16 wyrok, który uwalnia od winy, naprzeciw „potępienia”. Inne znaczenia tego słowa: „przepis” (Rz 1:32) i „sprawiedliwy czyn” (Rz 5:18).
sprawiedliwy czyn ww. Rz 5:18 W Rz 5:18 czyn Chrystusa naprzeciw „upadku” Adama. Zob. przypis przy Rz 5:18.
δικαίωσιςdikaiōsisG1347
Rz uznanie za sprawiedliwych ww. Rz 4:25 Rzeczownik od „uznać za sprawiedliwego” (Rz 3:24, 3:26, 4:5). W Rz 5:18 inne znaczenie: uniewinnienie.
uniewinnienie ww. Rz 5:18 W Rz 5:18 wyrok sądu naprzeciw „potępienia”. W Rz 4:25 to samo słowo ma inne znaczenie: „uznanie za sprawiedliwych”.
δίκτυονdiktyonG1350
J sieć ww. J 21:6, 21:8, 21:11 (2×) Ogólne słowo na sieć rybacką. Węższych nazw sieci, ἀμφίβληστρον (amphiblēstron) i σαγήνη (sagēnē), Jan nie używa.
διψάωdipsaōG1372
J pragnąć ww. J 4:13, 4:14, 4:15, 6:35, 7:37, 19:28 Jedno słowo na pragnienie ciała i pragnienie jako postawę: „Jeśli ktoś pragnie, niech przychodzi do Mnie i pije” (J 7:37). Dlatego „Pragnę” z krzyża (J 19:28) odpowiada obietnicy, że wierzący „nigdy nie będzie pragnął” (J 6:35).
Rz pragnąć ww. Rz 12:20
δίψυχοςdipsychosG1374
Jk rozdwojony ww. Jk 1:8, 4:8 Dosłownie „dwuduszny”. W całej Biblii słowo stoi tylko u Jakuba: tu i w Jk 4:8 („rozdwojeni”). Zob. przypis przy Jk 1:8.
διωγμόςdiōgmosG1375
Rz prześladowanie ww. Rz 8:35 Ściganie i dręczenie z powodu wiary. W Rz 8:35 na liście tego, co nie odłączy od miłości Chrystusa.
διώκωdiōkōG1377
Rz ścigać ww. Rz 9:30; 9:31 Obraz pościgu: biec za czymś, by to dosięgnąć. W Rz 9:30–31 poganie, którzy nie ścigali sprawiedliwości, zdobyli ją, a Izrael ścigał i do Prawa nie dotarł. Bez obrazu biegu: „dążcie” (Rz 12:13). O ludziach: „prześladowców” (Rz 12:14), jak w Ga 1:13.
dążyć ww. Rz 12:13; 14:19
prześladować ww. Rz 12:14
Ga διώκω / πορθέωdiōkō / portheō prześladować / niszczyć ww. Ga 1:13, 1:23, 4:29, 5:11, 6:12 / 1:13, 1:23 Te dwa słowa spinają rozdział 1. Paweł mówi o sobie: „prześladowałem kościół Boży i niszczyłem go” (Ga 1:13), a kościoły o nim: „Ten, który nas niegdyś prześladował, teraz głosi wiarę, którą niegdyś niszczył” (Ga 1:23). Zob. przypis przy Ga 1:23.
δογματίζομαιdogmatizomaiG1379
Kol poddawać się postanowieniom ww. Kol 2:20 Ten sam rdzeń co δόγμα (dogma) w Kol 2:14: zapis dłużny sporządzony „przeciw nam postanowieniami” został wymazany, więc po co poddawać się postanowieniom? Tę więź niesie po polsku tylko wspólne słowo. LSJ cytuje przy tym znaczeniu właśnie ten werset.
δοκέωdokeōG1380
Ga którzy się liczą ww. Ga 2:2, 2:6 (2×) Dwa znaczenia. Mieć znaczenie w oczach innych: ironiczne „tym, którzy się liczą” (Ga 2:2), jak w Ga 2:6 i „uchodzący za filary” (Ga 2:9). Mieć o sobie zdanie: „ktoś sądzi” (Ga 6:3). Zob. przypis przy Ga 2:2.
uchodzący za ww. Ga 2:9
sądzi ww. Ga 6:3
δοκιμάζωdokimazōG1381
Rz uznać za wartościowe ww. Rz 1:28; 2:18; 14:22 Sprawdzić, czy coś wytrzyma próbę, i przyjąć to, co ją wytrzymało. W Rz 1:28 i 2:18 „uznać za wartościowe”, w Rz 12:2 „badać”, co jest wolą Boga.
badać ww. Rz 12:2
1 J badać ww. 1 J 4:1 Czasownik z próby kruszcu; ten sam stoi w 1 Tes 5:21. Zob. przypis przy 1 J 4:1.
δοκιμήdokimēG1382
Rz wypróbowany charakter ww. Rz 5:4 (2×) Wartość sprawdzona w próbie. Ten sam rdzeń co „wypróbowany” (Jk 1:12) i „wypróbowanie” (Jk 1:3). Zob. przypis przy Rz 5:4.
δόκιμοςdokimosG1384
Rz ceniony ww. Rz 14:18 Taki, który przeszedł próbę i zyskał uznanie. Ten sam rdzeń co „uznaje za wartościowe” w Rz 14:22. Zob. przypis przy Rz 14:18.
δολιόωdolioōG1387
Rz działać podstępnie ww. Rz 3:13 Ten sam rdzeń co „podstęp” w Rz 1:29.
δόξαdoxaG1391
J chwała ww. J 1:14 (2×), 2:11, 5:41, 5:44 (2×), 7:18 (2×), 8:50, 8:54, 9:24, 11:4, 11:40, 12:41, 12:43 (2×), 17:5, 17:22, 17:24 Jedno słowo na chwałę od Boga i na uznanie, które ludzie dają sobie nawzajem, bo Jan stawia je obok siebie: „umiłowali bowiem chwałę ludzi bardziej niż chwałę Boga” (J 12:43). „Uznanie” zgasiłoby to powtórzenie. Zob. przypis przy J 5:44.
Hbr chwała ww. Hbr 1:3, 2:7, 2:9, 2:10, 3:3, 9:5, 13:21 Jedno słowo na jasność, zaszczyt i cel drogi, jak w Ewangelii Jana. Syn jest „blaskiem Jego chwały” (Hbr 1:3), Jezus przez cierpienie zostaje nią ukoronowany (Hbr 2:9), a „wielu synów” jest prowadzonych „do chwały” (Hbr 2:10). Osobne słowa rozerwałyby ten łańcuch.
δοξάζωdoxazōG1392
J uwielbić ww. J 7:39, 8:54 (2×), 11:4, 12:16, 12:23, 12:28 (3×), 13:31 (2×), 13:32 (3×), 14:13, 15:8, 16:14, 17:1 (2×), 17:4, 17:5, 17:10, 21:19 W Liście do Galatów ten sam czasownik mówi o ludziach chwalących Boga i brzmi „wielbili” (Ga 1:24).
Rz uwielbić ww. Rz 1:21; 8:30; 15:9
przydawać chwały ww. Rz 11:13 W Rz 11:13 Paweł przydaje chwały swojemu usługiwaniu wśród pogan. O Bogu to samo słowo znaczy „uwielbić” (Rz 1:21; 8:30).
wielbić ww. Rz 15:6
δόσιςdosisG1394
Jk δόσις / δώρημαdosis / dōrēma obdarowanie / dar ww. Jk 1:17 Dwa słowa: czynność dawania i rzecz dana. Zob. pierwszy przypis przy Jk 1:17.
δουλείαdouleiaG1397
Rz niewola ww. Rz 8:15; 8:21 Stan niewolnika. W Rz 8:15 „duch niewoli”, który prowadzi do lęku; w Rz 8:21 stworzenie zostanie wyzwolone od niewoli rozkładu. Tak samo w Ga 4:24 i Hbr 2:15.
δουλεύωdouleuōG1398
Rz służyć ww. Rz 6:6; 7:6; 7:25; 9:12; 12:11; 14:18 Służyć jak niewolnik; ten sam rdzeń co „niewolnik” (δοῦλος, doulos) w Rz 6:16–20. Wraca w Rz 7:6, 7:25 i 12:11.
δοῦλοςdoulosG1401
J niewolnik ww. J 4:51, 8:34, 8:35, 13:16, 15:15 (2×), 15:20, 18:10 (2×), 18:18, 18:26 Słowo o przynależności do kogoś, nie o posłuszeństwie, stąd „niewolnik”, nie „sługa”; na sługę Jan ma osobne słowo, διάκονος (diakonos). Niewolnik stoi naprzeciw syna w domu (J 8:35) i przyjaciela (J 15:15). Zob. pierwszy przypis przy J 13:16.
Rz sługa (Paweł o sobie) ww. Rz 1:1 W Rz 6:16–20 ten sam wyraz stoi jako „niewolnik”; zob. przypis przy Rz 1:1.
niewolnik ww. Rz 6:16 (2×); 6:17; 6:19 (2×, w niewolę); Rz 6:20 Człowiek należący do pana. Paweł mówi to słowo o sobie w Rz 1:1, gdzie stoi „sługa”; tu chodzi o władzę, której człowiek się poddaje: grzechu albo sprawiedliwości. Zob. przypis przy Rz 6:16.
Ga sługa ww. Ga 1:10 Dwa oddania, bo rozstrzyga to, o kim mowa. Paweł nazywa się „sługą Chrystusa” (Ga 1:10), jak Jakub (Jk 1:1). W Ga 3:28, 4:1 i 4:7 chodzi o stan prawny: niewolnik stoi naprzeciw wolnego, pana i syna. Zob. przypis przy Ga 1:10.
niewolnik ww. Ga 3:28, 4:1, 4:7
Flm niewolnik ww. Flm 16 (2×) bez eufemizmu; tn przy Flm 16.
δουλόωdouloōG1402
Rz zostać niewolnikiem ww. Rz 6:18 Ten sam rdzeń co „niewolnik” (δοῦλος, doulos). Wyzwoleni od grzechu nie zostają bez pana: stają się niewolnikami sprawiedliwości (Rz 6:18) i Boga (Rz 6:22).
uczynić niewolnikiem ww. Rz 6:22 W Rz 6:22 obok „wyzwoleni”: dwie rzeczy, które dzieją się razem.
δύναμιςdynamisG1411
Hbr moc ww. Hbr 1:3, 2:4, 6:5, 7:16, 11:11, 11:34 W tym liście „moc” zostaje dla tego słowa: Syn niesie wszystko „słowem mocy” (Hbr 1:3), jest kapłanem „według mocy niezniszczalnego życia” (Hbr 7:16). W Hbr 2:14 κράτος (kratos) to „władza”: diabeł „ma władzę śmierci”, czyli panowanie i prawo do niej, nie siłę.
δυνατέωdynateōG1414
Rz mieć moc ww. Rz 14:4
δυνατόςdynatosG1415
Rz mocny ww. Rz 4:21; 9:22; 11:23; 15:1 Mający moc. W Rz 15:1 mocni i bezsilni to w grece jedno słowo, raz bez przeczenia, raz z przeczeniem. O Bogu „ma moc” (Rz 4:21; 11:23), w Rz 9:22 „moc”.
możliwy ww. Rz 12:18
δωρεάdōreaG1431
Rz dar ww. Rz 5:15; 5:17 Dar dany darmo; ten sam rdzeń co „darmo” w Rz 3:24. Inne słowo niż „dar łaski” (χάρισμα, charisma). Zob. przypis przy Rz 5:15.
δώρημαdōrēmaG1434
Rz dar ww. Rz 5:16 Słowo pokrewne temu z Rz 5:15 i 5:17 (δωρεά, dōrea), oddane tym samym „dar”.
Jk zob. δόσις / δώρημαdosis / dōrēma
δῶρονdōronG1435
Hbr zob. θυσία / προσφορά / δῶρονthysia / prosphora / dōron

Ε ε

ἙβραϊστίHebraistiG1447
J po hebrajsku ww. J 5:2, 19:13, 19:17, 19:20, 20:16 Ten sam przysłówek wraca przy Gabbacie (J 19:13), Golgocie (J 19:17), napisie na krzyżu (J 19:20) i przy „Rabbuni” (J 20:16). O to, jaki język Jan ma na myśli, toczy się spór; zob. pierwszy przypis przy J 5:2.
ἐγγίζωengizōG1448
Rz przybliżyć się ww. Rz 13:12
ἐγείρωegeirōG1453
J wznieść ww. J 2:19, 2:20 Czasownik ogólny: budzi ze snu, podnosi, wznosi budowlę. Gra słów w J 2:19–22: świątynię „wzniosę” (J 2:19), a Jezus „został wzbudzony z martwych” (J 2:22); zob. pierwszy przypis przy J 2:19. O wzbudzeniu z martwych mówi też ἀνίστημι (anistēmi), tym samym polskim słowem.
wzbudzić ww. J 2:22, 5:21, 7:52, 12:1, 12:9, 12:17, 21:14
wstać ww. J 5:8, 11:29, 13:4, 14:31
Rz wzbudzić ww. Rz 4:24; 4:25; 6:4; 6:9; 7:4; 8:11 (2×); 8:34; 10:9 Podnieść z martwych: Bóg wzbudził Jezusa (Rz 4:24; 8:11; 10:9). W Rz 13:11 to samo słowo znaczy „obudzić się” ze snu, jak w Ef 5:14.
obudzić się ww. Rz 13:11
ἐγκαινίζωenkainizōG1457
Hbr zainaugurować ww. Hbr 9:18, 10:20 Dosłownie: otworzyć jako nowe, poświęcić na początek; od tego rdzenia pochodzi grecka nazwa Chanuki. Most do Hbr 10:20, gdzie tym samym słowem zainaugurowana zostaje nowa i żywa droga. Zob. przypis przy Hbr 9:18.
ἐγκαλέωenkaleōG1458
Rz wnieść oskarżenie ww. Rz 8:33 Słowo z sądu: oskarżyć kogoś przed sędzią. W Rz 8:33 nikt nie wniesie oskarżenia przeciwko wybranym Boga, bo Bóg uznaje ich za sprawiedliwych.
ἐγκεντρίζωenkentrizōG1461
Rz wszczepić ww. Rz 11:17; 11:19; 11:23 (2×); 11:24 (2×) Zaszczepić gałąź w obce drzewo. W Rz 11:17–24 obraz pogan wszczepionych w oliwkę; w Rz 11:24 Paweł mówi, że to „wbrew naturze”.
ἐγώegōG1473
J ἐγώ εἰμι + orzecznikegō eimi Ja jestem (orzecznik w narzędniku) ww. J 6:35, 6:41, 6:48, 6:51, 8:12, 10:7, 10:9, 10:11, 10:14, 11:25, 14:6, 15:1, 15:5 Orzecznik po „jestem” idzie narzędnikiem: „Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem” (J 11:25). Mianownik brzmiałby dziś jak nagłówek, nie jak wyznanie. Siedem obrazów brzmi za każdym razem tak samo; osobno stoi „Ja jestem” bez orzecznika (J 18:5).
ἑδραῖοςhedraiosG1476
Kol utwierdzony ww. Kol 1:23 Obraz budowli: od ἕδρα (hedra), „siedzisko” (LSJ); Lightfoot: postawiony na fundamencie i przez to mocny. Para z „ugruntowani” (Kol 1:23) rośnie: fundament, który podtrzymuje, i siła tego, co stoi. „Niewzruszony” oddaje w Liście do Hebrajczyków inne słowo.
ἐθελοθρησκίαethelothrēskiaG1479
Kol samowolny kult ww. Kol 2:23 Słowo ukute, z przedrostkiem ἐθελο- (ethelo-) „z własnego wyboru”. Drwiące echo Kol 2:18: tam „w pokorze i kulcie aniołów”, tu „przy samowolnym kulcie, pokorze” – te same dwa słowa w odwrotnej kolejności. Więcej w przypisie przy Kol 2:23.
ἔθνοςethnosG1484
J naród ww. J 11:48, 11:50, 11:51, 11:52, 18:35 Liczba pojedyncza, o Izraelu. W J 11:50 stoi obok λαός (laos), „lud”: „aby jeden człowiek umarł za lud, a nie zginął cały naród”. Zob. hasło λαός (laos).
Rz poganie ww. Rz 1:5; 1:13; 2:14; 2:24; 3:29 (2×); 4:17; 4:18; 9:24; 9:30; 10:19 (2×); 11:11; 11:12; 11:13 (2×); 11:25; 15:9 (2×); 15:10; 15:11; 15:12 (2×) W cytatach ze Starego Testamentu ten sam wyraz stoi jako „naród” albo „narody” (Rz 2:24; 4:17–18; 10:19; 15:9–12).
Ga poganie ww. Ga 1:16, 2:2.8.9.12.14.15, 3:8 (2×), 3:14 Słowo oznacza ludzi spoza Izraela, tak jak widzi ich Żyd; stoi naprzeciw Żydów (Ga 2:14–15). Inaczej tylko w cytacie obietnicy danej Abrahamowi: „wszystkie narody” (Ga 3:8; Rdz 12:3). Zob. przypis przy Ga 3:8.
εἶδοςeidosG1491
J postać ww. J 5:37 Wygląd, to, co widać, a nie istota: „ani postaci Jego nie widzieliście” (J 5:37).
εἰδωλολάτρηςeidōlolatrēsG1496
Ef bałwochwalca ww. Ef 5:5 Ta sama rodzina co „bałwochwalstwo” w Ga 5:20. W Ef 5:5 „to jest bałwochwalca” może dotyczyć samego chciwca albo wszystkich trzech; Kol 3:5 mówi tak o chciwości: „chciwość, która jest bałwochwalstwem”. Zob. przypis przy Ef 5:5.
εἴδωλονeidōlonG1497
1 J bożek ww. 1 J 5:21 Pierwotnie: widmo, odbicie. Zob. przypis przy 1 J 5:21.
εἰκῇeikēG1500
Rz na próżno ww. Rz 13:4
Ga na próżno ww. Ga 3:4 (2×), 4:11 To samo „na próżno” łączy zmarnowane cierpienie Galatów (Ga 3:4) z obawą o zmarnowany trud apostoła (Ga 4:11). W Ga 2:2 „na próżno” oddaje inne wyrażenie, εἰς κενόν (eis kenon), a „na darmo” w Ga 2:21 jeszcze inne, δωρεάν (dōrean).
εἰκώνeikōnG1504
Kol obraz ww. Kol 1:15, 3:10 Jedno słowo spina Kol 1:15 z Kol 3:10: „według obrazu Tego, który go stworzył”. Po polsku „obraz” bywa czymś nierzeczywistym, a tu znaczy widzialne ukazanie niewidzialnego Boga. Zob. przypis przy Kol 1:15.
εἰμίeimiG1510
J zob. ἐγώ εἰμι + orzecznikegō eimi
εἴπερeiperG1512
Rz skoro ww. Rz 3:30; 8:9; 8:17 Zwykle wprowadza przesłankę, którą piszący uważa za pewną („skoro”), choć po grecku brzmi jak warunek („jeśli tylko”). Wraca w Rz 8:9 i 8:17.
εἰρηνεύωeirēneuōG1514
Rz żyć w pokoju ww. Rz 12:18
εἰρήνηeirēnēG1515
J pokój ww. J 14:27 (2×), 16:33, 20:19, 20:21, 20:26 Obietnica mowy pożegnalnej: „Pokój zostawiam wam, pokój mój wam daję” (J 14:27), „abyście we Mnie mieli pokój” (J 16:33). Wraca jako powitanie Zmartwychwstałego: „Pokój wam” (J 20:19, 20:21, 20:26). Zob. pierwszy przypis przy J 14:27.
εἰρηνοποιέωeirēnopoieōG1517
Kol zaprowadzić pokój ww. Kol 1:20 Złożenie od εἰρήνη (eirēnē), „pokój”, stąd ten sam polski rdzeń. „Zaprowadzić”, a nie „uczynić”, bo chodzi o wprowadzenie stanu, nie o wytworzenie rzeczy. W Nowym Testamencie tylko tutaj.
ἑκατονταετήςhekatontaetēsG1541
Rz stuletni ww. Rz 4:19 W Rz 4:19 po polsku „mając około stu lat”. To samo słowo pada w Rdz 17:17, gdy Abraham pyta, czy stuletniemu urodzi się syn.
ἐκδικέωekdikeōG1556
Rz mścić się ww. Rz 12:19
ἐκδίκησιςekdikēsisG1557
Rz pomsta ww. Rz 12:19 W Rz 12:19 słowa Pwt 32:35: „Do Mnie należy pomsta”. Ten sam rdzeń co „mścić się” w tym wersecie i „mściciel” w Rz 13:4.
ἔκδικοςekdikosG1558
Rz mściciel ww. Rz 13:4
ἐκκλάωekklaōG1575
Rz odłamać ww. Rz 11:17; 11:19; 11:20 Inne słowo niż „wyciąć” w Rz 11:22 i 11:24.
ἐκκλείωekkleiōG1576
Rz wykluczyć ww. Rz 3:27 Dosłownie zamknąć na zewnątrz. Tu o chlubie, która nie ma już miejsca. W Ga 4:17 ten sam czasownik, powiedziany o ludziach, stoi jako „odciąć”.
ἐκκλησίαekklēsiaG1577
Ga kościół ww. Ga 1:2, 1:13, 1:22 Liczba mnoga w Ga 1:2 „do kościołów Galacji”: to list okrężny do wielu wspólnot regionu. Zob. przypis przy Ga 1:2.
Ef kościół ww. Ef 1:22, 3:10, 3:21, 5:23, 5:24, 5:25, 5:27, 5:29, 5:32 W Ef 5:25-27 grecki mówi o kościele formami żeńskimi, jak o pannie młodej; po polsku „kościół” jest rodzaju męskiego. Zob. przypis przy Ef 5:25.
Flm kościół ww. Flm 2 alternatywa: zgromadzenie/wspólnota – tn.
3 J kościół ww. 3 J 6, 9, 10 To samo słowo i to samo oddanie co w Liście do Filemona (Flm 2) i do Galatów (Ga 1:2, 1:13, 1:22). W wersecie 6 greka stawia je bez rodzajnika: to zgromadzenie, przed którym bracia zaświadczyli.
ἐκκόπτωekkoptōG1581
Rz wyciąć ww. Rz 11:22; 11:24
ἐκλέγομαιeklegomaiG1586
J wybrać ww. J 6:70, 13:18, 15:16 (2×), 15:19 Cztery razy na pięć wybiera Jezus; zdanie „Nie wy Mnie wybraliście, ale Ja wybrałem was” (J 15:16) stawia oba wybory naprzeciw siebie. O wybranych dwunastu zaraz pada: „jeden z was jest diabłem” (J 6:70). Wybór nie jest gwarancją.
ἐκλεκτόςeklektosG1588
J Wybrany ww. J 1:34 Tytuł z pieśni o Słudze: u Izajasza Bóg mówi o swoim wybranym i o Duchu położonym na nim (Iz 42:1). Dwa wersety wcześniej Duch zstępuje i pozostaje na Jezusie (J 1:32). Część rękopisów czyta „Syn Boży”; zob. przypis przy J 1:34.
Rz wybrany ww. Rz 8:33 W Rz 8:33 „wybrani Boga”, czyli ci, których Bóg powołał (Rz 8:28–30). Tak samo w Kol 3:12. W J 1:34 to słowo jest tytułem Syna, stąd tam wielka litera.
ἐκλογήeklogēG1589
Rz wybór ww. Rz 9:11; 11:5; 11:28 W Rz 9:11 „zamiar Boga według wyboru”: wybór zapadł, gdy bracia „jeszcze się nie urodzili”. Zob. przypis przy Rz 9:11.
wybrani ww. Rz 11:7 W Rz 11:7 rzeczownik „wybór” oznacza tych, których Bóg wybrał. Zob. przypis przy Rz 11:7.
ἐκπετάννυμιekpetannymiG1600
Rz wyciągnąć ww. Rz 10:21 W Rz 10:21 obraz z Iz 65:2: Bóg przez cały dzień wyciąga ręce do ludu, który stawia opór.
ἐκπίπτωekpiptōG1601
Rz upaść ww. Rz 9:6 Dosłownie „wypaść”. W Rz 9:6 słowo Boga nie upadło, czyli nie straciło mocy i nie zostało bez skutku. Zob. przypis przy Rz 9:6.
ἐκπορεύομαιekporeuomaiG1607
J wyjść ww. J 5:29, 15:26 To samo słowo mówi o Duchu, „który od Ojca wychodzi” (J 15:26).
ἐκτρέφωektrephōG1625
Ef żywić ww. Ef 5:29 Czasownik o karmieniu i wychowaniu. W Ef 5:29 o własnym ciele: „lecz je żywi i pielęgnuje”; w Ef 6:4 o dzieciach: „wychowujcie je”. Zob. przypis przy Ef 6:4.
wychowywać ww. Ef 6:4
ἐκχέωekcheōG1632
Rz wylać ww. Rz 3:15; 5:5 W Rz 5:5 o miłości Boga wylanej w sercach, obraz obfitości. W Rz 3:15 ten sam czasownik o krwi: „przelać”.
ἐλαίαelaiaG1636
Rz oliwka ww. Rz 11:17; 11:24
ἐλεάωeleaōG1653
Rz zmiłować się ww. Rz 9:15 (2×); 11:32 Okazać litość komuś w potrzebie. W Rz 9:15 słowa Boga do Mojżesza (Wj 33:19); w Rz 9:16 i 9:18 Paweł mówi o Bogu, który „okazuje miłosierdzie”. Rzeczownik od tego słowa to „miłosierdzie” (Rz 9:23).
okazywać miłosierdzie ww. Rz 9:16; 9:18; 12:8
dostąpić miłosierdzia ww. Rz 11:30; 11:31 Strona bierna słowa „zmiłować się” (Rz 9:15). W Rz 11:30–31 i poganie, i Izrael dostępują miłosierdzia.
ἐλέγχωelenchōG1651
J obnażyć ww. J 3:20 Dwa polskie oddania, bo czasownik dotyczy raz czynów, raz ludzi: „aby jego czyny nie zostały obnażone” (J 3:20), „dowiedzie światu winy” (J 16:8). Po polsku nie dowodzi się winy czynom, a obnażony świat znaczyłby co innego. Zob. przypis przy J 16:8.
dowieść winy ww. J 8:9, 8:46, 16:8
ἔλεοςeleosG1656
Rz miłosierdzie ww. Rz 9:23; 11:31; 15:9 W Rz 9:23 „naczynia miłosierdzia” stoją naprzeciw „naczyń gniewu” z Rz 9:22. Tak samo „miłosierdzie” w Jk 2:13.
Jk miłosierdzie ww. Jk 2:13 (2×), 3:17 W Drugim Liście Jana to samo greckie słowo też brzmi „miłosierdzie” (2 J 3).
ἐλευθερίαeleutheriaG1657
Ga wolność ww. Ga 2:4, 5:1, 5:13 (2×) Nić listu: „naszą wolność, jaką mamy w Chrystusie Jezusie, żeby nas ujarzmili” (Ga 2:4). Słowo „ujarzmili” to καταδουλόω (katadouloō), czasownik z rodziny δοῦλος (doulos): niewola naprzeciw wolności. Wolność wraca jako temat rozdziału 5.
ἐλεύθεροςeleutherosG1658
Rz wolny ww. Rz 6:20; 7:3 W Rz 6:20 „wolni od sprawiedliwości”: sprawiedliwość nie miała do nich prawa. Zob. przypis przy Rz 6:20.
Ga zob. παιδίσκη / ἐλευθέραpaidiskē / eleuthera
ἐλευθερόωeleutheroōG1659
Rz wyzwolić ww. Rz 6:18; 6:22; 8:2; 8:21 Uczynić wolnym. To samo słowo w J 8:32 i 8:36 oraz w Ga 5:1. W Rz 6:18 i 6:22 wyzwolenie od grzechu prowadzi od razu do nowej służby.
ἕλκωhelkōG1670
J pociągnąć ww. J 6:44, 12:32 Jedno słowo o pociąganiu ludzi do Boga, o mieczu i o sieci pełnej ryb. „Pociągnąć” spina J 6:44 ze słowami „pociągnę do siebie wszystkich” (J 12:32). Przy mieczu i sieci ten sam rdzeń z innym przedrostkiem: „wyciągnął” (J 18:10, 21:11).
wyciągnąć ww. J 18:10, 21:6, 21:11
ἝλληνHellēnG1672
Rz Grek ww. Rz 1:14; 1:16; 2:9; 2:10; 3:9; 10:12
ἐλλογέωellogeōG1677
Rz zapisywać na rachunek ww. Rz 5:13 Słowo z księgi rachunkowej: wpisać komuś należność. Jak w Flm 18. Zob. przypis przy Rz 5:13.
ἐλπίζωelpizōG1679
Rz mieć nadzieję ww. Rz 8:24; 8:25
pokładać nadzieję ww. Rz 15:12
ἐλπίςelpisG1680
Rz nadzieja ww. Rz 4:18 (2×); 5:2; 5:4; 5:5; 8:20; 8:24 (3×); 12:12; 15:4; 15:13 (2×) Oczekiwanie oparte na Bożej obietnicy. W Rz 4:18 Abraham „wbrew nadziei, w nadziei uwierzył”; w Rz 5:5 nadzieja nie zawstydza; w Rz 8:24 nadzieja, którą widać, nie jest nadzieją.
Hbr nadzieja ww. Hbr 3:6, 6:11, 6:18, 7:19, 10:23 Jedno słowo, jak w 1 Liście Jana, na oczekiwanie, ufność i to, na co się czeka; autor przechodzi między tymi znaczeniami: trzeba zachować „chlubę nadziei” (Hbr 3:6), nadzieja jest kotwicą duszy (Hbr 6:18–19), a zamiast Prawa przychodzi „wprowadzenie lepszej nadziei” (Hbr 7:19).
1 J nadzieja ww. 1 J 3:3 W całym liście słowo stoi tylko tutaj. Zob. przypis przy 1 J 3:3.
ἐμβριμάομαιembrimaomaiG1690
J wzburzyć się ww. J 11:33, 11:38 Słowo gniewnego poruszenia, oddane bez złagodzenia: Jezus „wzburzył się w duchu” (J 11:33) i „znowu wzburzony w sobie” przychodzi do grobowca (J 11:38). Zob. pierwszy przypis przy J 11:33.
ἐμφανήςemphanēsG1717
Rz widoczny ww. Rz 10:20
ἐμφυσάωemphysaōG1720
J tchnąć ww. J 20:22 W greckim Starym Testamencie to czasownik tchnienia dającego życie: Bóg tchnie w człowieka (Rdz 2:7), prorok wzywa ducha, by tchnął w umarłych (Ez 37:9), a Eliasz tchnie w dziecko wdowy (1 Krl 17:21).
ἔμφυτοςemphytosG1721
Jk wszczepiony ww. Jk 1:21 W Nowym Testamencie słowo stoi tylko tutaj. Zob. przypis przy Jk 1:21.
ἐνδείκνυμιendeiknymiG1731
Rz okazać ww. Rz 2:15; 9:17; 9:22 Pokazać na zewnątrz to, co jest. W Rz 2:15 poganie okazują uczynek Prawa; w Rz 9:17 i 9:22 Bóg chce okazać swoją moc i gniew.
ἔνδειξιςendeixisG1732
Rz okazanie ww. Rz 3:25; 3:26 Pokazanie czegoś jawnie; dwa razy z rzędu o sprawiedliwości Boga (Rz 3:25, 3:26).
ἔνδοξοςendoxosG1741
Ef w chwale ww. Ef 5:27 Przymiotnik od słowa „chwała” (δόξα, doxa): okryty chwałą, wspaniały. Wyrażenie „w chwale” zachowuje ten rdzeń.
ἐνδύωendyōG1746
Rz przyoblec się ww. Rz 13:12; 13:14 Włożyć na siebie jak ubranie. W Rz 13:12 broń światłości, w Rz 13:14 samego Pana Jezusa Chrystusa. Tak samo w Ga 3:27.
ἕνεκενhenekenG1752
Rz ze względu na ww. Rz 8:36; 14:20
ἐνέργειαenergeiaG1753
Ef działanie ww. Ef 1:19, 3:7, 4:16 Moc w działaniu; w Ef 1:19 i 3:7 stoi obok samej mocy, δύναμις (dynamis). Ten sam rdzeń ma czasownik ἐνεργέω (energeō): „według działania …, które zdziałał” (Ef 1:19-20); tak samo Kol 1:29: „według Jego działania, które działa”. Zob. przypis przy Ef 1:19.
ἐνεργέωenergeōG1754
Ef działać ww. Ef 1:11, 2:2, 3:20
zdziałać ww. Ef 1:20
ἐνοικέωenoikeōG1774
Rz mieszkać ww. Rz 8:11 Mieszkać w kimś jak w domu. W Rz 8:11 Duch mieszka w wierzących; w tym samym wersecie i w Rz 8:9 stoi słowo bez przedrostka, to samo, którym Rz 7:17–20 mówi o grzechu mieszkającym w człowieku.
ἑνότηςhenotēsG1775
Ef jedność ww. Ef 4:3, 4:13 Słowo pada w Nowym Testamencie tylko w tym liście, dwa razy: „jedność Ducha” trzeba zachować (Ef 4:3), a „do jedności wiary” mamy dojść wszyscy (Ef 4:13). Zob. przypis przy Ef 4:3.
ἔνταλμαentalmaG1778
Kol przykazanie ww. Kol 2:22 Most do Iz 29:13: grecki Stary Testament stawia tam obok siebie te same dwa słowa z tym samym dopełniaczem, a Jezus przytacza ten werset w Mk 7:7. „Przykazanie” oddaje też ἐντολή (entolē), ale rozdzielenie zerwałoby echo. Zob. przypis przy Kol 2:22.
ἐντολήentolēG1785
Rz przykazanie ww. Rz 7:8; 7:9; 7:10; 7:11; 7:12; 7:13; 13:9 Pojedynczy nakaz Prawa, jak „Nie będziesz pożądał” (Rz 7:7). Przykazanie jest święte i dobre (Rz 7:12), a grzech robi z niego narzędzie śmierci (Rz 7:11, 7:13).
1 J przykazanie ww. 1 J 2:3, 2:4, 2:7 (3×), 2:8, 3:22, 3:23 (2×), 3:24, 4:21, 5:2, 5:3 (2×)
2 J przykazanie ww. 2 J 4, 5, 6 (2×)
ἐντυγχάνωentynchanōG1793
Rz wstawiać się ww. Rz 8:27; 8:34 Prosić za kimś. W Rz 8:27 Duch wstawia się za świętymi, w Rz 8:34 Chrystus po prawicy Boga wstawia się za nami. Tak samo w Hbr 7:25.
skarżyć się ww. Rz 11:2 Z przyimkiem „przeciw”: wnosić skargę na kogoś. W Rz 11:2 Eliasz skarży się Bogu na Izraela. Z przyimkiem „za” to samo słowo znaczy „wstawiać się” (Rz 8:27; 8:34).
Hbr wstawiać się ww. Hbr 7:25 Żywe wstawiennictwo: „zawsze żyje, aby się za nimi wstawiać” (Hbr 7:25), jak w Rz 8:34. Zob. przypis przy Hbr 7:25.
ἐνώπιονenōpionG1799
Rz przed ww. Rz 3:20; 14:22 Przy Bogu „przed” (Rz 3:20; 14:22), przy ludziach „w oczach” (Rz 12:17).
w oczach ww. Rz 12:17
ἐξαγοράζωexagorazōG1805
Ga wykupić ww. Ga 3:13, 4:5 Obraz wykupu niewolnika z targu. Chrystus wykupił „z przekleństwa Prawa” (Ga 3:13) i tych, „którzy są pod Prawem” (Ga 4:5): jedno słowo niesie nić wywodu. Zob. przypis przy Ga 4:5.
ἐξαπατάωexapataōG1818
Rz zwieść ww. Rz 7:11 Oszukać tak, że ktoś idzie za kłamstwem. W Rz 7:11 słowo przypomina skargę Ewy: „Wąż mnie zwiódł” (Rdz 3:13). Zob. przypis przy Rz 7:11.
ἐξεγείρωexegeirōG1825
Rz wzbudzić ww. Rz 9:17
ἐξετάζωexetazōG1833
J wypytać ww. J 21:12 Dociekliwe wypytywanie: nikt z uczniów „nie śmiał Go wypytać” (J 21:12). Stąd przedrostek, bo zwykłe pytanie oddaje ἐρωτάω (erōtaō): „Zapytali go więc” (J 5:12).
ἐξηγέομαιexēgeomaiG1834
J opowiedzieć ww. J 1:18 Czasownik kończy zdanie bez dopełnienia; „o Nim” jest dopowiedziane, stąd kursywa. Werset stoi na przeciwstawieniu: „Boga nikt nigdy nie widział” (J 1:18), a Syn o Nim opowiedział. Wzrok zawodzi, słowo donosi. Zob. trzeci przypis przy J 1:18.
ἐξισχύωexischyōG1840
Ef zdołać ww. Ef 3:18
ἐξομολογέωexomologeōG1843
Rz sławić ww. Rz 14:11; 15:9 Z celownikiem osoby: oddawać cześć, wysławiać. W Rz 14:11 i 15:9 w cytatach ze Starego Testamentu. Można też czytać „wyznać, uznać Boga”; zob. przypis przy Rz 14:11.
ἐξουθενέωexoutheneōG1848
Rz gardzić ww. Rz 14:3; 14:10
ἐξουσίαexousiaG1849
Rz prawo ww. Rz 9:21 Uprawnienie do działania: w Rz 9:21 garncarz ma prawo zrobić z jednej bryły różne naczynia. W Rz 13:1–3 to samo słowo stoi jako „władza” i nazywa ludzi, którzy rządzą w państwie.
władza ww. Rz 13:1 (2×); 13:2; 13:3 W Rz 13:1–3 ludzie sprawujący władzę w państwie; zob. przypis przy Rz 13:1.
Kol władza ww. Kol 1:13 Tu nie istoty, lecz zakres panowania: „z władzy ciemności” (Kol 1:13). To samo polskie słowo wiąże ten werset z władzami w Kol 1:16 i 2:15: najpierw moc, spod której nas wyrwano, potem moce pokonane.
zob. θρόνος / κυριότης / ἀρχή / ἐξουσίαthronos / kyriotēs / archē / exousia
ἑορτήheortēG1859
J święto ww. J 2:23, 4:45 (2×), 5:1, 6:4, 7:2, 7:8 (2×), 7:10, 7:11, 7:14, 7:37, 11:56, 12:12, 12:20, 13:1, 13:29 Słowo pada w Ewangelii siedemnaście razy. Święta razem z Paschą odmierzają czas opowiadania; w J 2:23 oba słowa stoją obok siebie: „w Paschę, w święto”. Zob. przypis przy J 2:23.
ἐπαγγελίαepangeliaG1860
Rz obietnica ww. Rz 4:13; 4:14; 4:16; 4:20; 9:4; 9:8; 9:9; 15:8 Obietnicę składa sam Bóg. W rozdziale 4 stoi naprzeciw Prawa (Rz 4:13–16), jak w Ga 3:17–18.
Ga obietnica ww. Ga 3:14, 3:16, 3:17, 3:18 (2×), 3:21, 3:22, 3:29, 4:23, 4:28 Drugi biegun sporu. Rozdział 3 stawia obietnicę przed Prawem w czasie i nad nim w mocy: Prawo przyszło „czterysta trzydzieści lat później” (Ga 3:17) i przymierza nie unieważnia. Nie „przyrzeczenie”, jak w umowie równych stron: obietnicę składa sam Bóg.
Hbr obietnica ww. Hbr 4:1, 6:12, 6:15, 6:17, 7:6, 8:6, 9:15, 10:36, 11:9 (2×), 11:13, 11:17, 11:33, 11:39 W tym liście słowo pada czternaście razy i zawsze brzmi „obietnica”.
1 J obietnica ww. 1 J 2:25
ἐπαινέωepaineōG1867
Rz wychwalać ww. Rz 15:11 W Rz 15:11 dwa słowa o tym samym znaczeniu: „Chwalcie” i „niech Go wychwalają” (Ps 117:1).
ἔπαινοςepainosG1868
Rz pochwała ww. Rz 2:29; 13:3
Ef pochwała ww. Ef 1:6, 1:12, 1:14 Refren w Ef 1:3-14: „ku pochwale chwały swojej łaski” (Ef 1:6), „ku pochwale Jego chwały” (Ef 1:12, 1:14). Po grecku „pochwała” i „chwała” (δόξα, doxa) to dwa różne słowa; wspólny rdzeń mają tylko po polsku. Zob. przypis przy Ef 1:6.
ἐπαισχύνομαιepaischynomaiG1870
Rz wstydzić się ww. Rz 1:16; 6:21 Paweł nie wstydzi się ewangelii (Rz 1:16), a ci, którzy ją przyjęli, wstydzą się dawnego życia (Rz 6:21). Zob. przypis przy Rz 6:21.
Hbr wstydzić się ww. Hbr 2:11, 11:16 Słowo tworzy most do Hbr 11:16: tu „nie wstydzi się nazywać ich braćmi”, tam „Bóg nie wstydzi się ich”.
ἐπαναπαύομαιepanapauomaiG1879
Rz opierać się na ww. Rz 2:17 Opierać się całym ciężarem. Zob. przypis przy Rz 2:17.
ἐπενδύτηςependytēsG1903
J płaszcz ww. J 21:7 Wierzchnie okrycie rybaka: Piotr „przepasał się płaszczem” (J 21:7). „Szata” oddaje w tej Ewangelii inne słowo, ἱμάτιον (himation), także w J 13:4, z którym scenę łączy ten sam czasownik przepasania.
ἐπιβλέπωepiblepōG1914
Jk wejrzeć ww. Jk 2:3 Spojrzenie z przychylnością, ze względami dla tego, na kogo pada. Tym samym słowem modli się Anna (1 Sm 1:11 w Septuagincie) i śpiewa Maria (Łk 1:48). Zob. pierwszy przypis przy Jk 2:3.
ἐπίγειοςepigeiosG1919
J zob. ἐπουράνιος / ἐπίγειοςepouranios / epigeios
ἐπιγινώσκωepiginōskōG1921
Kol poznać ww. Kol 1:6 Ten sam polski rdzeń co „poznanie” (ἐπίγνωσις, epignōsis), jedna z nici listu (Kol 1:9, 1:10, 2:2, 3:10); Lightfoot wiąże Kol 1:6 wprost z Kol 1:9. Czasownik bez przedrostka w Kol 4:8 też brzmi „poznać”: grecki rozróżnia przedrostkiem, polski nie.
ἐπίγνωσιςepignōsisG1922
Kol poznanie ww. Kol 1:9, 1:10, 2:2, 3:10 Nić listu: cztery razy w trzech rozdziałach, tak samo jak w Flm 6. Przedrostek ἐπι- (epi-) wzmacnia słowo wobec γνῶσις (gnōsis), ale przymiotnik w czterech miejscach zrobiłby z odcienia tezę, więc zostaje samo „poznanie”.
ἐπιδέχομαιepidechomaiG1926
3 J przyjmować ww. 3 J 9, 10
ἐπιζητέωepizēteōG1934
Rz szukać ww. Rz 11:7
ἐπιθυμέωepithymeōG1937
Rz pożądać ww. Rz 7:7; 13:9 Czasownik do „pożądania”; w Rz 7:7 w cytacie z przykazania: „Nie będziesz pożądał”. Zob. przypis przy Rz 7:7.
ἐπιθυμίαepithymiaG1939
Rz pożądanie ww. Rz 1:24; 6:12; 7:7; 7:8; 13:14 Pragnienie skierowane na to, czego mieć nie wolno. W Rz 7:7 to słowo z dziesiątego przykazania. Wcześniej w Rz 1:24 i 6:12.
Jk pożądanie ww. Jk 1:14, 1:15 W Pierwszym Liście Jana (1 J 2:16, 2:17) to samo greckie słowo też brzmi „pożądanie”.
1 J pożądanie ww. 1 J 2:16 (2×), 2:17
ἐπικαλέωepikaleōG1941
Rz wzywać ww. Rz 10:12; 10:13; 10:14 Wołać do kogoś o pomoc. W Rz 10:13 słowa Jl 3:5: „każdy, kto wezwie imienia Pana, zostanie zbawiony”; w Rz 10:14 pytanie, jak mają wezwać Tego, w którego nie uwierzyli.
ἐπικαλύπτωepikalyptōG1943
Rz zakryć ww. Rz 4:7 Obraz grzechu przykrytego, z Ps 32:1. W Nowym Testamencie tylko tutaj.
ἐπιμένωepimenōG1961
Rz trwać ww. Rz 6:1; 11:22; 11:23 Pozostawać przy czymś. W Rz 6:1 pytanie, czy trwać w grzechu; w Rz 11:22–23 to samo słowo o trwaniu w dobroci Boga i w niewierze.
ἐπιπίπτωepipiptōG1968
Rz spaść ww. Rz 15:3
ἐπιστρέφωepistrephōG1994
J odwrócić się ww. J 21:20 O zwrocie ciała, nie o nawróceniu: „Odwróciwszy się, Piotr widzi ucznia” (J 21:20). Tym samym polskim słowem oddany jest στρέφω (strephō) w J 20:14 i 20:16. W Liście Jakuba ten czasownik mówi o nawróceniu: „ktoś go zawróci” (Jk 5:19).
ἐπιτυγχάνωepitynchanōG2013
Rz osiągnąć ww. Rz 11:7 (2×)
ἐπιφαύσκωepiphauskōG2017
Ef zajaśnieć ww. Ef 5:14 W Nowym Testamencie tylko tutaj; grecki Stary Testament mówi tym słowem o świeceniu słońca i księżyca (Hi 31:26; 25:5). Zob. przypis przy Ef 5:14.
ἐπιφέρωepipherōG2018
Rz sprowadzać ww. Rz 3:5 Dosłownie „przynieść na kogoś”; tu o gniewie.
ἐποικοδομέωepoikodomeōG2026
Ef zbudować ww. Ef 2:20 Budować na czymś; grecki mówi „na” dwa razy, przedrostkiem ἐπι- (epi-) i przyimkiem: „zbudowani na fundamencie apostołów i proroków” (Ef 2:20). Ten sam czasownik brzmi „budowani” (Kol 2:7).
ἐπονομάζομαιeponomazomaiG2028
Rz nazywać się ww. Rz 2:17 Nosić nazwę. Słowo mówi o nazwie; kim ktoś jest naprawdę, rozstrzyga Rz 2:28–29.
ἐπουράνιοςepouraniosG2032
J ἐπουράνιος / ἐπίγειοςepouranios / epigeios niebiański / ziemski ww. J 3:12 / 3:12 Para przeciwstawnych przymiotników w jednym zdaniu: „o rzeczach ziemskich” i „o rzeczach niebiańskich” (J 3:12). „Niebiański”, nie „niebieski”, bo to drugie znaczy dziś przede wszystkim kolor; tak samo w Liście do Hebrajczyków.
Ef niebiański ww. Ef 1:3, 1:20, 2:6, 3:10, 6:12 Pięć razy ten sam zwrot, „w miejscach niebiańskich”; grecki ma sam przymiotnik. To nie po prostu niebo, lecz niewidzialna rzeczywistość duchowa: tam zasiada Chrystus i wierzący z Nim, ale działają tam też wrogie moce (Ef 6:12). Zob. przypis przy Ef 1:3.
Hbr niebiański ww. Hbr 3:1, 6:4, 8:5, 9:23, 11:16, 12:22 Na tym przymiotniku stoi wywód listu: kapłani służą „przy zarysie i cieniu rzeczy niebiańskich” (Hbr 8:5), a w Hbr 9:23 oczyszczenia wymagają same „rzeczy niebiańskie”. Tak samo w Ewangelii Jana, w parze z „ziemski”. Nie „niebieski”: dziś mówi najpierw o kolorze.
ἐραυνάωeraunaōG2045
J przeszukiwać ww. J 5:39, 7:52 Czasownik dociekania, nie zwykłego czytania: „Przeszukujecie Pisma” (J 5:39). Wraca w J 7:52: „Przeszukaj Pisma i zobacz”. Zob. przypis przy J 5:39.
Rz przeszukiwać ww. Rz 8:27 Badać dokładnie, aż do dna. W Rz 8:27 Bóg przeszukuje serca (Jr 17:10; Ps 7:10). Tak samo w J 5:39.
ἐργάζομαιergazomaiG2038
J wykonywać ww. J 3:21, 6:28, 6:30, 9:4 Dwa oddania: „wykonywać”, gdy chodzi o to, co się robi, i „pracować”, gdy o samą pracę; oba w J 9:4. Dla ποιέω (poieō) zostaje „czynić”: „Co mamy czynić, abyśmy wykonywali dzieła Boga?” (J 6:28). Zob. przypis przy J 6:28 i hasło ἔργον (ergon).
pracować ww. J 5:17 (2×), 6:27, 9:4
Rz pracować ww. Rz 4:4; 4:5 Praca za zapłatę: obraz z Rz 4:4–5. Ten sam rdzeń co „uczynki”. W Rz 2:10 ten sam czasownik stoi jako „wykonywać”.
czynić ww. Rz 13:10
zob. κατεργάζομαι / ἐργάζομαιkatergazomai / ergazomai
Ga czynić ww. Ga 6:10 W Hbr 11:33, Jk 1:20, 2:9 i 3 J 5 to słowo brzmi „wykonywać”. Tu „czyńmy dobro” (Ga 6:10), bo „czynić dobro” to utarty polski zwrot, a „wykonujmy dobro” byłoby gorszą polszczyzną.
Hbr wykonywać ww. Hbr 11:33 Para z ποιέω (poieō) „czynić”: dwa różne czasowniki greckie, dwa polskie. Obok siebie stoją w 3 J 5: „wiernie czynisz wszystko, co wykonujesz”. Zwrot z Hbr 11:33, „wykonali sprawiedliwość”, ma też Jk 1:20. Zob. przypis przy Hbr 11:33.
Jk wykonywać ww. Jk 1:20, 2:9 Czasownik z rodziny „uczynków”, nerwu rozdziału 2, stąd dosłowne „wykonywać”: gniew „sprawiedliwości Bożej nie wykonuje” (Jk 1:20), „grzech wykonujecie” (Jk 2:9). W Ga 6:10 i 2 J 8 to samo słowo brzmi inaczej. Zob. przypis przy Jk 2:9.
2 J wypracować ww. 2 J 8 W Jk 1:20, 2:9 i 3 J 5 to słowo brzmi „wykonywać”. Tu obok stoi μισθός (misthos), „zapłata”, czyli dniówka robotnika, więc pasuje słownictwo pracy: „co wypracowaliśmy” (2 J 8). Zob. przypis przy wersecie 8.
3 J wykonywać ww. 3 J 5 Dwa czasowniki w jednym zdaniu: „wiernie czynisz wszystko, co wykonujesz” (3 J 5). Tę samą parę, ποιέω (poieō) „czynić” i to słowo „wykonywać”, rozdziela J 6:28: „Co mamy czynić, abyśmy wykonywali dzieła Boga?”.
ἔργονergonG2041
J czyn ww. J 3:19, 3:20, 3:21, 7:7, 8:39, 8:41 Dwa polskie słowa rozdziela sprawca. Co czyni człowiek i świat, to czyny: „ich czyny były złe” (J 3:19). Co czyni Ojciec i Syn, to dzieła (J 5:20, 5:36). W J 8:41 „czyny waszego ojca”, bo ojca tekst nazywa dopiero w J 8:44.
dzieło ww. J 4:34, 5:20, 5:36 (2×), 6:28, 6:29, 7:3, 7:21, 9:3, 9:4, 10:25, 10:32 (2×), 10:33, 10:37, 10:38, 14:10, 14:11, 14:12, 15:24, 17:4 O wierze Jezus mówi: „To jest dzieło Boga” (J 6:29). W J 4:34 i 17:4 to całe dzieło powierzone Synowi i doprowadzone do końca: „dopełniwszy dzieła, które Mi dałeś” (J 17:4).
Rz uczynek ww. Rz 2:6; 2:7; 2:15; 3:20; 3:27; 3:28; 4:2; 4:6; 9:12; 9:32; 11:6; 13:3; 13:12 Czyn człowieka. Bóg „odda każdemu według jego uczynków” (Rz 2:6); „z uczynków Prawa” (Rz 3:20) nikt nie zostanie uznany za sprawiedliwego. W Rz 9:12 i 9:32 uczynkom Paweł przeciwstawia powołanie Boga i wiarę. Tak samo w Ef 2:9.
dzieło ww. Rz 14:20 W Rz 14:20 dzieło Boga to wspólnota wierzących albo sam brat, w którym Bóg coś zbudował. Zob. przypis przy Rz 14:20.
Ga ἔργα νόμουerga nomou uczynki Prawa ww. Ga 2:16 (3×), 3:2.5.10 Zwrot-klucz sporu listu: νόμος (nomos) to „Prawo”, ἔργον (ergon) „uczynek”, tu w liczbie mnogiej. Zob. hasło νόμος (nomos) i przypis przy Ga 2:16.
Ef uczynek ww. Ef 2:9, 2:10, 5:11 Czyny człowieka oceniane jako dobre albo złe. Wierzący są zbawieni „nie z uczynków” (Ef 2:9), a stworzeni „do dobrych uczynków” (Ef 2:10); w Ef 5:11 list ostrzega przed udziałem „w bezowocnych uczynkach ciemności”. U Jana to samo słowo brzmi „czyny” (J 3:19-21).
dzieło ww. Ef 4:12 Zadanie do wykonania: „do dzieła usługiwania” (Ef 4:12). O czynach człowieka to samo słowo brzmi w tym liście „uczynki” (Ef 2:9-10; 5:11); „dziełem” w Ef 2:10 to inne słowo, ποίημα (poiēma).
Jk dzieło ww. Jk 1:4, 1:25 W liczbie pojedynczej słowo znaczy dzieło jako całość: „dzieło pełne” (Jk 1:4), „wykonawcą dzieła” (Jk 1:25). W liczbie mnogiej znaczy konkretne czyny i brzmi „uczynki” (Jk 2:14–26).
uczynki ww. Jk 2:14, 2:17, 2:18 (3×), 2:20, 2:21, 2:22 (2×), 2:24, 2:25, 2:26, 3:13
1 J dzieła (o diable) ww. 1 J 3:8 Wyrażenie „dzieła diabła” (1 J 3:8) mówi o tym, co zbudował diabeł; o postępowaniu człowieka to samo słowo brzmi „czyny” (1 J 3:12) i „czynem” (1 J 3:18). W Liście Jakuba (Jk 2:14–26) brzmi „uczynki”, a w Liście do Hebrajczyków o stworzeniu: „dziełami twoich rąk” (Hbr 1:10).
czyn (o człowieku) ww. 1 J 3:12, 3:18
ἔρημοςerēmosG2048
J pustynia ww. J 1:23, 3:14, 6:31, 6:49, 11:54 Cztery miejsca przywołują Wyjście: głos wołającego „na pustyni” (J 1:23, z Iz 40:3), wąż wywyższony przez Mojżesza (J 3:14), manna jedzona przez ojców (J 6:31, 6:49). W J 11:54 to okolica, do której Jezus odchodzi.
ἐριθείαeritheiaG2052
Rz samolubstwo ww. Rz 2:8 Znaczenie niepewne; tak samo Jk 3:14 i 3:16. W Ga 5:20 liczba mnoga stoi jako „intrygi”. Zob. przypis przy Rz 2:8.
Jk zob. ζῆλος / ἐριθείαzēlos / eritheia
ἔριςerisG2054
Rz spór ww. Rz 1:29; 13:13
ἐρωτάωerōtaōG2065
J pytać ww. J 1:19, 1:21, 1:25, 5:12, 8:7, 9:2, 9:15, 9:19, 9:21, 16:5, 16:19, 16:30, 18:19, 18:21 (2×) Jeden czasownik na pytanie i na prośbę. Prośba brzmi tak samo w Pierwszym Liście Jana: „trzeba prosić” (1 J 5:16). W J 16:23 i 16:26 stoi w jednym zdaniu z drugim czasownikiem prośby. Zob. hasło αἰτέω (aiteō).
prosić ww. J 4:31, 4:40, 4:47, 12:21, 14:16, 16:23, 16:26, 17:9 (2×), 17:15, 17:20, 19:31, 19:38
ἐσθίωesthiōG2068
J ἐσθίω / τρώγωesthiō / trōgō jeść ww. J 4:31, 4:32, 4:33, 6:5, 6:23, 6:26, 6:31 (2×), 6:49, 6:50, 6:51, 6:52, 6:53, 6:58, 18:28 / 6:54, 6:56, 6:57, 6:58, 13:18 Dwa greckie czasowniki, jedna odmiana: τρώγω dawało formy teraźniejsze temu, czego ἐσθίω dawało w przeszłym, jak polskie „idę” i „szedłem”. Różnicę „zjedli” (J 6:58) i „Kto je” (J 6:54) niesie polski aspekt. Zob. przypis przy J 6:54.
Rz jeść ww. Rz 14:2 (2×); 14:3 (4×); 14:6 (4×); 14:20; 14:21; 14:23
ἔσχατοςeschatosG2078
J ἐσχάτη ἡμέραeschatē hēmera dzień ostateczny ww. J 6:39, 6:40, 6:44, 6:54, 11:24, 12:48 Zwrot z ust Jezusa; w J 11:24 powtarza go Marta. Inny zwrot, „ostatnia godzina”, stoi w Pierwszym Liście Jana (1 J 2:18).
ἔσωesōG2080
Rz wewnętrzny ww. Rz 7:22 „Wewnętrzny człowiek” (Rz 7:22): człowiek od środka, ten, który cieszy się Prawem Boga. To samo wyrażenie w Ef 3:16. Zob. przypis przy Rz 7:22.
Ef wewnętrzny ww. Ef 3:16 (wewnętrznym człowieku) Zwrot Pawłowy (Rz 7:22; 2 Kor 4:16): człowiek od wewnątrz. W Ef 3:17 mowa o tym samym wnętrzu: „w waszych sercach”.
εὐαγγελίζωeuangelizōG2097
Rz głosić ewangelię ww. Rz 1:15
nieść dobre wieści ww. Rz 10:15 W Rz 10:15 słowa Iz 52:7 o posłańcach, którzy niosą dobre wieści. Poza cytatem to samo słowo znaczy „głosić ewangelię” (Rz 1:15).
εὐαγγέλιονeuangelionG2098
Rz ewangelia ww. Rz 1:1; 1:9; 1:16; 2:16; 10:16; 11:28
Ga ewangelia ww. Ga 1:6, 1:7, 1:11, 2:2, 2:5, 2:7, 2:14 Słowo-klucz sporu: „ku innej ewangelii” (Ga 1:6), „ewangelię Chrystusa” (Ga 1:7). Pokrewny czasownik εὐαγγελίζω (euangelizō) bez wskazania, co się głosi, brzmi „głosić ewangelię”; dlatego „ewangelia” stoi też w Ga 1:8, 1:9 i 4:13, choć grecki ma tam sam czasownik.
εὐαρεστέωeuaresteōG2100
Hbr podobać się (Bogu) ww. Hbr 11:5, 11:6 W Hbr 11:5 słowo przychodzi z cytatu: tak Septuaginta mówi o Henochu (Rdz 5:24). Rodzina słowa wraca w finale listu: „jak Mu się podoba” (Hbr 12:28), „ma upodobanie” (Hbr 13:16), „co miłe” (Hbr 13:21). Zob. przypis przy Hbr 11:5.
mieć upodobanie ww. Hbr 13:16
εὐάρεστοςeuarestosG2101
Rz miły ww. Rz 12:1; 12:2; 14:18 Taki, który się podoba. W Rz 12:1 o ofierze z ciał, w Rz 12:2 o woli Boga: „co dobre i miłe, i doskonałe”.
εὐδοκίαeudokiaG2107
Rz pragnienie ww. Rz 10:1 W Rz 10:1 pragnienie serca Pawła, by jego rodacy zostali zbawieni. W Ef 1:5 i 1:9 to samo słowo mówi o Bogu: „upodobanie”.
Ef upodobanie ww. Ef 1:5, 1:9 To, co się Bogu podoba i czego On chce: „według upodobania swojej woli” (Ef 1:5). Pokrewny czasownik brzmi w Ga 1:15 i Kol 1:19 „spodobało się”.
εὐλάβειαeulabeiaG2124
Hbr εὐλάβεια / εὐλαβέομαιeulabeia / eulabeomai bogobojność / bogobojnie ww. Hbr 5:7, 11:7, 12:28 Rzeczownik i czasownik występują w Nowym Testamencie tylko w tym liście: bogobojność Syna (Hbr 5:7), Noe budujący arkę (Hbr 11:7), służba „z bogobojnością i lękiem” (Hbr 12:28). Czy w Hbr 5:7 chodzi o bogobojność, czy o lęk, rozważa przypis przy Hbr 5:7.
εὐλαβέομαιeulabeomaiG2125
Hbr zob. εὐλάβεια / εὐλαβέομαιeulabeia / eulabeomai
εὐλογέωeulogeōG2127
Rz błogosławić ww. Rz 12:14 (2×) Prosić Boga o dobro dla kogoś. Ta sama para „błogosławić” i „przeklinać” stoi w Jk 3:9. Zob. przypis przy Rz 12:14.
εὐλογητόςeulogētosG2128
Rz błogosławiony ww. Rz 1:25; 9:5 W Rz 1:25 i 9:5 słowa „błogosławiony na wieki” zamykają zdanie, a po nich pada „Amen”. O tym, do kogo odnoszą się w Rz 9:5, mówi przypis przy Rz 9:5. To samo słowo otwiera Ef 1:3.
Ef błogosławiony ww. Ef 1:3 Pierwsze słowo listu po pozdrowieniu; w tym samym wersecie ten sam rdzeń wraca w „pobłogosławił” i „błogosławieństwem”.
εὔνοιαeunoiaG2133
Ef życzliwość ww. Ef 6:7 Dobre nastawienie wobec kogoś: niewolnicy mają służyć „z życzliwością, jak Panu” (Ef 6:7). Nie „dobra wola”, bo „wolę” w Ef 6:6 oddaje inne słowo (θέλημα, thelēma).
εὐοδόομαιeuodoomaiG2137
Rz powieść się ww. Rz 1:10
3 J εὐοδόωeuodoō dobrze się wieść ww. 3 J 2 (2×) Dosłownie „mieć dobrą drogę”. Zob. przypis przy wersecie 2.
εὔσπλαγχνοςeusplanchnosG2155
Ef serdeczny ww. Ef 4:32 Dosłownie „o dobrym wnętrzu”: w słowie tkwi to samo określenie wnętrza, które w Kol 3:12 brzmi „serce miłosierdzia”. Zob. przypis przy Ef 4:32.
εὐσχημόνωςeuschēmonōsG2156
Rz przyzwoicie ww. Rz 13:13
εὐτραπελίαeutrapeliaG2160
Ef wulgarne żarty ww. Ef 5:4 U dawnych autorów bystry dowcip w rozmowie; w Ef 5:4 w złym sensie: żartowanie grubiańskie i nieprzyzwoite. Naprzeciw stoi „dziękczynienie”, po grecku z tym samym początkiem εὐ- (eu-, „dobrze”). Zob. przypis przy Ef 5:4.
εὐφραίνωeuphrainōG2165
Rz radować się ww. Rz 15:10
εὐχαριστέωeucharisteōG2168
J dziękować ww. J 6:11, 6:23, 11:41 Tak samo w Liście do Filemona: „Dziękuję mojemu Bogu” (Flm 4).
Rz dziękować ww. Rz 1:8; 1:21; 14:6 (2×)
εὐχαριστίαeucharistiaG2169
Kol dziękczynienie ww. Kol 2:7, 4:2 Ten sam rdzeń co „Dziękujemy” (Kol 1:3) i „dziękując” (Kol 1:12): dziękczynienie to akt wypowiadany, nie uczucie. Dlatego nie „wdzięczność”, która nazywa stan wewnętrzny.
εὔχομαιeuchomaiG2172
Rz pragnąć ww. Rz 9:3 To samo słowo znaczy też „modlić się”, jak w 3 J 2. W Rz 9:3 Paweł mówi o pragnieniu, którego spełnić nie może: „Pragnąłbym”. Zob. przypis przy Rz 9:3.
εὔχρηστοςeuchrēstosG2173
Flm zob. ἄχρηστος / εὔχρηστος / ὀνίνημιachrēstos / euchrēstos / oninēmi
ἐφάπαξephapaxG2178
Hbr zob. ἅπαξ / ἐφάπαξhapax / ephapax
ἔχθραechthraG2189
Rz wrogość ww. Rz 8:7 Postawa wroga. W Rz 8:7 zamysł ciała jest wrogością wobec Boga, bo nie poddaje się Jego Prawu. W Rz 5:10 Paweł mówi: „gdy byliśmy wrogami”.
ἐχθρόςechthrosG2190
Rz wróg ww. Rz 5:10; 11:28; 12:20

Ζ ζ

ζάωzaōG2198
Ga żyć ww. Ga 2:14, 2:19, 2:20 (4×), 3:11, 3:12, 5:25 Ten sam czasownik niesie dwa znaczenia naraz: być przy życiu, „żyję zaś już nie ja” (Ga 2:20), i prowadzić życie, „żyję w wierze” (Ga 2:20). Zdanie bierze siłę z tego powtórzenia; osobne „postępować” dla drugiego znaczenia rozerwałoby je.
ΖεβεδαῖοςZebedaiosG2199
J Zebedeusz ww. J 21:2 Imię w formie spolszczonej, utrwalonej w polskiej tradycji biblijnej. Zob. przypis przy J 21:2.
ζέωzeōG2204
Rz płonąć ww. Rz 12:11
ζῆλοςzēlosG2205
J gorliwość ww. J 2:17 Słowo cytatu z Psalmu Ps 69:10: „Gorliwość o Twój dom pożre mnie” (J 2:17). W innych księgach znaczy co innego i brzmi inaczej: „zazdrość” (Ga 5:20), „zapalczywość ognia” (Hbr 10:27). Zob. przypis przy J 2:17.
Rz gorliwość ww. Rz 10:2 W Rz 10:2 Izrael ma gorliwość o Boga, „ale nie według poznania”. Tak samo „gorliwość” w J 2:17; w Rz 13:13 i Jk 3:14 to samo słowo znaczy „zazdrość”.
zazdrość ww. Rz 13:13
Jk ζῆλος / ἐριθείαzēlos / eritheia zazdrość / samolubstwo ww. Jk 3:14, 3:16 Oba słowa objaśnia przypis przy Jk 3:14 o zazdrości i samolubstwie.
ζωήzōēG2222
J życie ww. J 1:4 (2×), 3:15, 3:16, 3:36 (2×), 4:14, 4:36, 5:24 (2×), 5:26 (2×), 5:29, 5:39, 5:40, 6:27, 6:33, 6:35, 6:40, 6:47, 6:48, 6:51, 6:53, 6:54, 6:63, 6:68, 8:12, 10:10, 10:28, 11:25, 12:25, 12:50, 14:6, 17:2, 17:3, 20:31 Tak samo w Pierwszym Liście Jana, gdzie to słowo spina list klamrą (1 J 1:2, 5:20).
1 J życie ww. 1 J 1:1, 1:2 (2×), 2:25, 3:14, 3:15, 5:11 (2×), 5:12 (2×), 5:13, 5:16, 5:20 Klamra listu: od prologu, gdzie życie „zostało objawione” (1 J 1:2), po przedostatni werset: „i życiem wiecznym” (1 J 5:20). Doczesne środki to inne słowo, βίος (bios, 1 J 2:16, 3:17), a życie oddawane za innych jeszcze inne, ψυχή (psychē, 1 J 3:16). Zob. przypis przy 1 J 5:11.
ζῳοποιέωzōopoieōG2227
Rz ożywić ww. Rz 4:17; 8:11 Dać życie temu, co martwe. W Rz 4:17 Bóg „ożywia martwych”; w Rz 8:11 ożywi też śmiertelne ciała tych, w których mieszka Jego Duch. Zob. przypis przy Rz 8:11.

Η η

ἡγέομαιhēgeomaiG2233
Hbr uznać ww. Hbr 10:29, 11:11, 11:26 Słowo ma dwa znaczenia, które rozdziela słownik Abbotta-Smitha: „prowadzić”, stąd imiesłów „przewodzący”, oraz „uważać coś za coś”, stąd „uznać”.
przewodzący ww. Hbr 13:7, 13:17, 13:24 Trzy wzmianki tworzą ramę zakończenia listu: „Pamiętajcie o waszych przewodzących” (Hbr 13:7), „Słuchajcie waszych przewodzących” (Hbr 13:17), „Pozdrówcie wszystkich waszych przewodzących” (Hbr 13:24). Zob. przypis przy Hbr 13:7.
ἡδονήhēdonēG2237
Jk rozkosze ww. Jk 4:1, 4:3
ἥκωhēkōG2240
Rz nadejść ww. Rz 11:26
ἡλικίαhēlikiaG2244
Ef dorosłość ww. Ef 4:13 Pełny wiek człowieka, jak w J 9:21, gdzie rodzice mówią o synu: „jest pełnoletni”. W Ef 4:13 stoi obok dojrzałego człowieka i niemowląt z Ef 4:14. Zob. przypis przy Ef 4:13.
ἧλοςhēlosG2247
J gwóźdź ww. J 20:25 (2×) Dwa razy w jednym zdaniu Tomasza: raz o tym, co chce zobaczyć, raz o tym, czego chce dotknąć: „ślad po gwoździach” (J 20:25).
ἡμέραhēmeraG2250
J zob. ἐσχάτη ἡμέραeschatē hēmera
ἥττημαhēttēmaG2275
Rz porażka ww. Rz 11:12

Θ θ

θάλασσαthalassaG2281
J morze ww. J 6:1, 6:16, 6:17, 6:18, 6:19, 6:22, 6:25, 21:1, 21:7 Chodzi o jezioro, ale ewangelista nazywa je morzem: „Morza Galilejskiego – Tyberiadzkiego” (J 6:1); druga nazwa wraca w J 21:1. „Jezioro” oddałoby geografię, a nie tekst. O nazwach mówi przypis przy J 6:1.
θάλπωthalpōG2282
Ef pielęgnować ww. Ef 5:29 Dosłownie „ogrzewać”; w przenośni otaczać czułą troską, jak karmicielka swoje dzieci w 1 Tes 2:7.
θανατόωthanatoōG2289
Rz uśmiercić ww. Rz 7:4; 8:13; 8:36 Zadać śmierć. W Rz 7:4 Paweł pisze: „zostaliście uśmierceni dla Prawa przez ciało Chrystusa”. Zob. przypis przy Rz 7:4.
θεάομαιtheaomaiG2300
J przyglądać się ww. J 1:14, 1:32, 11:45 Patrzenie z bliska i uważne, nie bierne. Stąd niedokonane „przyglądać się” także przy greckim czasie przeszłym dokonanym: „przyglądaliśmy się Jego chwale” (J 1:14), jak w 1 J 1:1.
ujrzeć ww. J 1:38, 6:5, 8:10
przyjrzeć się ww. J 4:35
1 J przyglądać się ww. 1 J 1:1, 4:14 Wpatrywać się z bliska. Zdanie „Boga nikt nigdy nie oglądał” (1 J 4:12) ma w Ewangelii Jana bliźniacze „Boga nikt nigdy nie widział” (J 1:18), z innym słowem, ὁράω (horaō). Zob. pierwszy przypis przy 1 J 4:12.
oglądać ww. 1 J 4:12
θειότηςtheiotēsG2305
Rz boskość ww. Rz 1:20 W Nowym Testamencie tylko tutaj. To inne słowo niż „Bóstwo” w Kol 2:9, które nazywa samo bycie Bogiem. Zob. przypis przy Rz 1:20.
θέλημαthelēmaG2307
J wola ww. J 1:13 (2×), 4:34, 5:30 (2×), 6:38 (2×), 6:39, 6:40, 7:17, 9:31 Ciężar słowa leży w rozdziałach 4–6, gdzie wola Ojca jest tym, co Syn przyszedł wykonać: „Moim pokarmem jest czynić wolę Tego, który Mnie posłał” (J 4:34). W J 6:38–40 wraca w trzech wersetach z rzędu. Tak samo „wola” w Liście do Hebrajczyków.
Hbr wola ww. Hbr 10:7, 10:9, 10:10, 10:36, 13:21 W rozdziale 10 zdanie z Psalmu 40, „aby czynić, Boże, Twoją wolę” (Hbr 10:7), wraca w Hbr 10:9, a Hbr 10:10 je komentuje: „W tej to woli jesteśmy uświęceni”. Gdyby cytat miał „pragnienie”, a komentarz „wolę”, komentarz przestałby wskazywać na cytat.
θέλωthelōG2309
J chcieć ww. J 1:43, 3:8, 5:6, 5:21, 5:35, 5:40, 6:11, 6:21, 6:67, 7:1, 7:17, 7:44, 8:44, 9:27 (2×), 12:21, 15:7, 16:19, 17:24, 21:18 (2×), 21:22, 21:23 Jedno słowo na pragnienie i na postanowienie. Dzięki temu ten sam czasownik słychać w pytaniu do chorego, „Chcesz stać się zdrowy?” (J 5:6), i w mowie o Synu, który „ożywia tych, których chce” (J 5:21). Tak samo w Liście do Galatów.
Rz chcieć ww. Rz 7:15; 7:16; 7:18; 7:19 (2×); 7:20; 7:21; 9:16; 9:18 (2×); 9:22; 11:25; 13:3 Pada siedem razy w Rz 7:15–21: człowiek chce dobra, a go nie czyni. W Rz 7:18 samo chcenie stoi jak rzeczownik: „chcenie jest przy mnie”.
Ga chcieć ww. Ga 1:7, 3:2, 4:9, 4:17, 4:20, 4:21, 5:17, 6:12, 6:13 Dwa czasowniki woli w jednym zdaniu: „Ciało bowiem pożąda przeciw Duchowi” i „żebyście nie czynili tego, czego chcecie” (Ga 5:17). „Pożądać” oddaje w tym liście tylko rodzinę słowa ἐπιθυμία (epithymia), a „chcieć” tylko θέλω; inaczej pożądanie walczyłoby z pożądaniem.
θεραπεύωtherapeuōG2323
J zob. ὑγιής / θεραπεύωhygiēs / therapeuō
θεράπωνtherapōnG2324
Hbr służebnik ww. Hbr 3:5 Zaszczytny tytuł Mojżesza z Lb 12:7 w Septuagincie. Inne słowo niż λειτουργός (leitourgos), „sługa” w Hbr 1:7, i niż δοῦλος (doulos), „niewolnik”. Zob. przypis przy Hbr 3:5.
θερίζωtherizōG2325
Ga zob. σπείρω / θερίζωspeirō / therizō
θεωρέωtheōreōG2334
J oglądać ww. J 2:23, 6:2, 7:3, 17:24, 20:6 Greka ma tu jedno słowo, polski cztery: widowisko się ogląda (J 2:23), na żywą istotę się patrzy (J 6:19), stały widok się widuje (J 9:8), a wniosek się widzi: „widzę, że Ty jesteś prorokiem” (J 4:19). Tłum z J 2:23 jest widownią.
widzieć ww. J 4:19, 12:19, 14:17
patrzeć na ww. J 6:19, 6:40, 6:62, 10:12, 12:45 (2×), 14:19 (2×), 16:10, 16:16, 16:17, 16:19, 20:12, 20:14
zobaczyć ww. J 8:51 Zwrot obrazowy w J 8:51: „śmierci nie zobaczy” znaczy, że jej nie doświadczy. Zob. przypis przy J 8:51.
widywać ww. J 9:8
θήραthēraG2339
Rz sieć ww. Rz 11:9
θιγγάνωthinganōG2345
Kol dotykać ww. Kol 2:21 Tak samo w Liście do Hebrajczyków: „dotknął” (Hbr 11:28), „dotknie” (Hbr 12:20). Zakaz o tym samym kształcie, μὴ θίγγανε (mē thingane), zna napis z Thery (LSJ). Postać niedokonana, bo zakaz dotyczy czynności powtarzalnej.
θλῖψιςthlipsisG2347
Rz ucisk ww. Rz 2:9; 5:3 (2×); 8:35; 12:12 Przygniatające położenie, cierpienie z zewnątrz. W Rz 2:9 ucisk spotka czyniących zło; w Rz 5:3 wierzący chlubią się uciskami; w Rz 8:35 żaden ucisk nie odłączy ich od miłości Chrystusa.
Kol ucisk ww. Kol 1:24 W Nowym Testamencie to słowo nigdy nie nazywa odkupieńczej męki Chrystusa, lecz ucisk z zewnątrz, zwykle uczniów. O cierpieniach Chrystusa mówi inne słowo, πάθημα (pathēma), a tu stoi to: „czego brakuje uciskom Chrystusa”. Zob. przypis przy Kol 1:24.
θνῄσκωthnēskōG2348
J umarły ww. J 11:44, 19:33 W tej samej scenie inne słowo greckie, τελευτάω (teleutaō), oddane „zmarły” (J 11:39): dwa słowa greckie, dwa polskie.
θνητόςthnētosG2349
Rz śmiertelny ww. Rz 6:12; 8:11 Taki, który umiera. „Śmiertelne ciało” z Rz 6:12 wraca w Rz 8:11: Bóg ożywi śmiertelne ciała ze względu na swojego Ducha.
θρησκείαthrēskeiaG2356
Kol kult ww. Kol 2:18 U Jakuba to samo słowo brzmi „pobożność” (Kol 1:26–27). Tu ma dopełniacz „aniołów”, więc potrzebne jest słowo, które go przyjmuje: kult aniołów, czyli cześć oddawana aniołom, za LSJ, Abbottem-Smithem i Lightfootem. Inne odczytania podaje przypis przy Kol 2:18.
Jk pobożność ww. Jk 1:26, 1:27 Religijność widoczna w praktykach. W Liście do Kolosan to samo słowo ma dopełniacz „aniołów” i brzmi „kulcie aniołów” (Kol 2:18), bo „pobożność” z dopełniaczem znaczyłaby tam pobożność, którą mają aniołowie. Zob. przypis przy Jk 1:26.
θρόνοςthronosG2362
Kol θρόνος / κυριότης / ἀρχή / ἐξουσίαthronos / kyriotēs / archē / exousia trony / panowania / zwierzchności / władze ww. trony: Kol 1:16; panowania: Kol 1:16; zwierzchności: Kol 1:16, 2:10, 2:15; władze: Kol 1:16, 2:10, 2:15 Cztery nazwy stoją jednym szeregiem w Kol 1:16, a zwierzchności i władze wracają parą w Kol 2:10 i 2:15. „Panowania” zachowują rdzeń słowa „Pan”, jak w grece rdzeń κύριος (kyrios). Szereg nie jest aprobatą hierarchii: zob. przypis przy Kol 1:16.
θυμόςthymosG2372
Kol wybuchy gniewu ww. Kol 3:8 Stoi tuż obok ὀργή (orgē), „gniew”, więc dwa greckie słowa dostają dwa polskie. Tak samo w wyliczeniach Ga 5:20 i Ef 4:31; w Hbr 11:27, w opowieści o gniewie króla, stoi samo „gniew”.
θύραthyraG2374
J drzwi ww. J 10:1, 10:2, 10:7, 10:9, 18:16, 20:19, 20:26 Wejście do owczarni i drzwi domu to w grece jedno słowo, więc i po polsku jedno. Ewangelia wiąże te miejsca: „Ja jestem drzwiami” (J 10:9) mówi Ten, który przychodzi do uczniów, „gdy drzwi były zamknięte” (J 20:26).
θυσίαthysiaG2378
Rz ofiara ww. Rz 12:1
Hbr θυσία / προσφορά / δῶρονthysia / prosphora / dōron ofiara / ofiara albo dar / dar ww. θυσία – Hbr 5:1, 7:27, 8:3, 9:9, 9:23, 9:26, 10:1, 10:5, 10:8, 10:11, 10:12, 10:26, 11:4, 13:15, 13:16; προσφορά – Hbr 10:5, 10:8, 10:10, 10:14, 10:18; δῶρον – Hbr 5:1, 8:3, 8:4, 9:9, 11:4 Słowo προσφορά obok θυσία brzmi „dar”, żeby para nie zlała się w „ofiary i ofiary”: „Ofiary i daru nie chciałeś” (Hbr 10:5, także Hbr 10:8). Samodzielnie brzmi „ofiara” (Hbr 10:10, 10:14, 10:18). Za to θυσία to zawsze „ofiara”, a δῶρον zawsze „dar”.

Ι ι

ἰάομαιiaomaiG2390
J uzdrowić ww. J 4:47, 5:13, 12:40 Dwa czasowniki greckie, jeden polski rdzeń: ten sam niesie θεραπεύω (therapeuō), „uzdrowionemu” (J 5:10). Różnica między leczeniem a przywróceniem zdrowia nie ma w polszczyźnie osobnych słów tego samego rejestru. Zob. hasło ὑγιής / θεραπεύω (hygiēs / therapeuō).
ἴδιοςidiosG2398
Ef własny ww. Ef 4:28, 5:22
ἱερεύςhiereusG2409
Hbr kapłan ww. Hbr 5:6, 7:1, 7:3, 7:11, 7:14, 7:15, 7:17, 7:20, 7:21, 7:23, 8:4, 9:6, 10:11, 10:21 Para z ἀρχιερεύς (archiereus) „arcykapłan”: oba słowa widać jako rodzinę, jak w grece. Nie „ofiarnik”, bo zawęża do ołtarza, a kapłan także się wstawia i jest „zdolny do wyrozumiałości” (Hbr 5:2); nie „duchowny”, bo to realia o wieki późniejsze.
ἱερόςhierosG2413
J teren świątyni ww. J 2:14, 2:15, 5:14, 7:28, 8:20, 8:59, 10:23, 11:56, 18:20 W tej Ewangelii słowo stoi zawsze jako określenie miejsca: „na terenie świątyni” (J 2:14), „z terenu świątyni” (J 2:15). Sam budynek to ναός (naos). Zob. pierwszy przypis przy J 2:19.
ἱεροσυλέωhierosyleōG2416
Rz okradać świątynie ww. Rz 2:22 Jedno słowo greckie, w Nowym Testamencie tylko tutaj. Zob. przypis przy Rz 2:22.
ἸεσσαίIessaiG2421
Rz Jesse ww. Rz 15:12 Ojciec Dawida. Korzeń Jessego to potomek z jego rodu, król z domu Dawida. Zob. przypis przy Rz 15:12.
ἱλαρότηςhilarotēsG2432
Rz pogodnie ww. Rz 12:8
ἱλάσκομαιhilaskomaiG2433
Hbr przebłaganie (dla przebłagania) ww. Hbr 2:17 To samo polskie słowo stoi w 1 J 2:2 i 4:10, gdzie oddaje pokrewne ἱλασμός (hilasmos): most między księgami. Z tej samej rodziny jest ἱλαστήριον (hilastērion), „przebłagalnia” w Hbr 9:5. Zob. przypis przy Hbr 2:17.
ἱλασμόςhilasmosG2434
1 J przebłaganie ww. 1 J 2:2, 4:10 W Nowym Testamencie słowo stoi tylko w tych dwóch miejscach listu. Zob. pierwszy przypis przy 1 J 2:2.
ἱλαστήριονhilastērionG2435
Rz przebłagalnia ww. Rz 3:25 Wieko arki, na które w Dniu Przebłagania padała krew (Kpł 16:14–15; Hbr 9:5). Tu tym słowem nazwany jest Chrystus. Zob. przypis przy Rz 3:25.
Hbr przebłagalnia ww. Hbr 9:5 Hebrajskie kapporet: wieko arki (Kpł 16:14–15). Z tej samej rodziny są „przebłaganie” w Hbr 2:17 i ἵλεως (hileōs), „łaskawy” w Hbr 8:12. To samo słowo pada w Rz 3:25. Zob. przypis przy Hbr 9:5.
ἱμάτιονhimationG2440
J szata ww. J 13:4, 13:12, 19:2, 19:5, 19:23, 19:24 Wierzchnie okrycie. Jezus odkłada „wierzchnie szaty” przy myciu stóp (J 13:4), żołnierze okrywają Go „purpurową szatą” (J 19:2), a pod krzyżem dzielą Jego szaty. Osobno stoi χιτών (chitōn), tunika, której nie rozdarli (J 19:23–24).
ἰόςiosG2447
Jk jad ww. Jk 3:8 Jedno greckie słowo na truciznę i śniedź: w Jk 3:8 „śmiercionośnego jadu”, w Jk 5:3 „rdza”. Zob. przypis przy Jk 5:3.
rdza ww. Jk 5:3
ἸουδαῖοςIoudaiosG2453
J Żydzi ww. J 1:19, 2:6, 2:13, 2:18, 2:20, 3:1, 3:25, 4:9 (2×), 4:22, 5:1, 5:10, 5:15, 5:16, 5:18, 6:4, 6:41, 6:52, 7:1, 7:2, 7:11, 7:13, 7:15, 7:35, 8:22, 8:31, 8:48, 8:52, 8:57, 9:18, 9:22 (2×), 10:19, 10:24, 10:31, 10:33, 11:8, 11:55, 13:33, 18:12, 18:14, 18:20, 18:31, 18:33, 18:35, 18:36, 18:38, 18:39, 19:3, 19:7, 19:12, 19:14, 19:19, 19:21 (3×), 19:31, 19:38, 19:40, 19:42, 20:19 Gdzie mowa o narodzie, właścicielu święta („Pascha Żydów” J 2:13) albo władzach, stoi „Żydzi”. „Judejczycy” to grupa obecna w judejskiej scenie, jak żałobnicy u Marty i Marii (J 11:19); jedna grupa nie dostaje dwóch nazw (J 11:45). Zob. przypisy przy J 1:19 i 11:8.
judejski ww. J 3:22
Judejczycy ww. J 11:19, 11:31, 11:33, 11:36, 11:45, 11:54, 12:9, 12:11, 19:20
ἰσότηςisotēsG2471
Kol to, co równe ww. Kol 4:1 Rzeczownik od „równy”: równość, jednakowa miara. Łagodniejsza „słuszność” osłabiłaby słowo, które stoi w zdaniu skierowanym do właścicieli niewolników. Zob. przypis przy Kol 4:1.
ἵστημιhistēmiG2476
Rz podtrzymywać ww. Rz 3:31; 14:4 Dosłownie stawiać. Przy Prawie znaczy nie dać mu upaść, naprzeciw „pozbawić mocy”. Hbr 10:9 mówi o czymś nowym i ma „ustanowić”. W Rz 5:2 inne znaczenie: stać.
stać ww. Rz 5:2; 11:20; 14:4 Bez dopełnienia: trwać w miejscu, nie upaść. „Łaska, w której stoimy” to położenie, w które wprowadził „przystęp”. Jak w Ef 6:13.
ustanowić ww. Rz 10:3 W Rz 10:3 Izrael usiłuje ustanowić własną sprawiedliwość zamiast poddać się sprawiedliwości Bożej. Zob. przypis przy Rz 10:3.
Ef stanąć ww. Ef 6:11, 6:14 (Stańcie) Jeden czasownik w trzech wersetach o zbroi: „stanąć przeciw podstępom diabła” (Ef 6:11), „stać” (Ef 6:13), „Stańcie więc” (Ef 6:14); w „przeciwstawić się” (Ef 6:13) ten sam rdzeń z przedrostkiem. Tak samo Kol 4:12: „abyście stali”. Zob. przypis przy Ef 6:13.
stać ww. Ef 6:13
ἰσχύςischysG2479
Ef siła ww. Ef 1:19, 6:10 W parze z κράτος (kratos), „potęga”: „według działania potęgi Jego siły” (Ef 1:19) i „w potędze Jego siły” (Ef 6:10). W Ef 1:19 „mocy” oddaje inne słowo, δύναμις (dynamis). Zob. przypisy przy Ef 1:19 i 6:10.
ἰσχύωischyōG2480
J mieć siły ww. J 21:6 O sile fizycznej: „już nie mieli siły jej wyciągnąć” (J 21:6). Na „móc” Jan ma osobny czasownik, δύναμαι (dynamai). W listach to samo słowo mówi o zdolności: „nic nie może” (Ga 5:6), „Wiele może” (Jk 5:16), „nie ma mocy” (Hbr 9:17).
ἰχθύςichthysG2486
J ryby ww. J 21:6, 21:8, 21:11 Ryby jako zwierzęta, w wodzie i w sieci: „od mnóstwa ryb” (J 21:6). Ta sama polska „ryba” oddaje ὀψάριον (opsarion), rybę do jedzenia z chlebem (J 6:9, 21:9). O obu słowach mówi przypis przy J 21:10.
ἴχνοςichnosG2487
Rz ślad ww. Rz 4:12 Odcisk stopy kogoś, kto przeszedł pierwszy.

Κ κ

καθαρίζωkatharizōG2511
1 J oczyszczać ww. 1 J 1:7, 1:9
καθαρόςkatharosG2513
Rz czysty ww. Rz 14:20
καθεύδωkatheudōG2518
Ef spać ww. Ef 5:14 (śpiący) W Ef 5:14 sen jako obraz stanu, z którego trzeba się obudzić i powstać jak z martwych; zob. przypis przy Ef 5:14.
καινότηςkainotēsG2538
Rz nowość ww. Rz 6:4; 7:6 „Chodzić w nowości życia” (Rz 6:4): życie nowe co do rodzaju, nie tylko późniejsze. Wraca w Rz 7:6.
κακίαkakiaG2549
Rz złośliwość ww. Rz 1:29
Kol złośliwość ww. Kol 3:8 Cecha usposobienia, a nie wybuch uczucia; dlatego nie „złość”, która stałaby w jednym rzędzie z gniewem, wymienionym dwa słowa wcześniej. Tak samo w Ef 4:31.
κάλαμοςkalamosG2563
3 J zob. μέλαν / κάλαμοςmelan / kalamos
καλέωkaleōG2564
Rz powołać ww. Rz 4:17; 8:30 (2×); 9:12; 9:24 Wezwać kogoś do siebie. W Rz 4:17 Bóg „powołuje to, czego nie ma, jak to, co jest”; w Rz 8:30 powołanie stoi między przeznaczeniem a uznaniem za sprawiedliwych; w Rz 9:24 Bóg powołuje Żydów i pogan.
nazwać ww. Rz 9:7; 9:25; 9:26 Nadać imię. W Rz 9:7 i 9:25–26 słowo z cytatów Starego Testamentu; w Rz 9:7 „będzie nazwane” znaczy: będzie uznane. Zob. przypis przy Rz 9:7.
καλλιέλαιοςkallielaiosG2565
Rz szlachetna oliwka ww. Rz 11:24
καλόςkalosG2570
J dobry ww. J 2:10 (2×), 10:11 (2×), 10:14, 10:32, 10:33 Jedno słowo o pasterzu, o dziełach (J 10:32) i o winie w Kanie (J 2:10). Ginie odcień szlachetności, ale zwrot „dobry pasterz” jest w polszczyźnie zastany: „Ja jestem dobrym pasterzem” (J 10:11). Zob. przypis przy J 10:11.
Hbr καλός / ἀγαθόςkalos / agathos dobry ww. καλός – Hbr 5:14, 6:5, 10:24, 13:9, 13:18; ἀγαθός – Hbr 9:11, 10:1, 13:21 Dwa greckie słowa, jedno polskie: polszczyzna nie ma dwóch wyrazów w tym samym rejestrze, a różnica nie niesie tu wywodu. W „dobrego słowa Boga” (Hbr 6:5) stoi καλός, w „przyszłych dóbr” (Hbr 10:1) ἀγαθός. W Hbr 13:9 καλός brzmi „dobrze”.
κάμπτωkamptōG2578
Rz zginać ww. Rz 11:4; 14:11
Ef zginać ww. Ef 3:14 (zginam kolana) Zwrot z γόνυ (gony, „kolano”): gest modlitwy i czci, „zginam kolana przed Ojcem” (Ef 3:14).
καρδίαkardiaG2588
J serce ww. J 12:40 (2×), 13:2, 14:1, 14:27, 16:6, 16:22 Wnętrze człowieka i siedziba zamiarów: „diabeł już włożył w serce, żeby wydał Go Judasz” (J 13:2). W mowie pożegnalnej: „Niech nie będzie wstrząśnięte wasze serce” (J 14:1, 14:27); „ból napełnił wasze serce” (J 16:6), ale „wasze serce będzie się radowało” (J 16:22).
Ga serce ww. Ga 4:6 Siedziba wnętrza człowieka, jak „do naszych serc” (Ga 4:6). Greka ma na wnętrze także σπλάγχνα (splanchna), dosłownie wnętrzności; po polsku i to słowo brzmi „serce” (Flm 7, 12, 20; Kol 3:12; 1 J 3:17).
Hbr serce ww. Hbr 3:8, 3:10, 3:12, 3:15, 4:7, 4:12, 8:10, 10:16, 10:22 (2×), 13:9 Siedziba woli i myśli: „zamysły i intencje serca” (Hbr 4:12). Psalm 95 ostrzega: „nie zatwardzajcie waszych serc” (Hbr 3:8, 3:15, 4:7). Na wnętrze greka ma też σπλάγχνα (splanchna), dosłownie wnętrzności; po polsku i to słowo brzmi „serce” (Flm 7, 12, 20).
Jk serce ww. Jk 1:26, 3:14, 4:8, 5:5, 5:8 Siedziba wnętrza człowieka, jak w Jk 4:8 „oczyśćcie serca”. Greka ma na wnętrze także σπλάγχνα (splanchna), dosłownie wnętrzności; po polsku i to słowo brzmi „serce” (Flm 7, 12, 20; Kol 3:12; 1 J 3:17).
1 J serce ww. 1 J 3:19, 3:20 (2×), 3:21 Tu serce jako sumienie, które oskarża: „jeśli serce nas oskarża” (1 J 3:20). W 1 J 3:17 „serce” oddaje inne słowo, σπλάγχνα (splanchna): list przechodzi od czułości do samooskarżenia, a polskie „serce” niesie jedno i drugie. Zob. hasło σπλάγχνα (splanchna).
καρπόςkarposG2590
J owoc ww. J 4:36, 12:24, 15:2 (3×), 15:4, 15:5, 15:8, 15:16 (2×) Jedno słowo na wszystkie znaczenia, bo obraz przesuwa się w samym tekście: w J 15:2 to owoc winorośli, od J 15:5 także wynik działania, w J 15:16 już tylko on. Tak samo owoc Ducha w Liście do Galatów (Ga 5:22).
Rz owoc ww. Rz 1:13; 6:21; 6:22 To, co z czegoś wyrasta. W Rz 1:13 Paweł chce mieć owoc wśród Rzymian; w Rz 6:21–22 owoc to skutek dawnego i nowego życia.
Ga owoc ww. Ga 5:22 Liczba pojedyncza, „Owocem zaś Ducha jest” (Ga 5:22), stoi naprzeciw liczby mnogiej: „uczynki ciała” (Ga 5:19). Nie trzeba tego przeciążać, bo w sensie przenośnym Paweł pisze o owocu zawsze w liczbie pojedynczej (tak Burton). Zob. przypis przy Ga 5:22.
καρποφορέωkarpophoreōG2592
Rz przynosić owoc ww. Rz 7:4; 7:5 Czasownik od „owocu” (Rz 6:21–22). W Rz 7:4 owoc dla Boga, w Rz 7:5 owoc śmierci. Tak samo w Kol 1:6 i 1:10.
Kol przynosić owoc ww. Kol 1:6, 1:10 W Kol 1:6 owoc przynosi ewangelia, w Kol 1:10 ci, którzy nią żyją: ten sam obraz spina oba miejsca. Dlatego dwa słowa, a nie „owocować”: rzeczownik „owoc” ma być widoczny, jak καρπός (karpos) w greckim złożeniu.
καταβαίνωkatabainōG2597
J zejść ww. J 2:12, 4:47, 4:49, 4:51, 5:7, 6:16
zob. ἀναβαίνω / καταβαίνωanabainō / katabainō
καταγινώσκωkataginōskōG2607
1 J oskarżać ww. 1 J 3:20, 3:21 Słowo z sali sądowej. W obu miejscach oskarża serce. Zob. przypis przy 1 J 3:20.
κατάγωkatagōG2609
Rz sprowadzić ww. Rz 10:6
καταισχύνωkataischynōG2617
Rz zawstydzać ww. Rz 5:5; 9:33; 10:11 Okryć wstydem tego, czyje zaufanie okazało się złudne. „Nadzieja nie zawstydza”: nie zawiedzie tego, kto jej zaufał. Wraca w Rz 9:33 i 10:11.
κατακαυχάομαιkatakauchaomaiG2620
Rz przechwalać się ww. Rz 11:18 (2×)
κατάκριμαkatakrimaG2631
Rz potępienie ww. Rz 5:16; 5:18; 8:1 Wyrok skazujący i jego skutek; ten sam rdzeń co „wyrok” (κρίμα, krima) w Rz 5:16. Stoi naprzeciw „uniewinnienia”. Wraca w Rz 8:1.
κατακρίνωkatakrinōG2632
Rz potępić ww. Rz 2:1; 8:3; 8:34; 14:23
καταλαλέωkatalaleōG2635
Jk obmawiać ww. Jk 4:11 (3×)
καταλαμβάνωkatalambanōG2638
J ogarnąć ww. J 1:5, 12:35 W J 1:5 czasownik znaczy opanować albo pojąć, a „ogarnąć” niesie oba sensy i nie wybiera za czytelnika. W J 12:35, „aby nie ogarnęła was ciemność”, znaczy już tylko opanować. Zob. przypis przy J 1:5.
przyłapać ww. J 8:3, 8:4
Ef ogarnąć umysłem ww. Ef 3:18 O pojęciu czegoś rozumem: „abyście zdołali ogarnąć umysłem” (Ef 3:18); „umysłem” tylko dookreśla czasownik. Nie oddaje słowa διάνοια (dianoia), które w Ef 4:18 brzmi „w umyśle”.
καταλείπωkataleipōG2641
Rz zostawić ww. Rz 11:4
Ef opuścić ww. Ef 5:31
καταλλαγήkatallagēG2643
Rz pojednanie ww. Rz 5:11; 11:15 Rzeczownik od „pojednać”. W Rz 5:11 pojednanie się otrzymuje: przychodzi od Boga.
καταλλάσσωkatallassōG2644
Rz pojednać ww. Rz 5:10 (2×) Przywrócić pokój między stronami, które były wrogami; tak Paweł mówi też o żonie i mężu (1 Kor 7:11). Pokrewne słowo w Kol 1:20–22.
καταλύωkatalyōG2647
Rz burzyć ww. Rz 14:20
κατανοέωkatanoeōG2657
Hbr przyjrzeć się uważnie ww. Hbr 3:1 Wraca w Hbr 10:24 jako „zwracajmy uwagę jedni na drugich”: najpierw uwaga skierowana na Jezusa (Hbr 3:1), potem na braci. Zob. przypis przy Hbr 10:24.
zwracać uwagę ww. Hbr 10:24
κατάνυξιςkatanyxisG2659
Rz odrętwienie ww. Rz 11:8 W Rz 11:8 „duch odrętwienia” (Iz 29:10): nieczułość na wszystko, co duchowe. Zob. przypis przy Rz 11:8.
κατάπαυσιςkatapausisG2663
Hbr κατάπαυσις / καταπαύωkatapausis / katapauō odpoczynek / odpocząć ww. Hbr 3:11, 3:18, 4:1, 4:3 (2×), 4:5, 4:10, 4:11 / 4:4, 4:10 Główne słowo rozdziałów 3 i 4: „odpoczynek” z Psalmu 95 i „odpoczął” z Rdz 2:2 mają po grecku jeden rdzeń. Tło: odpoczynek od wrogów po wejściu do ziemi (Pwt 12:9–10; Joz 21:44). Zob. przypis przy Hbr 3:11 i przy Hbr 4:4.
dać odpoczynek ww. Hbr 4:8
καταπαύωkatapauōG2664
Hbr zob. κατάπαυσις / καταπαύωkatapausis / katapauō
καταπέτασμαkatapetasmaG2665
Hbr zasłona ww. Hbr 6:19, 9:3, 10:20 Język Kpł 16:2 w Septuagincie: „do wnętrza za zasłonę” (Hbr 6:19). Wraca w Hbr 9:3 i w Hbr 10:20, gdzie zasłoną okazuje się ciało Jezusa: „przez zasłonę, to jest przez swoje ciało”. Zob. przypis przy Hbr 6:19.
καταράομαιkataraomaiG2672
Rz przeklinać ww. Rz 12:14 Wzywać na kogoś zło, a nie używać brzydkich słów. Zob. przypis przy Rz 12:14.
καταργέωkatargeōG2673
Ga pozbawić mocy ww. Ga 3:17, 5:11 Dwa znaczenia: „pozbawić mocy” (Ga 3:17, 5:11) i „odłączeni od Chrystusa” (Ga 5:4). W Ga 5:4 to słowo z tego samego pola co „wyzwolił” (Ga 5:1): kto w Prawie szuka uznania za sprawiedliwego, zostaje uwolniony, ale od Chrystusa. Zob. przypis przy Ga 5:4.
odłączyć ww. Ga 5:4
καταρτίζωkatartizōG2675
Rz przygotować ww. Rz 9:22 W Rz 9:22 „przygotowane na zgubę”: Paweł nie mówi, kto je przygotował, a o naczyniach miłosierdzia mówi wprost, że przygotował je Bóg (Rz 9:23). Zob. przypis przy Rz 9:22.
Hbr przygotować ww. Hbr 10:5, 11:3 Ten sam czasownik w trzech miejscach: „przygotowałeś Mi ciało” (Hbr 10:5), „wieki zostały przygotowane słowem Boga” (Hbr 11:3) i „niech was wyposaży we wszystko, co dobre” (Hbr 13:21). Zob. przypis przy Hbr 11:3.
wyposażyć ww. Hbr 13:21
κατασκάπτωkataskaptōG2679
Rz zburzyć ww. Rz 11:3
κατασκευάζωkataskeuazōG2680
Hbr zbudować ww. Hbr 3:3, 3:4 (2×), 9:2, 9:6, 11:7 Wraca w Hbr 9:2 i 9:6 o przybytku („Zbudowano bowiem przybytek”) i w Hbr 11:7 o arce Noego, zawsze tym samym polskim słowem. Zob. przypis przy Hbr 9:2.
κατέναντιkatenantiG2713
Rz przed ww. Rz 4:17 Wobec kogoś, naprzeciw niego; tu Abraham przed Bogiem.
κατεργάζομαιkatergazomaiG2716
Rz wypracowywać ww. Rz 4:15; 5:3; 7:8; 7:13 Gdy podmiotem jest rzecz: to, co z czegoś wychodzi, jak w Jk 1:3. O czynach człowieka stoi „wykonywać” (Rz 1:27; 2:9).
κατεργάζομαι / ἐργάζομαιkatergazomai / ergazomai wykonywać ww. κατεργάζομαι – Rz 1:27; 2:9; 7:15; 7:17; 7:18; 7:20; ἐργάζομαι – Rz 2:10 W Rz 2:9–10 ten sam rdzeń przy złu i przy dobru. Tak też Jk 2:9: „grzech wykonujecie”.
κατέχωkatechōG2722
Rz zatrzymać ww. Rz 1:18
więzić ww. Rz 7:6 W Rz 7:6 o tym, w czym ludzie byli trzymani jak więźniowie, zanim umarli dla Prawa (Rz 7:4).
κατοικητήριονkatoikētērionG2732
Ef mieszkanie ww. Ef 2:22 Miejsce, w którym ktoś mieszka. Od czasownika κατοικέω (katoikeō), który brzmi „zamieszkał” (Ef 3:17): Chrystus w sercach wierzących. Zob. przypis przy Ef 2:22.
καυχάομαιkauchaomaiG2744
Ga καυχάομαι / καύχημαkauchaomai / kauchēma chlubić się / powód do chluby ww. Ga 6:13, 6:14 / 6:4 Nić chluby zamyka list: „powód do chluby tylko względem siebie samego” (Ga 6:4), przeciwnicy, „aby się chlubili waszym ciałem” (Ga 6:13), i Paweł, który nie chce „chlubić się czymkolwiek poza krzyżem” (Ga 6:14). Ciało i krzyż stoją naprzeciw siebie. Zob. przypis przy Ga 6:13.
καύχημαkauchēmaG2745
Ga zob. καυχάομαι / καύχημαkauchaomai / kauchēma
καύχησιςkauchēsisG2746
Rz chluba ww. Rz 3:27 Powód do dumy i samo chlubienie się. Ta sama rodzina co „chlubić się” w Rz 2:17 i 2:23.
κεῖμαιkeimaiG2749
J stać ww. J 2:6, 19:29 Jeden grecki czasownik położenia, a polskie słowo wybiera rzecz: naczynia stoją, płótna i ciało leżą, żar jest rozłożony. Ryba na żarze to pokrewne ἐπίκειμαι (epikeimai): „leżącą na nim rybę” (J 21:9). Zob. przypis przy J 21:9.
leżeć ww. J 20:5, 20:6, 20:7, 20:12
rozłożony ww. J 21:9
κειρίαkeiriaG2750
J opaska ww. J 11:44 Słowo, które w Nowym Testamencie stoi tylko tutaj, a w greckim Starym Testamencie raz (Prz 7:16). Zob. przypis przy J 11:44.
κενόωkenoōG2758
Rz opróżnić ww. Rz 4:14 Od słowa „pusty”: to, w czym nic nie zostało. Jeśli dziedzictwo przychodzi z Prawa, wiara nie ma już czego nieść. Wraca w 1 Kor 1:17, 9:15; 2 Kor 9:3; Flp 2:7.
κεραμεύςkerameusG2763
Rz garncarz ww. Rz 9:21 Ten, kto lepi naczynia z gliny. W Rz 9:21 garncarz z jednej bryły robi naczynia do różnego użytku. Obraz zna już Izajasz (Iz 29:16; 45:9).
κεφαλήkephalēG2776
Rz głowa ww. Rz 12:20
Kol głowa ww. Kol 1:18, 2:10, 2:19 „Głowa” po polsku to i część ciała, i ten, kto stoi na czele, jak greckie słowo. „Zwierzchnik” oddałby rangę, ale zerwałby obraz głowy i ciała, które z niej wzrasta (Kol 1:18, 2:19). Zob. hasło σῶμα (sōma).
κηπουρόςkēpourosG2780
J ogrodnik ww. J 20:15 Słowo od κῆπος (kēpos), „ogród”. Grobowiec był w ogrodzie (J 19:41), stąd Maria bierze Jezusa za ogrodnika, „sądząc, że to jest ogrodnik” (J 20:15). Zob. przypis przy J 20:15.
κλάδοςkladosG2798
Rz gałąź ww. Rz 11:16; 11:17; 11:18; 11:19; 11:21
κλαίωklaiōG2799
J płakać ww. J 11:31, 11:33 (2×), 16:20, 20:11 (2×), 20:13, 20:15 Płacz głośny, żałobny lament. Łzy Jezusa oddaje inne słowo, δακρύω (dakryō): „Jezus zapłakał” (J 11:35). Zob. przypis przy J 11:31.
Rz płakać ww. Rz 12:15 (2×)
κλέπτωkleptōG2813
Rz kraść ww. Rz 2:21 (2×); 13:9
κλῆμαklēmaG2814
J pęd ww. J 15:2, 15:4, 15:5, 15:6 To, co wyrasta z krzewu, nie cały krzew: „Ja jestem winoroślą, wy – pędami” (J 15:5). „Latorośl” czyta się dziś jak cały krzew, a „gałąź” miałaby ten sam rdzeń co „gałązki palmowe” (J 12:13), inne słowo greckie.
κληρονομέωklēronomeōG2816
Hbr zob. κληρονόμος / κληρονομέωklēronomos / klēronomeō
κληρονομίαklēronomiaG2817
Ga dziedzictwo ww. Ga 3:18 Z tej samej rodziny jest κληρονόμος (klēronomos), „dziedzic” (Ga 3:29, 4:1, 4:7): ten sam polski rdzeń trzyma je razem.
Ef dziedzictwo ww. Ef 1:14, 1:18, 5:5 „Zadatkiem naszego dziedzictwa” jest Duch (Ef 1:14); Paweł prosi też o poznanie, „czym bogactwo chwały Jego dziedzictwa wśród świętych” (Ef 1:18). Z tej samej rodziny jest czasownik κληρόω (klēroō): „zostaliśmy uczynieni dziedzictwem” (Ef 1:11).
κληρονόμοςklēronomosG2818
Rz dziedzic ww. Rz 4:13; 4:14; 8:17 (2×) Ten, kto otrzymuje dziedzictwo. W Rz 4:13–14 obietnica, że Abraham będzie dziedzicem świata; w Rz 8:17 wierzący są dziedzicami Boga.
Hbr κληρονόμος / κληρονομέωklēronomos / klēronomeō dziedzic / odziedziczyć ww. Hbr 1:2, 6:17, 11:7 / 1:4, 1:14, 6:12, 12:17 Ta para spina rozdział 1: Syn jest „dziedzicem wszystkiego” (Hbr 1:2), „odziedziczył imię” (Hbr 1:4), a na końcu mowa o tych, którzy „mają odziedziczyć zbawienie” (Hbr 1:14). Rodzina słów wraca w Hbr 6:12, 6:17, 9:15, 11:7–9 i 12:17.
κληρόωklēroōG2820
Ef zostać uczynionym dziedzictwem ww. Ef 1:11 Czasownik od „losu, działu” (κλῆρος, klēros): zostać przydzielonym jako czyjś dział. W Ef 1:14 i 1:18 „dziedzictwa” to inne słowo greckie tej samej rodziny, κληρονομία (klēronomia). Zob. przypis przy Ef 1:11.
κλῆσιςklēsisG2821
Rz powołanie ww. Rz 11:29
Ef powołanie ww. Ef 1:18, 4:1, 4:4 Boże wezwanie. List łączy z nim nadzieję (Ef 4:4; por. Ef 1:18), a życie wierzących ma mu dorównać: „w sposób godny powołania” (Ef 4:1).
κλητόςklētosG2822
Rz powołany ww. Rz 1:1; 1:6; 1:7; 8:28
κοιμάομαιkoimaomaiG2837
J zasnąć ww. J 11:11, 11:12 Jezus mówi o śmierci jak o śnie: „Łazarz, nasz przyjaciel, zasnął” (J 11:11), a uczniowie rozumieją zwykły sen (J 11:12). Na tym jednym słowie stoi nieporozumienie J 11:11–13.
κοινόςkoinosG2839
Rz nieczysty ww. Rz 14:14 (3×) Dosłownie „wspólny, pospolity”: to, czego Prawo zakazywało pobożnemu Żydowi, zwłaszcza pokarmy. Chodzi o czystość wymaganą przez Prawo, a nie o nieczystość moralną. Zob. przypis przy Rz 14:14.
κοινωνέωkoinōneōG2841
Rz mieć udział ww. Rz 12:13
2 J mieć udział ww. 2 J 11 Z tej samej rodziny co κοινωνία (koinōnia): „mamy wspólnotę jedni z drugimi” (1 J 1:7). Zob. przypis przy wersecie 11.
κοινωνίαkoinōniaG2842
Ga wspólnota ww. Ga 2:9 Filary podają Pawłowi i Barnabie „prawicę na znak wspólnoty” (Ga 2:9): gest uznania. Zob. przypis przy Ga 2:9.
Flm wspólnota ww. Flm 6
1 J wspólnota ww. 1 J 1:3 (2×), 1:6, 1:7 Tak samo w Liście do Filemona: „wspólnota” (Flm 6). Pokrewne κοινωνός (koinōnos) brzmi tam „wspólnika” (Flm 17). Zob. drugi przypis przy 1 J 1:3.
κοινωνόςkoinōnosG2844
Flm wspólnik ww. Flm 17 ta sama rodzina co κοινωνία (koinōnia).
κοίτηkoitēG2845
Rz rozwiązłość ww. Rz 13:13 Zob. przypis przy Rz 13:13.
κοίτη (κοίτην ἔχω)koitē (koitēn echō) począć ww. Rz 9:10 Dosłownie „łoże”. W Rz 9:10 zwrot „mieć łoże” znaczy zajść w ciążę: Rebeka „poczęła z jednego”. W Rz 13:13 liczba mnoga mówi o współżyciu poza małżeństwem, stąd „rozwiązłość”. Zob. przypis przy Rz 9:10.
κόλασιςkolasisG2851
1 J kara ww. 1 J 4:18 W Nowym Testamencie słowo stoi tylko tu i w Mt 25:46. Zob. drugi przypis przy 1 J 4:18.
κολλάομαιkollaomaiG2853
Rz lgnąć ww. Rz 12:9
κολυμβήθραkolymbēthraG2861
J sadzawka ww. J 5:2, 5:7, 9:7 To samo słowo nazywa sadzawkę Siloam: „umyj się w sadzawce Siloam” (J 9:7).
κομίζωkomizōG2865
Ef odebrać ww. Ef 6:8 O odpłacie: „odbierze to od Pana” (Ef 6:8), jak w Kol 3:25 „odbierze to, czym skrzywdził”. W Hbr 11:19 to samo słowo mówi o odzyskaniu utraconego: „odzyskał go”.
κοσμοκράτωρkosmokratōrG2888
Ef rządca świata ww. Ef 6:12 W Nowym Testamencie tylko w Ef 6:12: „z rządcami świata tej ciemności”, czyli z mocami, nie z ludźmi. W Ef 2:2 „władcy” oddaje inne słowo greckie, ἄρχων (archōn). Zob. przypis przy Ef 6:12.
κόσμοςkosmosG2889
J świat ww. J 1:9, 1:10 (3×), 1:29, 3:16, 3:17 (3×), 3:19, 4:42, 6:14, 6:33, 6:51, 7:4, 7:7, 8:12, 8:23 (2×), 8:26, 9:5 (2×), 9:39, 10:36, 11:9, 11:27, 12:19, 12:25, 12:31 (2×), 12:46, 12:47 (2×), 13:1 (2×), 14:17, 14:19, 14:22, 14:27, 14:30, 14:31, 15:18, 15:19 (5×), 16:8, 16:11, 16:20, 16:21, 16:28 (2×), 16:33 (2×), 17:5, 17:6, 17:9, 17:11 (2×), 17:13, 17:14 (3×), 17:15, 17:16 (2×), 17:18 (2×), 17:21, 17:23, 17:24, 17:25, 18:20, 18:36 (2×), 18:37, 21:25 Wszechświat, ziemia, ludzie, porządek wrogi Bogu, a słowo jedno, bo trzy z tych znaczeń stoją w jednym zdaniu, które żyje powtórzeniem: „Na świecie było Słowo, a świat przez Nie się stał, a świat Go nie poznał” (J 1:10).
Hbr świat ww. Hbr 4:3, 9:26, 10:5, 11:7, 11:38 Zakres szerszy niż gdzie indziej: początek czasu („od założenia świata”, Hbr 4:3, 9:26), miejsce, na które się wchodzi (Hbr 10:5), i ludzie (Hbr 11:7, 11:38). „Ludzkość” rozerwałaby łańcuch świadków wiary. Jedno słowo, jak w Ewangelii Jana, Liście Jakuba i 1 Liście Jana.
Jk świat ww. Jk 1:27, 2:5, 3:6, 4:4 (2×) Różne odcienie, jedno słowo, bo List sam je wiąże: kto zachowuje siebie „niesplamionym przez świat” (Jk 1:27), nie jest „przyjacielem świata” (Jk 4:4). Najdalej odchodzi „światem nieprawości” (Jk 3:6): świat jako ogrom, nie jako ludzie. Zob. przypis przy Jk 3:6 o słowie „świat”.
1 J świat ww. 1 J 2:2, 2:15 (3×), 2:16 (2×), 2:17, 3:1, 3:13, 3:17, 4:1, 4:3, 4:4, 4:5 (3×), 4:9, 4:14, 4:17, 5:4 (2×), 5:5, 5:19 U Jana to słowo ma dwa użycia: „za grzechy całego świata” (1 J 2:2) i „Nie miłujcie świata” (1 J 2:15). Zob. przypis przy 1 J 2:15.
κράβαττοςkrabattosG2895
J mata ww. J 5:8, 5:9, 5:10, 5:11 Nie „łoże” ani „nosze”: mata, na której leżał chory i którą dało się zwinąć i zanieść. Rzecz codzienna, nie mebel: „podnieś swoją matę i chodź” (J 5:8). Zob. przypis przy J 5:8.
κράζωkrazōG2896
J wołać ww. J 1:15, 7:28, 7:37, 12:44 Wołanie przy świadectwie i ogłaszaniu: Jan „świadczy o Nim i woła” (J 1:15), tak samo woła Jezus (J 7:28, 7:37, 12:44). Okrzyk wrogi albo żądanie to po polsku krzyk: tak zapłata robotników „krzyczy” (Jk 5:4). Zob. hasło κραυγάζω (kraugazō).
Jk krzyczeć ww. Jk 5:4 Zatrzymana zapłata „krzyczy” (Jk 5:4): to okrzyk wrogi, oskarżenie tego, kto ją zatrzymał. W innych księgach to słowo brzmi „wołać” (Ga 4:6; J 12:44). W tym samym wersecie „wołania żniwiarzy” to inne słowo, βοή (boē).
κραταιόομαιkrataioomaiG2901
Ef wzmocnić ww. Ef 3:16
κρατέωkrateōG2902
J zatrzymać ww. J 20:23 (2×) O grzechach zatrzymanych, w parze z odpuszczonymi w tym samym zdaniu: „jeśli czyjeś zatrzymacie, są zatrzymane” (J 20:23). Inaczej w Liście do Hebrajczyków: „trzymajmy się wyznania” (Hbr 4:14). Zob. przypis przy J 20:23.
κράτοςkratosG2904
Ef potęga ww. Ef 1:19, 6:10 Słowo, które Nowy Testament odnosi niemal wyłącznie do Boga. W tym liście stoi tylko w parze z ἰσχύς (ischys), „siła”; zob. przypisy przy Ef 1:19 i 6:10.
Kol potęga ww. Kol 1:11 Słowo, które Nowy Testament odnosi niemal wyłącznie do Boga (przypis przy Kol 1:11). W Hbr 2:14 brzmi „władzę śmierci”, ale tu „moc” stoi już w tym samym zdaniu, a „władza” dwa wersety dalej, jako inne słowa greckie.
κραυγάζωkraugazōG2905
J zawołać ww. J 11:43, 12:13 Mocny okrzyk: tak Jezus woła Łazarza po imieniu (J 11:43), a tłum wita Go okrzykiem „Hosanna!” (J 12:13). Przy okrzyku wrogim albo żądaniu ten sam czasownik brzmi „krzyknęli”: „Ukrzyżuj! Ukrzyżuj!” (J 19:6); tak też J 18:40, 19:12, 19:15. Zob. hasło κράζω (krazō).
krzyknąć ww. J 18:40, 19:6, 19:12, 19:15
κραυγήkraugēG2906
Ef krzyk ww. Ef 4:31 Krzyk w gniewie i kłótni, okrzyk wrogi. W Hbr 5:7 to samo słowo mówi o modlitwie Jezusa i brzmi tam „wołaniem”.
κρέαςkreasG2907
Rz mięso ww. Rz 14:21
κρείττωνkreittōnG2909
Hbr lepszy ww. Hbr 1:4, 6:9, 7:7, 7:19, 7:22, 8:6 (2×), 9:23, 10:34, 11:16, 11:35, 11:40, 12:24 Słowo-klucz listu, 13 razy: Hbr 1:4, 6:9, 7:7, 7:19, 7:22, 8:6 (2×), 9:23, 10:34, 11:16, 11:35, 11:40, 12:24. „Lepszy” (w Hbr 12:24 „lepiej”) nie oddaje tu żadnego innego słowa: πλείων (pleiōn) w Hbr 11:4 brzmi „większą”.
κρίμαkrimaG2917
Rz wyrok ww. Rz 2:2; 2:3; 3:8; 5:16; 11:33; 13:2 W Rz 11:33 „wyroki” Boga to Jego rozstrzygnięcia o drogach ludzi i narodów, których nie da się zgłębić.
κρίνωkrinōG2919
Rz sądzić ww. Rz 2:1 (3×); 2:3; 2:12; 2:16; 2:27; 3:4; 3:6; 3:7; 14:3; 14:4; 14:5 (2×); 14:10; 14:13; 14:22
postanowić ww. Rz 14:13 W Rz 14:13 gra słów: „Nie sądźmy” i „postanówcie” to ten sam czasownik. Zamiast wydawać sąd o bracie, rozstrzygnijcie, jak sami macie postępować.
κρίσιςkrisisG2920
J sąd ww. J 3:19, 5:22, 5:24, 5:27, 5:29, 5:30, 7:24, 8:16, 12:31, 16:8, 16:11 Sąd jako prawo („dał Mu prawo, by sprawował sąd” J 5:27), wyrok, rozprawa i sposób sądzenia (J 7:24). Dokonuje się też przez samo przyjście światłości: „A to jest sąd: światłość przyszła na świat” (J 3:19). Stąd nić do J 5:22–30 i 12:31.
Jk sąd ww. Jk 2:13 (2×), 5:12
1 J sąd ww. 1 J 4:17 Tu w zwrocie „w dniu sądu” (1 J 4:17); to samo oddanie stoi w Liście Jakuba: „sąd” (Jk 2:13).
κρυπτόςkryptosG2927
Rz ukryty ww. Rz 2:16; 2:29 To, czego nie widzi nikt poza Bogiem: Rz 2:16 „ukryte sprawy”, Rz 2:29 „w tym, co ukryte”, naprzeciw „w tym, co jawne” w Rz 2:28.
κρυφῇkryphēG2931
Ef w ukryciu ww. Ef 5:12 Ta sama rodzina co κρυπτός (kryptos), u Jana „w ukryciu” (J 7:4).
κτίσιςktisisG2937
Rz stworzenie ww. Rz 1:20; 1:25; 8:19; 8:20; 8:21; 8:22; 8:39 To, co Bóg stworzył, albo sam akt stworzenia (Rz 1:20). W Rz 1:25 ludzie czczą stworzenie zamiast Stwórcy; w Rz 8:19–22 stworzenie wyczekuje i wzdycha; w Rz 8:39 żadne stworzenie nie odłączy od miłości Boga.
κυβείαkybeiaG2940
Ef nieuczciwa gra ww. Ef 4:14 Dosłownie gra w kości, tu w przenośni oszustwo, sztuczka. Stąd dwa polskie słowa za jedno greckie: rzeczownik niesie obraz, przymiotnik jego sens. W Nowym Testamencie tylko tutaj. Zob. przypis przy Ef 4:14.
κυρίαkyriaG2959
2 J pani ww. 2 J 1, 5 W Nowym Testamencie tylko w tym liście. Czy „wybranej pani” (2 J 1) to osoba, czy wspólnota, wykłada drugi przypis przy wersecie 1.
κυριεύωkyrieuōG2961
Rz panować ww. Rz 6:9; 6:14; 7:1; 14:9 Mieć władzę pana; ten sam rdzeń co „Pan” (κύριος, kyrios). Śmierć nad Chrystusem już nie panuje (Rz 6:9), a grzech nie będzie panował nad wierzącymi (Rz 6:14). Wraca w Rz 7:1 i 14:9.
κύριοςkyriosG2962
J Pan ww. J 1:23, 4:11, 4:15, 4:19, 4:49, 5:7, 6:23, 6:34, 6:68, 8:11, 9:36, 9:38, 11:2, 11:3, 11:12, 11:21, 11:27, 11:32, 11:34, 11:39, 12:13, 12:21, 12:38 (2×), 13:6, 13:9, 13:13, 13:14, 13:25, 13:36, 13:37, 14:5, 14:8, 14:22, 20:2, 20:13, 20:15, 20:18, 20:20, 20:25, 20:28, 21:7 (2×), 21:12, 21:15, 21:16, 21:17, 21:20, 21:21 Mała litera tylko tam, gdzie pan stoi obok niewolnika jako para z codzienności: „Niewolnik nie jest większy od swego pana” (J 13:16); wielka zrobiłaby z przysłowia wyznanie.
pan (o właścicielu) ww. J 13:16, 15:15, 15:20
Flm Pan ww. Flm 3, 5, 16, 20, 25 List o niewolniku i jego właścicielu ani razu nie nazywa właściciela κύριος: Filemonowi Paweł mówi „bracie” (Flm 7, 20). Tym słowem list nazywa tylko Pana, jednego dla obu stron: Onezym wraca „i w ciele, i w Panu” (Flm 16). Stąd wielka litera.
Hbr Pan ww. Hbr 1:10, 2:3, 7:14, 7:21, 8:2, 8:8, 8:9, 8:10, 8:11, 10:16, 10:30, 12:5, 12:6, 12:14, 13:6, 13:20 Wszędzie wielką literą, choć chodzi raz o Boga przymierza (cytat z Jeremiasza, Hbr 8:8–11), raz o Syna: „nasz Pan wzeszedł z Judy” (Hbr 7:14). W Hbr 1:10 psalm o stworzeniu ziemi zostaje odniesiony do Syna. Zob. przypis przy Hbr 1:10.
Jk Pan ww. Jk 1:1, 1:7, 2:1, 3:9, 4:10, 4:15, 5:4, 5:7, 5:8, 5:10, 5:11 (2×), 5:14, 5:15 Wszędzie wielką literą, bo Jakub ani razu nie mówi tym słowem o właścicielu. Wielka litera nie rozstrzyga jednak, o kogo chodzi: „Pana Zastępów” (Jk 5:4) to Bóg, „Pana chwały” (Jk 2:1) to Jezus, a czyje jest „przyjście Pana” (Jk 5:8), tekst zostawia otwarte.
κυριότηςkyriotēsG2963
Kol zob. θρόνος / κυριότης / ἀρχή / ἐξουσίαthronos / kyriotēs / archē / exousia
κώμηkōmēG2968
J wieś ww. J 7:42, 11:1, 11:30 Osada mniejsza od miasta; na miasto Jan ma inne słowo, πόλις (polis). Stąd „wieś”, nie „miasteczko”: Betlejem, „wsi, gdzie był Dawid” (J 7:42), i Betania (J 11:1, 11:30).
κῶμοςkōmosG2970
Rz hulanka ww. Rz 13:13

Λ λ

λαλέωlaleōG2980
J zob. λέγω / λαλέωlegō / laleō
Rz zob. λέγω / λαλέωlegō / laleō
λαμβάνωlambanōG2983
J przyjąć ww. J 1:12, 3:11, 3:32, 3:33, 5:34, 5:41, 5:43 (2×), 5:44, 6:21, 7:23, 12:48, 13:20 (4×), 14:17, 17:8 Ten sam czasownik mówi o przyjęciu świadectwa i o otrzymaniu daru albo zapłaty. Po polsku świadectwo się przyjmuje: „przyjmujemy świadectwo ludzi” (1 J 5:9), a dar i zapłatę otrzymuje; w J 3:27 „otrzymać” tworzy parę z „dane z nieba”.
otrzymać ww. J 1:16, 3:27, 4:36, 6:7, 7:39, 10:18, 16:14, 16:15, 16:24
wziąć ww. J 6:11, 10:17, 10:18, 12:3, 12:13, 13:4, 13:30, 18:3, 18:31, 19:1, 19:6, 19:23, 19:27, 19:30, 19:40, 20:22, 21:13
włożyć ww. J 13:12
λαόςlaosG2992
J lud ww. J 8:2, 11:50, 18:14 W J 11:50 obok ἔθνος (ethnos), „naród”: dwa słowa, dwa oddania. Zob. hasło ἔθνος (ethnos).
Hbr lud ww. Hbr 2:17, 4:9, 5:3, 7:5, 7:11, 7:27, 8:10, 9:7, 9:19 (2×), 10:30, 11:25, 13:12 Tu „lud” to słowo przymierza: ci, którzy należą do Boga („a oni będą Mi za lud”, Hbr 8:10). W Hbr 4:9 („odpoczynek szabatowy dla ludu Boga”) obejmuje ono już czytelników. Nie „naród”, bo po polsku mówi o wspólnocie krwi i ziemi.
λάρυγξlarynxG2995
Rz gardło ww. Rz 3:13 Część ciała z Ps 5:10, pierwsza na liście ww. 13–18.
λατρείαlatreiaG2999
Rz służba (Boża) ww. Rz 9:4; 12:1 Służba Boża, kult. W Rz 9:4 jeden z przywilejów Izraela. To samo słowo w Hbr 9:1 i 9:6 mówi o służbie w przybytku.
Hbr zob. λατρεύω / λατρείαlatreuō / latreia
λατρεύωlatreuōG3000
Rz pełnić służbę ww. Rz 1:9; 1:25 Słowo służby świątynnej; zob. przypis przy Rz 1:9.
Hbr λατρεύω / λατρείαlatreuō / latreia pełnić służbę / służba (Boża) ww. Hbr 8:5, 9:1, 9:6, 9:9, 9:14, 10:2 Służba kultu, którą pełnią czciciele: w Hbr 10:2 „pełniący służbę” to wszyscy przystępujący, nie kapłani. Wraca w Hbr 12:28 i 13:10. Inna rodzina niż „posługa” (Hbr 8:6, 9:21, 10:11), zob. hasło λειτουργία (leitourgia) i przypis przy Hbr 10:11.
służyć ww. Hbr 12:28, 13:10
λάχανονlachanonG3001
Rz jarzyny ww. Rz 14:2
λέγωlegōG3004
J λέγω / λαλέωlegō / laleō mówić ww. J 3:11, 4:26, 4:27, 7:26, 8:12, 8:25, 8:28, 9:37, 10:6, 12:29, 12:41, 12:49, 12:50, 14:10, 16:4, 16:18, 16:29, 17:1, 18:21, 19:10 Jeden polski czasownik dla obu, ale w wersecie, w którym stoją oba, formy są różne: „Co więc Ja mówię, jak Mi powiedział Ojciec, tak mówię” (J 12:50). W takich wersetach λαλέω bywa też „rozmawiać” albo „przemawiać”.
Rz λέγω / λαλέωlegō / laleō mówić ww. Rz 3:19 Jeden polski czasownik dla obu, ale w wersecie, w którym stoją oba, formy są różne: „wszystko, co Prawo mówi, wypowiada do tych, którzy są w Prawie” (Rz 3:19).
λεῖμμαleimmaG3005
Rz reszta ww. Rz 11:5 W Rz 11:5 reszta wybrana z łaski. Ten sam obraz co w Rz 9:27, gdzie stoi pokrewne słowo.
λειτουργέωleitourgeōG3008
Hbr zob. λειτουργία / λειτουργέωleitourgia / leitourgeō
λειτουργίαleitourgiaG3009
Hbr λειτουργία / λειτουργέωleitourgia / leitourgeō posługa / sprawować posługę ww. Hbr 8:6, 9:21, 10:11 Posługa kapłańska, publiczny urząd sprawowany za lud. Różni się od „służby” czcicieli, bo na tej różnicy stoi argument rozdziału 10: w Hbr 10:2 służbę pełnią wszyscy czciciele, w Hbr 10:11 posługę sprawuje kapłan przy ołtarzu. Zob. przypis przy Hbr 10:11.
λειτουργικόςleitourgikosG3010
Hbr zob. λειτουργός / λειτουργικόςleitourgos / leitourgikos
λειτουργόςleitourgosG3011
Rz sługa ww. Rz 13:6 Sługa publiczny. W Rz 13:6 o władzach, jak „sługa Boga” w Rz 13:4, gdzie stoi inne słowo, διάκονος (diakonos). Tak samo „sługa” w Hbr 8:2.
Hbr λειτουργός / λειτουργικόςleitourgos / leitourgikos sługa / służebny ww. Hbr 1:7, 8:2 / 1:14 Słowo posługi świątynnej. Wraca w Hbr 8:2 o Chrystusie: „sługę świątyni”. Inne słowo niż θεράπων (therapōn), „służebnik” Mojżesza w Hbr 3:5. Z tej samej rodziny jest „posługa”: zob. hasło λειτουργία (leitourgia) i przypis przy Hbr 8:2.
λῃστήςlēstēsG3027
J rozbójnik ww. J 10:1, 10:8 Dwa znaczenia jednego słowa: ten, kto zabiera cudze, i buntownik przeciw władzy. Przy owczarni mowa o zabieraniu owiec, więc „rozbójnik” (J 10:1), a nie buntownik, który wprowadziłby tu politykę. Zob. przypis przy J 18:40.
buntownik ww. J 18:40 O Barabaszu „rozbójnik” dokładałby kradzież, o której tekst nie mówi. O jego udziale w powstaniu mówią Mk 15:7 i Łk 23:19.
λίθοςlithosG3037
J kamień ww. J 8:7, 8:59, 10:31, 11:38, 11:39, 11:41, 20:1 Kamienie w rękach tych, którzy chcą Go zabić (J 8:59, 10:31), i kamień na grobie: u Łazarza Jezus każe go zabrać (J 11:39), przy Jego grobowcu rano jest już „zabrany” (J 20:1). Jedno słowo w obu rolach.
λογίζομαιlogizomaiG3049
J brać pod uwagę ww. J 11:50 W Liście do Galatów ten sam czasownik mówi o zapisie na konto: „policzono mu to za sprawiedliwość” (Ga 3:6).
Rz uważać ww. Rz 2:3; 3:28; 6:11; 8:18; 8:36; 14:14
policzyć ww. Rz 2:26; 4:3; 4:4; 4:5; 4:6; 4:8; 4:9; 4:10; 4:11; 4:22; 4:23; 4:24; 9:8 Słowo z rachunków: „policzono mu to za sprawiedliwość” (Rdz 15:6), jak w Ga 3:6 i Jk 2:23. W rozdziale 4 pada jedenaście razy, w czasie teraźniejszym jako „liczyć” (Rz 4:4–6).
Ga policzyć ww. Ga 3:6 Obraz z ksiąg rachunkowych: „policzono mu to za sprawiedliwość” (Ga 3:6). Ten sam cytat z Rdz 15:6 brzmi tak samo w Liście Jakuba (Jk 2:23).
λογικόςlogikosG3050
Rz rozumny ww. Rz 12:1 Przymiotnik od słowa „słowo, rozum”: służba, jaka przystoi istocie rozumnej. Można też rozumieć „duchowy”; zob. przypis przy Rz 12:1.
λογισμόςlogismosG3053
Rz myśl ww. Rz 2:15 Myśli w człowieku, które oskarżają albo bronią. „Rozważania” z Rz 1:21 to inne, pokrewne słowo.
λόγοςlogosG3056
J Słowo (tytuł, wielką literą) ww. J 1:1 (3×), 1:14 Znaczy mowę i to, co powiedziane, ale też rachunek i rozum; „Słowo” to najszerszy polski odpowiednik. Tylko w prologu jest tytułem, stąd wielka litera; dalej zwykłe słowo, także o wypowiedzianej sprawie (J 10:35, 12:48). Zob. drugi przypis przy J 1:1.
słowo (małą) ww. J 2:22, 4:37, 4:39, 4:41, 4:50, 5:24, 5:38, 6:60, 7:36, 7:40, 8:31, 8:37, 8:43, 8:51, 8:52, 8:55, 10:19, 10:35, 12:38, 12:48, 14:23, 14:24 (2×), 15:3, 15:20 (2×), 15:25, 17:6, 17:14, 17:17, 17:20, 18:9, 18:32, 19:8, 19:13, 21:23
Kol słowo ww. Kol 1:5, 1:25, 3:16, 3:17, 4:3, 4:6 Wszędzie małą literą: żadne z tych miejsc nie jest tytułem, jak „Słowo” w prologu Ewangelii Jana. Siódme wystąpienie, w Kol 2:23, ma osobne hasło („opinia”).
opinia ww. Kol 2:23 Zwrot λόγον ἔχειν (logon echein) znaczy „mieć opinię”, a nie „wyglądać”: chodzi o to, co się o tych przepisach mówi, nie o pozór dla oka. Jedyne miejsce w tej księdze, gdzie to słowo nie brzmi „słowo”. Zob. przypis przy Kol 2:23.
Jk słowo ww. Jk 1:18, 1:21, 1:22, 1:23, 3:2 Jedno słowo prowadzi od tego, co mówi Bóg, do tego, co mówi człowiek: „słowem prawdy” (Jk 1:18), „wszczepione słowo” (Jk 1:21), a potem „w słowie się nie potyka” (Jk 3:2). „Mowa” zawęziłaby sens do sposobu mówienia i zgubiła tę klamrę.
1 J Słowo (tytuł, wielką literą) ww. 1 J 1:1 W 1 J 1:1 „o Słowie życia” stoi wielką literą, jak Słowo w prologu Ewangelii Jana (J 1:1). Dalej to słowo Boże, „słowo Boże w was trwa” (1 J 2:14), albo mowa: „nie miłujmy słowem ani językiem” (1 J 3:18). Zob. trzeci przypis przy 1 J 1:1.
słowo (małą) ww. 1 J 1:10, 2:5, 2:7, 2:14, 3:18
λουτρόνloutronG3067
Ef kąpiel ww. Ef 5:26 Kąpiel; w Nowym Testamencie jeszcze tylko w Tt 3:5 („kąpiel odrodzenia”). Zob. przypisy przy Ef 5:25 i 5:26.
λυπέωlypeōG3076
Rz zasmucać ww. Rz 14:15
Ef zasmucać ww. Ef 4:30 W Ef 4:30 mowa o Duchu Świętym, jak w Iz 63:10: tam Izrael swoim buntem zasmucił Jego Świętego Ducha. W J 16:20 ten sam czasownik brzmi „będziecie odczuwać ból”, obok rzeczownika „ból”. Zob. przypis przy Ef 4:30.
λύπηlypēG3077
J ból ww. J 16:6, 16:20, 16:21, 16:22 Słowo obejmuje żal i ból rodzącej; polski „ból” bierze oba: „ból napełnił wasze serce” (J 16:6), „Kobieta, gdy rodzi, ma ból” (J 16:21). Na jednym słowie stoi całe porównanie: „wasz ból zamieni się w radość” (J 16:20). Zob. przypis przy J 16:20.
Rz ból ww. Rz 9:2
λύτρωσιςlytrōsisG3085
Hbr λύτρωσις / ἀπολύτρωσιςlytrōsis / apolytrōsis odkupienie ww. Hbr 9:12 / 9:15 Pierwotnie wykup jeńca lub niewolnika. Drugie słowo pary w Hbr 9:15 brzmi „odkupienia”, a w Hbr 11:35 „uwolnienia”. Zob. przypis przy Hbr 9:12.
uwolnienie ww. Hbr 11:35
λύχνοςlychnosG3088
J lampa ww. J 5:35 Lampka oliwna, nie pochodnia ani świeca. Tak Jezus mówi o Janie Chrzcicielu: „On był lampą płonącą i świecącą” (J 5:35).
λύωlyōG3089
J rozwiązać ww. J 1:27, 11:44 O Piśmie ten sam czasownik mówi, że „nie może zostać obalone” (J 10:35). W Pierwszym Liście Jana stoi o dziełach diabła: „aby zniszczyć dzieła diabła” (1 J 3:8).
zburzyć ww. J 2:19
łamać ww. J 5:18, 7:23
obalić ww. J 10:35

Μ μ

μαθητήςmathētēsG3101
J uczeń ww. J 1:35, 1:37, 2:2, 2:11, 2:12, 2:17, 2:22, 3:22, 3:25, 4:1, 4:2, 4:8, 4:27, 4:31, 4:33, 6:3, 6:8, 6:12, 6:16, 6:22 (2×), 6:24, 6:60, 6:61, 6:66, 7:3, 8:31, 9:2, 9:27, 9:28 (2×), 11:7, 11:8, 11:12, 11:54, 12:4, 12:16, 13:5, 13:22, 13:23, 13:35, 15:8, 16:17, 16:29, 18:1 (2×), 18:2, 18:15 (2×), 18:16, 18:17, 18:19, 18:25, 19:26, 19:27 (2×), 19:38, 20:2, 20:3, 20:4, 20:8, 20:10, 20:18, 20:19, 20:20, 20:25, 20:26, 20:30, 21:1, 21:2, 21:4, 21:7, 21:8, 21:12, 21:14, 21:20, 21:23, 21:24 Pokrewne συμμαθητής (symmathētēs), jedyny raz w Nowym Testamencie, stoi w J 11:16: „powiedział współuczniom”. Zob. pierwszy przypis przy J 11:16.
μακάριοςmakariosG3107
Jk błogosławiony ww. Jk 1:12, 1:25
μακαρισμόςmakarismosG3108
Rz błogosławieństwo ww. Rz 4:6; 4:9 Nazwanie kogoś błogosławionym. Inne słowo niż błogosławieństwo Abrahama (Ga 3:14). W Ga 4:15 stoi „szczęśliwi”.
μακροθυμέωmakrothymeōG3114
Hbr zob. μακροθυμία / μακροθυμέωmakrothymia / makrothymeō
Jk zob. μακροθυμία / μακροθυμέωmakrothymia / makrothymeō
μακροθυμίαmakrothymiaG3115
Rz cierpliwość ww. Rz 2:4; 9:22 Długie powstrzymywanie gniewu. W Rz 2:4 stoi obok dobroci i powściągliwości Boga; w Rz 9:22 Bóg „zniósł z wielką cierpliwością naczynia gniewu”.
Hbr μακροθυμία / μακροθυμέωmakrothymia / makrothymeō cierpliwość / okazać cierpliwość ww. Hbr 6:12 / 6:15 Cierpliwość, która czeka, jak w Jk 5:7–10. Uosabia ją Abraham: „okazawszy cierpliwość, dostąpił obietnicy” (Hbr 6:15). Zob. przypis przy Hbr 6:12.
Jk μακροθυμία / μακροθυμέωmakrothymia / makrothymeō cierpliwość / być cierpliwym ww. Jk 5:10 / 5:7 (2×), 5:8 Cierpliwość czeka, nie oddając ciosu. To inne słowo niż wytrwałość, ὑπομονή (hypomonē), która dźwiga ciężar. Zob. pierwszy przypis przy Jk 5:7.
μακρόςmakrosG3117
J daleko ww. J 21:8
μακροχρόνιοςmakrochroniosG3118
Ef długo żyć ww. Ef 6:3 Dosłownie „długowieczny”; w obietnicy przykazania „abyś długo żył na ziemi” (Ef 6:3). Tak grecki Stary Testament oddaje hebrajski zwrot, dosłownie „przedłużyć dni” (Wj 20:12). Zob. przypis przy Ef 6:3.
μαρτυρέωmartyreōG3140
J świadczyć ww. J 1:7, 1:8, 1:15, 1:32, 1:34, 2:25, 3:11, 3:26, 3:28, 3:32, 4:39, 4:44, 5:31, 5:32 (2×), 5:33, 5:36, 5:37, 5:39, 7:7, 8:13, 8:14, 8:18 (2×), 10:25, 12:17, 13:21, 15:26, 15:27, 18:23, 18:37, 19:35, 21:24 W J 2:25 forma niedokonana, „świadczył”: zdanie mówi o stałej zasadzie, nie o jednym zeznaniu; zob. pierwszy przypis przy J 2:25. W Ewangelii czasownik pada od J 1:7: „aby zaświadczyć o światłości”. Tak samo w Pierwszym Liście Jana: „świadczymy” (1 J 1:2).
1 J μαρτυρέω / μαρτυρίαmartyreō / martyria świadczyć / świadectwo ww. 1 J 1:2, 4:14, 5:6, 5:7, 5:9, 5:10 / 5:9 (3×), 5:10 (2×), 5:11 Język sądu: świadczyć i świadectwo. Z prologu, gdzie „świadczymy” (1 J 1:2), wraca w finale listu. Zob. przypis przy 1 J 5:9.
3 J μαρτυρέω / μαρτυρίαmartyreō / martyria świadczyć / świadectwo ww. 3 J 3, 6, 12 (2×) / 12 Te same słowa i te same oddania co w 1 J 5:6–11. Zob. pierwszy przypis przy wersecie 12.
μαρτυρίαmartyriaG3141
J świadectwo ww. J 1:7, 1:19, 3:11, 3:32, 3:33, 5:31, 5:32, 5:34, 5:36, 8:13, 8:14, 8:17, 19:35, 21:24 Słowo prawne: mowa w J 5:31–37 i spór w J 8:13–18 stoją na przepisie o dwóch świadkach (J 8:17; zob. przypis przy J 5:31). Księga kończy się poręczeniem: „wiemy, że jego świadectwo jest prawdziwe” (J 21:24). Nie „zeznanie”: w J 3:32–33 świadectwo się przyjmuje albo odrzuca.
1 J zob. μαρτυρέω / μαρτυρίαmartyreō / martyria
3 J zob. μαρτυρέω / μαρτυρίαmartyreō / martyria
ματαιόομαιmataioomaiG3154
Rz stać się marnym ww. Rz 1:21 To samo słowo stoi w greckim Jr 2:5 i 2 Krl 17:15 o bałwochwalstwie Izraela. Rdzeń „marn-” także w Ef 4:17. Zob. przypis przy Rz 1:21.
ματαιότηςmataiotēsG3153
Rz marność ww. Rz 8:20 To, co puste i nie osiąga celu. W Rz 8:20 stworzenie zostało poddane marności; tym słowem grecki przekład Księgi Koheleta mówi „marność nad marnościami”.
μάχαιραmachairaG3162
Rz miecz ww. Rz 8:35; 13:4
μάχομαιmachomaiG3164
J kłócić się ww. J 6:52 Sprzeczka w tłumie: „Kłócili się więc Żydzi między sobą” (J 6:52). W Liście Jakuba to samo słowo brzmi „Walczycie” (Jk 4:2), bo tam spór przechodzi w przemoc.
μέγαςmegasG3173
J większy ww. J 1:50, 4:12, 5:20, 5:36, 8:53, 10:29, 13:16 (2×), 14:12, 14:28, 15:13, 15:20, 19:11 W J 21:11 o rozmiarze ryb. Tym samym polskim słowem ten przymiotnik mówi o dniu święta: „w ostatnim, wielkim dniu święta” (J 7:37), a w porównaniach brzmi „większy” (J 14:28).
silny ww. J 6:18
wielki ww. J 7:37, 11:43, 19:31, 21:11
μέγεθοςmegethosG3174
Ef wielkość ww. Ef 1:19 Wielkość, rozmiar; w Nowym Testamencie tylko tutaj: „niezmierna wielkość Jego mocy” (Ef 1:19).
μέθηmethēG3178
Rz pijatyka ww. Rz 13:13
μεθοδείαmethodeiaG3180
Ef podstęp ww. Ef 4:14, 6:11 Słowo, które w Nowym Testamencie pada tylko w tym liście: w Ef 4:14 o zwiedzeniu, w Ef 6:11 o diable. W J 1:47 „podstępu” oddaje inne słowo, δόλος (dolos). Zob. przypis przy Ef 4:14.
μεθύσκομαιmethyskomaiG3182
Ef upijać się ww. Ef 5:18 Jak w J 2:10 („się upiją”, czasownik pokrewny). Zakaz ma brzmienie greckich Przysłów (Prz 23:31); zob. przypis przy Ef 5:18.
μέλανmelanG3188
2 J zob. χάρτης / μέλανchartēs / melan
3 J μέλαν / κάλαμοςmelan / kalamos atrament / trzcina ww. 3 J 13 Pióro z trzciny. Podobnie kończy się Drugi List Jana: „papirusowi i atramentowi” (2 J 12). Zob. przypis przy wersecie 13.
μέλοςmelosG3196
Rz członek ww. Rz 6:13 (2×); 6:19 (2×); 7:5; 7:23 (2×); 12:4 (2×); 12:5 Część ciała; stąd liczba mnoga „członki”, nie „członkowie”, jak w Kol 3:5. W Rz 6:13 i 6:19 to ciało w działaniu, które można oddać grzechowi albo Bogu.
Ef członek ww. Ef 4:25, 5:30 Członek ciała. W tym liście „jesteśmy członkami jedni drugich” (Ef 4:25) i „członkami Jego ciała” (Ef 5:30), czyli ciała Chrystusa.
Kol członek ww. Kol 3:5 (członki) Część ciała; stąd liczba mnoga „członki”, nie „członkowie”. Zaraz potem apostoł wylicza grzechy, jakby to one były członkami. Tak samo „członek” w Jk 3:5–6. Zob. przypis przy Kol 3:5.
μένωmenōG3306
J pozostać ww. J 1:32, 1:33, 1:39, 2:12, 4:40 (2×), 7:9, 8:35 (2×), 10:40, 11:6, 11:54, 12:24, 14:17, 14:25, 19:31, 21:22, 21:23 O przebywaniu przy kimś mówi „pozostać”, bo „trwać” brzmiałoby tam sztucznie: „pozostając u was” (J 14:25). W J 15:4 czasownik pada trzy razy w jednym porównaniu i wszędzie brzmi „trwać”, także o pędzie w winorośli: ma być słychać jedno słowo.
mieszkać ww. J 1:38, 1:39 Uczniowie pytają o miejsce zamieszkania: „gdzie mieszkasz?” (J 1:38); pytanie, gdzie ktoś pozostaje, znaczyłoby co innego. Pokrewny rzeczownik brzmi „mieszkań” (J 14:2) i „mieszkanie” (J 14:23); zob. pierwszy przypis przy J 14:2.
trwać ww. J 3:36, 5:38, 6:27, 6:56, 8:31, 9:41, 12:34, 12:46, 14:10, 15:4 (3×), 15:5, 15:6, 15:7 (2×), 15:9, 15:10 (2×), 15:16
Hbr μένω / διαμένωmenō / diamenō trwać ww. Hbr 1:11, 7:3, 7:24, 10:34, 12:27, 13:1, 13:14 Nić listu: to, co trwa, wobec tego, co przemija. Po „ty trwasz” (Hbr 1:11) wraca w Hbr 7:3, 7:24, 10:34, 12:27 i 13:1, aż po „trwającego miasta” (Hbr 13:14).
1 J trwać ww. 1 J 2:6, 2:10, 2:14, 2:17, 2:19, 2:24 (3×), 2:27 (2×), 2:28, 3:6, 3:9, 3:14, 3:15, 3:17, 3:24 (2×), 4:12, 4:13, 4:15, 4:16 (3×) Słowo-klucz listu. Zob. pierwszy przypis przy 1 J 2:6.
2 J trwać ww. 2 J 2, 9 (2×) Słowo-klucz pism Jana, tak samo w Pierwszym Liście Jana (1 J 2:6, 2:24, 2:27). Zob. przypis przy wersecie 2.
μερίζωmerizōG3307
Rz wydzielić ww. Rz 12:3
μερισμόςmerismosG3311
Hbr przydział ww. Hbr 2:4 To samo słowo wraca w Hbr 4:12: „rozdzielenia duszy i ducha”. Tam trzeba innego polskiego słowa niż „przydział”. Zob. przypis przy Hbr 4:12.
rozdzielenie ww. Hbr 4:12
μέροςmerosG3313
J udział ww. J 13:8 W J 21:6 „strona”; w J 13:8 i 19:23 to samo słowo znaczy udział albo część: „nie masz udziału ze Mną” (J 13:8), „cztery części” (J 19:23). W J 6:1 „na drugą stronę” to inne słowo, πέραν (peran). Zob. przypis przy J 13:8.
część ww. J 19:23 (2×)
strona ww. J 21:6
μεσίτηςmesitēsG3316
Hbr pośrednik ww. Hbr 8:6, 9:15, 12:24 W Hbr 6:17 stoi czasownik od tego słowa: Bóg „wystąpił z przysięgą jako pośrednik”. Rzeczownik wraca w Hbr 12:24: „do pośrednika nowego przymierza – Jezusa”. Zob. przypis przy Hbr 6:17.
μεσότοιχονmesotoichonG3320
Ef mur ww. Ef 2:14 Ściana stojąca pośrodku, dzieląca dwie przestrzenie; w Nowym Testamencie tylko w Ef 2:14, w zwrocie „mur przegrody”.
μετάθεσιςmetathesisG3331
Hbr μετάθεσις / μετατίθημιmetathesis / metatithēmi przeniesienie / przenieść ww. Hbr 7:12 (2×), 11:5 (3×), 12:27 Most przez list: „przeniesienie Prawa” (Hbr 7:12), Henoch „został przeniesiony” (Hbr 11:5), „przeniesienie rzeczy wstrząsanych” (Hbr 12:27). Pokrewny przymiotnik z przeczeniem, ἀμετάθετος (ametathetos), to „niezmienny” (Hbr 6:17–18).
μετακινέωmetakineōG3334
Kol dać się odsunąć ww. Kol 1:23 Forma greckiego imiesłowu jest dwuznaczna: „odsuwani” albo „odsuwający się”. Oddanie „niedający się odsunąć” (Kol 1:23) unosi oba odczytania: siłę, która odsuwa, i tych, którzy jej nie ulegają. Zob. przypis przy Kol 1:23.
μεταλλάσσωmetallassōG3337
Rz zob. ἀλλάσσω / μεταλλάσσωallassō / metallassō
μεταμορφόομαιmetamorphoomaiG3339
Rz być przemienianym ww. Rz 12:2
μετατίθημιmetatithēmiG3346
Hbr zob. μετάθεσις / μετατίθημιmetathesis / metatithēmi
μέτοχοςmetochosG3353
Hbr towarzysz ww. Hbr 1:9, 3:1, 3:14, 6:4, 12:8 Jedno słowo przez cały list: od Hbr 1:9 przez „towarzysze niebiańskiego powołania” (Hbr 3:1), towarzyszy Chrystusa (Hbr 3:14) i Ducha Świętego (Hbr 6:4) po Hbr 12:8. Pokrewny czasownik μετέχω (metechō) brzmi zależnie od zdania, np. „stał się uczestnikiem” (Hbr 2:14). Zob. przypis przy Hbr 3:14.
μέτρονmetronG3358
Rz miara ww. Rz 12:3
μηκέτιmēketiG3371
Rz już więcej nie ww. Rz 6:6; 14:13
μῆκοςmēkosG3372
Ef długość ww. Ef 3:18 Jeden z czterech wymiarów w Ef 3:18; grecki nie mówi, czego są to wymiary. Zob. przypis przy Ef 3:18.
μήτηρmētērG3384
J matka ww. J 2:1, 2:3, 2:5, 2:12, 3:4, 6:42, 19:25 (2×), 19:26 (2×), 19:27 Matka Jezusa stoi w dwóch scenach, w Kanie (J 2:1–5) i pod krzyżem (J 19:25–27), i ani razu nie jest nazwana imieniem: Ewangelia nazywa ją tylko matką, więc słowo działa jak imię.
μήτραmētraG3388
Rz łono ww. Rz 4:19 Miejsce, w którym dziecko rośnie przed narodzeniem; tu łono Sary.
μικρόςmikrosG3398
J przez krótki czas ww. J 7:33, 12:35 Przymiotnik znaczy „mały”, u Jana zawsze o czasie. Gdy stoi samo, brzmi „krótko”; gdy greka dodaje χρόνος (chronos), „czas”: „przez krótki czas”. W J 16:16–19 powtarzane słowo jest treścią sceny: „Co to jest, co mówi: «krótko»?” (J 16:18).
krótko ww. J 13:33, 14:19, 16:16 (2×), 16:17 (2×), 16:18, 16:19 (2×)
μιμέομαιmimeomaiG3401
3 J naśladować ww. 3 J 11
μιμνῄσκομαιmimnēskomaiG3403
J przypomnieć sobie ww. J 2:17, 2:22, 12:16 Klamra sceny w świątyni: uczniowie przypominają sobie Pismo (J 2:17) i słowo Jezusa (J 2:22).
μισέωmiseōG3404
Rz nienawidzić ww. Rz 7:15; 9:13 W Rz 7:15 człowiek czyni to, czego nienawidzi; w Rz 9:13 Bóg mówi o Ezawie: „znienawidziłem”. Zob. przypis przy Rz 9:13.
1 J nienawidzić ww. 1 J 2:9, 2:11, 3:13, 3:15, 4:20
μισθαποδοσίαmisthapodosiaG3405
Hbr odpłata ww. Hbr 2:2, 10:35, 11:26 W Nowym Testamencie tylko w tym liście: Hbr 2:2, 10:35, 11:26. Most prowadzi do pokrewnego μισθαποδότης (misthapodotēs) w Hbr 11:6: Bóg „staje się tym, który odpłaca szukającym Go”.
μισθόςmisthosG3408
2 J zapłata ww. 2 J 8
μνημεῖονmnēmeionG3419
J grobowiec ww. J 5:28, 11:17, 11:31, 11:38, 12:17, 19:41, 19:42, 20:1 (2×), 20:2, 20:3, 20:4, 20:6, 20:8, 20:11 (2×) To samo słowo stoi w zapowiedzi „wszyscy, którzy są w grobowcach, usłyszą Jego głos” (J 5:28) i w greckim tekście Izajasza (Iz 26:19): scena u grobu Łazarza jest mostem do tej zapowiedzi.
μοιχαλίςmoichalisG3428
Rz cudzołożnica ww. Rz 7:3 (2×) Kobieta, która łamie małżeństwo. W Rz 7:3 ten sam krok raz czyni ją cudzołożnicą, a raz nie: rozstrzyga to, czy mąż żyje.
μοιχεύωmoicheuōG3431
Rz cudzołożyć ww. Rz 2:22 (2×); 13:9
μόλιςmolisG3433
Rz rzadko ww. Rz 5:7 W Rz 5:7 „rzadko kto”: ledwie, z trudem, o czymś, co prawie się nie zdarza.
μονογενήςmonogenēsG3439
J jedyny (małą literą) ww. J 1:14, 1:18, 3:18 Drugi człon to γένος (genos), ród, a nie γεννάω (gennaō), rodzić, na którym stoi dawniejsze „jednorodzony”. Wielką literą tylko tam, gdzie słowo stoi samodzielnie jak tytuł: „Syna, Jedynego, dał” (J 3:16). Zob. drugi przypis przy J 3:16 i przypis przy J 3:18.
Jedyny (tytuł, wielką literą) ww. J 3:16
1 J Jedyny ww. 1 J 4:9 Słowo znaczy: jedyny w swoim rodzaju. Tradycyjnie oddawane „jednorodzony”. Zob. drugi przypis przy 1 J 4:9.
μόρφωσιςmorphōsisG3446
Rz kształt ww. Rz 2:20 Postać, w jakiej coś się ukazuje. W 2 Tm 3:5 sama powierzchnia, tu raczej wyraz rzeczy.
μύρονmyronG3464
J olejek ww. J 11:2, 12:3 (2×), 12:5 Wonny olejek, nie mirra: mirrę, σμύρνα (smyrna), niesie Nikodem do pogrzebu (J 19:39), to inne słowo i inna rzecz. Z czego jest olejek, dopowiada tekst: „z czystego, drogocennego nardu” (J 12:3).
μυστήριονmystērionG3466
Rz tajemnica ww. Rz 11:25 Zamysł Boga, dotąd ukryty, a teraz objawiony. W Rz 11:25 tajemnica tego, jak Bóg prowadzi do zbawienia pogan i Izraela. Tak samo w Ef 3:3–6 i Kol 1:26–27. Zob. przypis przy Rz 11:25.
μωρολογίαmōrologiaG3473
Ef głupia mowa ww. Ef 5:4 Dosłownie „głupie mówienie”. Drugi człon ma też αἰσχρολογία (aischrologia), w Kol 3:8 „sprośną mowę”; stąd w obu miejscach słowo „mowa”. Zob. przypis przy Ef 5:4.

Ν ν

ναόςnaosG3485
J świątynia ww. J 2:19, 2:20, 2:21 Sam budynek, mieszkanie Boga, inne słowo niż ἱερόν (hieron), oddawane „teren świątyni”. Tym słowem mówi Jezus: „Zburzcie tę świątynię, a w trzy dni ją wzniosę” (J 2:19). Zob. pierwszy przypis przy J 2:19.
νεανίσκοιneaniskoiG3495
1 J młodzieńcy ww. 1 J 2:13, 2:14
νεκρόςnekrosG3498
J martwy ww. J 2:22, 5:21, 5:25, 12:1, 12:9, 12:17, 20:9, 21:14 Polskie „martwy” mówi o stanie, nie o tym, że ktoś kiedyś umarł; tego wymaga J 5:25: „gdy martwi usłyszą głos Syna Bożego”. Zwrot „wzbudzony z martwych” (J 2:22) wraca przy Łazarzu (J 12:1, 12:9, 12:17).
νέκρωσιςnekrōsisG3500
Rz obumarcie ww. Rz 4:19 Ten sam rdzeń co „obumarły” i „martwi”. Mowa o łonie Sary, które nie mogło już dać życia.
νικάωnikaōG3528
Rz zwyciężyć ww. Rz 3:4; 12:21 (2×)
1 J zwyciężać ww. 1 J 2:13, 2:14, 4:4, 5:4 (2×), 5:5 W 1 J 5:4 obok czasownika stoi rzeczownik z tej samej rodziny: „zwycięstwo, które zwyciężyło świat” (1 J 5:4). Zob. hasło νίκη (nikē).
νίκηnikēG3529
1 J zwycięstwo ww. 1 J 5:4 Jedyne miejsce w Nowym Testamencie. Zob. przypis przy 1 J 5:4.
νοέωnoeōG3539
Ef pojąć ww. Ef 3:4 Czasownik z tej samej rodziny co νοῦς (nous, „myślenie”) w Ef 4:17 i 4:23. W Ef 3:4 znaczy pojąć, jak w Hbr 11:3: „Przez wiarę pojmujemy”; w Ef 3:20 to samo słowo brzmi „myślimy”.
myśleć ww. Ef 3:20 O myśleniu, bez dopełnienia: „niż prosimy albo myślimy” (Ef 3:20). W Ef 3:4 to samo słowo w znaczeniu „pojąć”.
νομοθεσίαnomothesiaG3548
Rz nadanie Prawa ww. Rz 9:4 W Nowym Testamencie tylko w Rz 9:4. Jedno słowo greckie: Prawo dane Izraelowi na Synaju, jeden z jego przywilejów.
νόμοςnomosG3551
J Prawo ww. J 1:17, 1:45, 7:19 (2×), 7:23, 7:49, 7:51, 8:5, 8:17, 10:34, 12:34, 15:25, 18:31, 19:7 (2×) Nigdy prawo w ogóle, zawsze Prawo Izraela, stąd wielka litera, także w ustach przeciwników: „My mamy Prawo i według Prawa powinien umrzeć” (J 19:7). W J 10:34, 12:34 i 15:25 tak nazwane są całe Pisma, z Psalmami; zob. przypis przy J 10:34.
Ga Prawo (Mojżeszowe, wielką literą) ww. Ga 2:16 (3×), 2:19 (2×), 2:21, 3:2, 3:5, 3:10 (2×), 3:11, 3:12, 3:13, 3:17, 3:18, 3:19, 3:21 (3×), 3:23, 3:24, 4:4, 4:5, 4:21 (2×), 5:3, 5:4, 5:14, 5:18, 6:13 Temat listu i jego najczęstszy rzeczownik pospolity. Wielka litera odróżnia Prawo Mojżesza, o które toczy się spór, od prawa jako normy: „nie ma prawa” (Ga 5:23), „prawo Chrystusa” (Ga 6:2). Nie „Tora” ani „zakon”, mylony z zakonem mniszym. Zob. przypis przy Ga 6:2.
prawo (norma, małą) ww. Ga 5:23, 6:2
zob. ἔργα νόμουerga nomou
Hbr Prawo (Mojżeszowe, wielką literą) ww. Hbr 7:5, 7:12, 7:19, 7:28 (2×), 8:4, 9:19, 9:22, 10:1, 10:8, 10:28 Wielka litera dzieli jedno słowo na dwoje: Prawo Mojżesza jako instytucja przymierza („Prawo niczego nie uczyniło pełnym”, Hbr 7:19) i prawa, które Bóg wpisuje w serca (Hbr 8:10, 10:16, za Jr 31:33). „Zakon” brzmi dziś archaicznie i myli się z zakonem mniszym.
prawo (przepis, małą) ww. Hbr 7:16, 8:10, 10:16
Jk Prawo (zawsze wielką literą) ww. Jk 1:25, 2:8, 2:9, 2:10, 2:11, 2:12, 4:11 (4×) W tym liście „Prawo królewskie” (Jk 2:8) i „Prawo wolności” (Jk 2:12) są tym samym Prawem co w Jk 2:9–11, stąd wielka litera także tam. Określenia „królewskie” i „wolności” mówią, jakie ono jest, a nie wskazują innego prawa. Zob. drugi przypis przy Jk 2:8.
νουθεσίαnouthesiaG3559
Ef napominanie ww. Ef 6:4 Upomnienie, przestroga. Rzeczownik od czasownika νουθετέω (noutheteō), który w Kol 1:28 i 3:16 brzmi „napominając”. W Ef 6:4 w parze z karceniem: „w karceniu i napominaniu Pana”.
νοῦςnousG3563
Rz myślenie ww. Rz 1:28; 7:23; 7:25; 11:34; 12:2; 14:5 Zdolność rozumienia i osądu. W Rz 1:28 Bóg wydaje ludzi na „bezwartościowe myślenie”; w Rz 7:23 i 7:25 myślenie służy Prawu Boga, ale nie ma siły. Tak samo w Ef 4:17 i 4:23.
Ef myślenie ww. Ef 4:17, 4:23 I sposób myślenia, i sama zdolność myślenia. Poganie chodzą „w marności swojego myślenia” (Ef 4:17), a adresaci mają być odnawiani „duchem waszego myślenia” (Ef 4:23); tak samo Kol 2:18. Inne słowo niż διάνοια (dianoia, „umysł”) w Ef 4:18. Zob. przypis przy Ef 4:23.
νύξnyxG3571
J noc ww. J 3:2, 9:4, 11:10, 13:30, 19:39, 21:3 U Jana noc bywa czymś więcej niż porą doby. Nocą przychodzi Nikodem (J 3:2) i tak zostaje przypomniany: „który z początku przyszedł do Niego nocą” (J 19:39). Gdy wychodzi Judasz, narrator dodaje: „A była noc” (J 13:30). Zob. przypis przy J 13:30.
Rz noc ww. Rz 13:12
νωθρόςnōthrosG3576
Hbr ociężały ww. Hbr 5:11, 6:12 W Nowym Testamencie tylko dwa razy, oba w tym liście: otwiera ostrzeżenie w Hbr 5:11 i zamyka je w Hbr 6:12, jak klamra. Zob. przypis przy Hbr 5:11.
νῶτοςnōtosG3577
Rz grzbiet ww. Rz 11:10

Ξ ξ

ξένοςxenosG3581
Hbr ξένος / παρεπίδημοςxenos / parepidēmos obcy / przybysz ww. Hbr 11:13 Wyznanie z Hbr 11:13, że są „obcymi i przybyszami na ziemi”, powtarza niemal słowa Abrahama z Rdz 23:4 według Septuaginty. Podobnie 1 P 2:11. Zob. przypis przy Hbr 11:13.
obcy (o nauce) ww. Hbr 13:9
3 J obcy ww. 3 J 5

Ο ο

ὁδηγόςhodēgosG3595
Rz przewodnik ww. Rz 2:19 Ten, kto prowadzi drogą. W Hbr 2:10 i 12:2 to samo polskie słowo stoi za innym greckim (ἀρχηγός, archēgos): tam ten, kto idzie pierwszy.
ὀδύνηodynēG3601
Rz boleść ww. Rz 9:2
οἶδαoidaG1492
J znać ww. J 1:26, 1:31, 1:33, 4:10, 4:22 (2×), 6:42, 7:28 (2×), 7:29, 8:19 (3×), 8:55 (3×), 10:4, 10:5, 13:11, 14:4, 14:5, 14:7, 15:21, 18:2, 20:9 Po polsku dwa czasowniki, według tego, co stoi po słowie: przy rzeczowniku „znać”, przy zdaniu „wiedzieć”. Oba w jednym wersecie: „Gdybyś znała dar Boga i wiedziała, kim jest Ten, który ci mówi” (J 4:10).
wiedzieć ww. J 2:9 (2×), 3:2, 3:8, 3:11, 4:25, 4:32, 4:42, 5:13, 5:32, 6:6, 6:61, 6:64, 7:27, 7:28, 8:14 (2×), 8:37, 9:12, 9:20, 9:21 (2×), 9:24, 9:25 (2×), 9:29 (2×), 9:30, 9:31, 11:22, 11:24, 11:42, 11:49, 12:35, 12:50, 13:1, 13:3, 13:7, 13:17, 13:18, 14:5, 15:15, 16:18, 16:30 (2×), 18:4, 18:21, 19:10, 19:28, 19:35, 20:2, 20:13, 20:14, 21:4, 21:12, 21:15, 21:16, 21:17, 21:24
mieć wiedzę ww. J 7:15
1 J wiedzieć ww. 1 J 2:11, 2:20, 2:29, 3:2, 3:5, 3:14, 3:15, 5:13, 5:15 (2×), 5:18, 5:19, 5:20 Jeden z dwóch czasowników poznania: zwykle „wiedzieć”, a drugi, γινώσκω (ginōskō), zwykle „poznać”. Oba stoją obok siebie w 1 J 2:29. Zob. hasło γινώσκω (ginōskō).
znać ww. 1 J 2:21 (2×)
οἰκέτηςoiketēsG3610
Rz służący ww. Rz 14:4 Sługa domowy, który odpowiada tylko przed swoim panem. Zob. przypis przy Rz 14:4.
οἰκέωoikeōG3611
Rz mieszkać ww. Rz 7:17; 7:18; 7:20; 8:9; 8:11 Mieć gdzieś dom. W Rz 7:17–20 w człowieku mieszka grzech; w Rz 8:9 i 8:11 to samo słowo mówi o Duchu, który mieszka w wierzących.
οἰκίαoikiaG3614
J οἰκία / οἶκοςoikia / oikos dom ww. J 4:53, 8:35, 11:31, 12:3, 14:2 / 2:16 (2×), 2:17, 7:53, 11:20 Dwa greckie rzeczowniki, jedno polskie słowo, bo oba nazywają dom Ojca: w świątyni „domu mojego Ojca” (J 2:16), w mowie pożegnalnej „W domu mojego Ojca” (J 14:2). W scenie w świątyni wraca jeszcze Psalm: „Gorliwość o Twój dom” (J 2:17).
οἰκοδομήoikodomēG3619
Rz budowanie ww. Rz 14:19; 15:2 Umacnianie się nawzajem w wierze (Rz 14:19; 15:2). Przeciwieństwo w Rz 14:20: „nie burz”.
Ef budowa ww. Ef 2:21 Słowo niesie i budowanie, i to, co jest budowane; stąd „budowa”, która wzrasta w świątynię. W Ef 4:12, 4:16 i 4:29 ten sam wyraz mówi o budowaniu w przenośni.
budowanie ww. Ef 4:12, 4:16, 4:29 Budowanie w przenośni: umacnianie ciała Chrystusa (Ef 4:12; 4:16) i ludzi, którzy słuchają (Ef 4:29). W Ef 2:21 ten sam wyraz brzmi „budowa”: budowa, która rośnie w świątynię.
οἰκονομίαoikonomiaG3622
Ef wykonanie ww. Ef 1:10 (aby … wykonać), 3:9 (wykonywana jest) Słowo od greckiego „dom” (οἶκος, oikos) znaczy prowadzenie domu. Tu gospodarzem jest Bóg, który swój zamiar doprowadza do końca (Ef 1:10, 3:9). W Ef 3:2 to samo słowo brzmi „udzielanie” łaski, w Kol 1:25 „zarządzanie”.
udzielanie ww. Ef 3:2 „O udzielaniu łaski Bożej, którą mi dano”: dana jest łaska, a Bóg jej udziela. W Ef 1:10 i 3:9 to samo greckie słowo oddaje czasownik: „aby je wykonać” (Ef 1:10), „wykonywana jest” (Ef 3:9); więcej w przypisie przy Ef 3:2.
οἶκοςoikosG3624
J zob. οἰκία / οἶκοςoikia / oikos
Hbr dom ww. Hbr 3:2, 3:3, 3:4, 3:5, 3:6 (2×), 8:8 (2×), 8:10, 10:21, 11:7 Jedno słowo z wyboru: w Hbr 3:2–6 greka mówi nim o budowli („Każdy dom bowiem jest przez kogoś budowany”) i o domownikach („a tym domem jesteśmy my”), a w cytacie z Jeremiasza o ludzie (Hbr 8:8). „Rodzina” albo „ród” zgasiłyby tę grę.
οἰκουμένηoikoumenēG3625
Hbr zamieszkany świat ww. Hbr 1:6, 2:5 Wraca w Hbr 2:5: „przyszły zamieszkany świat”. Inne słowo niż αἰῶνες (aiōnes), „wieki” w Hbr 1:2, i niż κόσμος (kosmos), „świat”. Zob. przypis przy Hbr 1:6.
οἰκτιρμόςoiktirmosG3628
Rz miłosierdzie ww. Rz 12:1 Współczucie i litość. W Rz 12:1 Paweł prosi „przez miłosierdzie Boga”; w Rz 9:23 i 11:31 stoi inne słowo. Tak samo „miłosierdzia” w Kol 3:12. Zob. przypis przy Rz 12:1.
οἰκτίρωoiktirōG3627
Rz zlitować się ww. Rz 9:15 (2×) W Rz 9:15 w parze z „zmiłuję się”: dwa słowa o litości Boga z Wj 33:19. Zob. przypis przy Rz 9:15.
οἶνοςoinosG3631
J wino ww. J 2:3 (2×), 2:9, 2:10 (2×), 4:46 Po Kanie słowo wraca raz, jako wspomnienie tej sceny: „gdzie uczynił wodę winem” (J 4:46). Zdanie starosty „Ty zachowałeś dobre wino aż dotąd” (J 2:10) mówi więcej, niż on sam wie.
Rz wino ww. Rz 14:21
ὀκνηρόςoknērosG3636
Rz opieszały ww. Rz 12:11
ὁμοθυμαδόνhomothymadonG3661
Rz jednomyślnie ww. Rz 15:6
ὁμοίωμαhomoiōmaG3667
Rz podobieństwo ww. Rz 1:23; 5:14; 6:5; 8:3 Słowo z Ps 106:20; wraca w Rz 5:14, 6:5 i 8:3.
ὁμολογέωhomologeōG3670
1 J wyznawać ww. 1 J 1:9, 2:23, 4:2, 4:3, 4:15 Tu wyznaje się grzechy, a dalej w liście Syna: „kto wyznaje Syna” (1 J 2:23); tak też 1 J 4:2, 4:3 i 4:15. Zob. przypis przy 1 J 2:23.
ὁμολογίαhomologiaG3671
Hbr wyznanie ww. Hbr 3:1, 4:14, 10:23 Słowo tworzy most przez list: „arcykapłanowi naszego wyznania” (Hbr 3:1), „trzymajmy się wyznania” (Hbr 4:14), „wyznania nadziei” (Hbr 10:23). Zob. przypis przy Hbr 10:23.
ὀνειδίζωoneidizōG3679
Rz znieważać ww. Rz 15:3
ὀνειδισμόςoneidismosG3680
Rz zniewaga ww. Rz 15:3 W Rz 15:3 gra słów z jednym rdzeniem: „Zniewagi znieważających Cię spadły na Mnie” (Ps 69:10).
Hbr zniewaga ww. Hbr 10:33, 11:26, 13:13 Nić trzech miejsc: zniewagi czytelników (Hbr 10:33), Mojżesz, który uznał „zniewagę Chrystusa” (Hbr 11:26) za większe bogactwo niż skarby Egiptu, i wezwanie „Wyjdźmy więc do Niego poza obóz, niosąc Jego zniewagę” (Hbr 13:13). Zob. przypis przy Hbr 13:13.
ὀνίνημιoninēmiG3685
Flm zob. ἄχρηστος / εὔχρηστος / ὀνίνημιachrēstos / euchrēstos / oninēmi
ὄνομαonomaG3686
J imię ww. J 1:6, 1:12, 2:23, 3:1, 3:18, 5:43 (2×), 10:3, 10:25, 12:13, 12:28, 14:13, 14:14, 14:26, 15:16, 15:21, 16:23, 16:24, 16:26, 17:6, 17:11, 17:12, 17:26, 18:10, 20:31 Małą literą, bo w tej Ewangelii nie stoi samo, jako tytuł, jak w 3 J 7: „dla Imienia”. Wiara w Jego imię spina początek i koniec księgi (J 1:12, 20:31); zob. przypis przy J 20:31 o imieniu.
ὀνομάζωonomazōG3687
Ef wymieniać ww. Ef 1:21, 5:3 Czasownik od słowa „imię” (ὄνομα, onoma). W Ef 5:3 zwrot czyta się dwojako: nikt nie ma mieć powodu, by te grzechy wśród adresatów wymienić, albo sami adresaci nie mają o nich rozprawiać; zob. przypisy przy Ef 1:21 i 5:3.
nazywać ww. Ef 3:15 (bierze nazwę) Nadawanie nazwy: „od którego bierze nazwę każdy ród w niebiosach i na ziemi” (Ef 3:15). W Ef 1:21 i 5:3 to samo słowo znaczy wymieniać: „imieniem wymienianym” (Ef 1:21), „niech nawet nie będzie wymieniana” (Ef 5:3).
ὀπίσωopisōG3694
J za mną ww. J 1:15, 1:27 W prologu przysłówek mówi o następstwie w czasie, a jeden zwrot ma dwa brzmienia: „Ten, który przychodzi za mną” (J 1:15), ale „Po mnie przychodzi mężczyzna” (J 1:30), bo szyk zmienia sens. Zob. przypis przy J 1:15.
po mnie ww. J 1:30
wstecz ww. J 6:66 Przy ruchu wstecz przysłówek łączy się z czasownikiem, a polski czasownik bierze go na siebie: „odeszło wstecz” (J 6:66), „cofnęli się” (J 18:6), „odwróciła się” (J 20:14).
za (pójść za kimś) ww. J 12:19
cofnąć się ww. J 18:6
odwrócić się ww. J 20:14
ὅπλονhoplonG3696
Rz broń ww. Rz 6:13 (2×); 13:12 Narzędzie walki. W Rz 6:13 członki ciała są bronią w ręku grzechu albo Boga; w Rz 13:12 „broń światłości”. Zob. przypis przy Rz 6:13.
ὁράωhoraōG3708
J widzieć ww. J 1:18, 1:34, 3:11, 3:32, 4:45, 5:37, 6:36, 6:46 (2×), 8:38, 8:57, 9:37, 11:31, 14:7, 14:9 (2×), 15:24, 18:26, 19:35, 20:18, 20:25, 20:29 Różnicę greckich czasów niesie polski aspekt: „zobaczyć” to jedno ujrzenie, „widzieć” to stan świadka („A ja widziałem i zaświadczyłem”, J 1:34). W J 20:25 i 20:29 obie formy stoją w jednym wersecie. W J 12:21 „chcemy zobaczyć Jezusa” znaczy: spotkać się z Nim.
zobaczyć ww. J 1:33, 1:39 (2×), 1:46, 1:47, 1:48, 1:50 (2×), 1:51, 3:3, 3:36, 4:29, 4:48, 5:6, 6:14, 6:22, 6:24, 6:26, 6:30, 7:52, 8:56 (2×), 9:1, 11:32, 11:33, 11:34, 11:40, 12:9, 12:21, 12:40, 12:41, 16:16, 16:17, 16:19, 16:22, 19:6, 19:26, 19:33, 19:37, 20:8, 20:20, 20:25, 20:27, 20:29, 21:21
ὀργήorgēG3709
Rz gniew ww. Rz 1:18; 2:5 (2×); 2:8; 3:5; 4:15; 9:22 (2×); 12:19; 13:4; 13:5 Zwrot „gniew Boga” jak w Ef 5:6 i Kol 3:6; stoi w parze ze „sprawiedliwością Bożą” z Rz 1:17. Zob. przypis przy Rz 1:18.
ὁρίζωhorizōG3724
Rz ustanowić ww. Rz 1:4 Słowo o Jezusie także w Dz 10:42 i 17:31; zob. przypis przy Rz 1:4.
ὅρκοςhorkosG3727
Hbr zob. ὁρκωμοσία / ὅρκοςhorkōmosia / horkos
ὁρκωμοσίαhorkōmosiaG3728
Hbr ὁρκωμοσία / ὅρκοςhorkōmosia / horkos przysięga ww. Hbr 7:20 (2×), 7:21, 7:28 / 6:16, 6:17
ὄροςorosG3735
J góra ww. J 4:20, 4:21, 6:3, 6:15, 8:1 W J 4:20–21 to Garizim, góra kultu Samarytan: „Nasi ojcowie na tej górze oddawali cześć” (J 4:20). Jezus odpowiada, że cześć nie będzie oddawana „ani na tej górze, ani w Jerozolimie” (J 4:21). Zob. przypis przy J 4:20.
ὅσιοςhosiosG3741
Hbr świątobliwy ww. Hbr 7:26 W Septuagincie odpowiada zwykle hebrajskiemu chasid. To inne słowo niż ἅγιος (hagios), „święty”, stąd „świątobliwy”.
ὁσιότηςhosiotēsG3742
Ef świątobliwość ww. Ef 4:24 Postawa człowieka, który zachowuje to, co należne Bogu. Rzeczownik od ὅσιος (hosios, „świątobliwy”) z Hbr 7:26, inne słowo niż ἅγιος (hagios, „święty”). W parze ze sprawiedliwością, jak w Łk 1:75.
οὐρανόςouranosG3772
J niebo ww. J 1:32, 1:51, 3:13 (2×), 3:27, 3:31, 6:31, 6:32 (2×), 6:33, 6:38, 6:41, 6:42, 6:50, 6:51, 6:58, 12:28, 17:1 W J 3:27 („dane z nieba”) niebo zastępuje imię Boga, jak w mowie żydowskiej. Gdzie indziej to miejsce, z którego się zstępuje i do którego się wstępuje (J 3:13). W mowie o chlebie z nieba wraca raz po raz (J 6:31–58).
ὀφειλήopheilēG3782
Rz należność ww. Rz 13:7 W Rz 13:7 „Oddajcie wszystkim należności”; w Rz 13:8 czasownik z tego samego rdzenia: „Nikomu nic nie bądźcie winni”. Pokrewne słowo „należność” stoi w Rz 4:4.
ὀφείλημαopheilēmaG3783
Rz należność ww. Rz 4:4 To, co się komuś należy. Ten sam ród co „dłużnik” (Rz 1:14); dłużnikiem jest ten, kto płaci, nie ten, kto pracuje.
ὀφείλωopheilōG3784
Rz być winnym ww. Rz 13:8 Mieć dług wobec kogoś. W Rz 13:8 jedyny dług, który zostaje: wzajemna miłość. Tak samo „coś ci jest winien” w Flm 18.
powinien ww. Rz 15:1 Z bezokolicznikiem: mieć obowiązek. W Rz 13:8 to samo słowo znaczy „być winnym”.
ὀφθαλμοδουλίαophthalmodouliaG3787
Kol służyć dla oka ww. Kol 3:22 (służąc dla oka) Złożenie z „oka” i „niewolniczej służby”: służba pełniona tylko wtedy, gdy patrzy oko pana. Słownik Abbotta-Smitha nie zna go spoza Nowego Testamentu; tak samo w Ef 6:6. Zob. przypis przy Kol 3:22.
ὀφθαλμόςophthalmosG3788
J oko ww. J 4:35, 6:5, 9:6, 9:10, 9:11, 9:14, 9:15, 9:17, 9:21, 9:26, 9:30, 9:32, 10:21, 11:37, 11:41, 12:40 (2×), 17:1 Organ, który się otwiera: w sporze o ślepego od urodzenia otwarcie oczu wraca siedem razy (J 9:10–32). Cytat z Izajasza „Oślepił ich oczy” (J 12:40) mówi tym samym słowem o tych, którym oczy oślepiono.
ὄχλοςochlosG3793
J tłum ww. J 5:13, 6:2, 6:5, 6:22, 6:24, 7:12 (2×), 7:20, 7:31, 7:32, 7:40, 7:43, 7:49, 11:42, 12:9, 12:12, 12:17, 12:18, 12:29, 12:34 W J 7:49 faryzeusze mówią z pogardą: „ten tłum, który nie zna Prawa, jest przeklęty”; pogarda jest w zdaniu, nie w słowie, więc nie „motłoch”. Tłum to u Jana osobna postać: szemrze (J 7:12), dzieli się (J 7:43). Zob. przypis przy J 7:49.
ὀψάριονopsarionG3795
J ryby ww. J 6:9, 6:11, 21:9, 21:10, 21:13 Zdrobnienie, ale nie „rybki”: zwykła ryba jako to, co jada się do chleba, „dwie ryby” przy pięciu chlebach (J 6:9). Wraca przy posiłku na brzegu (J 21:9, 21:10, 21:13). Zob. przypis przy J 21:10.
ὀψώνιονopsōnionG3800
Rz zapłata ww. Rz 6:23 Zapłata za pracę lub służbę, także żołd żołnierza (Łk 3:14). Grzech wypłaca śmierć; Bóg nie płaci, lecz daje. Zob. przypis przy Rz 6:23.

Π π

παγίςpagisG3803
Rz sidło ww. Rz 11:9
πάθημαpathēmaG3804
Rz namiętność ww. Rz 7:5 To, czemu człowiek ulega. W Rz 7:5 poruszenia grzechu, które Prawo pobudza. Tak samo w Ga 5:24: „ciało ukrzyżowali wraz z jego namiętnościami”.
cierpienie ww. Rz 8:18 To, co człowiek znosi. W Rz 8:18 cierpienia obecnego czasu nie dorównują przyszłej chwale. To samo słowo w Rz 7:5 znaczy co innego: „namiętności”. Tak samo „cierpienia” w Kol 1:24.
Ga namiętność ww. Ga 5:24 Zwykle znaczy „cierpienie”, tak w Liście do Hebrajczyków (Hbr 2:9, 2:10, 10:32). Tu „namiętności” (Ga 5:24): skłonności, którym człowiek ulega biernie (tak Burton). Dwa znaczenia jednego słowa, więc dwa polskie słowa. Zob. przypis przy Ga 5:24.
Kol cierpienie ww. Kol 1:24 Słowo, którym Nowy Testament mówi o cierpieniach Chrystusa (2 Kor 1:5; 1 P 4:13). Tu apostoł nazywa nim własne: „raduję się w cierpieniach za was” (Kol 1:24), a o tym, czego brakuje, mówi innym słowem, θλῖψις (thlipsis).
Hbr cierpienie ww. Hbr 2:9, 2:10, 10:32 Tu znaczy cierpienie. W Liście do Galatów (Ga 5:24) to samo słowo mówi o namiętnościach i tak brzmi: dwa znaczenia, dwa polskie słowa.
παιδείαpaideiaG3809
Hbr karcenie ww. Hbr 12:5, 12:7, 12:8, 12:11 (+ czasownik Hbr 12:6, 12:7, 12:10 i „karcących” Hbr 12:9) Karcenie, którym ojciec wychowuje syna. W tle stoją Prz 3:11–12 i Pwt 8:5; to samo tło ma Jk 1:2–4. Zob. przypis przy Hbr 12:7.
παιδευτήςpaideutēsG3810
Rz wychowawca ww. Rz 2:20 Ten, kto uczy i karci; w Hbr 12:9 to samo słowo stoi przy ojcach jako „karcący”.
παιδίονpaidionG3813
J dziecko ww. J 4:49, 16:21 Zwrot Jezusa do dorosłych uczniów: „Dzieci, czyż macie coś do jedzenia?” (J 21:5). Tak samo w Liście do Hebrajczyków (Hbr 2:13, 2:14) i Pierwszym Liście Jana (1 J 2:14, 2:18). O dziecku w rodzinie słowo brzmi „dziecko” (J 4:49, 16:21).
dzieci ww. J 21:5
1 J παιδίαpaidia dzieci ww. 1 J 2:14, 2:18 Inne słowo niż τεκνία (teknia), choć po polsku też „dzieci”. Zob. przypis przy 1 J 2:14 i hasło τεκνία (teknia).
παιδίσκηpaidiskēG3814
Ga παιδίσκη / ἐλευθέραpaidiskē / eleuthera niewolnica / wolna ww. Ga 4:22, 4:23, 4:30 (2×), 4:31 / 4:22, 4:23, 4:26, 4:30, 4:31 Para spina alegorię Ga 4:21–31. Nie „służąca”: na stanie prawnym matek stoi cały wywód (LSJ: młoda niewolnica). Jeden polski rdzeń prowadzi od „niewolnicy” (Ga 4:22) przez „ku niewoli” (Ga 4:24) i „w niewoli” (Ga 4:25) do wolnej. Zob. przypis przy Ga 4:22.
παλαιόςpalaiosG3820
Rz stary ww. Rz 6:6 „Stary człowiek” (Rz 6:6): człowiek, jakim się było przed Chrystusem. Ten sam obraz w Ef 4:22 i Kol 3:9.
παλαιότηςpalaiotēsG3821
Rz starość ww. Rz 7:6 W Nowym Testamencie tylko w Rz 7:6, naprzeciw „nowości Ducha”. Ten sam rdzeń co „stary człowiek” (Rz 6:6). Zob. przypis przy Rz 7:6.
παλαιόωpalaioōG3822
Hbr zestarzeć się ww. Hbr 1:11, 8:13 (się starzeje) W Hbr 1:11 tym słowem mowa o niebiosach, które „jak szata się zestarzeją”, a w Hbr 8:13 o przymierzu: „uczynił pierwsze przestarzałym”. Stare przymierze dzieli los starego stworzenia. Zob. przypis przy Hbr 8:13.
uczynić przestarzałym ww. Hbr 8:13
πάληpalēG3823
Ef zmagać się ww. Ef 6:12 (zmagamy się) Słowo z zawodów zapaśniczych, ogólniej każde zmaganie; w Nowym Testamencie tylko w Ef 6:12. Po polsku oddane czasownikiem: „nie zmagamy się z krwią i ciałem”. Zob. przypis przy Ef 6:12.
πανοπλίαpanopliaG3833
Ef cała zbroja ww. Ef 6:11, 6:13 Pełne uzbrojenie ciężkozbrojnego piechura, od tarczy po włócznię. W tym liście dwa razy, za każdym razem „całą zbroję Boga”: najpierw trzeba się w nią przyoblec (Ef 6:11), potem ją wziąć (Ef 6:13). Zob. przypis przy Ef 6:11.
παραβάτηςparabatēsG3848
Jk przestępca ww. Jk 2:9, 2:11
παράγωparagōG3855
1 J przemijać ww. 1 J 2:8, 2:17 Klamra: najpierw „ciemność przemija” (1 J 2:8), potem „świat przemija” (1 J 2:17). Zob. przypis przy 1 J 2:17.
παραδίδωμιparadidōmiG3860
Rz wydać ww. Rz 1:24; 1:26; 1:28; 4:25; 6:17; 8:32 Trzy razy „wydał ich Bóg”; ten sam czasownik mówi o Jezusie w Rz 4:25 i 8:32. Zob. przypis przy Rz 1:24.
Ga zob. δίδωμι / παραδίδωμιdidōmi / paradidōmi
παραζηλόωparazēloōG3863
Rz pobudzić do zazdrości ww. Rz 10:19; 11:11; 11:14 W Rz 10:19 słowa Boga z Pwt 32:21. W Rz 11:11 i 11:14 Paweł widzi w nich swój cel: zbawienie pogan ma pobudzić Izraela do zazdrości.
παρακαλέωparakaleōG3870
Rz prosić ww. Rz 12:1 W Rz 12:1 „Proszę więc was”, tak samo w Ef 4:1. W Rz 12:8 to samo słowo znaczy „zachęcać”.
zachęcać ww. Rz 12:8
Flm prosić ww. Flm 9, 10 rodzina z παράκλησις (paraklēsis, Flm 7) – pociecha.
Hbr zachęcać ww. Hbr 3:13, 10:25 Jedno greckie słowo obejmuje dodawanie otuchy i prośbę, a list używa obu znaczeń: bracia mają się nawzajem zachęcać (Hbr 3:13, 10:25), autor prosi czytelników (Hbr 13:19, 13:22). W Liście do Filemona to słowo zawsze jest prośbą (9–10).
prosić ww. Hbr 13:19, 13:22
παράκειμαιparakeimaiG3873
Rz być przy ww. Rz 7:18; 7:21 Leżeć tuż obok, być pod ręką. W Rz 7:18 przy człowieku jest chcenie, w Rz 7:21 zło; dobra, którego chce, nie wykonuje.
παράκλησιςparaklēsisG3874
Rz zachęcanie ww. Rz 12:8
zachęta ww. Rz 15:4; 15:5 Łączy zachętę i pociechę. W Rz 15:4–5 dar Pism i samego Boga; w Rz 12:8 to samo słowo oznacza czynność: „zachęcanie”.
παράκλητοςparaklētosG3875
J rzecznik ww. J 14:16, 14:26, 15:26, 16:7 Żadne polskie słowo nie unosi go w całości: wezwany na pomoc, orędownik przed sądem, pocieszyciel. „Rzecznik” bierze stronę rozwijaną w mowie pożegnalnej: dowodzi światu winy (J 16:8–11). Zob. przypis przy J 14:16.
1 J rzecznik ww. 1 J 2:1
παρακοήparakoēG3876
Rz nieposłuszeństwo ww. Rz 5:19 Para do „posłuszeństwa” (ὑπακοή, hypakoē) w Rz 5:19: jeden rdzeń, „słuchać”. Jak w Hbr 2:2.
παραλαμβάνωparalambanōG3880
Ga przyjąć ww. Ga 1:9, 1:12 Nić przekazu: to samo słowo mówi, że Galaci przyjęli ewangelię od Pawła (Ga 1:9), a on sam nie przyjął jej od człowieka (Ga 1:12). Naprzeciw stoją „tradycje moich ojców” (Ga 1:14), przekaz ludzki. Zob. przypis przy Ga 1:12.
παραμυθέομαιparamytheomaiG3888
J pocieszać ww. J 11:19, 11:31
παραπικρασμόςparapikrasmosG3894
Hbr bunt ww. Hbr 3:8.15 (+ czasownik Hbr 3:16) Dosłownie „roz-gorzknienie”, z rodziny słowa „gorzki” (Jk 3:11, 3:14), a w tym liście „korzeń goryczy” (Hbr 12:15). Tak Septuaginta oddała nazwę miejsca Meriba. Zob. przypis przy Hbr 3:8.
παράπτωμαparaptōmaG3900
Ef upadek ww. Ef 1:7, 2:1, 2:5 Dosłownie fałszywy krok, poślizgnięcie: upadek tam, gdzie trzeba było ustać. W Ef 2:1 stoi obok grzechów i nie jest od nich łagodniejszy; w Ef 2:1 i 2:5 ten sam zwrot co w Kol 2:13: „martwych w upadkach”.
παρεισέρχομαιpareiserchomaiG3922
Rz dojść ww. Rz 5:20 Wejść obok, dojść jako coś dodanego; w Rz 5:20 o Prawie. W Ga 2:4 to samo słowo o fałszywych braciach, którzy „wkradli się”. Zob. przypis przy Rz 5:20.
παρεπίδημοςparepidēmosG3927
Hbr zob. ξένος / παρεπίδημοςxenos / parepidēmos
πάρεσιςparesisG3929
Rz pominięcie ww. Rz 3:25 W Nowym Testamencie tylko tutaj. Inne słowo niż „odpuszczenie” (ἄφεσις, aphesis; Hbr 9:22): Bóg przez długi czas nie karał. Zob. przypis przy Rz 3:25.
παρηγορίαparēgoriaG3931
Kol ulga ww. Kol 4:11 Słowo bywało terminem lekarskim, o tym, co łagodzi ból, ale najczęściej znaczyło pocieszenie. „Pociecha” stoi w tym przekładzie za innym słowem (Flm 7). Zob. przypis przy Kol 4:11.
παρίστημιparistēmiG3936
Rz oddać ww. Rz 6:13 (2×); 6:16; 6:19 (2×); 12:1 Oddać kogoś lub coś do czyjejś dyspozycji. W Rz 6:13–19 człowiek oddaje siebie i swoje członki grzechowi albo Bogu. W Kol 1:22 to samo słowo w innym sensie: „postawić” przed Bogiem. Wraca w Rz 12:1.
stanąć przed ww. Rz 14:10
Ef postawić ww. Ef 5:27 Postawić kogoś przed kimś, jak w Kol 1:22. W Ef 5:27 Chrystus sam stawia kościół przed sobą; zob. przypis przy Ef 5:25.
Kol postawić ww. Kol 1:22, 1:28 Ten sam ruch w Kol 1:22 i 1:28: postawienie człowieka przed Bogiem. „Przedstawić” przesunęłoby to ku prezentacji.
πάροικοςparoikosG3941
Ef przybysz ww. Ef 2:19 Ktoś, kto mieszka w obcym mieście bez praw obywatela; przeciwieństwo współobywateli z tego samego wersetu. Podobnie Hbr 11:13: „obcymi i przybyszami na ziemi”, choć tam „przybysz” oddaje inne greckie słowo, παρεπίδημος (parepidēmos).
παροιμίαparoimiaG3942
J przenośnia ww. J 10:6, 16:25 (2×), 16:29 Mowa, w której coś stoi za coś innego i której słuchacze mogą nie pojąć: „nie zrozumieli” (J 10:6). Nie „przypowieść”, bo tak oddaje się παραβολή (parabolē), a tego słowa Jan nie używa ani razu. Zob. przypis przy J 10:6.
παροργίζωparorgizōG3949
Rz rozgniewać ww. Rz 10:19
Ef gniewać ww. Ef 6:4 Wywoływać w kimś gniew: „nie gniewajcie waszych dzieci” (Ef 6:4). Ten sam rdzeń ma „Gniewajcie się” i „rozgniewaniem” (παροργισμός, parorgismos) w Ef 4:26. W Kol 3:21 stoi inne słowo, ἐρεθίζω (erethizō): „nie rozdrażniajcie”.
παροργισμόςparorgismosG3950
Ef rozgniewanie ww. Ef 4:26 Gniew wywołany, stan mniej trwały niż ὀργή (orgē, „gniew”) w Ef 4:31. Ten sam rdzeń co „Gniewajcie się” w tym samym wersecie. Zob. przypis przy Ef 4:26.
παρουσίαparousiaG3952
Jk przyjście ww. Jk 5:7, 5:8
1 J przyjście ww. 1 J 2:28 W grece to słowo oznaczało uroczysty przyjazd króla. Zob. drugi przypis przy 1 J 2:28.
παρρησίαparrēsiaG3954
J na widoku ww. J 7:4 Rzeczownik w roli przysłówka: Jezus „powiedział im wprost: Łazarz umarł” (J 11:14). W Pierwszym Liście Jana, w Liście do Hebrajczyków i w Liście do Filemona to samo słowo jest rzeczownikiem, „śmiałość”.
otwarcie ww. J 7:13, 7:26, 11:54, 18:20
wprost ww. J 10:24, 11:14, 16:25, 16:29
Hbr śmiałość ww. Hbr 3:6, 4:16, 10:19, 10:35 Śmiałość to przywilej otwartych ust. W tym liście cztery razy: Hbr 3:6, 4:16, 10:19, 10:35. Tak samo w 1 J 2:28 i Flm 8. Zob. przypis przy Hbr 3:6.
1 J śmiałość ww. 1 J 2:28, 3:21, 4:17, 5:14 Tak samo w Liście do Filemona: „śmiałość” (Flm 8).
πάσχαpaschaG3957
J Pascha ww. J 2:13, 2:23, 6:4, 11:55 (2×), 12:1, 13:1, 18:28, 18:39, 19:14 Pascha odmierza czas opowiadania: „blisko była Pascha” (J 2:13), znowu w J 6:4 i po raz trzeci w J 11:55. W J 2:23 obok niej stoi „święto”: dwa określenia tego samego czasu. Zob. przypisy przy J 2:13 i 2:23.
πατήρpatērG3962
J Ojciec (o Bogu) ww. J 1:14, 1:18, 2:16, 3:35, 4:21, 4:23 (2×), 5:17, 5:18, 5:19, 5:20, 5:21, 5:22, 5:23 (2×), 5:26, 5:36 (2×), 5:37, 5:43, 5:45, 6:27, 6:32, 6:37, 6:40, 6:44, 6:45, 6:46 (2×), 6:57 (2×), 6:65, 8:16, 8:18, 8:19 (2×), 8:27, 8:28, 8:38, 8:41, 8:42, 8:49, 8:54, 10:15 (2×), 10:17, 10:18, 10:25, 10:29 (2×), 10:30, 10:32, 10:36, 10:37, 10:38 (2×), 11:41, 12:26, 12:27, 12:28, 12:49, 12:50, 13:1, 13:3, 14:2, 14:6, 14:7, 14:8, 14:9 (2×), 14:10 (3×), 14:11 (2×), 14:12, 14:13, 14:16, 14:20, 14:21, 14:23, 14:24, 14:26, 14:28 (2×), 14:31 (2×), 15:1, 15:8, 15:9, 15:10, 15:15, 15:16, 15:23, 15:24, 15:26 (2×), 16:3, 16:10, 16:15, 16:17, 16:23, 16:25, 16:26, 16:27, 16:28 (2×), 16:32, 17:1, 17:5, 17:11, 17:21, 17:24, 17:25, 18:11, 20:17 (3×), 20:21 Najczęstszy rzeczownik pospolity tej Ewangelii, w większości miejsc o Bogu. W J 8:38–44 to samo słowo nazywa w jednej rozmowie Boga, Abrahama i diabła i na tym stoi cały spór.
ojciec / ojcowie (o ludziach i o diable) ww. J 4:12, 4:20, 4:53, 6:31, 6:42, 6:49, 6:58, 7:22, 8:19, 8:38, 8:39, 8:41, 8:44 (3×), 8:53, 8:56
Rz προπάτωρpropatōr praojciec ww. Rz 4:1 Przodek, od którego zaczyna się ród. W Nowym Testamencie tylko tutaj; dalej w rozdziale Abraham jest „ojcem”, to inny wyraz. W Hbr 7:4 „praojciec” oddaje inne greckie słowo.
Ga Ojciec (o Bogu, wielką literą) ww. Ga 1:1, 1:3, 1:4, 4:6 Oba znaczenia stoją blisko siebie: w porównaniu o dziedzicu jest on pod opiekunami „aż do dnia wyznaczonego przez ojca” (Ga 4:2), a cztery wersety dalej Duch woła „Abba, Ojcze!” (Ga 4:6).
ojciec (o człowieku, małą) ww. Ga 4:2
1 J Ojciec (o Bogu, wielką literą) ww. 1 J 1:2, 1:3, 2:1, 2:14, 2:15, 2:16, 2:22, 2:23 (2×), 2:24, 3:1, 4:14 Wielką literą o Bogu Ojcu, małą o starszych adresatach listu, jednym z trzech pokoleń: „Piszę wam, ojcowie” (1 J 2:13). W 1 J 2:14 oba znaczenia stoją w jednym wersecie.
ojcowie (o ludziach, małą) ww. 1 J 2:13, 2:14
πατριάpatriaG3965
Ef ród ww. Ef 3:15 Wspólnota wywodząca się od jednego ojca. Grecki wyraz ma rdzeń słowa „ojciec” (πατήρ, patēr), czego polski „ród” nie oddaje; zob. przypis przy Ef 3:15.
πείθωpeithōG3982
Ga zjednywać sobie ww. Ga 1:10 W Ga 5:7 „nie dajecie się przekonać”, tak samo jak „przekonani” (Hbr 6:9, 13:18); w Ga 5:10 „mam do was ufność”, tak samo jak „ufny” (Flm 21). Posłuszeństwo to inne słowo, ὑπακοή (hypakoē), a „słuchanie z wiarą” (Ga 3:2, 3:5) jeszcze inne.
przekonać ww. Ga 5:7
mieć ufność ww. Ga 5:10
πεινάωpeinaōG3983
Rz łaknąć ww. Rz 12:20
πειράζωpeirazōG3985
Hbr πειράζω / πειρασμόςpeirazō / peirasmos poddać próbie / próba ww. Hbr 2:18 (2×), 3:8, 4:15, 11:17 Rodzina słów obejmuje naraz próbę i kuszenie, jak w Liście Jakuba (Jk 1:2–14). Po Hbr 2:18 wraca w Hbr 3:8, 3:9, 4:15 i 11:17.
wystawić na próbę ww. Hbr 3:9
Jk zob. πειρασμός / πειράζωpeirasmos / peirazō
πειρασμόςpeirasmosG3986
Hbr zob. πειράζω / πειρασμόςpeirazō / peirasmos
Jk πειρασμός / πειράζωpeirasmos / peirazō próba / kusić ww. Jk 1:2, 1:12 / 1:13 (3×), 1:14 Po polsku dwa słowa, „próba” i „kusić”, a po grecku jedna rodzina słów. Na tym stoi gra słów rozdziału 1. Zob. przypis przy Jk 1:13.
πέμπωpempōG3992
J zob. ἀποστέλλω / πέμπωapostellō / pempō
πεποίθησιςpepoithēsisG4006
Ef ufność ww. Ef 3:12 Rzeczownik od czasownika πείθω (peithō), który w tym samym sensie brzmi w Ga 5:10 „mam do was ufność”, a w Hbr 2:13 „będę w Nim pokładał ufność”; stąd to samo słowo. W Ef 3:12: „z ufnością”.
πέραςperasG4009
Rz kraniec ww. Rz 10:18
περιπατέωperipateōG4043
J chodzić ww. J 1:36, 5:8, 5:9, 5:11, 5:12, 6:19, 6:66, 7:1 (2×), 8:12, 10:23, 11:9, 11:10, 11:54, 12:35 (2×), 21:18 W J 11:9 ruch fizyczny: „Jeśli ktoś chodzi za dnia, nie potyka się”. W J 8:12 i 12:35 to samo słowo mówi o życiu, jak w Pierwszym Liście Jana: „chodzimy w światłości” (1 J 1:7). Polskie „chodzić” niesie oba sensy.
Rz chodzić ww. Rz 6:4; 8:4; 13:13; 14:15 Obraz życia jako drogi. W Rz 6:4 chodzić w nowości życia, w Rz 8:4 chodzić nie według ciała, lecz według Ducha. Tak samo w Ga 5:16: „Duchem chodźcie”.
Ga chodzić ww. Ga 5:16 Chodzenie to obraz życia: „Duchem chodźcie” (Ga 5:16). Ten sam czasownik i to samo „chodzić” mają listy Jana (1 J 1:6–7, 2 J 4, 6, 3 J 3–4), dlatego także wydanie czytelnicze zostaje przy „chodźcie”, nie „postępujcie”. Zob. przypis przy Ga 5:16.
1 J chodzić ww. 1 J 1:6, 1:7, 2:6 (2×), 2:11 Obraz całego sposobu życia: „chodzimy w światłości” (1 J 1:7). Ten sam obraz zostaje w Liście do Galatów i w Drugim i Trzecim Liście Jana: „chodzą w prawdzie” (2 J 4). Zob. pierwszy przypis przy 1 J 1:6.
2 J chodzić ww. 2 J 4, 6 (2×) Obraz drogi zostaje: „chodzą w prawdzie” (2 J 4), jak w Pierwszym Liście Jana (1 J 2:6). Zob. przypis przy wersecie 4.
3 J chodzić ww. 3 J 3, 4 To samo słowo i to samo oddanie co w 1 J 2:6 oraz 2 J 4 i 6.
περιποίησιςperipoiēsisG4047
Ef własność ww. Ef 1:14 Słowo znaczy „nabycie” albo „to, co nabyte, własność”. W Hbr 10:39 ma inne znaczenie: „ku zachowaniu duszy”. Zob. przypis przy Ef 1:14.
περισσείαperisseiaG4050
Rz obfitość ww. Rz 5:17 To, czego jest pod dostatek; ten sam rdzeń co „zaobfitowały” w Rz 5:15. W Jk 1:21 o złu: „nadmiar”. Zob. przypis przy Rz 5:17.
περισσεύωperisseuōG4052
Rz obfitować ww. Rz 3:7; 5:15; 15:13
Ef obficie przysporzyć ww. Ef 1:8 Tu w znaczeniu „sprawić, by czegoś było w obfitości”. W Kol 2:7 ten sam czasownik jest nieprzechodni: „obfitując w dziękczynienie”.
περισσόςperissosG4053
Rz przewaga ww. Rz 3:1 Dosłownie „to, co ponad miarę”; tu to, co Żyd ma więcej niż inni. W Rz 3:9 o przewadze pyta inne słowo: „Czy mamy przewagę?”.
περιτέμνωperitemnōG4059
Ga zob. περιτομή / περιτέμνω / ἀκροβυστίαperitomē / peritemnō / akrobystia
περιτομήperitomēG4061
Ga περιτομή / περιτέμνω / ἀκροβυστίαperitomē / peritemnō / akrobystia obrzezanie / obrzezać / nieobrzezanie ww. Ga 2:7, 2:8, 2:9, 2:12, 5:6, 5:11, 6:15 / 2:3, 5:2, 5:3, 6:12, 6:13 (2×) / 2:7 Nić sporu listu: zaczyna się przy Tytusie (Ga 2:3), a szczyt ma w rozdziałach 5–6. Zob. przypis przy Ga 2:3.
Kol περιτομή / περιτέμνωperitomē / peritemnō obrzezanie / obrzezać ww. obrzezanie: Kol 2:11 (2×), 3:11, 4:11; obrzezać: Kol 2:11 Tak samo w Liście do Galatów i w Ewangelii Jana. Para z nieobrzezaniem (ἀκροβυστία, akrobystia; Kol 2:13) ma być widoczna po polsku: w Kol 3:11 oba słowa stoją obok siebie.
πηλόςpēlosG4081
J błoto ww. J 9:6 (2×), 9:11, 9:14, 9:15 Ślina zmieszana z ziemią, nie glina garncarza: „zrobił błoto ze śliny” (J 9:6). Słowo wraca, bo wraca opowieść: uzdrowiony powtarza ją dwa razy (J 9:11, 9:15), a J 9:14 wiąże błoto z szabatem.
πῆχυςpēchysG4083
J łokieć ww. J 21:8 Miara długości; tekst zostawia łokcie, a na metry przelicza je przypis przy J 21:8. Tak samo z funtem w J 12:3.
πιάζωpiazōG4084
J schwytać ww. J 7:30, 7:32, 7:44, 8:20, 10:39, 11:57 W J 21:3 i 21:10 o rybach złapanych w sieć. O pojmaniu ludzi ten sam czasownik brzmi „schwytać” (J 7:30, 7:32, 7:44, 8:20, 10:39, 11:57). Nie „złowić”, bo „łowić” w tej scenie to ἁλιεύω (halieuō): „Idę łowić ryby” (J 21:3).
złapać ww. J 21:3, 21:10
πικραίνωpikrainōG4087
Kol być cierpkim ww. Kol 3:19 (nie bądźcie dla nich cierpcy) Od gorzkiego smaku, ale tutaj o tym, jak mąż traktuje żonę na co dzień: o przykrości i szorstkości, nie o żalu czy rozczarowaniu. Zob. przypis przy Kol 3:19.
πικρίαpikriaG4088
Ef gorycz ww. Ef 4:31 Gorycz jako postawa wobec ludzi. To samo słowo stoi w Hbr 12:15: „korzeń goryczy”.
πικρόςpikrosG4089
Jk gorzki ww. Jk 3:11, 3:14 Woda i serce gorzknieją tym samym słowem: najpierw gorzka woda ze źródła (Jk 3:11), potem w sercu „gorzką zazdrość” (Jk 3:14). Zob. przypis przy Jk 3:11.
πίνωpinōG4095
Rz pić ww. Rz 14:21
πιότηςpiotēsG4096
Rz soczysty ww. Rz 11:17 Dosłownie „tłustość”, czyli sok oliwki. W Rz 11:17 „soczysty korzeń” to korzeń, z którego płynie sok całego drzewa. Zob. przypis przy Rz 11:17.
πιπράσκωpipraskōG4097
Rz sprzedać ww. Rz 7:14 Słowo z targu niewolników. „Sprzedany pod grzech” (Rz 7:14): człowiek jest w mocy grzechu jak niewolnik w mocy nowego pana. Zob. przypis przy Rz 7:14.
πίπτωpiptōG4098
Rz upaść ww. Rz 11:11; 11:22; 14:4
πιστεύωpisteuōG4100
J wierzyć ww. J 1:7, 1:12, 1:50, 2:11, 2:22, 2:23, 3:12 (2×), 3:15, 3:16, 3:18 (3×), 3:36, 4:21, 4:39, 4:41, 4:42, 4:48, 4:50, 4:53, 5:24, 5:38, 5:44, 5:46 (2×), 5:47 (2×), 6:29, 6:30, 6:35, 6:36, 6:40, 6:47, 6:64 (2×), 6:69, 7:5, 7:31, 7:38, 7:39, 7:48, 8:24, 8:30, 8:31, 8:45, 8:46, 9:18, 9:35, 9:36, 9:38, 10:25, 10:26, 10:37, 10:38 (2×), 10:42, 11:15, 11:25, 11:26 (2×), 11:27, 11:40, 11:42, 11:45, 11:48, 12:11, 12:36, 12:37, 12:38, 12:39, 12:42, 12:44 (2×), 12:46, 13:19, 14:1 (2×), 14:10, 14:11 (2×), 14:12, 14:29, 16:9, 16:27, 16:30, 16:31, 17:8, 17:20, 17:21, 19:35, 20:8, 20:25, 20:29 (2×), 20:31 (2×) Znamienny dla Jana jest zwrot z przyimkiem: „Kto wierzy we Mnie” (J 11:25). Wielu „uwierzyło w Jego imię” (J 2:23), a Jezus „nie powierzał im siebie” (J 2:24): to ten sam czasownik. Zob. przypis przy J 2:24.
powierzać ww. J 2:24 W tym znaczeniu ten sam czasownik stoi w Liście do Galatów: „powierzono mi ewangelię” (Ga 2:7).
πίστιςpistisG4102
Ga wiara ww. Ga 1:23, 2:16 (2×), 2:20, 3:2, 3:5, 3:7, 3:8, 3:9, 3:11, 3:12, 3:14, 3:22, 3:23 (2×), 3:24, 3:25, 3:26, 5:5, 5:6, 5:22, 6:10 Słowo-klucz rozdziału 3, choć nie zawsze w tym samym sensie: w Ga 1:23 („głosi wiarę”) to treść wiary, dalej akt i postawa wiary, a wśród owoców Ducha „wierność” (Ga 5:22). Zob. przypisy przy Ga 1:23 i 5:22.
πίστις Χριστοῦpistis Christou wiara w Chrystusa (przedmiotowo) ww. Ga 2:16 (2×), 2:20, 3:22 Grecki dopełniacz jest sporny: „wiara w Chrystusa” albo „wierność Chrystusa”. W tekście stoi pierwsze, bo Paweł sam to rozwija: „my uwierzyliśmy w Chrystusa Jezusa” (Ga 2:16). Polskie „wiara Chrystusa” przechylałoby ku drugiemu. Zob. przypis przy Ga 2:16.
zob. ἀκοὴ πίστεωςakoē pisteōs
Jk wiara ww. Jk 1:3, 1:6, 2:1, 2:5, 2:14 (2×), 2:17, 2:18 (3×), 2:20, 2:22 (2×), 2:24, 2:26, 5:15 Jedno słowo wszędzie, choć znaczy i zaufanie Bogu („wypróbowanie waszej wiary” Jk 1:3), i wiarę wyznawaną (Jk 2:14–26); spór rozdziału 2 stoi na tym, że to wciąż to samo słowo. Odrzucona „wierność”: mówi o dochowaniu, a Jakub pyta, czy wiara żyje.
πιστόςpistosG4103
Hbr wierny ww. Hbr 2:17, 3:2, 3:5, 10:23, 11:11 Wierność jest tu obustronna: wierny jest arcykapłan (Hbr 2:17, 3:2), wierny był Mojżesz „jako służebnik” (Hbr 3:5), wierny jest też „Ten, który obiecał” (Hbr 10:23, 11:11). Jedno słowo pokazuje jedną cechę. „Godny wiary” przeniósłby rzecz na ocenę wystawianą Bogu przez człowieka.
πλανάωplanaōG4105
Ga zwodzić ww. Ga 6:7 Przestroga „Nie dajcie się zwodzić” (Ga 6:7) brzmi tak samo jak w Jk 1:16, bo w grece to ta sama fraza. „Zwodzić”, gdy ktoś kogoś wprowadza w błąd; „błądzić”, gdy ktoś sam zbacza (Hbr 5:2 „błądzących”). Zob. przypis przy Ga 6:7.
Jk zwodzić ww. Jk 1:16 W Pierwszym Liście Jana (1 J 2:26, 3:7) to samo greckie słowo też brzmi „zwodzić”.
zbłądzić ww. Jk 5:19
1 J zwodzić ww. 1 J 1:8, 2:26, 3:7 Słowo wraca w 1 J 3:7: „niech nikt was nie zwodzi”.
πλάνηplanēG4106
1 J zwiedzenie ww. 1 J 4:6 Rzeczownik z tej samej rodziny co czasownik πλανάω (planaō): „którzy was zwodzą” (1 J 2:26), „niech nikt was nie zwodzi” (1 J 3:7).
πλάνοςplanosG4108
2 J zwodziciel ww. 2 J 7 (2×) Z tej samej rodziny co πλανάω (planaō): „którzy was zwodzą” (1 J 2:26). Zob. przypis przy wersecie 7.
πλάσμαplasmaG4110
Rz to, co ulepione ww. Rz 9:20 Wytwór garncarza z gliny. W Rz 9:20 człowiek jest jak naczynie, które nie spiera się z tym, kto je ulepił (Iz 29:16). Zob. przypis przy Rz 9:20.
πλάσσωplassōG4111
Rz ulepić ww. Rz 9:20
πλάτοςplatosG4114
Ef szerokość ww. Ef 3:18 Jeden z czterech wymiarów w Ef 3:18; grecki nie mówi, czego są to wymiary. Zob. przypis przy Ef 3:18.
πλεονάζωpleonazōG4121
Rz pomnożyć się ww. Rz 5:20 (2×) Rosnąć w liczbie. Inne słowo niż „obfitować”. Wraca w pytaniu Rz 6:1.
πλεονέκτηςpleonektēsG4123
Ef chciwiec ww. Ef 5:5 Ten, kto chce mieć więcej; ta sama rodzina co „chciwość” (Ef 5:3; Kol 3:5).
πλήρηςplērēsG4134
J πλήρης / πλήρωμαplērēs / plērōma pełen / pełnia ww. J 1:14 / 1:16 Dwa słowa z jednej rodziny: przymiotnik w J 1:14, „pełen łaski i prawdy”, i rzeczownik w J 1:16, „z Jego pełni”. Ta sama obfitość raz jako cecha, raz jako zasób, z którego się czerpie. Zob. trzeci przypis przy J 1:14.
πληροφορέωplērophoreōG4135
Rz w pełni pewny ww. Rz 4:21; 14:5
Kol zob. πληροφορία / πληροφορέωplērophoria / plērophoreō
πληροφορίαplērophoriaG4136
Kol πληροφορία / πληροφορέωplērophoria / plērophoreō pełna pewność / w pełni pewny ww. Kol 2:2 / 4:12 Tak samo „pełna pewność” w Hbr 6:11 i 10:22. Polskie „pełna” nie łączy tego słowa z „pełnią” w Kol 1:19 i 2:9, gdzie stoi inne słowo, πλήρωμα (plērōma).
Hbr pełna pewność ww. Hbr 6:11, 10:22 Most między Hbr 6:11 („ku pełnej pewności nadziei”) a Hbr 10:22 („w pełnej pewności wiary”). Mimo polskiego „pełna” to inne słowo niż rodzina τελειόω (teleioō), którą oddajemy rdzeniem „pełn-”.
πληρόωplēroōG4137
Rz napełnić ww. Rz 1:29; 15:13 Uczynić pełnym. W Rz 1:29 o ludziach „napełnionych wszelką nieprawością”. W Rz 8:4 i 13:8 to samo słowo stoi jako „wypełnić” i mówi o Prawie.
wypełnić ww. Rz 8:4; 13:8 W Rz 8:4 i 13:8 o Prawie, które zostaje wypełnione. Rzeczownik „wypełnienie” stoi w Rz 13:10.
πλήρωμαplērōmaG4138
J zob. πλήρης / πλήρωμαplērēs / plērōma
Rz pełnia ww. Rz 11:12; 11:25 To, co wypełnia, pełna liczba. W Rz 11:12 pełnia Izraela, w Rz 11:25 pełnia pogan. Zob. przypis przy Rz 11:25.
wypełnienie ww. Rz 13:10
Kol pełnia ww. Kol 1:19, 2:9 Jedno słowo spina Kol 1:19 z Kol 2:9, gdzie list sam się objaśnia: „mieszka cała pełnia Bóstwa – cieleśnie”. Tak samo w Ewangelii Jana: „z Jego pełni my wszyscy otrzymaliśmy” (J 1:16).
πλησίονplēsionG4139
Rz bliźni ww. Rz 13:9; 13:10; 15:2
πλησμονήplēsmonēG4140
Kol nasycenie ww. Kol 2:23 Po polsku, jak w grece, „nasycenie” to i zaspokojenie zwykłej potrzeby, i przesyt, a na tej dwoistości stoi trudność końca wersetu. „Pobłażanie” przechyliłoby ku naganie i rozstrzygnęło spór. Zob. przypis przy Kol 2:23.
πλοιάριονploiarionG4142
J zob. πλοῖον / πλοιάριονploion / ploiarion
πλοῖονploionG4143
J πλοῖον / πλοιάριονploion / ploiarion łódź / łódka ww. J 6:17, 6:19, 6:21 (2×), 6:22, 21:3, 21:6 / 6:22, 6:23, 6:24, 21:8 Oba słowa stoją w jednym wersecie (J 6:22): „łódki” i „łodzi”, więc różnicę robi sam Jan.
πλουτέωplouteōG4147
Rz być bogatym ww. Rz 10:12 W Rz 10:12 Pan jest „bogaty dla wszystkich, którzy Go wzywają”: hojny dla każdego, kto do Niego woła.
πλοῦτοςploutosG4149
Ef bogactwo ww. Ef 1:7, 1:18, 2:7, 3:8, 3:16 Obfitość darów Bożych: bogactwo łaski (Ef 1:7; 2:7), chwały (Ef 1:18; 3:16) i Chrystusa (Ef 3:8). Tak samo w Kol 1:27: „bogactwo chwały”.
πνεῦμαpneumaG4151
Ga Duch ww. Ga 3:2, 3:3, 3:5, 3:14, 4:6, 4:29, 5:5, 5:16, 5:17 (2×), 5:18, 5:22, 5:25 (2×), 6:8 (2×) Duch Święty, nić rozdziałów 3–6 i wielki temat rozdziału 5. Stoi naprzeciw ciała: „Ciało bowiem pożąda przeciw Duchowi, a Duch przeciw ciału” (Ga 5:17). Zob. hasło σάρξ (sarx).
duch ww. Ga 6:1, 6:18
Hbr wiatr ww. Hbr 1:7 Jedno greckie słowo znaczy i wiatr, i ducha. Autor gra tą dwuznacznością: w cytacie z psalmu aniołowie są „wiatrami” (Hbr 1:7), a kilka wersetów dalej „duchami służebnymi” (Hbr 1:14). Zob. przypis przy Hbr 1:7.
duch ww. Hbr 1:14, 4:12, 12:9, 12:23
Duch ww. Hbr 2:4, 3:7, 6:4, 9:8, 9:14, 10:15, 10:29
Jk duch ww. Jk 2:26, 4:5 W Jk 2:26 „ciało bez ducha jest martwe”: to duch człowieka. Także duch, którego Bóg „w nas osadził” (Jk 4:5), stoi małą literą: to przedmiot Bożej tęsknoty, nie Duch Boży. Spór o ten werset wykłada przypis przy Jk 4:5.
1 J Duch ww. 1 J 3:24, 4:2, 4:6, 4:13, 5:6 (2×), 5:8 Wielką literą o Duchu Bożym: „po Duchu, którego nam dał” (1 J 3:24); „Duch jest Tym, który świadczy” (1 J 5:6). Zob. przypis przy 1 J 4:1.
duch ww. 1 J 4:1 (2×), 4:2, 4:3, 4:6 Małą literą o duchu, który mówi przez proroka i podlega próbie: „badajcie duchy” (1 J 4:1); obok siebie „Ducha prawdy i ducha zwiedzenia” (1 J 4:6). Zob. przypis przy 1 J 4:1.
πνευματικόςpneumatikosG4152
Rz duchowy ww. Rz 1:11; 7:14 Pochodzący od Ducha albo Mu właściwy. W Rz 1:11 „duchowym darem łaski”; w Rz 7:14 Prawo jest duchowe, a człowiek cielesny. Zob. przypis przy Rz 7:14.
ποίημαpoiēmaG4161
Ef dzieło ww. Ef 2:10 To, co ktoś zrobił: „Jego bowiem jesteśmy dziełem” (Ef 2:10). W Ef 4:12 „do dzieła usługiwania” stoi inne słowo, ἔργον (ergon), to samo co „uczynków” (Ef 2:10); zob. przypis przy Ef 2:10.
ποιητήςpoiētēsG4163
Jk ποιητής / ἀκροατήςpoiētēs / akroatēs wykonawca / słuchacz ww. Jk 1:22, 1:23, 1:25, 4:11 / 1:22, 1:23, 1:25 O obu słowach mówi przypis przy Jk 1:22.
ποιμήνpoimēnG4166
J pasterz ww. J 10:2, 10:11 (2×), 10:12, 10:14, 10:16 Najpierw zwykły pasterz owiec, ten, kto „wchodzi przez drzwi” (J 10:2), potem przywódca ludu, jak u proroków: „Ja jestem dobrym pasterzem” (J 10:11). Mowa przechodzi od jednego do drugiego bez ostrzeżenia. Zob. przypis przy J 10:12.
πόλιςpolisG4172
J miasto ww. J 1:44, 4:5, 4:8, 4:28, 4:30, 4:39, 11:54, 19:20 Większość miejsc to scena w Samarii: miasto, do którego kobieta wraca od studni (J 4:28) i z którego ludzie wychodzą do Jezusa (J 4:30). Miejsce ukrzyżowania leży „blisko miasta” (J 19:20). Tak samo „miasto” w Liście do Hebrajczyków.
Hbr miasto ww. Hbr 11:10, 11:16, 12:22, 13:14 Nić czterech miejsc: miasto z fundamentami, na które czekał Abraham (Hbr 11:10), miasto przygotowane przez Boga (Hbr 11:16), miasto Boga żywego na Syjonie (Hbr 12:22) i miasto przyszłe, którego szukamy (Hbr 13:14). Zob. przypis przy Hbr 13:14.
πολιτείαpoliteiaG4174
Ef społeczność ww. Ef 2:12 Wspólnota obywateli. Poganie byli „wyobcowani ze społeczności Izraela” (Ef 2:12), a stają się „współobywatelami świętych” (Ef 2:19): w grece oba słowa mają ten sam rdzeń (πολίτης, politēs, „obywatel”).
πολυποίκιλοςpolypoikilosG4182
Ef wieloraki ww. Ef 3:10 Przejawiający się na wiele sposobów: „wieloraka mądrość Boża” (Ef 3:10). U dawnych autorów słowo określało szaty i wieńce mieniące się wieloma barwami. W Nowym Testamencie tylko tutaj. Zob. przypis przy Ef 3:10.
πονηρίαponēriaG4189
Ef zło ww. Ef 6:12 Rzeczownik od słowa „zły” (πονηρός, ponēros), które w tym liście brzmi „dni są złe” (Ef 5:16), „w dzień zły” (Ef 6:13) i „strzały Złego” (Ef 6:16). W Ef 6:12: „z duchowymi istotami zła”.
πονηρόςponērosG4190
Rz zły ww. Rz 12:9 W Rz 12:9 „Brzydźcie się tym, co złe”. W Rz 12:17 i 12:21 stoi inne słowo, κακός (kakos), oddane „zło”.
1 J ὁ πονηρόςho ponēros Zły ww. 1 J 2:13–14, 3:12, 5:18–19 Mowa o osobie, nie o złu w ogóle, stąd wielka litera: „zwyciężyliście Złego” (1 J 2:13), „cały świat leży w Złym” (1 J 5:19). Zob. przypis przy 1 J 2:13.
πορείαporeiaG4197
Jk drogi ww. Jk 1:11 Słowo o wędrówce, o byciu w podróży; w Nowym Testamencie jeszcze tylko w Łk 13:22. Wydanie czytelnicze podaje sens: przedsięwzięcia. W Jk 1:8 i 5:20 „drogi” to po grecku inne słowo, ὁδός (hodos). Zob. drugi przypis przy Jk 1:11.
πορθέωportheōG4199
Ga zob. διώκω / πορθέωdiōkō / portheō
πορνείαporneiaG4202
Kol rozpusta ww. Kol 3:5 Współżycie poza małżeństwem, odróżniane od cudzołóstwa. Tak samo w Ga 5:19 i Ef 5:3. W J 8:41 („zrodzeni z nierządu”) to samo słowo jest zarzutem nieprawego pochodzenia i brzmi inaczej.
πόσιςposisG4213
J zob. βρῶσις / πόσιςbrōsis / posis
Rz napój ww. Rz 14:17
ποτίζωpotizōG4222
Rz dać pić ww. Rz 12:20
ποῦpouG4226
Rz gdzież ww. Rz 3:27
około ww. Rz 4:19 Przybliżenie liczby, nie pytanie „gdzie”.
πούςpousG4228
J stopa ww. J 11:2, 11:32, 11:44, 12:3 (2×), 13:5, 13:6, 13:8, 13:9, 13:10, 13:12, 13:14 (2×), 20:12 Część od kostki w dół, dlatego „stopa”, nie „noga”: Maria „namaściła stopy Jezusa i otarła swoimi włosami Jego stopy” (J 12:3), a Jezus „zaczął myć stopy uczniów” (J 13:5). „Mycie nóg” rozciągałoby gest na całą kończynę.
πρᾶξιςpraxisG4234
Rz postępek ww. Rz 8:13 Czyn, sposób działania. W Rz 8:13 „postępki ciała”, które wierzący Duchem uśmiercają. Tak samo w Kol 3:9.
zadanie ww. Rz 12:4
Kol postępek ww. Kol 3:9 (postępkami) „Uczynki” i „czyny” niesie w tym przekładzie inne słowo, ἔργον (ergon). „Postępki” to rzeczy, które ktoś robi, wraz z ich oceną.
πράσσωprassōG4238
Rz postępować ww. Rz 1:32 (2×); 2:1; 2:2; 2:3; 2:25; 7:15; 7:19; 9:11; 13:4 Obok stoi ποιέω (poieō), „czynić”. Zwrot „ci, którzy tak postępują” jak w Ga 5:21.
πραΰτηςprautēsG4240
Jk łagodność ww. Jk 1:21, 3:13
πρεσβύτεροςpresbyterosG4245
Jk starszy ww. Jk 5:14 Starsi jako urząd wspólnoty. To inne słowo niż πρεσβύτης (presbytēs), „starzec” (Flm 9). Zob. pierwszy przypis przy Jk 5:14.
προαιτιάομαιproaitiaomaiG4256
Rz wcześniej oskarżyć ww. Rz 3:9 Słowo tylko tu. Paweł nazywa nim to, co napisał w Rz 1:18–2:29.
πρόβατονprobatonG4263
J owca ww. J 2:14, 2:15, 10:1, 10:2, 10:3 (2×), 10:4, 10:7, 10:8, 10:11, 10:12 (2×), 10:13, 10:15, 10:16, 10:26, 10:27, 21:16, 21:17 Rozdział 10 zaczyna od owczarni z prawdziwymi owcami (J 10:1–4) i w tym samym obrazie przechodzi do ludzi: „Dobry pasterz oddaje za owce swoje życie” (J 10:11). Jedno słowo niesie to przejście; obraz zamyka „Paś moje owce” (J 21:16).
προγινώσκωproginōskōG4267
Rz wcześniej poznać ww. Rz 8:29; 11:2 Poznać z góry, zanim coś się stanie. W Rz 8:29 o tych, których Bóg wcześniej poznał. Zob. przypis przy Rz 8:29.
προγράφωprographōG4270
Rz wcześniej napisać ww. Rz 15:4
προδίδωμιprodidōmiG4272
Rz dać pierwszy ww. Rz 11:35
προελπίζωproelpizōG4276
Ef wcześniej złożyć nadzieję ww. Ef 1:12 „Wcześniej” oddaje przedrostek προ- (pro-, „przed”): zanim uwierzyli adresaci (Ef 1:13) albo zanim przyszedł Chrystus. Zob. przypis przy Ef 1:12.
προεπαγγέλλομαιproepangellomaiG4279
Rz wcześniej obiecać ww. Rz 1:2
προετοιμάζωproetoimazōG4282
Rz wcześniej przygotować ww. Rz 9:23 W Rz 9:23 podmiotem jest Bóg: naczynia miłosierdzia „wcześniej przygotował na chwałę”. Tak samo w Ef 2:10. Zob. przypis przy Rz 9:23.
Ef wcześniej przygotować ww. Ef 2:10 Przygotować zawczasu. „Wcześniej” oddaje przedrostek προ- (pro-, „przed”), jak w Ga 3:8 i Kol 1:5; sam czasownik bez przedrostka brzmi „przygotować” (J 14:2).
προέχομαιproechomaiG4284
Rz mieć przewagę ww. Rz 3:9 Słowo tylko tu; forma pozwala też czytać „być w gorszym położeniu”. Zob. przypis przy Rz 3:9.
προηγέομαιproēgeomaiG4285
Rz wyprzedzać ww. Rz 12:10 Dosłownie „iść przodem”: być pierwszym, który okazuje cześć drugiemu. Zob. przypis przy Rz 12:10.
πρόθεσιςprothesisG4286
Rz zamiar ww. Rz 8:28; 9:11 To, co ktoś postanowił z góry. W Rz 8:28 wierzący są powołani według zamiaru; w Rz 8:29–30 Paweł pokazuje, jak zamiar Boga się spełnia. Tak samo w Ef 1:11.
Ef zamiar ww. Ef 1:11, 3:11 Zamiar Boga, który On przeprowadza: „według zamiaru wieków” (Ef 3:11). W Hbr 9:2 to samo słowo znaczy co innego: „chleby pokładne”.
πρόθυμοςprothymosG4289
Rz gotów ww. Rz 1:15
προΐστημιproistēmiG4291
Rz stać na czele ww. Rz 12:8
πρόκειμαιprokeimaiG4295
Hbr leżeć przed (nami) ww. Hbr 6:18, 12:1, 12:2 Obraz wyścigu: „leżącą przed nami nadzieję” (Hbr 6:18), „w leżącym przed nami wyścigu” (Hbr 12:1), „leżącej przed Nim radości” (Hbr 12:2). Zob. przypis przy Hbr 6:18.
προκόπτωprokoptōG4298
Rz posunąć się ww. Rz 13:12 Dosłownie „pójść naprzód”: noc zaszła już daleko i zbliża się świt. Zob. przypis przy Rz 13:12.
προνοέωpronoeōG4306
Rz mieć na względzie ww. Rz 12:17
πρόνοιαpronoiaG4307
Rz troszczyć się ww. Rz 13:14 Dosłownie „przezorność, staranie”; razem z czasownikiem „czynić” oddany jednym słowem: „o ciało nie troszczcie się”.
προορίζωproorizōG4309
Rz wcześniej przeznaczyć ww. Rz 8:29; 8:30 Wyznaczyć cel z góry. W Rz 8:29–30 Bóg wcześniej przeznaczył wierzących, by byli ukształtowani na obraz Jego Syna. Tak samo w Ef 1:5 i 1:11.
Ef wcześniej przeznaczyć ww. Ef 1:5, 1:11 „Wcześniej” oddaje przedrostek προ- (pro-, „przed”), jak w „wcześniej przygotował” (Ef 2:10) i „wcześniej złożyliśmy nadzieję” (Ef 1:12).
προπέμπωpropempōG4311
3 J wyprawić w drogę ww. 3 J 6 Słowo z pracy misyjnej: zaopatrzyć na podróż. Zob. drugi przypis przy wersecie 6.
προσαγωγήprosagōgēG4318
Rz przystęp ww. Rz 5:2 Dostęp przed czyjeś oblicze, jak do króla. To samo słowo w Ef 2:18 i 3:12. Zob. przypis przy Rz 5:2.
Ef przystęp ww. Ef 2:18, 3:12 Dostęp do kogoś, zwłaszcza do króla. W Biblii greckiej pokrewny czasownik (προσάγω, prosagō) mówi o przyprowadzaniu ofiar i kapłanów przed Boga (Kpł 1:2; 8:13). Przystęp „do Ojca” (Ef 2:18); obok śmiałości: „mamy śmiałość i przystęp z ufnością” (Ef 3:12).
προσανατίθημιprosanatithēmiG4323
Ga radzić się ww. Ga 1:16 To samo słowo, ale nie nić: dwa różne znaczenia, stąd „nie radziłem się ciała i krwi” (Ga 1:16) i „niczego nie dołożyli” (Ga 2:6).
dołożyć ww. Ga 2:6
προσέρχομαιproserchomaiG4334
Hbr przystępować ww. Hbr 4:16, 7:25, 10:1, 10:22, 11:6, 12:18, 12:22 To czasownik liturgiczny: mówi o zbliżaniu się do ołtarza. Wraca w Hbr 7:25, 10:1, 10:22, 11:6, 12:18 i 12:22. Zob. przypis przy Hbr 4:16.
προσκαρτερέωproskartereōG4342
Rz nie ustawać ww. Rz 12:12; 13:6 W Rz 12:12 „w modlitwie nie ustawajcie”, w Rz 13:6 słudzy Boga, „którzy nie ustają właśnie w tym”. Tak samo w Kol 4:2.
προσκαρτέρησιςproskarterēsisG4343
Ef wytrwałość ww. Ef 6:18 Wytrwanie przy modlitwie. Z tej samej rodziny jest czasownik z Kol 4:2: „Nie ustawajcie w modlitwie”. W Kol 1:11 („ku wszelkiej wytrwałości”) i Jk 1:3 to samo polskie słowo oddaje inne greckie, ὑπομονή (hypomonē).
προσκολλάομαιproskollaomaiG4347
Ef przylgnąć ww. Ef 5:31 Dosłownie „przykleić się”. W Ef 5:31 w słowach z Rdz 2:24: człowiek „przylgnie do swojej żony”.
πρόσκομμαproskommaG4348
Rz potknięcie ww. Rz 9:32; 9:33; 14:13; 14:20 W Rz 9:32–33 „kamień potknięcia”: obraz z Iz 8:14, a obok niego „skała przeszkody”. Zob. przypis przy Rz 9:33.
προσκόπτωproskoptōG4350
Rz potknąć się ww. Rz 9:32; 14:21
προσλαμβάνομαιproslambanomaiG4355
Rz przyjmować ww. Rz 14:1; 14:3; 15:7 (2×) Przyjąć kogoś do siebie, do wspólnoty. Słowo spina całą część o słabych i mocnych: „przyjmujcie” (Rz 14:1), „Bóg go przyjął” (Rz 14:3), „przyjmujcie jedni drugich, jak i Chrystus przyjął was” (Rz 15:7).
πρόσλημψιςproslēmpsisG4356
Rz przyjęcie ww. Rz 11:15
προσφάγιονprosphagionG4371
J coś do jedzenia ww. J 21:5 To, co jada się do chleba, a nie nazwa ryby: Jezus pyta o posiłek, nie o połów, „czyż macie coś do jedzenia?” (J 21:5). Zob. przypis przy J 21:5.
προσφοράprosphoraG4376
Hbr zob. θυσία / προσφορά / δῶρονthysia / prosphora / dōron
προσωπολημψίαprosōpolēmpsiaG4382
Rz patrzeć na twarze ww. Rz 2:11 Tu w zwrocie „na twarz się nie patrzy”, jak Ef 6:9 i Kol 3:25. Zob. przypis przy Rz 2:11.
Ef patrzeć na twarze ww. Ef 6:9 (na twarz się nie patrzy) Dosłownie „branie twarzy”: ocenianie człowieka po tym, kim jest. W Ef 6:9 jak w Kol 3:25: „na twarz się nie patrzy”; tu grecki dodaje „u Niego”, czyli u Pana w niebiosach. Zob. przypis przy Ef 6:9.
Kol patrzeć na twarze ww. Kol 3:25 (na twarz się nie patrzy) Dosłownie „branie twarzy”: sędzia patrzy, kto przed nim stoi. Przy odpłacie od Pana nie liczy się, kto jest panem, a kto niewolnikiem. Tak samo w Ef 6:9. Zob. przypis przy Kol 3:25.
Jk patrzeć na twarze ww. Jk 2:1, 2:9 (czasownik) Dosłownie „branie twarzy”, idiom z Kpł 19:15. Wydanie czytelnicze podaje sens: „kierując się tym, kim ktoś jest”. Ten sam obraz u Pawła: „Bóg nie patrzy na twarz człowieka” (Ga 2:6). Zob. pierwszy przypis przy Jk 2:1.
προτίθεμαιprotithemaiG4388
Ef zamierzyć ww. Ef 1:9 Ten sam rdzeń grecki co „zamiar” (πρόθεσις, prothesis) w Ef 1:11; po polsku też. Przedrostek προ- (pro-) znaczy tu „przed sobą”, a nie „wcześniej”.
προφητείαprophēteiaG4394
Rz proroctwo ww. Rz 12:6
προφητεύωprophēteuōG4395
J prorokować ww. J 11:51
προφήτηςprophētēsG4396
J prorok ww. J 1:21, 1:23, 1:25, 1:45, 4:19, 4:44, 6:14, 6:45, 7:40, 7:52, 8:52, 8:53, 9:17, 12:38 Greka odróżnia jakiegoś proroka od tego jednego, podobnego do Mojżesza (Pwt 18:15). Stąd „tym”: „Ty jesteś tym prorokiem?” (J 1:21), „Ten jest naprawdę tym prorokiem” (J 7:40). Mała litera, bo tekst nie mówi, czy to urząd, czy osoba. Zob. przypis przy J 1:21.
πρωΐαprōiaG4405
J ranek ww. J 21:4 Rzeczownik: „gdy już nastał ranek” (J 21:4). Tę samą porę nazywa przysłówek πρωΐ (prōi): „rano” (J 18:28, 20:1). Różni je część mowy, nie znaczenie.
πρωτότοκοςprōtotokosG4416
Rz pierworodny ww. Rz 8:29 Pierwszy syn, który ma pierwszeństwo. W Rz 8:29 Syn jest pierworodnym wśród wielu braci. Tak samo w Kol 1:15 i 1:18. Zob. przypis przy Rz 8:29.
Kol pierworodny ww. Kol 1:15, 1:18 „Pierworodny” niesie pokrewieństwo, a greckie słowo w Kol 1:15 także pierwszeństwo rangi. W jakim sensie Chrystus jest pierworodnym stworzenia, tekst mówi sam: „bo w Nim zostało stworzone wszystko” (Kol 1:16). Zob. przypis przy Kol 1:15.
Hbr pierworodny ww. Hbr 1:6, 11:28, 12:23 Małą literą we wszystkich trzech miejscach: o Chrystusie (Hbr 1:6), o pierworodnych Egiptu (Hbr 11:28) i w zwrocie „kościoła pierworodnych” (Hbr 12:23). O tytule w Hbr 1:6 mówi przypis przy Hbr 1:6, nie wielka litera.
πταίωptaiōG4417
Rz potknąć się ww. Rz 11:11 W Rz 11:11 pytanie, czy Izrael potknął się tak, by upaść. Odpowiedź: „Oby się nie stało!”. Tak samo „potknąć się” w Jk 2:10 i 3:2.
Jk potknąć się ww. Jk 2:10, 3:2 (2×)
πτωχόςptōchosG4434
Jk ubogi ww. Jk 2:2, 2:3, 2:5, 2:6
πωρόωpōroōG4456
Rz zatwardzić ww. Rz 11:7 Uczynić twardym i nieczułym; inne słowo niż „zatwardzać” w Rz 9:18. W Rz 11:7 pozostali zostali zatwardzeni, w Rz 11:25 pada pokrewne „zatwardziałość”. Tak samo w J 12:40. Zob. przypis przy Rz 11:7.
πώρωσιςpōrōsisG4457
Rz zatwardziałość ww. Rz 11:25

Ρ ρ

ῥαββίrhabbiG4461
J Rabbi ww. J 1:38, 1:49, 3:2, 3:26, 4:31, 6:25, 9:2, 11:8 Obcy wyraz, który greka sama zostawia i sama objaśnia: „Rabbi – co się tłumaczy: Nauczycielu” (J 1:38). Tak samo Mesjasz (J 1:41) i Kefas (J 1:42). „Nauczycielu” w miejsce obcego słowa zdjęłoby obcość, którą tekst pokazuje. Wielką literą, jak imię w wołaczu.
ραββουνιrabbouniG4462
J Rabbuni ww. J 20:16 Wzmocniona forma słowa ῥαββί (rhabbi), poświadczona w tekstach hebrajskich i aramejskich. Greka zostawia obcy wyraz i sama go objaśnia: „Rabbuni – co się tłumaczy: Nauczycielu” (J 20:16), jak przy „Rabbi” (J 1:38). Zob. drugi przypis przy J 20:16.
ῥαντίζωrhantizōG4472
Hbr ῥαντίζω / ῥαντισμόςrhantizō / rhantismos pokropić / pokropienie ww. Hbr 9:13, 9:19, 9:21, 10:22, 12:24 Słowo z obrzędów Starego Testamentu: zawarcia przymierza na Synaju, popiołu jałówki i oczyszczenia trędowatego (Wj 24, Lb 19, Kpł 14). Rzeczownik stoi w Hbr 12:24: „krwi pokropienia”. Zob. przypis przy Hbr 9:19.
ῥαντισμόςrhantismosG4473
Hbr zob. ῥαντίζω / ῥαντισμόςrhantizō / rhantismos
ῥῆμαrhēmaG4487
J słowa ww. J 3:34, 5:47, 6:63, 6:68, 8:20, 8:47, 10:21, 12:47, 12:48, 14:10, 15:7, 17:8 U Jana zawsze w liczbie mnogiej: „słowa”, czyli to, co powiedziano. Wielka litera w J 6:63, 6:68 i 14:10 to tylko początek zdania: „Słowa życia wiecznego masz” (J 6:68) mówi o wypowiedziach Jezusa, nie o Nim samym. Zob. hasło λόγος (logos).
ῥίζαrhizaG4491
Rz korzeń ww. Rz 11:16; 11:17; 11:18 (2×); 15:12 W Rz 11:16–18 korzeń oliwki, który niesie gałęzie: „nie ty dźwigasz korzeń, lecz korzeń ciebie” (Rz 11:18). W Rz 15:12 „korzeń Jessego” to potomek z jego rodu.
ῥύομαιrhyomaiG4506
Rz wyrwać ww. Rz 7:24 Ocalić z niebezpieczeństwa, wyciągnąć siłą. W Rz 7:24 pytanie, kto wyrwie z ciała tej śmierci; odpowiedź w Rz 7:25. Tak samo w Kol 1:13. Zob. przypis przy Rz 7:24.
Wybawca ww. Rz 11:26 W Rz 11:26 imiesłów z Iz 59:20, dosłownie „Ten, który wyrywa”, oddany tytułem. To samo słowo w Rz 7:24: „Kto mnie wyrwie”. Zob. przypis przy Rz 11:27.
ῥυτίςrhytisG4512
Ef zmarszczka ww. Ef 5:27
ῬώμηrhōmēG4516
Rz Rzym ww. Rz 1:7; 1:15

Σ σ

σαββατισμόςsabbatismosG4520
Hbr odpoczynek szabatowy ww. Hbr 4:9 Jedyne miejsce w Nowym Testamencie; słowo prawdopodobnie ukute przez autora listu. Zob. przypis przy Hbr 4:9.
σάββατονsabbatonG4521
J szabat ww. J 5:9, 5:10, 5:16, 5:18, 7:22, 7:23 (2×), 9:14, 9:16, 19:31 (2×) Nie „sobota”: nazwa dnia tygodnia przeniosłaby uwagę z instytucji na kalendarz.
tydzień ww. J 20:1, 20:19 W zwrocie „pierwszego dnia tygodnia” (J 20:19), wziętym z mowy żydowskiej, nazwa dnia świętego oznacza cały tydzień. Zob. przypis przy J 20:1.
σάρκινοςsarkinosG4560
Rz cielesny ww. Rz 7:14 Zrobiony z ciała i słaby jak ono; w Rz 7:14 naprzeciw Prawa, które jest duchowe. To samo słowo w Hbr 7:16. Zob. przypis przy Rz 7:14.
σάρξsarxG4561
J ciało ww. J 1:13, 1:14, 3:6 (2×), 6:51, 6:52, 6:53, 6:54, 6:55, 6:56, 6:63, 8:15, 17:2 Jedno słowo od prologu do mowy o chlebie: „Słowo stało się ciałem” (J 1:14) i „Ciało moje bowiem jest pokarmem prawdziwym” (J 6:55); rozdział 6 komentuje prolog. Wielka litera w J 6:55 to tylko początek zdania. Zob. hasło σῶμα (sōma).
Ga ciało ww. Ga 1:16, 2:16, 2:20, 3:3, 4:13, 4:14, 4:23, 4:29, 5:13, 5:16, 5:17 (2×), 5:19, 5:24, 6:8 (2×), 6:12, 6:13 Jedno słowo, kilka znaczeń: „ciała i krwi” (Ga 1:16) to ludzie, „żadne ciało” (Ga 2:16) to nikt, „w ciele” (Ga 2:20) to życie doczesne, „ciałem” (Ga 3:3) to ludzki wysiłek. Oddanie trzyma obraz, sens objaśniają przypisy przy Ga 1:16, 2:16, 2:20 i 3:3.
Kol ludzki (przymiotnikowo) ww. Kol 1:22 W Kol 1:22 to słowo stoi w jednym zwrocie z σῶμα (sōma) i dosłownie wyszłoby „w ciele Jego ciała”. Dlatego σῶμα zostaje „ciałem”, a to słowo oddaje przymiotnik: „w Jego ludzkim ciele”. Podobnie w Kol 2:11.
ciało (o obecności w ciele) ww. Kol 1:24, 2:1, 2:5 Te trzy miejsca łączy obecność w ciele: cierpienia apostoła „w moim ciele” (Kol 1:24), ci, którzy nie widzieli jego twarzy (Kol 2:1), i „ciałem jestem nieobecny” (Kol 2:5).
ciało (o człowieku z jego skłonnościami) ww. Kol 2:11, 2:13, 2:18, 2:23 Ciało jako człowiek z jego skłonnościami; ujemny znak daje kontekst, nie samo słowo. W Kol 2:11 stoi w jednym zwrocie z σῶμα (sōma), więc oddaje je przymiotnik: „ciała cielesnego”, jak „ludzkim ciele” w Kol 1:22.
ciało (w zwrocie „według ciała”) ww. Kol 3:22 Zwrot κατὰ σάρκα (kata sarka) zostaje dosłowny: „panami według ciała” (Kol 3:22). „Ziemscy panowie” byłoby już wykładnią, a werset stoi na zestawieniu: obok panów według ciała jest Pan.
Hbr σάρξ / σῶμαsarx / sōma ciało ww. σάρξ – Hbr 2:14, 5:7, 9:10, 9:13, 10:20, 12:9; σῶμα – Hbr 10:5, 10:10, 10:22, 13:3, 13:11 Dwa greckie słowa, jedno polskie, bo list każe im wskazywać na siebie: „przygotowałeś Mi ciało” (Hbr 10:5, σῶμα) i „przez zasłonę, to jest przez swoje ciało” (Hbr 10:20, σάρξ) mówią o tym samym ciele. „Cielesność” albo „człowiek” zerwałyby tę nić.
σημαίνωsēmainōG4591
J wskazywać ww. J 12:33, 18:32, 21:19 Wtrącenie narratora, że słowa Jezusa mówiły o rodzaju śmierci: dwa razy Jego własnej (J 12:33, 18:32), raz Piotra: „wskazując, jaką śmiercią uwielbi Boga” (J 21:19). Powtórzenie wiąże śmierć Jezusa ze śmiercią ucznia. Zob. przypis przy J 21:19.
σημεῖονsēmeionG4592
J znak ww. J 2:11, 2:18, 2:23, 3:2, 4:48, 4:54, 6:2, 6:14, 6:26, 6:30, 7:31, 9:16, 10:41, 11:47, 12:18, 12:37, 20:30 Słowo-klucz księgi, od „Ten początek znaków” (J 2:11) do zakończenia, które podaje cel księgi: „abyście wierzyli” (J 20:31).
σήμερονsēmeronG4594
Hbr dziś (Dziś – gdy jest przywołaniem słowa z Psalmu) ww. Dziś: Hbr 3:7, 3:13, 3:15, 4:7 (2×); dziś: Hbr 1:5, 5:5, 13:8 Wielka litera tam, gdzie słowo z Psalmu 95 staje się nazwą chwili wezwania: „dopóki nazywa się «Dziś»” (Hbr 3:13), „znowu wyznacza pewien dzień, «Dziś»” (Hbr 4:7). W zwykłym zdaniu mała, także w cytacie z Psalmu 2 (Hbr 1:5, 5:5). Zob. przypis przy Hbr 3:13.
σκανδαλίζωskandalizōG4624
Rz gorszyć się ww. Rz 14:21
σκάνδαλονskandalonG4625
Rz przeszkoda ww. Rz 9:33; 11:9; 14:13 Pułapka, potem wszystko, o co człowiek upada. W Rz 9:33 „skała przeszkody” z Iz 8:14, w Rz 11:9 stół, który staje się przeszkodą (Ps 69:23). Tak samo „przeszkoda” w 1 J 2:10.
Ga zgorszenie ww. Ga 5:11 Tu chodzi o krzyż, który ludzi odpycha: „zgorszenie krzyża” (Ga 5:11). W 1 J 2:10 („nie ma w nim przeszkody”) to samo słowo mówi o tym, co prowadzi do upadku, dlatego brzmi tam inaczej. Zob. przypis przy Ga 5:11.
1 J przeszkoda ww. 1 J 2:10 Tu o tym, co prowadzi do upadku: „nie ma w nim przeszkody” (1 J 2:10). W Liście do Galatów to samo słowo mówi o krzyżu, który odpycha, i brzmi „zgorszenie krzyża” (Ga 5:11). Zob. przypis przy 1 J 2:10.
σκέλοςskelosG4628
J nogi ww. J 19:31, 19:32, 19:33 W scenie pod krzyżem ważne jest to, że Jezusowi nóg nie połamano (J 19:33), a tekst zaraz przywołuje Pismo: „Kość jego nie będzie złamana” (J 19:36). Stąd słowo zwykłe i szerokie, nie „golenie”.
σκεῦοςskeuosG4632
Rz naczynie ww. Rz 9:21; 9:22; 9:23 W Rz 9:21 naczynie garncarza; w Rz 9:22–23 obraz przechodzi na ludzi: „naczynia gniewu” i „naczynia miłosierdzia”. Zob. przypis przy Rz 9:22.
σκηνόωskēnoōG4637
J zamieszkać ww. J 1:14 Czasownik od rzeczownika namiot, σκηνή (skēnē), a tym rzeczownikiem grecki Stary Testament nazywa Przybytek. Polszczyzna nie ma czasownika z tym rdzeniem, więc stoi „zamieszkało” (J 1:14), a obraz niesie drugi przypis przy J 1:14. Tym samym czasownikiem zamyka się Biblia (Ap 21:3).
σκιάskiaG4639
Hbr cień ww. Hbr 8:5, 10:1 Cień stoi w parze z zarysem: „przy zarysie i cieniu rzeczy niebiańskich” (Hbr 8:5); w Hbr 9:24 dołącza „odbicie” (ἀντίτυπος, antitypos). To słownictwo kopii. Zob. hasło ὑπόδειγμα (hypodeigma).
σκληρόςsklērosG4642
J twardy ww. J 6:60 Twarde bywa to, co ktoś mówi surowo, i to, co trudno przyjąć; tu drugie, bo zaraz pada: „Kto może tego słuchać?” (J 6:60). W Liście Jakuba ten przymiotnik mówi o wichrach: „gwałtownymi wiatrami” (Jk 3:4). Zob. przypis przy J 6:60.
σκληρότηςsklērotēsG4643
Rz zatwardziałość ww. Rz 2:5
σκληρύνωsklērynōG4645
Rz zatwardzać ww. Rz 9:18 Czynić twardym, nieczułym i upartym. W Rz 9:18 Bóg zatwardza, kogo chce; o sercu faraona mówi przypis przy Rz 9:18. To samo słowo w Hbr 3:8, 3:15 i 4:7.
σκοτίαskotiaG4653
J ciemność ww. J 1:5 (2×), 6:17, 8:12, 12:35 (2×), 12:46, 20:1 Jedno słowo i na ciemność moralną, i na zwykły brak światła, bo Jan przechodzi między nimi w jednym wersecie (J 12:35). Ciemność w opowiadaniu (J 6:17, 20:1) jest czymś więcej niż porą doby i spina się z prologiem (J 1:5).
1 J σκοτία / σκότοςskotia / skotos ciemność ww. 1 J 1:5, 2:8, 2:9, 2:11 (3×) / 1:6 Dwa greckie słowa, po polsku jedno „ciemność”. Zob. pierwszy przypis przy 1 J 1:6.
σκότοςskotosG4655
Rz ciemność ww. Rz 2:19; 13:12
Ef ciemność ww. Ef 5:8, 5:11, 6:12 Ciemność moralna: życie z dala od Boga; w Ef 5:8 ludzie sami byli ciemnością. Tak samo w Kol 1:13: „z władzy ciemności”.
1 J zob. σκοτία / σκότοςskotia / skotos
σουδάριονsoudarionG4676
J chusta ww. J 11:44, 20:7 Słowo pożyczone z łaciny (sudarium). Wróci przy pustym grobie Jezusa (J 20:7). Zob. przypis przy J 11:44.
σοφίαsophiaG4678
Rz mądrość ww. Rz 11:33
Jk mądrość ww. Jk 1:5, 3:13, 3:15, 3:17
σοφόςsophosG4680
Ef mądry ww. Ef 5:15 Jak w Jk 3:13. W Ef 5:15 w parze z przeczeniem ἄσοφος (asophos): „nie jak niemądrzy, lecz jak mądrzy”.
σπείρωspeirōG4687
Ga σπείρω / θερίζωspeirō / therizō siać / żąć ww. Ga 6:7, 6:8 (2×) / 6:7, 6:8 (2×), 6:9 Przysłowie żniwne: „Co bowiem człowiek sieje, to i żąć będzie” (Ga 6:7). Werset Ga 6:8 stosuje je do ciała i Ducha, a w Ga 6:9 „we właściwym czasie bowiem żąć będziemy”. Wszędzie „żąć”, nie „zbierać”: to ścinanie zboża. Zob. przypis przy Ga 6:8.
σπέρμαspermaG4690
J potomstwo ww. J 7:42, 8:33, 8:37 Chodzi o pokrewieństwo, nie o ziarno: „nasienie” przeniosłoby zdanie z rodowodu na botanikę. W J 8:33–37 spór idzie o to, czyimi potomkami są rozmówcy, a pochodzenie od Abrahama jest tytułem prawnym: „Jesteśmy potomstwem Abrahama” (J 8:33).
Rz potomstwo ww. Rz 1:3; 4:13; 4:16; 4:18; 9:7 (2×); 9:8; 9:29; 11:1 Dosłownie „nasienie”. W rozdziale 4 obietnica dla Abrahama i jego potomstwa; w Rz 9:7–8 Paweł pokazuje, kogo Bóg liczy za potomstwo: dzieci obietnicy. Tak samo w Ga 3:29 i Hbr 11:18.
Ga potomek (jednostkowo) ww. Ga 3:16 (3×), 3:19 Dowód z Ga 3:16 stoi na liczbie pojedynczej: „potomkowi”, nie „potomkom”, bo chodzi o jednego, o Chrystusa. Ci, którzy są Chrystusa, są zaś „potomstwem Abrahama” (Ga 3:29): to samo słowo stoi zbiorowo. Zob. przypis przy Ga 3:16.
potomstwo (zbiorowo) ww. Ga 3:29
Hbr potomstwo ww. Hbr 2:16, 11:11, 11:18 Chodzi o potomków Abrahama (Hbr 2:16); tak też w Hbr 11:11 i 11:18. W 1 J 3:9 to samo słowo brzmi „nasienie”, bo niesie obraz zrodzenia z Boga.
1 J nasienie ww. 1 J 3:9
σπίλοςspilosG4696
Ef plama ww. Ef 5:27 Plama, zabrudzenie; ta sama rodzina słów co „niesplamionym” (Jk 1:27) i „plami” (Jk 3:6). „Bez skazy” w tym samym wierszu oddaje inne słowo.
σπλάγχναsplanchnaG4698
Flm serce ww. Flm 7, 12, 20 dosł. wnętrzności; tn przy Flm 7.
1 J serce ww. 1 J 3:17 Dosłownie wnętrzności. Po polsku serce, tak samo jak w Liście do Filemona (Flm 7, 12, 20). Zob. przypis przy 1 J 3:17.
σπουδάζωspoudazōG4704
Ef gorliwie się starać ww. Ef 4:3 Słowo mówi i o zapale, i o wysiłku, a nie o próbie, która może się nie udać; stąd dwa polskie słowa: „gorliwie się starać”, tak jak w Ga 2:10. W Hbr 4:11 to samo słowo brzmi: „Dołóżmy więc starań”.
σπουδήspoudēG4710
Rz zapał ww. Rz 12:8; 12:11
σταυρόωstauroōG4717
J ukrzyżować ww. J 19:6 (3×), 19:10, 19:15 (2×), 19:16, 19:18, 19:20, 19:23, 19:41 Słowo tylko rozdziału 19, gdzie wraca jak uderzenie, od „Ukrzyżuj! Ukrzyżuj!” (J 19:6). Powtórzenie jest rytmem sceny, więc wszędzie to samo słowo, bez omówień.
στεναγμόςstenagmosG4726
Rz wzdychanie ww. Rz 8:26 W Rz 8:26 Duch wstawia się za nami wzdychaniami niewypowiedzianymi: trzecie wzdychanie po wzdychaniu stworzenia (Rz 8:22) i naszym (Rz 8:23). Zob. przypis przy Rz 8:26.
στενάζωstenazōG4727
Rz wzdychać ww. Rz 8:23 Jęczeć pod ciężarem. W Rz 8:23 wzdychamy my, którzy mamy pierwociny Ducha, wyczekując odkupienia naszego ciała.
στενοχωρίαstenochōriaG4730
Rz udręka ww. Rz 2:9; 8:35 Dosłownie „ciasne miejsce”. Para z „uciskiem” z Iz 8:22; wraca w Rz 8:35.
στήκωstēkōG4739
Rz stać ww. Rz 14:4
στοάstoaG4745
J krużganek ww. J 5:2, 10:23 Kryty portyk: sadzawka Betesda ma „pięć krużganków” (J 5:2). To samo słowo wraca na terenie świątyni: „w krużganku Salomona” (J 10:23).
στοιχεῖονstoicheionG4747
Ga żywioły ww. Ga 4:3, 4:9 Sporne wyrażenie „żywiołom świata” (Ga 4:3) brzmi tak samo w Liście do Kolosan: „żywiołów świata” (Kol 2:8, 2:20). W Liście do Hebrajczyków to samo słowo stoi w innym zwrocie i brzmi „elementarnych zasad” (Hbr 5:12). Zob. przypis przy Ga 4:3.
Kol żywioły ww. Kol 2:8, 2:20 W obu miejscach stoi zwrot „żywiołów świata” (στοιχεῖα τοῦ κόσμου, stoicheia tou kosmou), tak samo jak w Liście do Galatów (Ga 4:3). Z innym dopełniaczem to samo słowo znaczy abecadło: „elementarnych zasad” w Hbr 5:12.
Hbr elementarne zasady ww. Hbr 5:12 Tu słowo znaczy abecadło, pierwsze litery. W zwrocie „żywiołów świata” (Kol 2:8, 2:20; tak też Ga 4:3) mówi o czymś innym i brzmi „żywioły”, podobnie w Ga 4:9. Różnicę robi inna konstrukcja grecka. Zob. przypis przy Hbr 5:12.
στοιχέωstoicheōG4748
Ga trzymać szereg ww. Ga 5:25, 6:16 Obraz wojskowy: stać i iść w szeregu, jeden obok drugiego. „Duchem też trzymajmy szereg” (Ga 5:25); w drugim miejscu dochodzi miara, linia, do której się równa: „według tej miary trzymają szereg” (Ga 6:16). Zob. przypis przy Ga 5:25.
στρέφωstrephōG4762
J odwrócić się ww. J 1:38, 20:14, 20:16 Jeden ruch ciała, jedno polskie słowo: Maria odwraca się od grobowca (J 20:14), a potem ku Jezusowi (J 20:16). Tak samo „Odwróciwszy się zaś Jezus” (J 1:38). Tym samym słowem oddany jest ἐπιστρέφω (epistrephō) w J 21:20.
zawrócić ww. J 12:40
συγκαθίζωsynkathizōG4776
Ef razem posadzić ww. Ef 2:6 Posadzić kogoś razem z kimś. Trzeci z trzech czasowników z przedrostkiem συν- (syn-, „razem z”): „ożywił razem” (Ef 2:5), „razem wzbudził” (Ef 2:6) i „razem posadził” (Ef 2:6); zob. przypis przy Ef 2:6.
συγκάμπτωsynkamptōG4781
Rz zginać ww. Rz 11:10
συγκλείωsynkleiōG4788
Rz zamknąć ww. Rz 11:32 Zamknąć jak w więzieniu. W Rz 11:32 Bóg zamknął wszystkich w oporze, aby nad wszystkimi się zmiłować. Tak samo w Ga 3:22.
συγκοινωνέωsynkoinōneōG4790
Ef mieć udział ww. Ef 5:11 Z tej samej rodziny co κοινωνέω (koinōneō), w 2 J 11 „ma udział” w złych czynach.
συγκοινωνόςsynkoinōnosG4791
Rz współuczestnik ww. Rz 11:17
σύμβουλοςsymboulosG4825
Rz doradca ww. Rz 11:34
συμμαρτυρέωsymmartyreōG4828
Rz razem świadczyć ww. Rz 2:15; 8:16; 9:1 Świadczyć obok kogoś, na poparcie. Sumienie staje jako drugi świadek. Wraca w Rz 8:16 i 9:1.
συμμέτοχοςsymmetochosG4830
Ef współuczestnik ww. Ef 3:6, 5:7 Ten, kto razem z innymi w czymś uczestniczy. Słowa „wspólnik” i „towarzysz” oddają w innych księgach inne wyrazy greckie: κοινωνός (koinōnos, Flm 17) i μέτοχος (metochos, Hbr 3:14).
σύμμορφοςsymmorphosG4832
Rz ukształtowany ww. Rz 8:29 Mający ten sam kształt. W Rz 8:29 wierzący mają być ukształtowani na obraz Syna. Por. Ga 4:19: „aż Chrystus w was się ukształtuje”.
συμπαρακαλέομαιsymparakaleomaiG4837
Rz razem doznać zachęty ww. Rz 1:12
συμπάσχωsympaschōG4841
Rz razem cierpieć ww. Rz 8:17 Dosłownie „cierpieć z kimś”. W Rz 8:17 wierzący cierpią razem z Chrystusem, aby razem z Nim zostać uwielbieni.
συμπολίτηςsympolitēsG4847
Ef współobywatel ww. Ef 2:19 Obywatel razem z innymi: „już nie jesteście obcymi i przybyszami, lecz jesteście współobywatelami świętych” (Ef 2:19). Ten sam rdzeń grecki ma πολιτεία (politeia), w Ef 2:12 „ze społeczności Izraela”; zob. przypis przy Ef 2:19.
σύμφημιsymphēmiG4852
Rz zgadzać się z ww. Rz 7:16 Dosłownie „mówić razem z kimś”. W Nowym Testamencie tylko w Rz 7:16: kto nie chce zła, które czyni, przyznaje Prawu, że jest dobre.
σύμφυτοςsymphytosG4854
Rz zrośnięty ww. Rz 6:5 Obraz roślin, które zrosły się w jedno. W Nowym Testamencie tylko w Rz 6:5. Zob. przypis przy Rz 6:5.
συνάγωsynagōG4863
J zgromadzić ww. J 4:36, 11:52 Dwa zgromadzenia jednej sceny i ten sam czasownik: rada zwołana w J 11:47 i dzieci Boże, które mają zostać zgromadzone „w jedno” (J 11:52). Zob. przypis przy J 11:52.
zebrać ww. J 6:12, 6:13, 15:6
zwołać ww. J 11:47
zbierać się ww. J 18:2
συναγωγήsynagōgēG4864
J synagoga ww. J 6:59, 18:20 Tu budynek, w którym Jezus uczy w Kafarnaum (J 6:59). W Liście Jakuba to samo słowo znaczy zebranie ludzi: „do waszego zgromadzenia” (Jk 2:2).
συναντιλαμβάνομαιsynantilambanomaiG4878
Rz przychodzić z pomocą ww. Rz 8:26 Dosłownie „chwytać razem z kimś”, brać na siebie część ciężaru. W Rz 8:26 Duch przychodzi z pomocą naszej słabości.
συναπάγομαιsynapagomaiG4879
Rz skłaniać się ku ww. Rz 12:16 W Rz 12:16 ku ludziom niskiego stanu. W Ga 2:13 to samo słowo w złym sensie: Barnaba „dał się pociągnąć”.
συναρμολογέομαιsynarmologeomaiG4883
Ef dopasowywać ww. Ef 2:21, 4:16 Dopasowywać do siebie części tak, by tworzyły całość: w Ef 2:21 o budowie, która wzrasta w świątynię, w Ef 4:16 o ciele. W Nowym Testamencie słowo pada tylko w tych dwóch miejscach. Zob. przypis przy Ef 4:16.
σύνδεσμοςsyndesmosG4886
Kol wiązadło ww. Kol 2:19 (wiązadła) W tym znaczeniu używali tego słowa greccy lekarze: to, czym ciało trzyma się w całości. W Kol 3:14 to samo słowo mówi o miłości i brzmi „więź”; słownik LSJ rozdziela oba użycia. Zob. przypis przy Kol 2:19.
więź ww. Kol 3:14 (więzią)
σύνδουλοςsyndoulosG4889
Kol współniewolnik ww. Kol 1:7, 4:7 Złożenie z δοῦλος (doulos), które w Liście do Filemona brzmi „niewolnik”; stąd ten sam rdzeń. „Współsługa” zderzyłby się w Kol 1:7 ze „sługą” (διάκονος, diakonos) stojącym kilka słów dalej.
συνέδριονsynedrionG4892
J rada ww. J 11:47 To sanhedryn, jedyny raz w tej Ewangelii. Zob. przypis przy J 11:47.
συνείδησιςsyneidēsisG4893
Rz sumienie ww. Rz 2:15; 9:1; 13:5
Hbr sumienie ww. Hbr 9:9, 9:14, 10:22, 13:18 Oś rozdziałów 9–10: sumienie to miejsce, dokąd nie sięgała krew zwierząt (Hbr 9:9, 9:14, 10:22). Wraca w Hbr 13:18. W Hbr 10:2 to samo słowo oznacza wiedzę, stąd „żadnej świadomości grzechów”.
świadomość ww. Hbr 10:2
συνεργόςsynergosG4904
Flm współpracownik ww. Flm 1, 24 klamra listu.
3 J współpracownik ww. 3 J 8 To samo słowo i to samo oddanie co w Liście do Filemona (Flm 1, 24). Zob. przypis przy wersecie 8.
σύνεσιςsynesisG4907
Ef rozeznanie ww. Ef 3:4 Umiejętność rozpoznania, jak się rzeczy mają: „moje rozeznanie w tajemnicy Chrystusa” (Ef 3:4). Tak samo w Kol 1:9 i 2:2.
Kol rozeznanie ww. Kol 1:9, 2:2 Obok mądrości (Kol 1:9) to umiejętność rozpoznania, jak się rzeczy mają; tak rozróżnia Lightfoot za Arystotelesem. „Zrozumienie” odpada, bo w 1 J 5:20 oddaje inne greckie słowo, διάνοια (dianoia): „dał nam zrozumienie”.
συνήδομαιsynēdomaiG4913
Rz cieszyć się ww. Rz 7:22 Dosłownie „radować się razem z”. W Nowym Testamencie tylko w Rz 7:22: wewnętrzny człowiek cieszy się Prawem Boga, choć w członkach działa inne prawo (Rz 7:23).
συνθάπτομαιsynthaptomaiG4916
Rz pogrzebać z kimś ww. Rz 6:4 Jedno z kilku słów z przedrostkiem „razem” w tym rozdziale: wierzący dzielą z Chrystusem śmierć, pogrzeb i życie. Tak samo w Kol 2:12. Zob. przypis przy Rz 6:4.
συνίημιsyniēmiG4920
Ef rozumieć ww. Ef 5:17 Pojąć, ogarnąć rozumem; w Ef 5:17 naprzeciw „bezmyślni”. Pokrewny rzeczownik σύνεσις (synesis) brzmi w Kol 1:9: „duchowym rozeznaniu”.
συνίστημιsynistēmiG4921
Rz ukazywać ww. Rz 3:5 Pokazać jasno, dowieść. W Kol 1:17 to samo słowo znaczy co innego („trzyma się razem”). Wraca w Rz 5:8.
συνοικοδομέωsynoikodomeōG4925
Ef razem budować ww. Ef 2:22 (jesteście razem budowani) Budować razem, z wielu części w jedną całość: „jesteście razem budowani na mieszkanie Boga” (Ef 2:22); zob. przypis przy Ef 2:22.
συντέμνωsyntemnōG4932
Rz skracać ww. Rz 9:28 W Nowym Testamencie tylko w Rz 9:28, o wyroku, który Pan wykona nagle, bez zwłoki. Zob. przypis przy Rz 9:28.
σύντριμμαsyntrimmaG4938
Rz ruina ww. Rz 3:16 Dosłownie „złamanie, zgruchotanie”.
συνωδίνωsynōdinōG4944
Rz razem rodzić w bólach ww. Rz 8:22 W Nowym Testamencie tylko w Rz 8:22: stworzenie razem rodzi w bólach, jak kobieta przed narodzinami dziecka. Ból zapowiada nowe życie.
σύρωsyrōG4951
J wlec ww. J 21:8 Własne słowo obok ἕλκω (helkō), „wyciągnąć” (J 21:6): oba czasowniki padają dwa wersety od siebie i brzmią różnie, żeby scena się nie zlała.
σύσσωμοςsyssōmosG4954
Ef współczłonek ciała ww. Ef 3:6 Należący do tego samego ciała; w słowie tkwi σῶμα (sōma), „ciało”. W Nowym Testamencie tylko tutaj, środkowe z trzech słów z przedrostkiem συν- (syn-, „współ-”). Inne słowo niż μέλος (melos), „członek”, w Ef 4:25 i 5:30. Zob. przypis przy Ef 3:6.
συσταυρόομαιsystauroomaiG4957
Rz zostać współukrzyżowanym ww. Rz 6:6 Zostać ukrzyżowanym razem z kimś. W Rz 6:6 stary człowiek wierzących, w Ga 2:19 sam Paweł: „Z Chrystusem jestem współukrzyżowany”.
συστενάζωsystenazōG4959
Rz razem wzdychać ww. Rz 8:22 W Nowym Testamencie tylko w Rz 8:22: całe stworzenie razem wzdycha. Pierwsze z trzech wzdychań (Rz 8:22, 8:23, 8:26).
συσχηματίζομαιsyschēmatizomaiG4964
Rz dostosowywać się ww. Rz 12:2
σφραγίζωsphragizōG4972
Ef opieczętować ww. Ef 1:13, 4:30 Pieczęć jako znak, do kogo ktoś należy (Ef 4:30; tak samo Ef 1:13). W J 3:33 i 6:27 ten sam czasownik znaczy poświadczyć i brzmi „przypieczętował”. Zob. przypis przy Ef 4:30.
σφραγίςsphragisG4973
Rz pieczęć ww. Rz 4:11 Odcisk, który potwierdza to, co już napisane. Pokrewny czasownik: „przypieczętował” (J 3:33), „opieczętowani” (Ef 1:13).
σχίσμαschismaG4978
J podział ww. J 7:43, 9:16, 10:19 Dosłownie rozdarcie, jak w tkaninie; tu o ludziach, którzy dzielą się w sporze o Jezusa. Nie „rozłam”: brzmi on dziś jak trwała schizma we wspólnocie, a tu podział powstaje na miejscu.
σῴζωsōzōG4982
J zbawić / zostać zbawionym ww. J 3:17, 5:34, 10:9, 12:47 To samo słowo mówi o zbawieniu świata (J 3:17) i o wyjściu z choroby: „jeśli zasnął, wyzdrowieje” (J 11:12). Zob. przypis przy J 11:12.
wyzdrowieć ww. J 11:12
zbawić (od zagrożenia) ww. J 12:27
Rz zbawić ww. Rz 5:9; 5:10; 8:24; 9:27; 10:9; 10:13; 11:14; 11:26
σῶμαsōmaG4983
J ciało ww. J 2:21, 19:31, 19:38 (2×), 19:40, 20:12 W tej Ewangelii słowo pogrzebu: ciała zdejmowane z krzyża i ciało Jezusa składane w grobowcu (J 19:31–40, 20:12). Wcześniej raz, jako zapowiedź: „mówił o świątyni swojego ciała” (J 2:21). Słowo σάρξ (sarx), także „ciało”, biegnie osobną nicią (J 1:14, 6:51–56).
Kol ciało ww. Kol 1:18, 1:22, 1:24, 2:11, 2:17, 2:19, 2:23, 3:15 Jedno słowo dla ciała człowieka (Kol 1:22) i dla wspólnoty jako ciała Chrystusa (Kol 1:18, 1:24, 2:19, 3:15). W Kol 2:17 Lightfoot czyta „istotę”, Abbott „ciało”, które rzuca cień, i za nim idzie tekst; zwrot brzmi przez to podwójnie. Zob. przypis przy Kol 2:17.
Hbr zob. σάρξ / σῶμαsarx / sōma
Jk ciało ww. Jk 2:16, 2:26, 3:2, 3:3, 3:6 Dwa znaczenia, jedno słowo: człowiek w potrzebie, gdy „nie dacie im tego, czego potrzebuje ciało” (Jk 2:16), i organizm, którym kieruje wędzidło (Jk 3:2–3). Dwa polskie słowa rozbiłyby obraz języka, który „plami całe ciało” (Jk 3:6).
σωρεύωsōreuōG4987
Rz nasypać ww. Rz 12:20 W Rz 12:20 obraz z Prz 25:22: nasypać rozżarzonych węgli na głowę wroga. Najpewniej chodzi o palący wstyd, który może prowadzić do skruchy; zob. przypis przy Rz 12:20.
σωτήρsōtērG4990
Ef Zbawiciel ww. Ef 5:23 W tym liście tylko tu, o Chrystusie; tak samo w J 4:42 i 1 J 4:14.
1 J Zbawiciel ww. 1 J 4:14 W Nowym Testamencie ten tytuł pada tylko tu i w Ewangelii Jana: „Zbawiciel świata” (J 4:42). Zob. drugi przypis przy 1 J 4:14.
σωτηρίαsōtēriaG4991
Rz zbawienie ww. Rz 1:16; 10:1; 10:10; 11:11; 13:11
Hbr zbawienie ww. Hbr 1:14, 2:3.10, 5:9, 6:9, 9:28, 11:7 We wszystkich miejscach „zbawienie”, także przy arce Noego: „dla zbawienia swojego domu” (Hbr 11:7). Naturalniejsze tam „ocalenie” bierze wydanie czytelnicze. Zob. przypis przy Hbr 11:7.
σωφρονέωsōphroneōG4993
Rz myśleć trzeźwo ww. Rz 12:3

Τ τ

ταλαιπωρίαtalaipōriaG5004
Rz nieszczęście ww. Rz 3:16 Jak w Jk 5:1. Pokrewny czasownik w Jk 4:9, przymiotnik w Rz 7:24.
ταλαίπωροςtalaipōrosG5005
Rz nieszczęsny ww. Rz 7:24 Udręczony, w położeniu bez wyjścia: okrzyk z Rz 7:24. Ten sam rdzeń co „nieszczęście” w Rz 3:16.
τάξιςtaxisG5010
Hbr porządek ww. Hbr 5:6, 5:10, 6:20, 7:11 (2×), 7:17 Formuła z Ps 110:4, „według porządku Melchizedeka”, wraca w Hbr 5:6, 5:10, 6:20, 7:11 i 7:17; czytelnik ma rozpoznać ten sam werset. Nie „obrządek” (sposób kultu) ani „ranga” (stopień): psalm mówi o linii, do której kapłan należy.
ταπεινόςtapeinosG5011
Rz niskiego stanu ww. Rz 12:16 Słowo można odnieść do ludzi albo do skromnych spraw; zob. przypis przy Rz 12:16.
Jk ταπεινός / ταπεινόωtapeinos / tapeinoō niskiego stanu / uniżyć się ww. Jk 1:9 / 4:10 Jeden ruch listu: w dół przed Bogiem, w górę od Boga. Brat „niskiego stanu” (Jk 1:9) ma się chlubić wywyższeniem, Bóg „pokornym daje łaskę” (Jk 4:6), a w Jk 4:10 „Uniżcie się przed Panem, a On was wywyższy”. Zob. przypis przy Jk 4:10.
pokorny ww. Jk 4:6
ταπεινοφροσύνηtapeinophrosynēG5012
Kol pokora ww. Kol 2:18, 2:23, 3:12 Jedno słowo w trzech miejscach, choć dwa razy to zarzut (Kol 2:18, 2:23), a raz cnota (Kol 3:12). Znak daje kontekst, nie samo słowo (tak Abbott); dwa różne polskie słowa zatarłyby grę autora.
ταπεινόωtapeinoōG5013
Jk zob. ταπεινός / ταπεινόωtapeinos / tapeinoō
ταράσσωtarassōG5015
J poruszyć ww. J 5:7 W J 11:33 Jezus „wstrząsnął samym sobą”: sam to czyni. Potem strona bierna: „moja dusza jest wstrząśnięta” (J 12:27), „został wstrząśnięty w duchu” (J 13:21); do uczniów: „Niech nie będzie wstrząśnięte wasze serce” (J 14:1, 14:27). Zob. drugi przypis przy J 11:33.
wstrząsnąć ww. J 11:33, 12:27, 13:21, 14:1, 14:27
τάσσωtassōG5021
Rz ustanowić ww. Rz 13:1 W Rz 13:1–2 ten sam rdzeń w czterech słowach: „poddawać się”, „ustanowione”, „sprzeciwiać się”, „ustanowienie”. Zob. przypis przy Rz 13:2.
τάφοςtaphosG5028
Rz grób ww. Rz 3:13 Inne słowo niż „grobowiec” u Jana (μνημεῖον, mnēmeion).
τεκνίαtekniaG5040
1 J dzieci (czułe zdrobnienie) ww. 1 J 2:1, 2:12, 2:28, 3:7, 3:18, 4:4, 5:21 Czułe zdrobnienie, jakby „dzieciaczki”; tę czułość niesie pierwszy przypis przy 1 J 2:1. Z zaimkiem tylko raz: „Moje dzieci” (1 J 2:1); dalej samo „dzieci”, bo tak różnicuje sam autor.
τέκνονteknonG5043
J dziecko ww. J 1:12, 8:39, 11:52 Zwrot „dzieci Boże” (J 11:52) stoi tak samo w Pierwszym Liście Jana (1 J 3:1–2). Zob. przypis przy J 11:52.
Rz dziecko ww. Rz 8:16; 8:17; 8:21; 9:7; 9:8 (3×) W Rz 8:16–21 wierzący są dziećmi Bożymi. W Rz 9:8 Paweł odróżnia „dzieci ciała” od „dzieci obietnicy”: o tym, kto jest dzieckiem Boga, nie rozstrzyga samo pochodzenie. Zob. przypis przy Rz 9:8.
Ga dziecko ww. Ga 4:19.25.27-28.31 Słowo od τίκτω (tiktō), rodzić: dziecko zrodzone, nie naśladowca. Bracia są „dziećmi obietnicy” (Ga 4:28), nie „dziećmi niewolnicy” (Ga 4:31). Paweł trzyma to słowo osobno od syna i potomstwa. Zob. hasło υἱός (hyios).
1 J dziecko ww. 1 J 3:1, 3:2, 3:10 (2×), 5:2 Słowo o dzieciach Bożych: „dziećmi Bożymi” (1 J 3:1), a naprzeciw nich „dzieci diabła” (1 J 3:10). Czułe τεκνία (teknia), którym autor zwraca się do czytelników, to inne słowo. Zob. hasło τεκνία (teknia).
2 J dziecko ww. 2 J 1, 4, 13 To inne słowo niż υἱός (huios), „syn”, tak samo jak w Ga 4:19 i Flm 10. Kim są „jej dzieci” (2 J 1), dzieci wybranej pani, wykłada drugi przypis przy wersecie 1.
τέλειοςteleiosG5046
Rz doskonały ww. Rz 12:2
Ef dojrzały ww. Ef 4:13 Dorosły, już nie dziecko (por. Ef 4:14); tak samo w Kol 1:28 i Hbr 5:14. W Jk 1:4, gdzie mowa o doskonałości, to samo słowo brzmi „doskonali”. Zob. przypis przy Ef 4:13.
Kol dojrzały ww. Kol 1:28, 4:12 Tu: dorosły, już nie dziecko (por. 1 Kor 14:20); tak samo w Hbr 5:14. O miłości i o przybytku brzmi „pełny” (1 J 4:18; Hbr 9:11), a o ludziach u Jakuba „doskonały” (Jk 1:4; 3:2). Zob. przypis przy Kol 1:28.
Jk pełny (o rzeczach) ww. Jk 1:4 (dzieło), 1:17, 1:25 O rzeczy znaczy: doprowadzony do końca; o człowieku: taki, jaki być powinien, bez braku, nie dojrzały wiekiem. Stąd „dzieło pełne” (Jk 1:4), ale „doskonali” (Jk 1:4) i „mężem doskonałym” (Jk 3:2). Po polsku „pełny” o człowieku znaczy raczej najedzony. Zob. przypis przy Jk 1:4.
doskonały (o ludziach) ww. Jk 1:4 (o ludziach), 3:2
1 J pełny ww. 1 J 4:18 Przymiotnik z tej samej rodziny co czasownik τελειόω (teleioō): miłość „osiągnęła z nami pełnię” (1 J 4:17), a zaraz potem „pełna miłość wyrzuca strach precz” (1 J 4:18). Zob. pierwszy przypis przy 1 J 4:18.
τελειότηςteleiotēsG5047
Kol doskonałość ww. Kol 3:14 (doskonałości) Dojście do celu, nie bezbłędność: miłość spina cnoty w całość. W Hbr 6:1 to samo słowo stoi w zwrocie „ku dojrzałości”, bo mowa tam o dorosłych wobec niemowląt. Zob. przypis przy Kol 3:14.
τελειόωteleioōG5048
Hbr rodzina τελει- (τελειόω…)telei- (teleioō) rdzeń pełn-: uczynić pełnym / pełnia / pełny / dopełnienie ww. Hbr 2:10, 5:9.14, 6:1, 7:11.19.28 Słowo-program listu. Czasownik brzmi „uczynić pełnym” (Hbr 2:10, 5:9, 7:19, 7:28, 9:9, 10:1, 10:14, 11:40, 12:23); przymiotnik o ludziach „dojrzały” (Hbr 5:14), rzeczownik „dojrzałość” (Hbr 6:1), a w Liście Jakuba ten przymiotnik brzmi „doskonały” (Jk 1:4, 3:2). Zob. przypis przy Hbr 2:10.
τελευτάωteleutaōG5053
J zmarły ww. J 11:39 Zob. hasło θνῄσκω (thnēskō).
τελέωteleōG5055
Rz spełniać ww. Rz 2:27 Doprowadzić do końca, wykonać: w Rz 2:27 nieobrzezany „spełniając Prawo”. W Rz 13:6 to samo słowo znaczy „płacić” podatki.
płacić ww. Rz 13:6
τέλοςtelosG5056
Rz kres ww. Rz 6:21; 6:22; 10:4 To, do czego coś prowadzi, i jego skutek. W Rz 6:21–22 dwie drogi mają dwa kresy: śmierć i życie wieczne. W Rz 10:4 Chrystus jest kresem Prawa; zob. przypis przy Rz 10:4. Tak samo „kresem” w Hbr 6:8.
cło ww. Rz 13:7 (2×)
τηρέωtēreōG5083
J zachować ww. J 2:10, 8:51, 8:52, 8:55, 9:16, 12:7, 14:15, 14:21, 14:23, 14:24, 15:10 (2×), 15:20 (2×), 17:6 Polski wybiera czasownik według dopełnienia: wino, olejek, przykazania i słowo się zachowuje (J 2:10, 12:7, 14:15), ludzi zagrożonych się strzeże (J 17:11, 17:15). W J 17:12 obok stoi φυλάσσω (phylassō), „ustrzegłem”: dwa czasowniki strzeżenia w jednym wersecie.
strzec ww. J 17:11, 17:12, 17:15
Jk zachowywać ww. Jk 1:27, 2:10 To samo słowo i to samo oddanie w Pierwszym Liście Jana: „jeśli zachowujemy Jego przykazania” (1 J 2:3). Zob. przypis przy Jk 1:27.
1 J zachowywać ww. 1 J 2:3, 2:4, 2:5, 3:22, 3:24, 5:3 Zachowuje się przykazania i słowo: „jeśli zachowujemy Jego przykazania” (1 J 2:3), „Kto zaś zachowuje Jego słowo” (1 J 2:5). To samo słowo brzmi też „strzeże go” (1 J 5:18): różnicę robi połączenie słów, nie sens. Zob. przypis przy 1 J 5:18.
strzec ww. 1 J 5:18
τίθημιtithēmiG5087
Rz ustanowić ww. Rz 4:17 Nadać komuś pozycję, jak w Hbr 1:2; obok znaczenia „położyć”.
kłaść ww. Rz 9:33; 14:13
τιμάωtimaōG5091
J zob. τιμή / τιμάωtimē / timaō
τιμήtimēG5092
J τιμή / τιμάωtimē / timaō cześć / czcić ww. J 4:44 / 5:23 (4×), 8:49, 12:26 Cześć biegnie w obie strony: mowa o czci proroka (J 4:44), Syna i Ojca (J 5:23), a Ojciec „uczci” sługę (J 12:26). W J 5:23 Syn odbiera to samo, co Ojciec; „szanować” mówiłoby za mało. Kult to „oddawać cześć” (J 4:20–24), inne słowo, προσκυνέω (proskyneō).
Kol wartość ww. Kol 2:23 W Ewangelii Jana to słowo brzmi „cześć”; tu stoi wśród słów o wartości (słownik Louw i Nidy, Vincent). Abbott-Smith czyta w tym miejscu cześć, więc wybór nie jest pewny. Zob. przypis przy Kol 2:23.
τολμάωtolmaōG5111
J śmieć ww. J 21:12 O odwadze pytania: „Nikt zaś z uczniów nie śmiał Go wypytać” (J 21:12). Ten sam rdzeń ma „śmiałość” w Liście do Hebrajczyków i w Pierwszym Liście Jana, gdzie oddaje inne słowo, παρρησία (parrēsia): tam otwartość mowy, tu odwaga.
τόποςtoposG5117
J miejsce ww. J 4:20, 5:13, 6:10, 6:23, 10:40, 11:6, 11:30, 11:48, 14:2, 14:3, 18:2, 19:13, 19:17, 19:20, 19:41, 20:7 W ustach rady miejsce to świątynia: Rzymianie „zabiorą nam i to miejsce, i naród” (J 11:48). Jezus idzie „przygotować wam miejsce” (J 14:2): to, co tracą, i to, co zostaje przygotowane, nazywa się tak samo. Zob. przypis przy J 11:48.
τρέχωtrechōG5143
Rz biec ww. Rz 9:16 Obraz biegacza na zawodach, którym Paweł mówi o wysiłku. W Rz 9:16 miłosierdzie nie zależy od tego, „kto biegnie”; obraz wraca w Rz 9:30–31. Tak samo w Ga 2:2 i 5:7. Zob. przypis przy Rz 9:16.
τρόμοςtromosG5156
Ef drżenie ww. Ef 6:5 W parze ze strachem: „ze strachem i drżeniem” (Ef 6:5). To utarta para greckiego Starego Testamentu (Rdz 9:2; Wj 15:16), którą Paweł ma też w 1 Kor 2:3, 2 Kor 7:15 i Flp 2:12.
τρώγωtrōgōG5176
J zob. ἐσθίω / τρώγωesthiō / trōgō
τύποςtyposG5179
J ślad ww. J 20:25 (2×) Odcisk, „ślad po gwoździach” (J 20:25). W Liście do Hebrajczyków to samo słowo znaczy wzór pokazany Mojżeszowi na górze i brzmi tam „według wzoru” (Hbr 8:5).
Rz wzór ww. Rz 5:14; 6:17 Najpierw odcisk (J 20:25 „ślad”), potem wzór (Hbr 8:5). W Rz 5:14 Adam zapowiada kształt Tego, który miał przyjść. Zob. przypis przy Rz 5:14.
τυφλόςtyphlosG5185
J ślepy ww. J 5:3, 9:1, 9:2, 9:13, 9:17, 9:18, 9:19, 9:20, 9:24, 9:25, 9:32, 9:39, 9:40, 9:41, 10:21, 11:37 Obraz z J 9:39–41 wymaga słowa „ślepy”: Jezus przyszedł, „aby ci, którzy nie widzą, widzieli, a ci, którzy widzą, stali się ślepi” (J 9:39). Pokrewny czasownik τυφλόω (typhloō) w Pierwszym Liście Jana: ciemność „oślepiła jego oczy” (1 J 2:11).

Υ υ

ὑγιήςhygiēsG5199
J ὑγιής / θεραπεύωhygiēs / therapeuō zdrowy / uzdrawiać ww. J 5:6, 5:9, 5:11, 5:14, 5:15, 7:23 / 5:10 Oba słowa dzielą polski rdzeń „zdrow-” z σῴζω (sōzō) w J 11:12, bo polszczyzna nie ma trzech osobnych słów. ὑγιής mówi o stanie: „stał się ten człowiek zdrowy” (J 5:9); θεραπεύω o leczeniu.
ὑδρίαhydriaG5201
J stągiew ww. J 2:6, 2:7 Jedno greckie słowo na naczynie do wody, w Nowym Testamencie tylko u Jana. Polski rozdziela je wielkością: w Kanie stągwie mieszczą „po dwa albo trzy metrety” (J 2:6), przy studni kobieta zostawia „swój dzban” (J 4:28). Zob. przypis przy J 2:6 o metrecie.
dzban ww. J 4:28
ὕδωρhydōrG5204
J woda ww. J 1:26, 1:31, 1:33, 2:7, 2:9 (2×), 3:5, 3:23, 4:7, 4:10, 4:11, 4:13, 4:14 (3×), 4:15, 4:46, 5:7, 7:38, 13:5, 19:34 Jedna nić od chrztu do krzyża: woda chrztu (J 1:26), woda, która stała się winem (J 2:9), zrodzenie „z wody i Ducha” (J 3:5), przy studni obietnica: „wodę żywą” (J 4:10), umycie stóp (J 13:5), wreszcie z boku: „krew i woda” (J 19:34).
υἱοθεσίαhyiothesiaG5206
Rz usynowienie ww. Rz 8:15; 8:23; 9:4 Przyjęcie za syna z prawem do dziedzictwa. W Rz 8:15 wierzący otrzymali Ducha usynowienia, w którym wołają „Abba, Ojcze!”; w Rz 8:23 usynowienie dopełni się w odkupieniu ciała. Tak samo w Ga 4:5 i Ef 1:5.
Ga usynowienie ww. Ga 4:5 Termin adopcji. „Usynowienie” trzyma rdzeń „syn”, a na nim stoi wniosek z Ga 4:7 „a jeśli synem, to i dziedzicem”. Zob. przypis przy Ga 4:5.
Ef usynowienie ww. Ef 1:5 Grecki termin adopcji, częsty w inskrypcjach: przyjęcie kogoś za syna. Paweł używa go o Izraelu (Rz 9:4) i o wierzących (Rz 8:15; Ga 4:5), a w Rz 8:23 o usynowieniu, na które wierzący jeszcze czekają.
υἱόςhyiosG5207
J υἱὸς τοῦ ἀνθρώπουhyios tou anthrōpou Syn Człowieczy (tytuł, wielką literą) ww. J 1:51, 3:13, 3:14, 6:27, 6:53, 6:62, 8:28, 9:35, 12:23, 12:34 (2×), 13:31 Tytuł, którym Jezus mówi o sobie, stąd wielka litera. Grecki dopełniacz oddany przymiotnikiem, jak w utrwalonym polskim brzmieniu.
syn człowieczy (małą literą) ww. J 5:27 Jedyne miejsce, w którym grecki zwrot stoi bez rodzajników; mała litera, jak w Liście do Hebrajczyków (Hbr 2:6), nie przesądza, czy to tytuł. Zob. przypis przy J 5:27.
Ga Syn (Boży) ww. Ga 1:16, 2:20, 4:4, 4:6 Paweł trzyma to słowo osobno od potomstwa i dzieci. Zob. hasła σπέρμα (sperma) i τέκνον (teknon).
syn ww. Ga 3:7, 3:26, 4:6, 4:7 (2×), 4:22, 4:30 (3×) Zwrot „synami Abrahama” (Ga 3:7) jest semicki: syn kogoś należy do niego i ma jego cechę; nie „naśladowca”. Zob. przypis przy Ga 3:7.
Hbr Syn (wielką literą) ww. Hbr 1:2, 1:5, 1:8, 3:6, 4:14, 5:5, 5:8, 6:6, 7:3, 7:28, 10:29 Syn, w którym Bóg przemówił (Hbr 1:2), i synowie, których Bóg karci jak ojciec (Hbr 12:7): na tym zestawieniu stoją rozdziały 1–2 i 12. W Hbr 1:5 „syna” zostaje małą literą, bo cytat z 2 Sm 7:14 dopiero dowodzi, o kim mowa.
syn (pokrewieństwo i przenośnia, małą) ww. Hbr 1:5, 2:6, 2:10, 7:5, 11:21, 11:22, 11:24, 12:5 (2×), 12:6, 12:7 (2×), 12:8
1 J Syn (wielką literą) ww. 1 J 1:3, 1:7, 2:22, 2:23 (2×), 2:24, 3:8, 3:23, 4:9, 4:10, 4:14, 4:15, 5:5, 5:9, 5:10 (2×), 5:11, 5:12 (2×), 5:13, 5:20 (2×) W tym liście słowo nazywa wyłącznie Syna Bożego, więc zawsze wielką literą; inaczej w Liście do Hebrajczyków, gdzie mówi też o synach karconych przez ojca (Hbr 12:5–8). O wierzących list mówi „dzieci” (1 J 5:2). Zob. hasło τέκνον (teknon).
ὑπάγωhypagōG5217
J iść ww. J 3:8, 4:16, 7:3, 8:14 (2×), 8:21, 8:22, 9:7, 9:11, 11:8, 11:31, 11:44, 12:35, 13:33, 13:36 (2×), 14:4, 14:5, 14:28, 15:16, 16:5 (2×), 16:10, 16:17, 21:3 Czasownik drogi: „iść”, gdy droga ma cel; „odejść”, gdy sens leży w opuszczeniu (J 6:67). Tak Jezus mówi o swoim odejściu: „odchodzę do Tego, który Mnie posłał” (J 7:33), a słuchacze pytają, czy „zabije samego siebie” (J 8:22).
zmierzać ww. J 6:21
odejść ww. J 6:67, 7:33, 8:21, 12:11, 13:3, 18:8
ὑπακοήhypakoēG5218
Rz posłuszeństwo ww. Rz 1:5; 5:19; 6:16 (2×)
ὑπακούωhypakouōG5219
Rz być posłusznym ww. Rz 6:12; 6:16 Dosłownie „słuchać kogoś”; ten sam rdzeń co „posłuszeństwo” (ὑπακοή, hypakoē) w Rz 1:5 i 6:16.
usłuchać ww. Rz 6:17; 10:16 Posłuszeństwo jako jeden czyn: w Rz 6:17 „usłuchaliście z serca”, w Rz 10:16 nie wszyscy usłuchali ewangelii.
ὕπανδροςhypandrosG5220
Rz zamężna ww. Rz 7:2 Dosłownie „poddana mężowi”. W Nowym Testamencie tylko w Rz 7:2, w przykładzie z małżeństwa: śmierć męża zwalnia żonę od prawa, które ją z nim wiązało.
ὑπαντάωhypantaōG5221
J wyjść na spotkanie ww. J 4:51, 11:20, 11:30, 12:18
ὑπέρhyperG5228
J o ww. J 1:30 Ten sam przyimek łączy pasterza, który oddaje życie „za owce” (J 10:11, 10:15), z radą Kajfasza, by jeden człowiek umarł „za lud” (J 11:50, 18:14). Tak samo w Pierwszym Liście Jana: „za nas” (1 J 3:16). Inaczej w J 11:4: „dla chwały Boga”.
za ww. J 6:51, 10:11, 10:15, 11:50, 11:51, 11:52, 13:37, 13:38, 15:13, 17:19, 18:14
dla ww. J 11:4
ὑπερβάλλωhyperballōG5235
Ef niezmierny ww. Ef 1:19, 2:7 O tym, co przekracza wszelką miarę. Gdzie stoi samo, brzmi „niezmierny” (Ef 1:19; 2:7); gdzie ma dopełnienie, „przewyższający” (Ef 3:19). Zob. przypis przy Ef 3:19.
przewyższający ww. Ef 3:19 O tym, co przekracza wszelką miarę. Gdzie stoi samo, brzmi „niezmierny” (Ef 1:19; 2:7); gdzie ma dopełnienie, „przewyższający” (Ef 3:19). Zob. przypis przy Ef 3:19.
ὑπερεκπερισσοῦhyperekperissouG6087
Ef nieporównanie więcej ww. Ef 3:20 Przysłówek złożony z „ponad” i „w nadmiarze”, w Nowym Testamencie tylko u Pawła (Ef 3:20; 1 Tes 3:10; 5:13).
ὑπερεντυγχάνωhyperentynchanōG5241
Rz wstawiać się ww. Rz 8:26 W Nowym Testamencie tylko w Rz 8:26: Duch wstawia się za nami. To samo słowo co w Rz 8:27 i 8:34, z przedrostkiem „za”.
ὑπερέχωhyperechōG5242
Rz stać wyżej ww. Rz 13:1
ὑπερνικάωhypernikaōG5245
Rz zwyciężać z nawiązką ww. Rz 8:37 W Nowym Testamencie tylko w Rz 8:37: „zwyciężać” z przedrostkiem „ponad”, dosłownie „więcej niż zwyciężać”. Zob. przypis przy Rz 8:37.
ὑπερπερισσεύωhyperperisseuōG5248
Rz zaobfitować ponad miarę ww. Rz 5:20 „Obfitować” z przedrostkiem „ponad”: łaska przerasta grzech. Zob. przypis przy Rz 5:20.
ὑπερφρονέωhyperphroneōG5252
Rz myśleć wyżej ww. Rz 12:3 W Rz 12:3 gra słów z jednym rdzeniem: „żeby nie myślał … wyżej, niż należy myśleć, lecz myślał tak, by myśleć trzeźwo”.
ὑπηρέτηςhypēretēsG5257
J podwładny ww. J 7:32, 7:45, 7:46, 18:3, 18:12, 18:18, 18:22, 18:36, 19:6 Ktoś, kto działa na czyjś rozkaz; słowo mówi o podległości, nie o pilnowaniu, i spina dwie sceny: podwładni wracają bez Jezusa, „Nigdy żaden człowiek tak nie mówił” (J 7:46), a Jezus mówi Piłatowi: „moi podwładni walczyliby” (J 18:36). Zob. przypis przy J 7:32.
ὕπνοςhypnosG5258
Rz sen ww. Rz 13:11
ὑπόδειγμαhypodeigmaG5262
Hbr przykład ww. Hbr 4:11 W Hbr 4:11 to przykład ku przestrodze („według tego samego przykładu oporu”), w Hbr 8:5 i 9:23 zarys rzeczy niebiańskich; tak dzieli sensy Abbott-Smith. „Zarys” jest celowo dwuznaczny: kontur tego, co istnieje, albo wstępny szkic. Zob. przypis przy Hbr 8:5.
zarys ww. Hbr 8:5, 9:23
ὑπόδικοςhypodikosG5267
Rz podsądny ww. Rz 3:19 Słowo prawnicze, tylko tu: ten, kto musi odpowiadać przed sądem.
ὑπόλειμμαhypoleimmaG2640
Rz reszta ww. Rz 9:27 W Nowym Testamencie tylko w Rz 9:27: z wielkiego ludu zostanie zbawiona reszta (Iz 10:22). Zob. przypis przy Rz 9:27.
ὑπολείπωhypoleipōG5275
Rz zostać ww. Rz 11:3
ὑπομένωhypomenōG5278
Rz wytrwać ww. Rz 12:12
ὑπομονήhypomonēG5281
Rz wytrwałość ww. Rz 2:7; 5:3; 5:4; 8:25; 15:4; 15:5 Wytrzymałość, która nie ustępuje pod ciężarem. W Rz 5:3–4 ucisk wypracowuje wytrwałość; w Rz 8:25 z wytrwałością wyczekujemy tego, czego nie widzimy. Tak samo w Jk 1:3.
Jk wytrwałość ww. Jk 1:3, 1:4, 5:11
ὑπόστασιςhypostasisG5287
Hbr istota ww. Hbr 1:3 W liście trzy razy: „Jego istoty” (Hbr 1:3), „pierwotną podstawę” (Hbr 3:14) i „podstawą” (Hbr 11:1). Jedno greckie słowo, dwa polskie; trzy miejsca wiążą przypisy przy Hbr 1:3 i 3:14.
podstawa ww. Hbr 3:14, 11:1
ὑποτάσσωhypotassōG5293
Rz poddać ww. Rz 8:7; 8:20 (2×); 10:3; 13:1; 13:5 W Rz 8:7 zamysł ciała nie poddaje się Prawu Boga; w Rz 8:20 stworzenie zostało poddane marności ze względu na Tego, który je poddał, w nadziei.
Ef poddać ww. Ef 1:22, 5:21, 5:22 (dopowiedziane), 5:24 Ten sam rdzeń co w Kol 3:18 („bądźcie poddane”) i Hbr 2:8 (Ps 8, jak w Ef 1:22). W Ef 5:21 „jedni drugim” dosłownie, bez rozstrzygania, jak daleko sięga ta wzajemność; odczytania podaje przypis przy Ef 5:21.
Hbr poddać ww. Hbr 2:5, 2:8 (3×), 12:9 Słowo gęste w Hbr 2:5–8, przy cytacie z Psalmu 8. Inne słowo w Hbr 2:15, ἔνοχος (enochos), brzmi „podlegali”, nie „poddani”: tych dwóch słów greckich polski tekst nie zlewa.
ὑστερέωhystereōG5302
Hbr spóźnić się ww. Hbr 4:1 Wraca w Hbr 12:15: „aby nikt nie pozostał w tyle za łaską Boga”. Ta sama troska co w Hbr 4:1, o tych, którzy zostają w tyle.
pozbawiony ww. Hbr 11:37
pozostać w tyle ww. Hbr 12:15
ὑστέρημαhysterēmaG5303
Kol to, czego brakuje ww. Kol 1:24 W pozostałych miejscach Nowego Testamentu to słowo nazywa brak po stronie ludzi, uzupełniany przez innych ludzi (1 Kor 16:17; Flp 2:30), nigdy brak w dziele Boga. Słownik Louw i Nidy stawia je w dziedzinie posiadania, nie winy.
ὕψοςhypsosG5311
Ef wysokość ww. Ef 3:18, 4:8 W Ef 3:18 jeden z czterech wymiarów; grecki nie mówi, czego są to wymiary. W Ef 4:8, w słowach Ps 68, wysokość to miejsce: „Wstąpiwszy na wysokość”. Zob. przypisy przy Ef 3:18 i 4:8.
ὑψόωhypsoōG5312
J wywyższyć ww. J 3:14 (2×), 8:28, 12:32, 12:34 Czasownik znaczy naraz podnieść w górę i wywyższyć w chwale; Jan mówi nim o podniesieniu na krzyż. Polskie „wywyższyć” niesie oba sensy: „podnieść” zgubiłoby chwałę, „uwielbić” – krzyż. Zob. drugi przypis przy J 3:14 i pierwszy przy J 12:32.
ὕψωμαhypsōmaG5313
Rz wysokość ww. Rz 8:39 To, co wysoko. W Rz 8:39 razem z „głębokością” obejmuje całą przestrzeń stworzenia. Zob. przypis przy Rz 8:39.

Φ φ

φανερόωphaneroōG5319
J objawić (się) ww. J 1:31, 2:11, 3:21, 7:4, 9:3, 17:6, 21:1 (2×), 21:14 Tu o ukazaniu się Zmartwychwstałego nad morzem (J 21:1, 21:14). Tym samym słowem tekst mówi o tym, co wychodzi na jaw: o chwale w Kanie (J 2:11) i dziełach Boga w ślepcu (J 9:3). Tak samo w Pierwszym Liście Jana.
1 J objawić (się) ww. 1 J 1:2 (2×), 2:19, 2:28, 3:2 (2×), 3:5, 3:8, 4:9 Słowo-klucz listu: po prologu wraca w 1 J 2:19, 2:28, 3:2, 3:5, 3:8 i 4:9. Zob. pierwszy przypis przy 1 J 1:2.
φείδομαιpheidomaiG5339
Rz oszczędzić ww. Rz 8:32; 11:21 (2×) W Rz 8:32 Bóg nie oszczędził własnego Syna; tym samym słowem grecki przekład Księgi Rodzaju mówi o Abrahamie i Izaaku (Rdz 22:12, 16). Zob. przypis przy Rz 8:32.
φέρωpherōG5342
J nieść ww. J 2:8, 19:39 W rozdziale 21 jeden rdzeń z dwoma przedrostkami, bo dwa kierunki: uczniowie przynoszą ryby do Jezusa (J 21:10), a Piotra kto inny poniesie tam, dokąd on nie chce (J 21:18).
zanieść ww. J 2:8
przynieść ww. J 4:33, 12:24, 15:2 (3×), 15:4, 15:5, 15:8, 15:16, 21:10
wnosić ww. J 18:29
przyłożyć ww. J 20:27 (2×)
ponieść ww. J 21:18
φθαρτόςphthartosG5349
Rz zob. ἄφθαρτος / φθαρτόςaphthartos / phthartos
φθόγγοςphthongosG5353
Rz głos ww. Rz 10:18
φθοράphthoraG5356
Rz rozkład ww. Rz 8:21 Rozpad tego, co żyje. W Rz 8:21 stworzenie zostanie wyzwolone od niewoli rozkładu ku wolności chwały dzieci Bożych.
Kol zniszczenie ww. Kol 2:22 W Ga 6:8 to słowo brzmi „przemijanie i rozkład”, bo mówi o człowieku i jego czynach. Tu chodzi o rzeczy, które znikają, gdy się ich używa, więc wystarcza jedno słowo.
φιλαδελφίαphiladelphiaG5360
Rz miłość braterska ww. Rz 12:10
φιλέωphileōG5368
J kochać ww. J 5:20, 11:3, 11:36, 12:25, 15:19, 16:27 (2×), 20:2, 21:15, 21:16, 21:17 (3×) Para z ἀγαπάω (agapaō), „miłować”, i przekład ją rozróżnia. Oba czasowniki stoją obok siebie w rozmowie z Piotrem: „miłujesz Mnie?” i „Ty wiesz, że Cię kocham” (J 21:16; tak samo J 21:15). Pokrewne φίλος (philos), „przyjaciel”.
φιλίαphiliaG5373
Jk zob. φίλος / φιλίαphilos / philia
φιλοξενίαphiloxeniaG5381
Rz miłość do obcych ww. Rz 12:13 Gościnność. W Rz 12:10 miłość braterska, w Rz 12:13 miłość do obcych, w Rz 12:14 prześladowcy. Tak samo w Hbr 13:2.
φιλοπρωτεύωphiloprōteuōG5383
3 J lubić być pierwszym ww. 3 J 9 W Nowym Testamencie tylko tu, o Diotrefesie: „lubi być wśród nich pierwszy” (3 J 9). Zob. przypis przy wersecie 9.
φίλοςphilosG5384
J przyjaciel ww. J 3:29, 11:11, 15:13, 15:14, 15:15, 19:12 Tak samo w Trzecim Liście Jana: „Pozdrawiają cię przyjaciele” (3 J 15).
Jk φίλος / φιλίαphilos / philia przyjaciel / przyjaźń ww. Jk 2:23, 4:4 / 4:4 Dwie przyjaźnie listu: z Bogiem albo ze światem. Abraham „przyjacielem Boga został nazwany” (Jk 2:23), a kto chciałby być „przyjacielem świata” (Jk 4:4), staje się wrogiem Boga. Zob. przypis przy Jk 4:4 o przyjacielu świata.
3 J przyjaciel ww. 3 J 15 (2×) Jedyne takie pożegnanie w listach Nowego Testamentu: „Pozdrawiają cię przyjaciele” (3 J 15). Zob. przypis przy wersecie 15.
φιλόστοργοςphilostorgosG5387
Rz serdeczny ww. Rz 12:10 Słowo o czułości, jaką mają do siebie najbliżsi w rodzinie. Zob. przypis przy Rz 12:10.
φλυαρέωphlyareōG5396
3 J obgadywać pustymi słowami ww. 3 J 10 W Nowym Testamencie tylko tu. Dosłownie „pleść niedorzeczności”. Zob. pierwszy przypis przy wersecie 10.
φοβέομαιphobeomaiG5399
Rz bać się ww. Rz 11:20; 13:3; 13:4
Ef mieć respekt ww. Ef 5:33 Grecki mówi dosłownie „niech się boi”, tym samym rdzeniem co „bojaźń Chrystusa” w Ef 5:21. Po polsku „bać się” kogoś znaczy strach, a chodzi o poważanie i szacunek, nie o lęk; zob. przypis przy Ef 5:33.
φόβοςphobosG5401
J strach ww. J 7:13, 19:38, 20:19 Za każdym razem ten sam zwrot, „z powodu strachu przed Żydami” (J 7:13, 19:38, 20:19): nikt nie mówi o Nim otwarcie, Józef jest uczniem ukrytym, uczniowie siedzą za zamkniętymi drzwiami. Strach zamyka usta i drzwi. Zob. przypis przy J 19:38.
Rz bojaźń ww. Rz 3:18; 13:7 (2×) Jak w Ef 5:21. W Rz 13:7 bojaźń, którą jest się winnym władzy. To samo słowo o zwykłym strachu stoi w J 20:19 i 1 J 4:18. Zob. przypis przy Rz 3:18.
lęk ww. Rz 8:15 Strach, który zniewala. W Rz 8:15 oddany czasownikiem: „by znowu się lękać”; niewola i lęk stoją razem także w Hbr 2:15. Inne znaczenie w Rz 3:18: „Nie ma bojaźni Boga”.
postrach ww. Rz 13:3 W Rz 13:3 to, co budzi strach: przywódcy są postrachem dla złego uczynku, nie dla dobrego.
Ef bojaźń ww. Ef 5:21 „W bojaźni Chrystusa”: cześć i poważanie, które Stary Testament nazywa bojaźnią Pana, nie niewolniczy strach. Ten sam grecki rdzeń wraca w Ef 5:33 („respekt dla męża”).
strach ww. Ef 6:5 W Ef 6:5 w utartej parze: „ze strachem i drżeniem”, którą Paweł odnosi też do siebie i do wierzących; zob. przypis przy Ef 6:5.
φονεύωphoneuōG5407
Rz zabijać ww. Rz 13:9
φορέωphoreōG5409
Rz nosić ww. Rz 13:4
φόροςphorosG5411
Rz podatek ww. Rz 13:6; 13:7 (2×)
φραγμόςphragmosG5418
Ef przegroda ww. Ef 2:14 Dosłownie płot, ogrodzenie; w Ef 2:14 w przenośni to, co oddziela jednych od drugich: „mur przegrody”, czyli mur, który jest przegrodą.
φρονέωphroneōG5426
Rz myśleć ww. Rz 8:5; 12:3 (2×) W Rz 8:5 nie samo myślenie, lecz to, czym człowiek się zajmuje i do czego dąży: „myślą o tym, co należy do ciała”. Od tego słowa pochodzi „zamysł” (Rz 8:6).
myśleć wyniośle ww. Rz 11:20; 12:16 Z przymiotnikiem „wysoki”: myśleć o sobie z wyższością. W Rz 11:20 przestroga dla wszczepionych gałęzi: „Nie myśl wyniośle, ale się bój”.
myśleć jednakowo ww. Rz 12:16; 15:5
wyróżniać ww. Rz 14:6 (2×) Z dopełnieniem „dzień”: obchodzić dzień, darzyć go szczególnym szacunkiem. W Rz 8:5 i 12:3 to samo słowo oddajemy „myśleć”. Zob. przypis przy Rz 14:6.
φρόνημαphronēmaG5427
Rz zamysł ww. Rz 8:6 (2×); 8:7; 8:27 To, ku czemu zwraca się myślenie i dążenie człowieka. W Rz 8:6–7 zamysł ciała prowadzi do śmierci, a zamysł Ducha do życia i pokoju; w Rz 8:27 Bóg zna zamysł Ducha.
φρόνησιςphronēsisG5428
Ef roztropność ww. Ef 1:8 Mądrość praktyczna, która rozpoznaje, co robić. W Ef 3:4 „rozeznanie” to inne słowo, σύνεσις (synesis). Zob. przypis przy Ef 1:8.
φρόνιμοςphronimosG5429
Rz mądry ww. Rz 11:25; 12:16
φυλήphylēG5443
Rz pokolenie ww. Rz 11:1
φύραμαphyramaG5445
Rz bryła ww. Rz 9:21 Masa gliny albo ciasta, z której się coś robi. W Rz 9:21 z tej samej bryły gliny garncarz robi dwa różne naczynia. W Ga 5:9 to samo słowo: „całe ciasto”.
ciasto ww. Rz 11:16 W Rz 11:16 ciasto, z którego pierwszą część oddawano Panu (Lb 15:19–21). W Rz 9:21 to samo słowo oznacza bryłę gliny.
φύσιςphysisG5449
Ef natura ww. Ef 2:3 (z natury) Przyrodzone właściwości człowieka albo rzeczy: „z natury dziećmi gniewu” (Ef 2:3), jak „z natury bogami nie są” (Ga 4:8). O pochodzeniu to samo słowo brzmi „z urodzenia” (Ga 2:15); zob. przypis przy Ef 2:3.
φωνήphōnēG5456
J głos ww. J 1:23, 3:8, 3:29, 5:25, 5:28, 5:37, 10:3, 10:4, 10:5, 10:16, 10:27, 11:43, 12:28, 12:30, 18:37 Także o wietrze: „głos jego słyszysz” (J 3:8). Tym samym wyrazem nazwany jest głos Pasterza, którego słuchają owce (J 10:3, 10:16, 10:27), i głos Syna, który usłyszą umarli w grobowcach (J 5:28). Zob. przypis przy J 3:8.
Hbr głos ww. Hbr 3:7, 3:15, 4:7, 12:19, 12:26 Trzy razy ten sam wers Psalmu 95, „jeśli usłyszycie Jego głos” (Hbr 3:7, 3:15, 4:7): słowo się nie zmienia. Dwa pozostałe to głos z Synaju, którego nie chciano słuchać (Hbr 12:19), a który wstrząśnie jeszcze raz ziemią i niebem (Hbr 12:26).
φῶςphōsG5457
J światłość (Boża) ww. J 1:4, 1:5, 1:7, 1:8 (2×), 1:9, 3:19 (2×), 3:20 (2×), 3:21, 8:12 (2×), 9:5, 12:35 (2×), 12:36 (3×), 12:46 Greka ma jedno słowo na światło i światłość; przekład rozróżnia: „światłość” o świetle Bożym, „światło” o stworzonym. Rozróżnienie podsuwa sam Jan: o Chrzcicielu pisze „Nie był on światłością” (J 1:8), choć „był lampą” (J 5:35). Zob. przypis przy J 3:19.
światło (stworzone) ww. J 5:35, 11:9, 11:10
Rz światłość ww. Rz 2:19; 13:12
1 J światłość ww. 1 J 1:5, 1:7 (2×), 2:8, 2:9, 2:10

Χ χ

χαίρωchairōG5463
Rz radować się ww. Rz 12:12; 12:15 (2×)
2 J χαίρεινchairein «Witaj» ww. 2 J 10, 11 To formuła powitania. Zob. przypis przy wersecie 10.
χαλιναγωγέωchalinagōgeōG5468
Jk χαλιναγωγέω / χαλινόςchalinagōgeō / chalinos trzymać na wodzy / wędzidło ww. Jk 1:26, 3:2 (utrzymać) / 3:3 Czasownik znaczy dosłownie prowadzić przy wędzidle i ma jeden rdzeń z rzeczownikiem. Przenośnia z Jk 1:26 i 3:2 staje się dosłowna: „koniom wkładamy wędzidła w pyski” (Jk 3:3). Zob. przypisy przy Jk 1:26 i 3:3.
χαλινόςchalinosG5469
Jk zob. χαλιναγωγέω / χαλινόςchalinagōgeō / chalinos
χαράcharaG5479
J radość ww. J 3:29 (2×), 15:11 (2×), 16:20, 16:21, 16:22, 16:24, 17:13 Najpierw u Jana Chrzciciela: „Ta więc moja własna radość jest pełna” (J 3:29). W mowie pożegnalnej słowo idzie od obietnicy, „aby moja radość była w was” (J 15:11), przez rodzącą kobietę (J 16:21) do szczytu: „waszej radości nikt od was nie zabiera” (J 16:22).
Rz radość ww. Rz 14:17; 15:13
χαρίζομαιcharizomaiG5483
Rz darować ww. Rz 8:32 Dać z łaski. W Rz 8:32 Bóg, który wydał Syna, daruje nam z Nim wszystko. Tak samo w Ga 3:18; w Kol 2:13 i 3:13 to słowo mówi o darowaniu win.
Kol darować ww. Kol 2:13, 3:13 (2×) Klamra: Bóg darował nam (Kol 2:13), więc darujcie sobie nawzajem (Kol 3:13). „Darować”, a nie „przebaczyć”, bo Kol 2:13 wchodzi w obraz długu, który Kol 2:14 rozwija zapisem dłużnym. Odpuszczenie w Kol 1:14 oddaje inne słowo.
Flm darować ww. Flm 22 rodzina χάρις (charis).
χάριςcharisG5485
J łaska ww. J 1:14, 1:16 (2×), 1:17 Słowo tylko prologu: po J 1:17 nie wraca w Ewangelii ani razu. Zwrot „łaskę za łaską” (J 1:16) mówi o następstwie, nie o wymianie: jedno udzielenie łaski ustępuje miejsca kolejnemu. Zob. przypis przy J 1:16.
Ga łaska ww. Ga 1:3, 1:6, 1:15, 2:9, 2:21, 5:4, 6:18 Nić listu: łaska stoi naprzeciw Prawa, jak w Ga 2:21 („Nie odrzucam łaski Boga”) i Ga 5:4 („wypadliście z łaski”). Tak samo „łaska” w Liście do Filemona (3, 25).
Kol łaska ww. Kol 1:2, 1:6, 4:18 Słowo ma kilka znaczeń, a w tym liście trzy oddania: „łaska”, „wdzięczność” (Kol 3:16) i „wdzięk” mowy (Kol 4:6). Tak samo „łaska” w Liście do Galatów i do Filemona. Zob. przypis przy Kol 4:6.
wdzięczność ww. Kol 3:16 (z wdzięcznością)
wdzięk ww. Kol 4:6 (pełne wdzięku)
Flm łaska ww. Flm 3, 25
χάρισμαcharismaG5486
Rz dar łaski ww. Rz 1:11; 5:15; 5:16; 6:23; 11:29; 12:6 Jedno słowo greckie, zbudowane na „łasce”; zob. przypis przy Rz 1:11.
χαριτόωcharitoōG5487
Ef obdarzyć ww. Ef 1:6 (łaski, którą nas obdarzył) Czasownik utworzony od słowa „łaska” (χάρις, charis), więc zdanie mówi o łasce dwa razy. W Nowym Testamencie jeszcze tylko w Łk 1:28. Zob. przypis przy Ef 1:6.
χάρτηςchartēsG5489
2 J χάρτης / μέλανchartēs / melan papirus / atrament ww. 2 J 12 Arkusz papirusu (stąd polskie słowo „karta”) i atrament, dosłownie „czerń”; atrament wraca w 3 J 13. Dawny materiał piśmienny zostaje, bo „papier” przeniósłby scenę w inne stulecie. Zob. pierwszy przypis przy wersecie 12.
χρείαchreiaG5532
Rz potrzeba ww. Rz 12:13
χρηματισμόςchrēmatismosG5538
Rz Boża odpowiedź ww. Rz 11:4 W Nowym Testamencie tylko w Rz 11:4: odpowiedź, którą Bóg dał Eliaszowi (1 Krl 19:18).
χρηστόςchrēstosG5543
Ef dobry ww. Ef 4:32 (dobrzy) Dobry dla innych, życzliwy: „Bądźcie jedni dla drugich dobrzy”. Ta sama rodzina co „dobroć” w Kol 3:12 i Ga 5:22. W Ef 4:28-29 „dobro” i „dobre” oddają inne słowo, ἀγαθός (agathos).
χρηστότηςchrēstotēsG5544
Rz dobroć ww. Rz 2:4; 3:12; 11:22 (3×)
χρῖσμαchrismaG5545
1 J namaszczenie ww. 1 J 2:20, 2:27 (2×) W Nowym Testamencie słowo stoi tylko w tym liście. Gra słów z Χριστός (Christos) i ἀντίχριστος (antichristos) objaśnia pierwszy przypis przy 1 J 2:20.
ΧριστόςChristosG5547
J Chrystus ww. J 1:17, 1:20, 1:25, 1:41, 3:28, 4:25, 4:29, 7:26, 7:27, 7:31, 7:41 (2×), 7:42, 9:22, 10:24, 11:27, 12:34, 17:3, 20:31 Tytuł w wyznaniu Marty: „Ty jesteś Chrystusem” (J 11:27), jak w zdaniu, dla którego księga została napisana (J 20:31). Ten sam wyraz stoi w pełnym imieniu „Jezusa Chrystusa” (J 17:3). Zob. przypisy przy J 11:27 i 17:3.
χωρίζωchōrizōG5563
Rz odłączyć ww. Rz 8:35; 8:39 Rozdzielić to, co złączone. W Rz 8:35 i 8:39 nic nie odłączy wierzących od miłości Boga w Chrystusie. W Flm 15 i Hbr 7:26 to samo słowo mówi o oddaleniu i odrębności: „oddzielić”.

Ψ ψ

ψάλλωpsallōG5567
Rz śpiewać ww. Rz 15:9
Ef grać ww. Ef 5:19 W Ef 5:19 stoi obok ᾄδω (adō, „śpiewać”): dwa greckie czasowniki, więc dwa polskie słowa, „śpiewając i grając”, jak w stałym zwrocie Psałterza (Ps 27:6; 57:8; 108:2); zob. przypis przy Ef 5:19. Gdzie stoi sam (Jk 5:13), brzmi „śpiewać”.
ψεῦδοςpseudosG5579
1 J kłamstwo ww. 1 J 2:21, 2:27
ψεῦσμαpseusmaG5586
Rz kłamstwo ww. Rz 3:7 W Nowym Testamencie tylko tu. Ten sam rdzeń co „kłamstwo” w Rz 1:25 i „kłamca” w Rz 3:4.
ψυχήpsychēG5590
Hbr dusza ww. Hbr 4:12, 6:19, 10:38, 10:39, 12:3, 13:17 Po polsku „dusza” jest równie pojemna jak słowo greckie: ma kotwicę sięgającą za zasłonę (Hbr 6:19), zostaje zachowana albo ginie (Hbr 10:39), słabnie ze zmęczenia (Hbr 12:3). W 1 J 3:16 to słowo brzmi „życie”, bo stoi w zwrocie o oddaniu życia.
Jk dusza ww. Jk 1:21, 5:20 Oddane tak samo jak w Trzecim Liście Jana: „tak jak dobrze się wiedzie twojej duszy” (3 J 2). Inaczej w idiomie, w którym to samo słowo znaczy życie: „oddał za nas swoje życie” (1 J 3:16).
1 J życie (które się oddaje) ww. 1 J 3:16 (2×) Trzecie słowo listu na życie: to, które się oddaje, jak Chrystus, który „oddał za nas swoje życie” (1 J 3:16). Nie ζωή (zōē), życie od Boga, ani βίος (bios), doczesne środki. Ten sam zwrot w J 10:11. Zob. przypis przy 1 J 3:16.
3 J dusza ww. 3 J 2 Tu życie wewnętrzne: „tak jak dobrze się wiedzie twojej duszy” (3 J 2). Inaczej w idiomie, w którym to samo słowo znaczy życie: „oddał za nas swoje życie” (1 J 3:16).
ψωμίζωpsōmizōG5595
Rz nakarmić ww. Rz 12:20
ψωμίονpsōmionG5596
J kęs ww. J 13:26 (2×), 13:27, 13:30 Kawałek do zanurzenia w misie, nie „chleb”, którego greka tu nie ma. Słowo niesie scenę: Jezus podaje kęs, „po tym kęsie” wchodzi Szatan (J 13:27), z kęsem Judasz wychodzi w noc (J 13:30). Zob. pierwszy przypis przy J 13:26.

Ω ω

ὥραhōraG5610
Rz godzina ww. Rz 13:11
ὡραῖοςhōraiosG5611
Rz piękny ww. Rz 10:15
ὠφέλειαōpheleiaG5622
Rz pożytek ww. Rz 3:1 Dobro, które z czegoś wynika. Ten sam rdzeń co czasownik „przydaje się” w Rz 2:25.