Reguły tłumaczenia

II.1.a Tekst idzie za jednym wydaniem greckim; odstępstwo tylko przy przytłaczających świadectwach i doniosłości (dotąd raz: Hbr 2:9)

Tekst główny idzie za wydaniem bazowym, także tam, gdzie z różnicy nic nie wynika. Odstępstwo wymaga naraz dwóch rzeczy, przytłaczających świadectw przeciw bazie i różnicy doniosłej dla wiary. Dotąd raz, w Hbr 2:9, gdzie przypis mówi to wprost.

• aby z łaski Boga za każdego skosztował śmierci Hbr 2:9jedyne odstępstwo od tekstu bazowego, który drukuje „bez Boga”; przypis nazywa papirus P46 i tradycję po obu stronach

II.1.b Rozjazd rękopisów, który coś zmienia, dostaje przypis z rękopisami; argumentem nie są inne przekłady

Rozjazd rękopisów, który coś zmienia, dostaje przypis tekstualny. Ważą w nim rękopisy, dopiero potem wydania krytyczne; zgodność z innym przekładem nie jest argumentem.

• abyście i wy wierzyli J 19:35tekst za bazą (czas teraźniejszy, „trwali w wierze”), a przypis podaje rękopisy i wydania po stronie lekcji „uwierzyli”

II.1.c Interpunkcja wydania greckiego jest domyślna; odstępstwo jest nazwane

Najstarsze rękopisy pisano bez przecinków, więc interpunkcja wydania bazowego jest wyborem dzisiejszego wydawcy. Trzymamy się jej domyślnie; gdy od niej odchodzimy, decyzja jest nazwana, a przypis pokazuje oba podziały zdania, jeśli zmieniają sens.

• jak ogień. Nagromadziliście skarb w dniach ostatecznych Jk 5:3zdanie zamyka się po „ogniu” wbrew interpunkcji wydania bazowego, za większością wydań krytycznych; odstępstwo nazwane

II.1.d Świadków nazywamy; „najstarsze rękopisy” tylko wtedy, gdy materiał nie pozwala inaczej

Świadków nazywamy po imieniu, papirus, kodeks i wiek. Ogólne „najstarsze rękopisy” zostaje tylko tam, gdzie lista nazw byłaby fałszywą precyzją, na przykład gdy spór rozstrzyga akcent, którego stare rękopisy w ogóle nie stawiają.

• Nazwa sadzawki jest w rękopisach czworaka J 5:2przypisprzypis nazywa kodeksy i papirusy przy każdej z czterech lekcji, zamiast mówić ogólnie o „rękopisach”

II.1.e Brzmienie według wydania Nestle–Aland 28 włącza się jednym przełączeniem; zmienia tylko miejsca różnicy widocznej po polsku, oznaczone ‡

Obok tekstu za SBLGNT można jednym przełączeniem zobaczyć brzmienie według wydania Nestle–Aland 28: zmieniają się tylko miejsca, w których oba wydania greckie różnią się tak, że widać to po polsku, każde oznaczone ‡. Przypisy, słowniczek i studium z greką opisują tekst SBLGNT.

• Ten jest Synem Bożym J 1:34brzmienie według NA28tekst za SBLGNT czyta „Wybranym Bożym”; przypis nazywa świadków obu lekcji

II.2.a Cytat jest wyróżniony i ma adres; gdy grecki Stary Testament różni się od hebrajskiego, mówi o tym przypis

Cytat ze Starego Testamentu stoi w cudzysłowie i ma w przypisie adres. Gdy grecki Stary Testament, z którego cytuje autor, brzmi inaczej niż tekst hebrajski, przypis pokazuje obie wersje.

• jak jest napisane: „Chleb z nieba dał im do jedzenia” J 6:31hebrajski psalm ma „zboże nieba”, grecki „chleb nieba”; przypis podaje Ps 78:24 i grecki Ps 77:24
• „Uwierzył Abraham Bogu i policzono mu to za sprawiedliwość” Jk 2:23cytat w cudzysłowie, adres w przypisie

II.2.b Tłem przypisu jest wcześniejsza narracja (Tora, Prorocy); późniejsze teksty jako „por.”

Gdy kilka miejsc Starego Testamentu może być tłem sceny, przypis idzie za wcześniejszą narracją, Torą i Prorokami, bo to ona wyznacza kierunek myśli. Teksty późniejsze przywołuje jako „por.”, a nie według liczby odsyłaczy w sieci odniesień.

• wypróbowanie waszej wiary wypracowuje wytrwałość Jk 1:3tłem przypisu jest Pwt 8:2, szkoła prób na pustyni, nie późniejszy List do Rzymian

II.2.c Adresy jak w polskich Bibliach; przy cytacie z greckiego Starego Testamentu oba adresy

Adresy psalmów i innych ksiąg podajemy tak, jak w polskich wydaniach Biblii. Gdy cytat idzie za greckim Starym Testamentem, który liczy psalmy o jeden inaczej, przypis podaje oba adresy, na przykład „Ps 78:24 (w greckim Starym Testamencie Ps 77:24)”.

II.2.d Cytat z Pisma stoi w „ ”

Cytat z Pisma stoi zawsze w cudzysłowie „ ”, także wewnątrz czyjejś wypowiedzi. Mowa przytoczona w mowie ma znak « », więc oba rodzaje cytatu da się odróżnić na pierwszy rzut oka. Zob. VI.4.c.

• Czy nie jest napisane w waszym Prawie: „Ja powiedziałem: «jesteście bogami»” J 10:34cytat z Pisma w „ ”, a słowa Boga przytoczone w tym cytacie w « »

III.1.a W tym samym znaczeniu to samo słowo w całej księdze; wyjątek ma przypis z powodem

W tym samym znaczeniu to samo polskie słowo w całej księdze. Każdy wyjątek ma przypis, który mówi, dlaczego akurat tu słowo musiało być inne.

• Trwajcie we Mnie, a Ja w was J 15:4to samo greckie słowo co „mieszkasz” w 1:38, tu w znaczeniu trwania; w tym znaczeniu zawsze „trwać”

III.1.b Słowo o kilku znaczeniach ma dla każdego znaczenia własne, stałe oddanie

Słowo o kilku znaczeniach ma dla każdego z nich osobne, stałe oddanie, a znaczenia rozdziela słownik, nie kontekst zdania. Tak τέλειος (teleios) o dorosłych to „dojrzali”, a o tym, czemu niczego nie brakuje, „doskonali”; ten podział ma słownik Abbotta-Smitha.

• gdzie mieszkasz J 1:38μένω (menō) w znaczeniu „mieszkać”; to samo słowo w J 15:4 znaczy „trwać” i tam brzmi inaczej, ale zawsze tak samo
• dla dojrzałych zaś jest pokarm stały Hbr 5:14τέλειος (teleios) o ludziach dorosłych to „dojrzali”; w Jk 1:4 to samo słowo znaczy „doskonali”, bo mówi o braku braków

III.1.c Jedno polskie słowo nie stoi za dwoma greckimi w tym samym polu znaczeniowym (fałszywy most)

Jedno polskie słowo nie stoi za dwoma różnymi greckimi z tego samego pola znaczeniowego. Inaczej czytelnik zobaczyłby więź między miejscami, której oryginał nie ma; sprawdzamy to, zanim słowo wejdzie do tekstu.

III.1.d Bez eufemizmu: „niewolnik”, nie „sługa”; jedyny wyjątek nazwany

Gdzie greka mówi δοῦλος (doulos), tekst mówi „niewolnik”, nie łagodniejsze „sługa”, bo greckie słowo nazywa czyjąś własność, nie czyjegoś poddanego. Jedyny wyjątek to autor listu mówiący o sobie „sługa Boga”, jak Dawid i prorocy w Starym Testamencie.

• już nie jako niewolnika, ale więcej niż niewolnika Flm 16„niewolnik”, nie „sługa”: na tym stoi cała pointa listu

III.1.e Dwa różne słowa obok siebie zostają dwoma słowami (λέγω/λαλέω, ἀληθής/ἀληθινός)

Gdy autor stawia obok siebie dwa różne słowa, na przykład dwa czasowniki mówienia, polski tekst też ich nie zlewa w jedną formę. Różnica może leżeć w samym czasie czasownika, byle była słyszalna.

• Co więc Ja mówię, jak Mi powiedział Ojciec, tak mówię J 12:50dwa greckie czasowniki mówienia w jednym zdaniu; „mówię” i „powiedział” nie wychodzą w tej samej formie

III.1.f Ta sama etykieta w słowniku nie każe oddawać tak samo; rozstrzyga znaczenie w zdaniu (ἀντί)

Ta sama etykieta w słowniku Louw i Nidy nie każe oddawać dwóch miejsc tak samo. Gdy leksykony rozdzielają użycia, które etykieta skleja, idziemy za leksykonem, tak „łaskę za łaską” w J 1:16 mówi o następstwie, nie o wymianie jak „oko za oko”.

• łaskę za łaską J 1:16przyimek ἀντί (anti) ma tu w słowniku Louw i Nidy tę samą etykietę co w Hbr 12:16, a leksykony rozdzielają następstwo od wymiany

III.1.g Słowo z wydanej księgi wiąże następne; lepsze oddanie zmienia wszystkie miejsca razem; wyjątek nazwany w słowniczku

Brzmienie z księgi już wydanej wiąże każdą następną, jeśli słowo znaczy tam to samo, choćby pisał ją inny autor. Wiąże do jednego brzmienia, nie do pierwszego wyboru: gdy nowa księga albo dokładniejsze badanie pokażą lepsze oddanie, zmieniamy wszystkie miejsca razem, także w księgach wydanych.

• postawić każdego człowieka dojrzałym Kol 1:28τέλειος (teleios) o dorosłym brzmi „dojrzały” tak samo jak w Hbr 5:14; dwie księgi, dwóch autorów, jedno słowo

III.1.h Znaczenie z greki czasów Nowego Testamentu; pisarze klasyczni i LSJ pokazują historię słowa, rozstrzygają tylko przy braku świadectw współczesnych

Znaczenie słowa bierzemy z greki czasów Nowego Testamentu: z niego samego, z Septuaginty, papirusów, Filona, Józefa Flawiusza, Plutarcha. Pisarze klasyczni i słownik LSJ pokazują historię i obraz słowa; rozstrzygają tylko tam, gdzie świadectw z tamtych czasów brak, i wtedy przypis to mówi.

• których trupy padły na pustyni Hbr 3:17κῶλα (kōla): w grece klasycznej „członki ciała”, w Septuagincie Lb 14:29 „trupy”; wygrało użycie bliższe autorowi
• daje wszystkim hojnie Jk 1:5ἁπλῶς (haplōs): u Ajschylosa „po prostu”, w grece Nowego Testamentu ta rodzina słów znaczy szczodrość; idziemy za użyciem w Nowym Testamencie

III.2.a ἐντολή: „przykazanie” od Boga, „polecenie” od ludzi

Greckie ἐντολή (entolē) oddajemy jako „przykazanie”, gdy pochodzi od Boga, i jako „polecenie”, gdy wydają je ludzie. Ojciec dał Synowi przykazanie, a arcykapłani wydali polecenia. Rozstrzyga, kto mówi, nie forma słowa.

• Ojciec, który Mnie posłał, sam dał Mi przykazanie J 12:49„przykazanie”, bo daje je Bóg
• arcykapłani i faryzeusze wydali wcześniej polecenia J 11:57to samo greckie słowo, ale od ludzi: „polecenia”

III.2.b ἐλέγχω: czyny „obnażyć”, ludziom „dowieść winy”

Czasownik ἐλέγχω (elenchō) ma po polsku dwa kształty, bo zależy od dopełnienia. Czyny zostają „obnażone”, ludziom „dowodzi się winy”. „Czynom dowieść winy” nie brzmi po polsku, a „świat zostanie obnażony” mówiłby co innego.

• aby jego czyny nie zostały obnażone J 3:20dopełnieniem są czyny, więc „obnażone”
• dowiedzie światu winy J 16:8dopełnieniem jest świat, czyli ludzie, więc „dowiedzie winy”

III.2.c ζητέω z bezokolicznikiem: „usiłować”, nie „szukać”

Gdy po ζητέω (zēteō) stoi bezokolicznik czynności, znaczy ono „usiłować”, nie „szukać”. Piszemy „usiłowali Go zabić”, a nie „szukali sposobu, żeby Go zabić”. Słowniki LSJ i Abbotta-Smitha mają dla tej konstrukcji osobne hasło. Z rzeczownikiem zostaje „szukać”.

• Żydzi usiłowali Go zabić J 5:18po greckim „szukać” stoi bezokolicznik „zabić”, więc „usiłowali”
• usiłowali Go schwytać, ale wyszedł z ich ręki J 10:39ręce były już wyciągnięte; „szukali sposobu” nie mówiłoby prawdy o scenie

III.2.d παρρησία: „otwarcie” wobec ludzi, „wprost” o mowie, „śmiałość” wobec Boga

Jedno greckie παρρησία (parrēsia) ma u nas trzy oddania według tego, co robi w zdaniu. Piszemy „otwarcie”, gdy chodzi o jawność wobec ludzi; „wprost”, gdy o mowę bez przenośni; „śmiałość”, gdy o postawę wobec Boga.

• Nikt jednak nie mówił o Nim otwarcie J 7:13jawność wobec ludzi: „otwarcie”
• Oto teraz przemawiasz wprost i żadnej przenośni nie mówisz J 16:29mowa bez przenośni: „wprost”
• Przystępujmy więc ze śmiałością do tronu łaski Hbr 4:16postawa wobec Boga: „śmiałość”

III.2.e ἀναβαίνω: wejść, wyruszyć, wstąpić, wspiąć się; rozstrzyga cel

Grecki czasownik ἀναβαίνω (anabainō) znaczy „iść w górę”, a po polsku o wyborze słowa rozstrzyga cel. Do miasta i na teren świątyni się „wchodzi”, na święto „wyrusza”, do nieba „wstępuje”, przez ogrodzenie „wspina”.

• Wy wyruszcie na święto J 7:8celem jest wydarzenie, więc „wyruszyć”; „wejść na święto” nie jest polszczyzną
• wszedł Jezus na teren świątyni J 7:14ten sam grecki czasownik, cel to miejsce, więc „wszedł”
• nikt nie wstąpił do nieba J 3:13ruch do nieba: „wstąpić”

III.2.f πειράζω: „próba” od Boga, „pokusa” do grzechu

Słowo πειράζω (peirazō) oddajemy jako „próbę”, gdy zsyła ją albo dopuszcza Bóg, żeby pokazać, co w człowieku jest, a jako „kusić” i „pokusę”, gdy chodzi o skłanianie do grzechu. Ten podział ma słownik Abbotta-Smitha, który wylicza nasze wersety.

• może pomóc tym, którzy są poddawani próbie Hbr 2:18próba dopuszczona przez Boga, więc „próba”
• Bóg bowiem nie może być kuszony przez zło Jk 1:13skłanianie do grzechu, więc „kusić”

III.2.g κράζω: „wołać”; „krzyczeć” tylko przy okrzyku wrogim

Czasowniki κράζω (krazō) i κραυγάζω (kraugazō) domyślnie oddajemy jako „wołać”. Woła Jezus nad grobem Łazarza, woła tłum „Hosanna”. „Krzyczeć” zostaje dla okrzyku wrogiego albo żądania, jak zapłata, która krzyczy przeciw temu, kto ją zatrzymał.

• zawołał wielkim głosem J 11:43Jezus woła umarłego po imieniu: „zawołał”, nie „krzyknął”
• zatrzymana przez was, krzyczy Jk 5:4okrzyk oskarżenia, więc „krzyczy”

III.2.h ἔρχομαι: „przybyć” tylko przy pojeździe, poza tym „przyjść”

Czasownik ἔρχομαι (erchomai) to zwykle „przyjść”. „Przybyć” wchodzi tylko wtedy, gdy w zdaniu jest pojazd. Przybyły łódki, przybyli do Kafarnaum po wejściu do łódek. Powód jest polski, bo „przyszli łódką” nie jest zdaniem.

• Przybyły jednak łódki z Tyberiady J 6:23podmiotem są łódki, więc „przybyły”

III.2.i ἴδε / ἰδού: „oto”; jedyny wyjątek, gdy mówiący wskazują to, co widzą

Partykuły ἴδε (ide) i ἰδού (idou) oddajemy jako „oto”. Jedyny wyjątek to scena, w której mówiący pokazują sobie to, co właśnie widzą, jak „Patrzcie, jak go kochał”. Gdy autor otwiera obraz albo prawdę ogólną, zostaje „oto”.

• Oto Baranek Boży J 1:36partykuła uwagi: „oto”
• Patrzcie, jak go kochał J 11:36Judejczycy pokazują sobie płaczącego Jezusa: jedyny wyjątek od „oto”

III.3.a Idiom żywy zostaje dosłownie, sens w przypisie

Idiom, który polszczyzna rozumie i który niesie ten sam obraz, zostaje dosłownie: „synowie Abrahama” brzmią po polsku tak, jak brzmieli po grecku, a przypis mówi, że to sposób mówienia Biblii hebrajskiej.

• oni są synami Abrahama Ga 3:7idiom żywy zostaje dosłownie, przypis nazywa semityzm

III.3.b Idiom martwy: wydanie główne dosłownie, czytelnicze naturalnie

Idiom martwy po polsku zostaje dosłownie w wydaniu głównym, a wydanie czytelnicze dostaje naturalny polski odpowiednik: obraz w głównym, sens w czytelniczym, wyjaśnienie w przypisie. Wariantowi wolno zmienić obraz, ale nie sens.

• Ten, kto je mój chleb, zwrócił się przeciwko Mnie J 13:18wydanie czytelniczeto samo zdanie w wydaniu czytelniczym podaje sens obrazu

III.3.c Rozróżnień autora nie zlewamy (syn / potomstwo / dziecko)

Gdy autor używa kilku pokrewnych słów, każde ma swoje polskie: „syn”, „potomek” i „dziecko” nie zlewają się w jedno, bo na tej różnicy Paweł buduje dowód: jeden „potomek”, którym jest Chrystus.

• Nie mówi: „I potomkom”, jak o wielu, lecz jak o jednym Ga 3:16„potomek” nie zlewa się z „synem” ani „dzieckiem”; na liczbie pojedynczej stoi dowód

III.3.d Zwrot słownikowy bez obrazu dostaje sens w obu wydaniach

Zwrot, który słownik greki podaje jako stałe wyrażenie, a nie jako przenośnię autora, nie ma obrazu do zachowania: dosłowność dałaby nie kanciaste zdanie, lecz brak znaczenia. Wtedy sens idzie do obu wydań, a wariantu nie ma.

• co do święta, nowiu albo szabatów Kol 2:16dosłownie „w części święta”; słownik Abbotta-Smitha podaje ten zwrot jako całość, właśnie przy tym wersecie, więc sens idzie do obu wydań

III.3.e Organ za organ to dosłowność: „serce”, nie „wnętrzności”

Gdy greka umieszcza uczucie w innym narządzie niż polszczyzna, oddajemy narząd za narząd: „serce” za wnętrzności. Tłumaczymy konwencję, nie anatomię; „wnętrzności świętych są pokrzepione” zrobiłyby z konwencji dziwaczną figurę, której oryginał nie miał.

• serca świętych są pokrzepione dzięki tobie, bracie Flm 7grecki mówi o wnętrznościach; polskie „serce” to ta sama konwencja

III.3.f Zanim obraz zostanie spłaszczony, sprawdzamy most do Starego Testamentu; ton też bywa obrazem

Zanim uznamy idiom za martwy, sprawdzamy, czy autor nie zbudował na jego literze cytatu ze Starego Testamentu: taki most zostaje w tekście głównym. Obrazem bywa też ton: greckie „kobieto” było zwrotem pełnym szacunku, a polskie niesie naganę, więc przypis to nazywa.

• Ten, kto je mój chleb, podniósł na Mnie swoją piętę J 13:18obraz z Psalmu 41 zostaje w tekście głównym, bo ewangelista cytuje go celowo

III.4.a Słowo ze słownika przed słowem tworzonym

Zanim słowo trafi do tekstu, szukamy go w słownikach dzisiejszej polszczyzny. Słowo tworzone, nawet zrozumiałe, wchodzi dopiero wtedy, gdy żadne zastane nie oddaje greki; podobieństwo do greckiego złożenia nie jest dość ważnym powodem.

• naszego towarzysza broni Flm 2greckie złożenie kusiło „współżołnierzem”; wzięliśmy słowo, które polszczyzna ma
• jakbyście byli uwięzieni razem z nimi Hbr 13:3nie „współuwięzieni”: takiej formy nie ma w słownikach

III.4.b Para słów za słowo gęste, gdy jedno polskie słowo nie uniesie greckiego

Bywa, że jeden grecki wyraz łączy dwa ruchy, a polszczyzna nie ma słowa, które uniesie oba. Wtedy oddajemy go parą słów, nie żeby dodać treść, lecz żeby jej nie uronić. Każde takie miejsce stoi w wykazie, a przypis mówi, że w grece jest jedno słowo.

• z ciała żąć będzie przemijanie i rozkład Ga 6:8jedno greckie słowo, dwa polskie, bo żadne samo nie niesie obu rysów

III.4.c Opis kilkusłowny tylko wyjątkowo i pod trzema warunkami

Opis z kilku słów zamiast jednego dopuszczamy wyjątkowo, gdy naraz spełnione są trzy warunki. Wyczerpaliśmy słowa pojedyncze; zdanie jest poleceniem, wezwaniem albo obietnicą, z której czytelnik ma wiedzieć, co robić; i każde słowo opisu da się przypisać do czegoś w grece.

• Poczujcie swoją nędzę Jk 4:9trzy słowa za jedno greckie: „poczujcie” niesie moment, „swoją” własny czyn, „nędza” treść

III.4.d Słowa tradycji (łaska, apostoł, przymierze) zostają, chyba że greka mówi co innego; wtedy przypis

Słowa utrwalone przez tradycję, jak łaska, apostoł, ewangelia czy przymierze, zostają; obowiązuje zasada najmniejszego zaskoczenia. Zrywamy z nimi tylko z ważnego powodu, gdy greka mówi co innego, i zawsze z przypisem.

• Paweł, apostoł Ga 1:1słowo tradycji zostaje; „wysłannik” niczego by tu nie wyjaśnił

III.5.a Godziny: liczba grecka w tekście, dzisiejsza rachuba w przypisie przy każdym miejscu

Godzinę podajemy tak, jak liczył ją tekst: „około szóstej godziny”; przeliczenie na dzisiejszą rachubę stoi w przypisie przy każdym takim miejscu, bo liczba bywa u Jana nośna. Wyjątek: „dwanaście godzin” mówi o długości dnia, a doba dzieli się u nas tak samo.

• Było około szóstej godziny J 4:6rachuba grecka w tekście, dzisiejsza w przypisie

III.6.a Imiona w przyjętej formie polskiej; forma grecka w przypisie przy pierwszym wystąpieniu

Imię własne dostaje przyjętą formę polską, a przypis przy pierwszym wystąpieniu podaje formę grecką; tam, gdzie imię coś znaczy, jak Onezym „pożyteczny”, przypis mówi o grze słów.

• które zrodziłem w kajdanach – za Onezymem Flm 10Onezym, nie Onesimos; przypis podaje formę grecką i znaczenie imienia
• A niewolnikowi było na imię Malchos J 18:10imię w formie przyjętej po polsku

III.6.b Tytuły ksiąg z tekstu greckiego, bez „św.”

Tytuł księgi jest oddaniem tytułu z wydania greckiego: „List Jakuba”, „1 List Jana”, „List do Hebrajczyków”. Greka odróżnia list autora od listu do adresatów i nasz szereg tytułów to zachowuje; „św.” nie dopisujemy, bo tekst grecki go nie ma.

• Pozdrówcie wszystkich waszych przewodzących i wszystkich świętych Hbr 13:24„święci” stoją obok przewodzących, więc to wszyscy wierzący; dlatego tytuły ksiąg nie mają „św.”
• Jakub, sługa Boga i Pana Jezusa Chrystusa Jk 1:1autor przedstawia się jako sługa; księga nazywa się „List Jakuba”

IV.1.a Aoryst dokonany, imperfectum niedokonany

Grecki aoryst oddajemy polskim dokonanym, a imperfectum niedokonanym: tło, trwanie, powtarzanie. Wyjątki są nazwane, na przykład imperfectum mówiące o próbie, nie o wyniku: „usiłowali Go schwytać”, nie „schwytali”.

IV.1.b Czas teraźniejszy w opowiadaniu: wydanie główne za greką, czytelnicze przeszły

Gdy narrator opowiada w czasie teraźniejszym, jak często Jan („mówi jej Jezus”), wydanie główne zostaje przy czasie greckim, a wydanie czytelnicze bierze zwykły czas przeszły. W obrębie jednej sceny nie mieszamy obu oddań.

• Nazajutrz zobaczył Jezusa przychodzącego do niego i powiedział J 1:29wydanie czytelniczewydanie główne ma tu czas grecki: „widzi Jezusa… i mówi”; czytelnicze bierze przeszły

IV.1.c Perfectum to stan: „jest napisane”, „zasiada”

Grecki perfekt mówi o skutku trwającym do chwili mówienia. Gdy zdanie mówi o stanie, oddajemy go polskim czasem teraźniejszym: „napisane jest”, „zasiada”, „jest zrodzony”. Gdy tylko relacjonuje zdarzenie, wystarcza czas przeszły dokonany, bo polskie „zwyciężył” czy „poznał” same niosą trwający skutek.

• napisane jest bowiem Ga 3:10grecki perfekt γέγραπται (gegraptai) mówi o słowie, które obowiązuje teraz, nie o czynności sprzed wieków

IV.1.d Czas zaprzeszły i rzecz nierzeczywista

Czas zaprzeszły oddajemy dokonanym, a gdy kolejność zdarzeń nie wynika z kontekstu, dodajemy sygnał uprzedniości. W zdaniu warunkowym o rzeczy nierzeczywistej polski zachowuje tryb przypuszczający: „Gdybyście Mnie poznali, znalibyście i mojego Ojca”, bo warunek rzeczywisty zamieniłby wyrzut w obietnicę.

• Gdybyście Mnie poznali, znalibyście i mojego Ojca J 14:7warunek nierzeczywisty zostaje nierzeczywisty; „jeśli poznacie, poznacie” zamieniłoby wyrzut w obietnicę

IV.1.e Tryby: ἵνα to „aby”, nie rozkaz

Zdanie z greckim ἵνα (hina) mówi o celu albo o treści, dlatego brzmi „aby”, „żeby”, a nie jak rozkaz: „abyście wierzyli”, nie „wierzcie”. Tryb rozkazujący i pytania o to, co robić, oddajemy według ich funkcji, a odstępstwo jest nazwane.

IV.1.f „Nadchodzi godzina i przyszła”: to, co greka mówi czasem, polszczyzna mówi przedrostkiem

Tam, gdzie greka mówi o godzinie Jezusa, o zbliżaniu i o spełnieniu decyduje czas czasownika. Polszczyzna oddaje tę różnicę przedrostkiem: „nadchodzi godzina” i „jeszcze nie nadeszła”, ale „przyszła godzina”. Oba stoją obok siebie w jednym zdaniu: „nadchodzi godzina i przyszła”.

• Oto nadchodzi godzina i przyszła J 16:32obie postacie greckie w jednym zdaniu: czas teraźniejszy i perfectum, po polsku dwa przedrostki

IV.3.a Podwójne przeczenie brzmi mocno: „nigdy nie”, „na pewno nie”

Podwójne przeczenie οὐ μή zaprzecza przyszłości z całą mocą. Zwykłe „nie” byłoby spłaszczeniem, dlatego piszemy „nigdy cię nie porzucę”, „nie zginą na wieki”. Obietnice żyją z tej emfazy.

• Nigdy cię nie porzucę ani nigdy cię nie opuszczę Hbr 13:5dwa razy οὐ μή w cytacie z Pisma, dwa razy „nigdy nie”

IV.3.b Litota zostaje przeczeniem

Gdy greka mówi „niewielu” albo „nie mało”, przeczenie zostaje przeczeniem. Zamiana na twierdzenie („kilku”, „wielu”) zmieniałaby ton zdania, dlatego wymaga nazwanej decyzji.

IV.3.c Pytanie, na które autor oczekuje „nie”, zaczyna się od „czyż”; „czyż nie”, gdy oczekuje „tak”

Pytanie z partykułą μή z góry oczekuje odpowiedzi „nie”: „Czyż może figowiec rodzić oliwki?”. Pytanie z οὐ oczekuje „tak”: „Czyż nie Ja was wybrałem?”. Neutralne „czy” zgubiłoby tę podpowiedź, a „czyżby” zmieniałoby tryb czasownika, więc stoi tylko decyzją.

• Czyż może, bracia moi, figowiec rodzić oliwki Jk 3:12pytanie z μή: oczekiwana odpowiedź „nie”
• Czyż nie Ja was, tych dwunastu, wybrałem? J 6:70pytanie z οὐ: oczekiwana odpowiedź „tak”

IV.3.d Pytanie z wyrzutem: „jak możesz…”

Greckie πῶς (pōs) z czasem teraźniejszym bywa naganą, nie pytaniem o sposób. Dosłowne „jak zmuszasz” brzmiałoby jak prośba o wyjaśnienie, dlatego piszemy „jak możesz zmuszać”: polskie „móc” jest tu wykładnikiem wyrzutu, nie dodaną treścią.

• jak możesz zmuszać pogan, żeby żyli po żydowsku? Ga 2:14πῶς nagany: „jak możesz”, nie „jak zmuszasz”

IV.5.a „Powiedział im”: celownik przy czasownikach mowy nie znika

Grecki celownik przy czasownikach mówienia (λέγει αὐτῷ, legei autō) zostaje w tekście: „powiedział im”, „mówi jej”. Opuszczamy go tylko tam, gdzie polszczyzna tego wymaga, na przykład w gęstym dialogu z jednym adresatem, i wtedy jest to decyzja, nie przeoczenie.

• mówi im: Czego szukacie? J 1:38celownik przy czasowniku mowy zostaje: „mówi im”, nie „mówi”

IV.5.b „Ten, który…” tam, gdzie greka wskazuje palcem

Gdy podmiotem greckiego zdania jest zaimek wskazujący οὗτος (houtos) albo ἐκεῖνος (ekeinos), zdanie na kogoś wskazuje albo trzyma go na dystans. Oddajemy to słowem „Ten”, „To ten” albo szykiem, o ile brzmi to z szacunkiem; dystans zostaje tam, gdzie jest celowy, jak w ustach przeciwników.

• Ten jest tym, który chrzci w Duchu Świętym J 1:33grecki zaimek wskazujący w roli podmiotu: „Ten”, nie zwykłe „on”

IV.5.c Grecki zaimek w mianowniku znaczy „sam”, „On sam”

Zaimek αὐτός (autos) w mianowniku nie jest zwykłym „on”: podmiot siedzi już w czasowniku, więc zaimek dokłada nacisk. Piszemy „sam” albo „On sam”, a „i sam”, gdy greka mówi „on też”. Zwykłe „On” zostaje tylko tam, gdzie „sam” znaczyłoby „bez innych”.

• On sam bowiem powiedział Hbr 13:5αὐτός w mianowniku przy nowym podmiocie: „On sam”
• i On sam tak samo stał się uczestnikiem tego samego Hbr 2:14καὶ αὐτός w znaczeniu „on też”: „i On sam”

IV.5.d Zaimki o Bogu wielką literą

Zaimki odnoszące się do Boga i Chrystusa (On, Jego, Ty) piszemy wielką literą jako znak czci tego wydania, nie jako twierdzenie o grece; granice tej konwencji opisuje reguła o wielkiej literze. Zob. VI.1.f.

IV.6.a Osoba i liczba idą za greką; rozjazd jest nazwany („tłum szedł, bo oglądali”)

Osoba i liczba idą za greką: „abyście czynili”, nie „aby czynili”. „Tłum” zostaje pojedynczy, ale orzeczenie w zdaniu podrzędnym bierze grecką liczbę mnogą: „szedł za Nim wielki tłum, bo oglądali znaki”. W zdaniu głównym polszczyzna wymusza pojedynczą; ta strata jest nazwana.

• abyście, jak Ja wam uczyniłem, tak i wy czynili J 13:15druga osoba greckiego czasownika trzyma się w polskim spójniku „abyście”
• szedł za Nim wielki tłum, bo oglądali znaki J 6:2rzeczownik pojedynczy, orzeczenie w zdaniu podrzędnym mnogie, jak w grece

IV.6.b Gdy polszczyzna nie ma odpowiednika greckiej formy (czułe zdrobnienie), brak nazywa przypis, nie dopisuje go inne słowo

Gdy greka ma formę, której polszczyzna nie ma, jak czułe zdrobnienie τεκνία (teknia), nie dopisujemy jej innym słowem po cichu. Piszemy „dzieci”, a to, co zginęło, mówi przypis przy pierwszym wystąpieniu. Inne słowo wchodzi tylko, gdy nie zaciera rozróżnień, które autor robi gdzie indziej.

• Moje dzieci, piszę wam to 1 J 2:1zdrobnienie τεκνία bez polskiego odpowiednika: „dzieci”, a stratę nazywa przypis